CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

FERİDUN YAZAR YE DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:42713/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

23 Eylül 2004

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (42713/98) başvuru no'lu davanın

nedeni Feridun Yazar, Harun Çakmak, Güven Özata ve Abdülkadir Gezici'nin

(başvuranlar) Avrupa İnsan Haklan Komisyonuna 9 Temmuz 1998 tarihinde Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan eski 25.

maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara barosu avukatlarından Senal Sarıhan tarafından

temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Başvuranlar sırasıyla 1944, 1959, 1945 ve 1963 doğumlu olup Ankara'da ikamet

etmektedirler.

Mevcut başvurunun yapıldığı sırada Feridun Yazar Halkın Emeği Partisi 'nin (HEP)

başkanıdır, diğer başvuranlar bu partinin kurucu üyeleridir.

HEP'in 15 Aralık 1991 ve 19 Eylül 1992 tarihlerinde Ankara'da gerçekleştirilen birinci ve

ikinci olağanüstü kongrelerinde başvuranların her biri söz almıştır.

Gezici ve Özata 25 Eylül 1992'de Yazar ve Çakmak ise 28 Eylül 1992 tarihlerinde

kongre sırasında bölücülük yaptıkları gerekçesiyle polis tarafından göz altına alınmıştır.

5 Ekim 1992 tarihinde Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı

tarafından

dinlenmişler, aynı gün Çakmak ve Gezici ceza evine konulmuştur.

Cumhuriyet Başsavcısı, 13 Kasım 1992 (ikinci kongreye dair) ve 24 Aralık 1992 (birinci

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

kongreye ilişkin) tarihli iddianameleri ile 1991 tarihli Terörle Mücadele Kanununun 8 § 1

maddesine dayalı olarak başvuranları yapmış oldukları konuşmalar nedeniyle

bölücülük propagandası yapma suçu ile itham etmiştir,

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 1991 tarihli Terörle Mücadele Kanununun 8 § 1

maddesine ve 13 Kasım 1992 tarihli iddianamede yer alan ithamlara dayalı olarak 23

Haziran 1994 tarihi i kararı ile Yazar, Çakmak ve Gezici'yi iki yıl hapis ve 100.000.000

TL. para cezasına çarptırmıştır. Özata serbest bırakılmıştır. AİHM ayrıca 1991 tarihli

Terörle Mücadele Kanununun 8 § 1 maddesine ve 24 Aralık 1992 tarihli iddianameye

dayanarak Özata ve Gezici'yi iki yıl hapis ve 50.000.000 TL. para cezasına

çarptırmıştır.

26 Ekim 1994 tarihinde başvuranlar Yargıtay’a giderek temyiz başvurusunda

bulunmuştur. Başvuranlar

“uluslararası hukuktaki durumun” yanısıra AİHM’nin

10.maddesine atıfta bulunmuşlardır.

18 Aralık 1995 tarihinde Yargıtay 1991 tarihli Terörle Mücadele Kanununda 27 Ekim

1995 tarihli ve 4126 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler nedeniyle sözkonusu kararı

bozmuştur.

DGM, 7 Kasım 1996 tarihinde karan yeniden ele almış, 24 Aralık 1992 tarihli iddiaı

uyarınca Özata ve Gezici'yi bir yıl hapis ve 100.000.000 TL. para cezasına, 13 Kasım

1992 tarihli iddianame ile Yazar, Çakmak ve Gezici'yi bir yıl hapis ve 100.000.000 TL.

para cezasına çarptırmıştır. Cezaların cem' i sistemi nedeniyle Gezici sonuç olarak iki

yıl hapis ve 200.000.000 TL. para cezasına çarptırılmıştır.

Başvuranlar 12 Kasım 1996'da bu son karar için Yargıtay'a gitmişlerdir.

Yargıtay 12 Ocak 1998 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS'NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuranlar haklarında alınan mahkumiyet kararının AİHS'nin 10. maddesinin ihlalini

oluşturduğundan şikayetçi olmaktadırlar.

