C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
FĐKRĐ DEMĐR - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:55373/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
11 NĐSAN 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 55373/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk  
vatandaꢀı Fikri Demir’in (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 5 Ocak  
2000 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.  
maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran, AĐHM  
önünde Đzmir Barosu avukatlarından M. Đꢀeri tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuran 1971 doğumludur.  
Baꢀvuran, 2 Haziran 1995 tarihinde Đzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele  
ꢁubesi polisleri tarafından gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuran PKK’ya mensup olmakla itham  
edilmiꢀtir.  
Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 10 Temmuz 1995  
tarihinde baꢀvuranı ve diğer yirmi üç sanığı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 125. maddesinin  
öngördüğü ülkenin toprak bütünlüğünü bozmayı amaçlayan yasadıꢀı örgüte mensup olma  
suçu ile itham etmiꢀtir.  
DGM, 22 Temmuz 1997 tarihinde baꢀvuranı üzerine atılı fiillerden suçlu bulmuꢀ ve  
idam cezasına çarptırmıꢀtır.  
Yargıtay 7 Temmuz 1998 tarihinde ilk derece mahkemesi kararını usul hatası  
gerekçesiyle bozmuꢀtur.  
DGM 3 Aralık 1998 tarihinde daha önce verdiği kararı yinelemiꢀtir.  
Yargıtay 18 Ekim 1999 tarihinde verilen bu kararı onamıꢀtır.  
Türkiye’de idam cezasının kaldırılmasının ardından baꢀvuranın cezası ömür boyu ağır  
hapis cezasına çevrilmiꢀtir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 6§1 VE 3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, bir yandan bünyesinde  
askeri hakim bulundurması, diğer yandan gözaltındayken hazırlık soruꢀturması sırasında  
avukatın bulunmaması nedeniyle kendisine adil yargılanmayı sağlayacak “tarafsız ve  
bağımsız” bir mahkeme oluꢀturmadığını iddia etmektedir. Baꢀvuran ayrıca, Yargıtay  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmediğinden ꢀikayetçi olmaktadır.  
Baꢀvuran AĐHS’nin 6§1 ve 3 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
A. DGM’nin tarafsız ve bağımsız olması hakkında  
AĐHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiꢀ ve  
AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz. sözüedilen Özel, §§33-34 ve 6  
ꢁubat 2003 tarihli Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36).  
2
AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca  
ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. AĐHM, “milli  
güvenliğe” iliꢀkin suçlardan DGM önüne çıkarılan baꢀvuranın, aralarında askeri hakimin de  
bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayıꢀla karꢀılanacağını  
saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuran, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen  
değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak  
çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran  
tarafından duyulan ꢀüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düꢀünülebilir (9 Haziran 1998  
tarihli Incal-Türkiye kararı, 1998-IV, s.1573, §72 in fine).  
AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca  
tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.  
B. Cezai Yargılama Usulünün Hakkaniyeti Hakkında  
AĐHM, benzer davalarda, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya  
konulan bir mahkemenin, her olasılıkta, kendi yargısına tabi kiꢀilere hakkaniyetli bir yargı  
sağlayamayacağı hükmüne varıldığını hatırlatmıꢀtır.  
AĐHM, baꢀvuranın tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme hakkının  
ihlal edilmesi sonucu gözönünde bulundurulursa, AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer  
ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmektedir (Bkz. diğerleri arasında, 28 Ekim  
1998 tarihli Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII, §§ 44-45).  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, 50.000 Euro tutarında manevi zarara uğradığını iddia etmektedir.  
Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.  
AĐHM, dava koꢀullarında ihlal tespitinin kendi baꢀına yeterli adil tazmin  
oluꢀturduğuna kanaat getirmektedir (Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, 1998-VII,  
s. 3074, § 49).  
AĐHM’ye göre, bir kimse bu davada olduğu gibi AĐHS’nin gerekli kıldığı tarafsızlık  
ve bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,  
sözkonusu kiꢀinin isteği üzerine yeni bir davanın ya da yargılamanın yeniden baꢀlatılması,  
tespit edilen ihlalin telafi edilmesi için ilke olarak en uygun yolu teꢀkil etmektedir (Bkz.  
Öcalan-Türkiye, no: 46221/99, § 210 in fine, AĐHM 2005-).  
B. Masraf ve Harcamalar  
Baꢀvuran, AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için 3.000 Euro istemektedir.  
Baꢀvuran hiçbir kanıt sunmamaktadır.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
3
AĐHM, elinde bulunan unsurları ve konuya iliꢀkin içtihadını gözönünde bulundurarak,  
yapılan bütün masraflar için 1.000 Euro’dan adli yardım adı altında Avrupa Konseyi’nden  
alınan 685 Euro düꢀürülerek kalan miktarın baꢀvurana ödenmesinin makul olduğuna kanaat  
getirmektedir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz  
oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE;  
1. Đzmir DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AĐHS’nin 6§1  
maddesinin ihlal edildiğine;  
2. AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;  
3. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in,  
yargılama giderleri için, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, 1.000  
Euro’dan adli yardım adı altında alınan 685 Euro düꢀürülerek kalan miktarın baꢀvurana  
ödemesine;  
b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda  
belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek  
suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;  
4. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 11 Nisan 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.  
maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
4