COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

FEDAĐ ꢀAHĐN – TÜRKĐYE

(Baꢁvuru no. 21773/02)

KARAR

STRAZBURG

21 Ekim 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 21773/02 baꢀvuru numaralı davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Fedai ꢁahin’in (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 7 Temmuz 2000

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından G. Altay tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1968 doğumludur ve Türkiye’de ikamet etmektedir.

6 Kasım 1992 tarihinde, baꢀvuran, TKP/ML – TIKKO (Türkiye Komünist

Partisi/Marksist-Leninist – Türk Đꢀci ve Köylü Kurtuluꢀ Ordusu) isimli yasadıꢀı örgüte karꢀı

düzenlenen bir polis operasyonu kapsamında gözaltına alınmıꢀtır. 17 Kasım 1992 tarihinde

baꢀvuran tutuklanmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı, 10 ꢁubat 1993 tarihli bir iddianame ile, diğer hususların yanı sıra,

yasadıꢀı silahlı örgüte üyelik ve Devlet’in anayasal düzenini bozmayı amaçlayan eylemlerde

yer alma suçlamasıyla baꢀvuran hakkında Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde dava

açmıꢀtır. Đddia makamı, Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi uyarınca ölüm cezası talebinde

bulunmuꢀtur.

18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’da değiꢀiklik yapılmıꢀ ve Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi heyetinde bulunan askeri hakim sivil hakim ile değiꢀtirilmiꢀtir.

12 Haziran 2000 tarihinde, baꢀvuran iddia makamının talebine uygun biçimde Đstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkum edilmiꢀ ve ölüm cezasına çarptırılmıꢀtır.

15 Mayıs 2001 tarihinde, Yargıtay, usule iliꢀkin nedenlerden dolayı baꢀvuranın

mahkumiyetini bozmuꢀtur. Dava, ek inceleme için Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesine

geri gönderilmiꢀtir.

18 Temmuz 2001 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranın serbest

bırakılması kararını vermiꢀtir.

7 Mayıs 2004 tarihinde, anayasa değiꢀikliği üzerine Devlet Güvenlik Mahkemeleri

kaldırılmıꢀ ve baꢀvuranın davası Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne geçmiꢀtir.

31 Ocak 2005 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı, Ceza Kanunu’nun

146/1 maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀ ve müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

20 Mart 2006 tarihinde, Yargıtay, olaylara iliꢀkin değerlendirmede yanıldığı

gerekçesiyle Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararını bozmuꢀtur. Dava, yeniden görülmesi

için Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne geri gönderilmiꢀtir.

12 Mayıs 2006 ve 30 Mayıs 2007 tarihleri arasında, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi

altı duruꢀma düzenlemiꢀ ve tutuklama emirlerinin çıkarılması, bazı sanıklar için avukat tayin

edilmesi, savunma teslim sürelerinin uzatılması, vs. gibi usule iliꢀkin konulara bakmıꢀtır.

21 Mayıs 2008 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, Devlet’in anayasal düzenini

bozmak amacıyla TKP/ML – TIKKO örgütünün yasadıꢀı eylemlerine aktif olarak katılmak

suçundan yargılanan baꢀvuran ve diğer on üç sanık hakkındaki kararını vermiꢀtir. Baꢀvuranın

silahlı saldırılarda, bazı kiꢀilerin öldürülmesinde ve soygunlarda yer aldığını tespit eden

mahkeme, baꢀvuranı, Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi uyarınca iddia edilen suçtan suçlu

bulmuꢀ ve ömür boyu hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Baꢀvuran bu kararı temyiz etmiꢀtir.

Dava halen Yargıtay’da derdesttir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1 maddesinde yer alan makul süre ꢀartına

uymadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu madde ꢀöyledir:

Hükümet, söz konusu yargılamanın, sanık sayısının çokluğundan dolayı karmaꢀık

olduğunu ve baꢀvuran ile diğer sanıkların davranıꢀlarının gecikmelere neden olduğunu

belirtmiꢀtir.

Dikkate alınması gereken süreç 6 Kasım 1992 tarihinde baꢀlamıꢀ ve henüz sona

ermemiꢀtir. Dolayısıyla, bu süre, iki aꢀamalı bir yargıda (güncellenmek üzere) on beꢀ yıl

dokuz aydan fazla sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirliğe Đliꢁkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, ꢀikayetin baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

B. Esas

AĐHM, Bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığının, davanın koꢀullarına,

bilhassa da davanın karmaꢀıklığına, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumuna ve davanın

ilgililer açısından arz ettiği öneme bakılarak değerlendirildiğini hatırlatır (bkz., diğer pek çok

kararın yanı sıra, Pélissier ve Sassi - Fransa [BD], no. 25444/94).

AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz. yukarıda anılan Pélissier ve Sassi)

AĐHM, ayrıca, hem ilk derece mahkemesinde hem de temyiz aꢀamasında önemli

gecikmelerin olduğunu gözlemlemiꢀtir. AĐHM, çok sayıda sanık üzerine kurulu olan davanın

karmaꢀık olduğunun kabul edilebilir olduğu görüꢀündedir. Bununla beraber, yargılamanın

bugüne kadar yaklaꢀık on altı yıl sürmüꢀ olduğunu da kaydetmiꢀtir. Bu sürenin uzunluğu

aꢀırıdır ve tek baꢀına davanın karmaꢀıklığı ile haklı çıkarılamaz. AĐHM, baꢀvuran hakkındaki

yargılama süresinin, ancak, yerel mahkemelerin davaya özenle bakmaması ile

açıklanabileceği görüꢀündedir.

