COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
EYÜP KAYA – TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 17582/04)  
KARAR  
STRAZBURG  
23 Eylül 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 17582/04 no’lu davanın nedeni, T.C.  
vatandaꢀı Eyüp Kaya’nın (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 26 Nisan 2004  
tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları  
Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde, Van Barosu  
avukatlarından M. Timur tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran, 1980 doğumludur ve Van’da ikamet etmektedir.  
Baꢀvuran, 29 Ağustos 2000 tarihinde askere alınmıꢀtır.  
Baꢀvuran, 7 Eylül 2001’de, görme güçlüğü nedeniyle muayene olmak üzere Sivas  
Askeri Hastanesi’ne gitmiꢀtir. Tıbbi raporda, baꢀvuranın sol gözünde -6,25 derece miyop,  
+0,25 derece hipermetrop ve -6,75 derece anizometropi olduğu kaydedilmiꢀtir. Raporda,  
baꢀvuranın çocukluktan beri sol gözünde sorun yaꢀadığından ꢀikayetçi olduğu belirtilmiꢀtir.  
Bunun üzerine, askerliğe uygun olmadığından dolayı, baꢀvuran terhis edilmiꢀtir.  
17 Mart 2003’te, baꢀvuran, maaꢀ için Emekli Sandığı’na, tazminat için Đçiꢀleri  
Bakanlığı Tazminat Komisyonu’na baꢀvurmuꢀtur. Baꢀvuranın bu iki talebi de reddedilmiꢀtir.  
Baꢀvuran, 21 Mayıs 2003’te, muhtarlıktan fakirlik belgesi almıꢀtır.  
Baꢀvuran, 5 Haziran 2003’te, Đçiꢀleri Bakanlığı aleyhinde Askeri Yüksek Đdare  
Mahkemesi’ne dava açmıꢀ ve 30,000,000,000 TL’lik (yaklaꢀık 18,000 Euro) tazminat  
talebinde bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, askere gitmeden önce bu tür göz problemleri olmadığını  
iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, zarar veren eylemle uğranan zarar arasında illiyet bağı  
kurulmasını gerektirmeyen “sosyal risk” ilkesine atıfta bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca adli  
yardım talebinde bulunmuꢀtur.  
24 Temmuz 2003’te, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, dava dosyasını inceledikten ve  
raportör hakimin görüꢀlerini dinledikten sonra, dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle  
baꢀvuranın adli yardım talebini reddetmiꢀtir.  
Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, 25 Temmuz 2003’te, mahkeme masrafları için  
476,970,000 TL (yaklaꢀık 292 Euro) ödemesi gerektiğini baꢀvurana bildirmiꢀtir.  
19 Ağustos 2008’de, baꢀvuran Van Devlet Hastanesi’nde muayene olmuꢀtur.  
Baꢀvuranın sol gözünde % 37 oranında görme kaybına neden olan -8 derece miyop tespit  
edilmiꢀtir.  
Mahkeme, 12 Kasım 2003’te, baꢀvuranın mahkeme masraflarını ödemediği  
gerekçesiyle yargılamayı sonlandırmıꢀtır.  
2
Bu karar, 20 Aralık 2003 tarihinde baꢀvurana bildirilmiꢀtir.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, esas bakımından, yerel mahkemenin adli yardım talebini reddetmesi  
nedeniyle, mahkemeye eriꢀim hakkından mahrum bırakıldığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve  
bu ꢀikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıꢀtır.  
A. Kabuledilebilirlik  
AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını  
kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esas  
Hükümet, Türkiye’deki adli yardım sistemiyle ve özellikle mahkeme ücretinin  
hesaplanmasıyla ilgili bir açıklamada bulunmuꢀtur. Hükümet, sözkonusu davada, baꢀvuranın  
taleplerini desteklemek üzere herhangi bir kanıt sunmaması nedeniyle adli yardım talebi  
reddedildiği için, yerel mahkemenin baꢀvuranın mahkeme masraflarını ödeyip ödeyemeyeceği  
konusunda karara varmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, bu bağlamda, mahkeme masraflarını  
karꢀılayacak imkana sahip olmadığı iddia edilen baꢀvuranın, avukatlık ücretini  
karꢀılayabilecek imkanı olduğunu belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran, ꢀikayetin esasına iliꢀkin herhangi bir görüꢀ sunmamıꢀtır.  
AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesi tarafından güvence altına alınan mahkemeye eriꢀim  
hakkıyla ilgili olarak içtihadında yer alan genel ilkelere, özellikle de mahkeme masraflarını  
ödeme zorunluluğuna atıfta bulunmaktadır (Kreuz / Polonya, no. 28249/95; Mehmet ve Suna  
Yiğit / Türkiye, no. 52658/99).  
AĐHM, mahkeme masrafı olarak baꢀvuranın 476,970,000 TL ödemesi gerektiğini  
kaydetmektedir. Bu miktar kendi baꢀına aꢀırı olmamakla beraber, AĐHM, fakirlik belgesi alan  
baꢀvuranın bu miktarı ödeyecek imkanının bulunmadığını kabul etmektedir. Bu bağlamda,  
Hükümet’in iddialarının aksine, AĐHM, baꢀvuranın tazminat davasını takip etmek üzere bir  
avukat tutmasının, mahkeme masraflarını ödeyecek imkanının olduğu anlamına gelmeyeceği  
kanaatindedir (bkz, Mehmet ve Suna Yiğit, yukarıda kaydedilen). Ancak, davada haklılık  
bulunmadığı görüldüğünden, baꢀvuranın adli yardım talebi reddedilmiꢀtir. Davanın esasına  
iliꢀkin bu değerlendirme, baꢀvuranın talebinden vazgeçmesine ve davasının hiçbir zaman  
görülmemesine neden olmuꢀtur.  
AĐHM, daha önce benzer ꢀikayetleri incelediğini ve Türkiye’deki adli yardım  
sisteminin bireylere keyfiyetten korunmalarını sağlayacak esaslı teminatlar sunmadığı  
gerekçesiyle 6/1 maddesinin ihlalini saptadığını belirtmektedir (bkz, Bakan / Türkiye, no.  
50939/99; Amaç ve Okkan / Türkiye, no. 54179/00 ve Mehmet Hüsni Tunç / Türkiye, no.  
20400/03).  
3
AĐHM, sözkonusu davayı incelemiꢀ ve yukarıda bahsedilen davalardakinden farklı bir  
sonuca varmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀula rastlamamıꢀtır.  
Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranın mahkemeye eriꢀim hakkına orantısız bir kısıtlama  
getirildiği sonucuna varmıꢀtır. Buna göre, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ  
Baꢀvuran, ayrıca, askerlik döneminde zor koꢀullarda çalıꢀtırılması nedeniyle büyük  
oranda görme kaybına uğradığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 3., 4.,  
13. ve 14. maddelerine dayandırmıꢀtır. Baꢀvuran, ayrıca, sorumlu kiꢀileri dava etmek için  
etkili hukuk yolları bulunmadığını ve Kürt kökenli olması nedeniyle ayrımcılığa maruz  
bırakıldığını ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuran, bu baꢀlıklar altında ileri sürdüğü iddiaları desteklemek üzere herhangi bir  
açıklama veya belge sunmamıꢀtır. Buna göre, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları  
uyarınca dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmının reddedilmesi  
gerekmektedir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,  
hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat olarak, toplam 200,000 Euro talep etmiꢀtir.  
Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.  
Talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmadığını  
kaydeden AĐHM, bu talebi reddeder.  
AĐHM, tespit edilen ihlalin baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için kendi baꢀına yeterli  
tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir (bkz, mutatis mutandis, Ertuğrul Kılıç / Türkiye, no.  
38667/02).  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için  
toplam 55,000 Euro talep etmiꢀtir.  
Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.  
Baꢀvuranın AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesinin gerektirdiği ꢀekilde yargılama masraf  
ve giderlerini destekleyici herhangi bir belge sunmamıꢀ olması nedeniyle, AĐHM, bu baꢀlık  
altında herhangi bir ödeme yapılmamasına karar verir.  
4
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri  
kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. Tespit edilen ihlalin baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için kendi baꢀına yeterli adil  
tatmin oluꢀturduğuna;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragrafları gereğince 23 Eylül 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
5