C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

FALAKAOĞLU- TÜRKĐYE DAVASI (No:3)

(Başvuru no:16229/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 Ocak 2007

Đşbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 16229/03 başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan Bülent Falakaoğlu’nun (başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AĐHM) 8 Mayıs 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel Đnsan Haklarını

güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından K.T. Sürek tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran 1974 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

28 Mart 2001 tarihinde başvuranın yazı işleri müdürü olduğu Yeni Evrensel

gazetesinde Ender ĐMREK tarafından kaleme alınan “Newroz Ateşini 1 Mayıs’a Taşımak”

başlıklı bir makale yayınlanmıştır.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı 7 Ağustos 2001 tarihli

bir iddianameyle, halkı ırk ve bölge farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik etmekle

suçlamıştır. DGM Cumhuriyet Başsavcısı, başvuranın 5680 sayılı Kanun’un 16 § 1. ve Türk

Ceza Kanunu’nun312 § 2. maddesi uyarınca mahkum edilmesini talep etmiştir.

Başvuran DGM’ye sunduğu savunma lahiyasında, kendisine isnat edilen suçlamaları

reddetmiş ve dava konusu makalenin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini

vurgulamıştır. Başvuran, DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğunu, basın

özgürlüğünün ve mahkumiyetinden doğabilecek bilgileri açıklama özgürlüğünün ihlal

edildiğini iddia ederek AĐHS’nin 6. ve 10. maddelerine atıfta bulunmuştur. Başvuran ayrıca

dava konusu makalenin, ırk veya bölge ayrımcılığı gözeterek halkı kin ve düşmanlığa tahrik

etmek gibi bir amaç gütmediğini ileri sürmüştür.

15 Mayıs 2002 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, TCK’nın 312 § 2

maddesi uyarınca başvuranı suçlu bularak, iki yıl hapis cezasına mahkum etmiş, ardından

hapis cezasını para cezasına çevirerek başvuranı 3.464.229.600 Türk Lirası (yaklaşık 2.769

Euro) ödemeye mahkum etmiştir. Mahkeme ayrıca 5680 sayılı Basın Kanunu’nun 2 § 1.

maddesi gereğince Yeni Evrensel gazetesinin yayının iki gün süreyle durdurulmasına karar

vermiştir.

Başvuran, 15 Mayıs 2002 tarihinde temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Başvuran 10 Haziran 2002 tarihinde sunduğu temyiz dilekçesinde AĐHS’nin 6. ve 10.

maddelerine atıfta bulunmuş ve DGM önündeki savunma gerekçelerini yinelemiştir.

25 Temmuz 2002 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Yargıtay’dan ilk derece

mahkemesi kararını onamasını istemiştir.

Yargıtay, başvurana tebliğ edilmeyen Cumhuriyet Savcısı’nın görüşünde hareketle 30

Eylül 2002 tarihinde, mahkemenin mevcut deliller ve takdir gücünden hareketle bu kararı

verdiğine kanaat getirerek ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.

Bu karar, 24 Ekim 2002 tarihinde ilk derece mahkemesi kalemindeki dava dosyasına

eklenmiştir.

2

9 Aralık 2002 tarihinde, verilen para cezasını ödeme emri Küçükçekmece Cumhuriyet

Savcısı tarafından düzenlenmiştir.

Hükümet’e göre, başvuran verilen para cezasını 6 Ağustos 2003 tarihinde ödemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

Başvuran, mahkum edilmesinin ve sözkonusu gazetenin geçici olarak kapatılmasının

ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini ileri sürmekte ve AĐHS’nin 10. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

Başvuran ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Savcısı’nın tebliğnamesini kendisine tebliğ

edilmemesinden dolayı şikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

Hükümet altı ay kuralına uyulmadığını belirterek AĐHM’den sözkonusu başvuruyu

reddetmesini talep etmektedir. Hükümet nihai iç hukuk kararının 30 Eylül 2002 tarihinde

Yargıtay tarafından verildiği belirtmektedir. Bu kararın 24 Ekim 2002 tarihinde ilk derece

mahkemesi kalemindeki dava dosyasına eklendiğini ve başvuranın en geç bu tarihte

sözkonusu karardan haberdar olması gerektiğini belirtmektedir.

