C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

FĐKRET ꢀAHĐN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 42605/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

6 Aralık 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (42605/98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Fikret ꢁahin’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 3 Temmuz 1998

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) Temel Đnsan Haklarını güvence altına

alan eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından E. Aslaner tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1964 doğumlu olup, Ankara’da ikamet etmektedir.

Demokrasi ve Barıꢀ Partisi (DBP) üyesi olan baꢀvuran, 1 Eylül 1996 tarihinde çeꢀitli sivil

toplum örgütlerinin ve siyasi partilerin öncülüğünde «Dünya barıꢀ ve özgürlük günü»

nedeniyle Ankara’da açık havada düzenlenen bir gösteriye katılmıꢀ, burada bir konuꢀma

yapmıꢀtır.

Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı 27 Eylül 1996 tarihinde

baꢀvuranı TCK’nın 312 § 2. maddesi uyarınca itham etmiꢀtir.

Ankara DGM, 21 Ekim 1997 tarihli bir kararla baꢀvuranı bir yıl hapis ve 420.000 TL. ağır

para cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran, ꢀartlı salıverildiği 27 Ağustos 1998 ve 20 Ocak 1999 tarihleri arasında yaklaꢀık beꢀ

ay hapis cezasını çekmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, mahkumiyetinin ifade ve düꢀünce özgürlüğüne yönelik bir ihlali oluꢀturduğundan

ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 10. maddesini ileri sürmektedir.

AĐHM, sözkonusu mahkumiyet kararının baꢀvuranın AĐHS’nin 10 § 1. maddesi ile güvence

altına alınan ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi oluꢀturduğu hususunda taraflar

arasında bir ihtilaf bulunmadığını not etmektedir. Yapılan müdahalenin AĐHS’nin 10 § 2.

maddesi uyarınca kanun tarafından öngörüldüğüne, toprak bütünlüğünün korunması gibi

meꢀru bir amacı izlediğine itiraz edilmemektedir (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye kararı, no:

29590/96, 40, 4 Haziran 2002). Bu husus dikkate alınmaktadır, bununla birlikte müdahalenin

«demokratik bir toplum için zorunluluk» oluꢀturup oluꢀturmadığının incelenmesi

gerekmektedir.

Hükümet, baꢀvuranın «Kürtlere karꢀı sürdürülen savaꢀ» ifadesiyle terörist örgüt PKK’yı

çağrıꢀtırması nedeniyle baꢀvuranın mahkumiyetinin demokratik bir toplum için gereklilik

oluꢀturduğunu savunmaktadır. Hükümete göre, bu ꢀiddeti teꢀvik etmekte ve Türk ve Kürt

kökenli vatandaꢀlar arasında düꢀmanlık oluꢀturmaktadır. Hükümet, sözkonusu konuꢀmada bir

görüꢀün ifade edilmesinin değil, etnik kökenleri farklı vatandaꢀları ꢀiddetle karꢀı karꢀıya

getirme amacının sözkonusu olduğunu belirtmektedir.

AĐHM, daha önce de benzer sorunları ele alan kararların incelendiğini ve bunların AĐHS’nin

10. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Ceylan-Türkiye

kararı, no: 23556/94, § 38, AĐHM 1999-IV, Öztürk-Türkiye kararı, no: 22479/93, § 74, AĐHM

1999-VI, Đbrahim Aksoy kararı § 80, Karkın-Türkiye kararı, no: 43928/98, § 39, 23 Eylül

2003 ve Kızılyaprak-Türkiye kararı, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).

AĐHM, mevcut baꢀvuruyu mahkemenin yerleꢀik içtihadı ıꢀığında incelemiꢀ ve Hükümetin

davanın farklı sonuçlandırılmasına neden olacak hiçbir tespiti ve delili sunmadığına itibar

etmiꢀtir. AĐHM, konuꢀmada yer alan ifadelere ve konuꢀmanın yapıldığı ortama özellikle

dikkat etmiꢀtir. Bu doğrultuda terörle mücadeleye bağlı özel zorlukları dikkate almıꢀtır. (Bkz.

özellikle sözü edilen Đbrahim Aksoy kararı, § 60, ve Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998,

1998-IV, s. 1568, § 58).

