COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

FATMA TUNÇ – TÜRKĐYE (no. 2)

(B a ꢀvuru no. 18532/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 18532/05 no’lu davanın nedeni, Fatma Tunç

(“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Nisan 2005

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Đstanbul Barosu avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

1980 doğumlu baꢀvuran Kocaeli’de ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 10 Ekim 2001 tarihinde yasadıꢀı örgüt üyesi olduğu ꢀüphesiyle Đstanbul’da

yakalanmıꢀtır. 14 Ekim 2001 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın müsaadesiyle avukatı ile kısa

süreliğine (5 dakika) görüꢀebilmiꢀtir.

Polis, 14 Ekim 2001 tarihinde, avukatı bulunmaksızın baꢀvuranın ifadesini almıꢀtır.

Baꢀvuran, verdiği ifadede, hakkındaki suçlamaları kabul etmiꢀ, yasadıꢀı örgütle olan

bağlantılarına iliꢀkin ayrıntılı bilgi vermiꢀtir. Daha sonra, baꢀvuran 16 Ekim 2001 tarihinde,

önce Cumhuriyet Savcısı’nın, ardından Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi sorgu hakiminin

huzuruna çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı huzurunda yasadıꢀı örgüt üyesi

olduğunu kabul etmiꢀtir. Sorgu hakimi tarafından sorgulanması sırasında ise hakkındaki

suçlamaları reddetmiꢀtir. Sorgu hakimi baꢀvuranın sorgulanmasının ardından tutuklu olarak

yargılanmasına karar vermiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 23 Kasım 2001 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne,

baꢀvuranı Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesiyle Terörle Mücadele Kanunu’nun 5.

maddesi uyarınca yasadıꢀı silahlı örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 4 Mart 2004 tarihinde, baꢀvuranın polise verdiği

ifadeyle diğer delillere dayanarak baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı ay hapis cezasına

çarptırmıꢀtır. Yargıtay 11 Kasım 2004 tarihinde baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran 7 Ekim 2005 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran AĐHS’nin 6/3 (a), (b) ve (c) maddesi uyarınca, gözaltındayken avukat yardımı

alamadığından, avukatı yanında olmaksızın alınan ifadesinin de davayı gören mahkeme

tarafından mahkumiyetine karar verilirken kullanıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35/1 maddesinin öngördüğü altı aylık süre koꢀuluna

uymadığını savunmuꢀtur. Hükümet’e göre, baꢀvuranın, AĐHM’ye baꢀvurusunu, Đstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde 10 Aralık 2001 tarihinde görülen ilk duruꢀmanın ardından

altı ay içinde yapması gerekirdi. Esasa iliꢀkin olarak, Hükümet, baꢀvuranın, gözaltındayken

14 Ekim 2001 tarihinde avukatıyla görüꢀmüꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM, bir davanın adil olup olmadığının belirlenmesinde, davanın bütününün göz önünde

bulundurulması gerektiğini anımsatır (John Murray - Đngiltere). Mevcut davada baꢀvuran

AĐHM’ye baꢀvurusunu, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği gibi, Yargıtay’ın 11 Kasım

2004 tarihinde kesinleꢀen kararının peꢀinden altı ay içinde yapmıꢀtır. Sonuç olarak

Hükümet’in itirazı kabul edilmemiꢀtir.

AĐHM baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeder. Ayrıca AĐHM, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, tarafların sundukları belgelerde, baꢀvuranın avukatıyla 14 Ekim 2001 tarihinde,

16.40-16.45 arasında beꢀ dakika görüꢀtüğünü gözlemlemiꢀtir. AĐHM bu bağlamda Salduz

kararında ([BD], 36391/02), ceza davasının hazırlığında, soruꢀturma aꢀamasının önemini

vurguladığını anımsatır. Zira bu aꢀama esnasında toplanan deliller suçun davada ele alınacağı

çerçeveyi belirler. AĐHS’nin 6/1 maddesi, adil yargılanma hakkının yeterince “uygulanabilir

ve etkili” olabilmesi için, belirli davaların özel koꢀullarında bu hakkın kısıtlanmasını

gerektirecek zaruri sebepler olmadığı sürece, kural olarak, ꢀüphelinin, polisin ilk

sorgulamasından itibaren avukata eriꢀebilmesini gerektirir. Yukarıda belirtilenler ile 3842

Sayılı Kanun’un 31. maddesi doğrultusunda, avukata eriꢀimle ilgili olarak uygulanan

kısıtlamanın sistematik olduğu ve devlet güvenlik mahkemelerinin yetkisine giren suçlarla

bağlantılı olarak gözaltında bulunan herkese uygulandığı göz önünde bulundurulduğunda,

AĐHM, baꢀvuranın gözaltındayken avukatıyla görüꢀmesine karꢀın, bu görüꢀmenin AĐHS

standartlarına göre yeterli olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM ayrıca, Salduz davasında gözaltında hukuki yardım alınamamasına iliꢀkin meseleyi

incelediğini, AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğini

gözlemler. AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, Salduz kararında tespit ettiği bulguların dıꢀına

çıkılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Bu nedenle bu davada AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesi ihlal

edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ

Baꢀvuran ayrıca 6. madde uyarınca, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

yargılanmadığını iddia etmiꢀtir. AĐHS’nin 13. ve 14. maddeleri uyarınca, ꢀikayetleri

doğrultusunda etkili baꢀvuru yolu bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM dava dosyasında baꢀvuranın iddialarını destekleyecek veya bu hükümlerin ihlalini

teꢀkil edecek hiçbir unsur görememektedir. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin

35/3 ve 4. maddeleri çerçevesinde dayanaktan yoksun olduğu için reddedilmesi gerekir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuran 5,000 Euro maddi tazminat, 15,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran ayrıca, yargılama masrafları için 2,000 Euro, avukatlık masrafları için 5,000 Euro

talep etmiꢀ, taleplerini desteklemek için vekalet sözleꢀmesini sunmuꢀtur.

AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı

görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Manevi tazminatla ilgili olarak, hakkaniyete

uygun surette baꢀvurana 1,500 Euro ödenmesine hükmeder.

AĐHM ayrıca en uygun tazmin biçiminin, baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1

maddesinin koꢀullarıyla uyumlu olarak yeniden yargılanması olacağı kanısındadır (bkz.

Salduz). AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM,

sahip olduğu belgeler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, bu baꢀlık altında 1,000 Euro

tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM ayrıca gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurana hukuki yardım sağlanmamasına iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir olduğuna,

baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvurana gözaltında hukuki yardım sağlanamaması nedeniyle, AĐHS’nin 6/1 maddesiyle

bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın

kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her tür vergiyle beraber,

ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na çevirerek izleyen meblağları

ödemesine,

(i) Uygulanabilecek her türlü vergi ile beraber 1,500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) manevi

tazminat,

(ii) Baꢀvurana uygulanabilecek her türlü vergi ile beraber mahkeme masrafları için

1,000 Euro (bin Euro),

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca

13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Françoise Elens-Passos

Zabıt Katibi Yardımcısı

Françoise Tulkens

Baꢀkan