AĐHM, başvuranın nihai iç hukuk kararının kendisine res’en tebliğ edilmesini talep

etme hakkına sahip olduğu durumlarda, altı aylık sürenin kararın bir nüshasının tebliğ edildiği

tarihten itibaren işlemeye başladığının kabul edilmesi hususunun, AĐHS’nin 35 § 1.

maddesinin konusuna ve amacına uygun olacağı yönündeki içtihadını hatırlatmaktadır. (Bkz.

Worm-Avusturya, 29 Ağustos 1997 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler). Oysa ki,

kararın tebliğ edilmesi iç hukukta öngörülmediği durumlarda AĐHM, kararın kullanıma

açıldığı, tarafların kararın içeriğinden haberdar olabilecekleri tarihin temel alınmasının uygun

olacağı kanaatindedir (Seher Karataş-Türkiye, no: 33179/96, 9 Temmuz 2002).

AĐHM, mevcut davada Yargıtay tarafından verilen ve nihai iç hukuk kararı olan 30

Eylül 2002 tarihli kararın ilan edilmediğini ve başvurana ya da avukatına tebliğ edilmediğini

gözlemlemektedir. Sözkonusu kararın ilk derece mahkemesi kaleminde iletildiği 24 Ekim

2002 tarihinden sonra Küçükçekmece Cumhuriyet Savcısı ödeme emrini başvurana tebliğ

etmiştir. AĐHM, mevcut dava olayları dikkate alındığında Yargıtay’a temyiz başvurusunun

yapıldığı tarih ile sözkonusu ödeme emrinin alındığı tarih arasında hiçbir tebliğnamenin tebliğ

edilmemiş olması nedeniyle altı aylık sürenin, başvuranın Savcılık tarafından gönderilen

tebliğnameyi aldığı tarihten itibaren işlemeye başladığının kabul edilmesinin, 35 § 1.

maddenin amacına ve konusunda daha uygun olacağı kanaatindedir. Ayrıca, değerlendirilen

dönemlerin toplam süresi dikkate alındığında başvuranın gerekli özeni göstermediği ileri

sürülemez.

Sonuç olarak AĐHM, Hükümet’in altı ay kuralına uyulmadığı yönündeki itirazının

reddedilmesine karar vermiştir.

II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

3

AĐHM sözkonusu mahkumiyet kararının, Sözleşme’nin 10 § 1 maddesi ile güvence

altına alınan ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği hususunun taraflar

arasında bir ihtilafa yol açmadığını not etmektedir. Bununla birlikte, müdahalenin AĐHS’nin

10 § 2 maddesi uyarınca yasa ile öngörüldüğüne ve toprak bütünlüğünün korunması gibi

meşru bir amaç güttüğüne yönelik bir itirazda da bulunulmamıştır (Bkz. Yağmurdereli-

Türkiye, no: 29590/96, 4 Haziran 2002). AĐHM bu tespite katılmaktadır. Bu durumda

anlaşmazlık, müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna

dayanmaktadır.

AĐHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da

incelediğini ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz.

özellikle, Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, Öztürk-Türkiye, no:22479/93, Đbrahim Aksoy-

Türkiye no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000, Karkın kararı, Kızılyaprak-

Türkiye, no: 27528/95, 2 Ekim 2003).

AĐHM mevcut davayı içtihatları ışığı altında incelemiş ve Hükümetin davayı farklı

şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. AĐHM, dava konusu

makalede kullanılan ifadelere ve yayınlandığı dönemdeki bağlama özen göstermiştir. Bununla

ilgili olarak, takdirine sunulan olayı çevreleyen koşulları ve özellikle de terörle mücadele

konusuna bağlı olarak ortaya çıkan zorlukları dikkate almıştır (Đbrahim Aksoy, ve Đncal-

Türkiye, 9 Haziran 1998).

Dava konusu makalede Hükümet politikası ve eylemleri eleştirilmektedir. “mücadele”,

“baskı” ve “direnme” gibi ifadelerin kullanılması bu eleştirinin şiddetini arttırmaktadır.

Makalede ayrıca, “Nevruz” bayramının kutlanmasındaki engellere, Kürtçe konuşulmasının

yasaklanmasına, güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğü iddia edilen bir kişinin ölümüne ve

işçilerin sömürülmesi konularına da değinilmiştir.