Sözü edilen konuꢀmada ülkenin güneydoğusundaki silahlı çatıꢀmanın yol açtığı zararlardan

bahsedilmekte ve bu yönde Hükümetin konumu eleꢀtirilmektedir. AĐHM, Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin gerekçesinde konuꢀmanın halkı kin ve düꢀmanlığa tahrik ettiği ibaresinin yer

aldığını ifade etmektedir. Bununla birlikte AĐHM, iç hukuk mercilerinin vermiꢀ oldukları

kararlardaki gerekçeleri incelemiꢀ ve bunların baꢀvuranın ifade özgürlüğüne müdahaleyi haklı

kılmaya yeterli olmadığına itibar etmiꢀtir (Bkz. mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4)

kararı, no: 24762/94, § 58, 8 Temmuz 1999). AĐHM, sözkonusu konuꢀmanın içeriği itibariyle

acı ve olumsuz olduğunu fakat hiçbir ꢀekilde ꢀiddet kullanımını, silahlı direniꢀi veya

ayaklanmayı teꢀvik etmediğine itibar etmektedir. AĐHM nezdinde dikkate alınacak temel

unsur budur (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye kararı (no:1), no: 26682/95, § 62, AĐHM 1999-

IV, ve Gerger-Türkiye kararı, no: 24919/94, § 50, 8 Temmuz 1999).

AĐHM, yapılan müdahalenin orantılılığı sözkonusu olduğunda dikkate alınacak hususlardan

birinin de verilen cezanın ağırlığı olduğunu hatırlatmaktadır. Bu yönde, baꢀvuran, hakkında

verilen bir yıl hapis cezasının beꢀ aylık bölümünü çekerek özgürlüğünden mahrum bırakılmıꢀ

ve 420.000 TL. para cezasını ödemeye mahkum edilmiꢀtir. Bu ꢀartlar altında, AĐHM,

baꢀvuranın mahkumiyetinin AĐHS’nin 10. maddesinde yer alan ilke ile bağdaꢀmadığına itibar

etmektedir. O halde AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesindeki

askeri hakimin varlığı nedeniyle «bağımsız ve tarafsız» bir mahkeme niteliğinde olmadığını

ve adil bir yargılamayı güvence altına alamayacağını ileri sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca,

hakkında verilen mahkumiyet kararının tarafınca hazırlanan konuꢀmanın birbiriyle çeliꢀen

kayıtlarını temel alması nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanmadığını öne sürmekte ve

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. Özel kararı, §§ 33-

34, ve Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§ 35-36 6 ꢁubat 2003).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer

aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karꢀısında baꢀvuranın TCK’ya dayalı suçlardan

yargılanması konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını davaya yabancı

gerekçelere dayandırdığı ꢀüphesini duyabilirdi. Bu nedenle baꢀvuranın bu yargı makamının

tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması gerekir. (Incal kararı s.

1573, § 72 ).

AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin AĐHS’nin 6 § 1.

maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taꢀımadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle bu madde ihlal edilmiꢀtir.

2. Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargı sürecinin adilliği hakkında

AĐHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kiꢀilere her halükârda adil bir yargılamayı

garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.

Bu yöndeki bir ihlalin tespiti ıꢀığında, Mahkeme baꢀvuranın adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği ꢀikayetini ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir. (Bkz. diğerleri arasında sözü

edilen Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII, s. 3074, §§ 44-45).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran maruz kaldığı zararın tazmini için 6.015 Amerikan Doları maddi, 100.000

Amerikan Doları manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarların kanıtlanmadığını savunmaktadır.

AĐHM öne sürülen maddi zarar ile AĐHS’nin 10. maddesinin ihlali arasında hiçbir illiyet bağı

bulunmadığını kaydederek bu talebi reddetmektedir. Đddia edilen manevi zararla ilgili olarak

AĐHM, baꢀvuranın mevcut olayların koꢀulları nedeniyle bazı sıkıntılara maruz kaldığını

değerlendirerek baꢀvurana 4.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran, AĐHM’nin maddi ve manevi tazminat için belirlediği miktarın yüzde on beꢀini

yapmıꢀ olduğu yargı giderleri olarak talep etmekte, bu miktarın 3.515 Amerikan Doları’ndan

aꢀağı olamayacağını ileri sürmektedir.

Hükümet bu miktarın hiçbir kanıtlayıcı belgeye dayanmadığını ifade etmektedir.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvurana masraf ve harcamalar için 1.000 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun bulunması

nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

3. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

baꢀvurana;

ii.

iii.

manevi tazminat olarak 4.500 (dört bin beꢀ yüz) Euro;

masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 6 Aralık 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.