AİHM, Sözleşmenin 10 § 1 maddesi ile güvence altına alındığı bilinen başvuranların

ifade özgürlüğüne yönelik sözkonusu müdahale ile taraflar arasında bir ihtilafa yer

vermemektedir. Benzer müdahalenin Sözleşmenin 10 § 2 maddesince yasayla

öngörülen, toprak bütünlüğünün korunmasına yönelik meşru bir amacı gütmesi ve

«demokratik bir toplum için gereklilik» arz etmesi zorunludur (Bkz.

Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96, § 40, 4 Haziran 2002).

Mahkeme daha önceki kararlarda da benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AİHS'nin 10. maddesinin ihlali ile neticelendiği tespitinde bulunmaktadır (Bkz. özellikle

Ceylan-Türkiye no: 23556/94, § 38, AİHM 1999-IV, sözü edilen İbrahim Aksoy, § 80,

Karkın-Türkiye no:43928/98, § 39, 23 Eylül 2003, Kızılyaprak-Türkiye kararları no:

27528/95, § 43, 2 Eylül 2003).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme sözkonusu siyasi söylemlerde

kullanılan özel terimleri dikkate almakta ve bu çerçevede özellikle terörle mücadele

sırasında karşılaşılan güçlükleri göz önünde tutmaktadır (Bkz.sözü edilen İbrahim

Aksoy, § 60, ve Incal-Türkiye kararlan, 9 Haziran 1998, 1998-IV, s. 1568, § 58).

Mezkur beyanlar Hükümet tarafından kürt sorununa yönelik yürütülen politikanın bir

eleştirisini içermektedir.

AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesinin bu beyanları Türk Devletinin toprak bütünlüğüne

kasteden söylemler olarak değerlendirmiştir.

Mahkeme başvuranlar Yazar, Çakmak ve Özata hakkında yerel hukuk makamları

tarafından alınan kararların gerekçeleri ışığında mahkumiyet kararlarının başlı başına

başvuranların ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi oluşturduğuna itibar etmektedir.

(Bkz. mutatis mutandis, Sürek-Türkiye kararı (no: 4) no; 24762/94, § 58, 8 Temmuz

1999).

AİHM başvuran Gezici ile ilgili olarak, adı geçenin yapmış olduğu konuşmada kullandığı

terimler bölücülük faaliyetlerinde bulunduğu şüphesi uyandırmaktadır. Bu durumda

başvurana yapılan müdahale “sosyal bir ihtiyaca” yanıt vermesi bakımından

değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra AİHM, suçun niteliğinin ve verilen cezaların

ağırlığının yapılan müdahalenin orantılılığı bakımından dikkate alınması gereken

unsurlar olduğunu kaydetmektedir.

Mevcut davada başvuranlara yönelik gerçekleştirilen yasal müdahalenin “demokratik

bir toplum için zaruriyet” olarak nitelendirilemeyeceğini emsal gösteren AİHM, AİHS'nin

10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. SÖZLEŞMENİN 6 § l MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar kendilerini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin

bünyesinde askeri bir hakimi bulundurması nedeniyle “tarafsız ve bağımsız” bir

mahkeme olarak kabul edilemeyeceğini iddia etmekte, bu doğrultuda AİHS'nin 6 § 1

maddesinin ihlal edildiğini savunmaktadırlar.

Mahkeme daha önceki kararlarda da benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AİHS'nin 6 § l maddesinin ihlali ile sonuçlandığı tespitinde bulunmaktadır (Bkz.

Özel-Türkiye, 42739/98, §§ 33-34, 7 Kasım 2002, ve Özdemir-Türkiye, kararları

59659/00, §§ 35-36, 6 Şubat 2003).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Başvuranların «ulusal güvenliğe» yönelik

işlenen suçlardan yargılanmasının anlaşılabilir olduğu, bunun yanı sıra başvuranın

aralarında askeri bir hakimin de yer aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin TCK'ya

dayalı olarak yapmış olduğu yargılama hususunda endişe duymasının yerinde olduğu

kanısındadır. Üstelik Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın gerekçesine yabancı

mülahazalar ışığında başvuranlar hakkında sebepsiz bir yargı kararı aldığı sonucu

çıkmaktadır. Bu nedenle başvuranların bu yargı makamının tarafsız ve bağımsız

olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir. (Bkz. Incal-Türkiye

karan, 9 Haziran 1998, 1998-IV s. 1573, § 72 ).

AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS'nin

6 § l maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

neticesine varmaktadır.

III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS'nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.

A. Maddi tazminat

Başvuranlar maddi zarara uğradıklarını iddia etmektedirler. Yazar ve Özata maddi

tazminat olarak her biri için 125.300 Euro, Gezici ve Çakmak gelir kaybı başlığı altında

50.120’şer Euro talep etmektedir.

Başvuranlar ayrıca uğradıkları manevi zararın tazmini için kişi başı

Öne sürülen gelir kayıpları ile ilgili olarak AİHM, mahkemeye sunulan delillerin Sözle 10.

maddesinin ihlali ile başvuranların gelir kaybına uğradıklarını kanıtlaması bakımından

yetersiz olduğuna itibar etmektedir (Bkz. aynı anlamda, Karakoç ve diğerleri-Türkiye

karan, no: 27692/95, 28138/95 ve 28498/95, § 69, 15 Ekim 2002). Mahkeme bu

nedenle yapılan talebi reddetmektedir.

Sözü edilen para cezasına gelince AİHM, başvuranların iddia etmiş oldukları miktarı

kanıtlayıcı hiçbir belge sunmadıklarından bu talebi reddetmektedir.

Manevi tazminata dair AİHM, olayların mevcut koşulları nedeniyle başvuranların kimi

karışıklıklara maruz kaldıklarını kaydederek bu bağlamda başvuranlar Yazar ve Özata

sırasıyla 9 ve 6 ay, Çakmak ve Gezici 3'er ay hapis cezasına çarptırılmışlardır. AİHM

hakkaniyete uygun olarak manevi tazminat olarak Feridun Yazar'a 7.000, Güven

Özataya'a 5.500, Harun Çakmak'a 4.500 ve Abdülkadir Gezici'ye 3.500 Euro

ödenmesini kararlaştırmıştır.

AİHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6 § l maddesine göre tarafsız ve

bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği görüşüne vardığında, prensip

olarak en uygun tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından

başvuranı yeniden yargılamanın olacağı kanaatine varmaktadır (Bkz. sözü edilen

Gencel kararı, § 27, 23 Ekim 2003).

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranlar, Mahkeme organları nezdinde yaptıkları masraf ve harcamalara ilişkin

17.000 Euro tazminat talep ederek bu yönde Ankara barolar birliğinin avukatlık ücreti

tarifesini kanıtlayıcı belge niteliğinde sunmuşlardır.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Mahkeme bu yöndeki içtihatlarına uygun olarak, başvuranların her birine 3.500 Euro

ödenmesine karar vermiştir.

C. Temerrüt Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı % 3 'lük bir

faix oranının uygulanacağını belirtmektedir.

BU SEBEPLERDEN DOLAYI MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1- AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

2- Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkemeden yoksun

bulunması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

3- a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, miktara yansıtabilecek KDV, pul, harç ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki

döviz kuru üzerinden T.L.'ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin manevi tazminat

olarak,

Başvuran Feridun Yazar'a 7.000 (yedi bin) Euro, Güven Özata'ya 5.500 (beş

bin beş yüz) Euro, Harun Çakmak'a 4.500 (dört bin beş yüz) Euro ve

Abdülkadir Gezer'e 3.500 (üç bin beş yüz) Euro ödemesine;

ii.

Masraf ve harcamalar başlığı altında başvuranlara toplam 3.500 (üç bin beş

yüz) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümetin. Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına

eşit oranda-basit faizi uygulamasına:

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine; KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddelerine uygun olarak 23 Eylül 2004 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.