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, Hükümet tarafından, bu davada

farklı bir sonuca varmasını sağlayacak bir delil veya savunmanın ortaya konmadığını

değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, bu davada kovuꢀturma

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.

Dolayısıyla, 6/1 madde ihlal edilmiꢀtir.

II. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca, davasının, heyetinde askeri hakim

bulunması nedeniyle bağımsızlık ve tarafsızlık ꢀartlarını karꢀılamayan bir mahkeme

tarafından görüldüğü konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Son olarak, baꢀvuran, herhangi bir AĐHS

maddesine atıfta bulunmadan, ölüm cezası ile cezalandırılma tehlikesi taꢀıdığı konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀtur.

A. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde görülen yargılamanın

hakkaniyete uygun olmadığı iddiası

AĐHM, baꢀvuranın, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve

tarafsızlığına iliꢀkin ꢀikayeti hususunda, baꢀvuran hakkındaki cezai yargılamanın Yargıtay’da

halen devam etmekte olması gerekçesiyle söz konusu ꢀikayetin prematüre olduğu

görüꢀündedir. AĐHM, baꢀvuranın davası Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde görülmeye

baꢀlandığı zaman, mahkeme heyetinde gerçekten askeri hakim bulunduğunu kaydetmiꢀtir.

Ancak, cezai yargılama zarfında, Haziran 1999’da, Anayasa’da değiꢀiklik yapılmıꢀ ve devlet

güvenlik mahkemeleri heyetlerinde bulunan askeri hakimler sivil hakimler ile değiꢀtirilmiꢀtir.

Yargıtay’ın 15 Mayıs 2001 tarihli kararını müteakip, baꢀvuran hakkındaki yargılama, davanın

olaylarını bütünüyle yeniden inceleyen ve kendisine sunulan delilleri ve hukuku yeniden

değerlendiren üç sivil hakimden oluꢀan Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yeniden

baꢀlamıꢀtır. Sonuç olarak, müteakip bir anayasal değiꢀiklik ile devlet güvenlik mahkemeleri

kaldırılmıꢀ ve 7 Mayıs 2004 tarihinden itibaren baꢀvuran Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi

tarafından yeniden yargılanmıꢀtır.

AĐHM, bu durum karꢀısında ve bu konudaki içtihadını (bkz., Yaꢀar – Türkiye, no.

46412/99, 31 Mart 2005 ve Tarlan – Türkiye, no. 31096/02, 30 Mart 2006) göz önünde

tutarak, söz konusu dava koꢀullarında, askeri hakimin yargılama zarfında Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi heyetinden çıkarılmasının ve baꢀvuranın müteakip olarak Đstanbul Ağır

Ceza Mahkemesi tarafından yargılanmasının, baꢀvuranın ilk derece mahkemesinin

bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin haklı endiꢀesini giderdiği kararını vermiꢀtir (bkz., diğer

içtihatların yanı sıra, Osman – Türkiye, no. 4415/02, 19 Aralık 2006). Bununla beraber,

yukarıda kaydedildiği gibi, baꢀvuran hakkındaki cezai yargılama halen devam etmektedir ve

baꢀvuran halen endiꢀelerini yerel mahkemelerde sunma imkanına sahiptir.

AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca, açıkça

dayanaktan yoksun olduğu ve reddedilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.

B. Ölüm cezası tehlikesi iddiası

AĐHM, baꢀvuranın ölüm cezasına iliꢀkin ꢀikayeti hususunda, Türkiye Büyük Millet

Meclisi’nin (TBMM) Ekim 1984’ten bu yana ölüm cezasının infazına izin veren hiçbir karar

vermediğini gözlemlemiꢀtir. TBMM, 9 Ağustos 2002 tarihinde, ölüm cezasını kaldırmıꢀtır.

Buna göre, söz konusu dava koꢀullarında, AĐHM, baꢀvurana ölüm cezası uygulanma

tehlikesinin gerçekçi olmadığı ve dolayısıyla, baꢀvuranın, AĐHS’nin 3. maddesinde belirtilen

sınırı aꢀan bir muameleye tabi bırakılarak idam edilme düꢀüncesiyle sürekli ve artan bir ıstırap

yaꢀamıꢀ olamayacağı görüꢀündedir (bkz., Abdülmenaf Osman – Türkiye, no. 4415/02, 6 Ekim

2005; Sertkaya – Türkiye, no. 77113/01, 11 Aralık 2003).

AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının da, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları

uyarınca, açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve reddedilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Sözleꢀme’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören

tarafın adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, 20.000 Euro maddi tazminat ve 20.000 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmuꢀtur.

Hükümet, bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Hükümet,

ayrıca, AĐHM tarafından hükmedilecek herhangi bir tazminatın haksız iktisaba yol açmaması

gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Diğer taraftan, AĐHM, baꢀvuranın manevi

zarar görmüꢀ olduğu kanaatindedir. AĐHM, hakkaniyet temelinde karar vererek, baꢀvurana,

bu baꢀlık altında 13.000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM’de yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık 10.500 Yeni Türk

Lirası (yaklaꢀık 6.000 Euro) talep etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın talebinin asılsız olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, yukarıda belirtilen

kriterleri ve baꢀvuranın talebini doğrulamadığını göz önünde tutan Mahkeme, bu baꢀlık

altında tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Yargılama süresinin aꢀırı olmasına iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir; baꢀvurunun kalanının

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve

tabi olabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana

manevi tazminat olarak 13.000 Euro (on üç bin Euro) ödenmesine;

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 21 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Françoise Elens-Passos

Katip Yardımcısı

Françoise Tulkens

Baꢀkan