AĐHM, DGM tarafından sözkonusu makalenin halkı kin ve düşmanlığa sevk ettiğine

kanaat getirildiğini tespit etmektedir.

AĐHM, ulusal mahkemeler tarafından verilen ve başvuranın ifade özgürlüğü hakkına

müdahale edilmesini haklı kılmak için yeterli olmayan karar gerekçelerini incelemiştir (Bkz.,

mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (No:4), no: 24762/94, 8 Temmuz 1999). AĐHM, dava

konusu makalenin sert ifadelerin yer aldığı bazı bölümlerinin, Türk Devleti’nin olumsuz

yönlerini ortaya koyuyorsa ve yazıya düşmanca bir anlam katıyorsa da, şiddete

başvurulmasını, silahlı direnişi ve isyanı teşvik etmemiş ve halkı kine teşvik etmemiştir ve bu

durum AĐHM’nin gözünde dikkate alınması gereken temel husustur (Bkz., a contrario, Sürek-

Türkiye (No:1), no: 26682/95, ve Gerger-Türkiye, no: 24919/94, 8 Temmuz 1999 tarihli

karar).

AĐHM, müdahalenin orantılılığının tespit edilmesi sözkonusu olduğunda, başvurana

verilen cezaların türünün ve ağırlığının da değerlendirilmeye alınması gereken unsurlar

olduğunu tespit etmektedir.

Mevcut davada, başvuranın mahkum edilmesi ve gazetenin üç gün süreyle

kapatılması, amaçlanan hedeflerle orantısız olduğu ve bu noktada bunların “demokratik bir

toplumda gerekli olmadığı” sonucu ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak AĐHS’nin 10. maddesi

ihlal edilmiştir.

4

III. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHM, Büyük Daire’nin 11 Temmuz 2002 tarihinde verilen bir kararda, Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi hususunu incelediğini ve

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği kanaatine vardığını hatırlatmaktadır (Göç-Türkiye,

no: 36590/97,; Bkz. aynı zamanda Abdullah Aydın-Türkiye (No:2). No: 63739/00, 10 Kasım

2005). AĐHM, kabul edilen bu karardan ayrılmasını gerektirecek bir neden görememektedir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran sözkonusu gazetenin kapatılması nedeniyle 3.000 Euro ve mahkum edildiği

para cezası için de 2.000 Euro olmak üzere maddi tazminat olarak 5.000 Euro talep

etmektedir.

Başvuran aynı zamanda manevi tazminat olarak 4.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AĐHM, gelir kaybı konusunda ileri sürülen iddia ile ilgili olarak takdirine sunulan

delillerin, başvuranın gazetenin kapatılması nedeniyle uğradığı gelir kaybının belirlenmesine

imkan tanımadığı kanaatindedir. Bu nedenle başvuranın talebi reddedilmektedir.

Buna karşın, başvurana verilen para cezasının AĐHS’nin 10. maddesinin ihlalinin

doğrudan bir sonucu olduğunu tespit etmektedir. Bu nedenle ödenen miktarların, başvurana

geri ödenmesi uygun olacaktır. AĐHM, kendisine verilen para cezalarını ödeyen başvurana,

maddi tazminat olarak talep edilen 2.000 Euro’nun ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

Manevi tazminata ilişkin olarak ise AĐHM, başvuranın, davanın koşulları nedeniyle bir

tür karmaşaya maruz kalmış olabileceğine kanaat getirmektedir. AĐHM hakkaniyete uygun

olarak başvurana 2.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, AĐHM nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için 3.000 Euro tazminat

talebinde bulunmaktadır. Başvuran bu harcama miktarını kanıtlayıcı hiçbir belge sunmamıştır.

Hükümet bu talebe karşı çıkmaktadır.

Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda, AĐHM tüm

masraflarla birlikte başvurana 1.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

5

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet tarafından başvurana:

i. maddi tazminat için 2.000 Euro (iki bin) ödenmesine;

ii. manevi tazminat için 2.000 Euro (iki bin) ödenmesine;

iii. masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin) ödenmesine;

iiii.yukardaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 23 Ocak 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

6