CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

EVRİM ÇİFTÇİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 59640/00)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

29 Kasım 2005

İşbu karar AİHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup,

şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (59640/00) başvuru no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaşı Evrim Çiftçi’nin (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 2 Haziran

2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına

alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

OLAYLAR

Başvuran, 15 Ocak 1997 tarihinde İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi

ekipleri tarafından yasadışı örgüt DHP (Devrimci Halk Partisi) üyesi olma suçuyla

yakalanarak gözaltına alınmıştır.

Başvuran, 19 Ocak 1997 tarihinde DHP’ye bağlı olduğunu teyit eden belgeyi imzalamıştır.

Başvuran 29 Ocak 1997 tarihinde önce İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

Cumhuriyet Savcısı, ardından DGM yetkili hakimi karşısına çıkarılmış, yetkili hakim

kararıyla tutuklu yargılanmasına karar verilmiştir.

Cumhuriyet Savcısı ve yetkili hakim karşısında başvuran hakkında yapılan suçlamaları

reddetmiştir.

Cumhuriyet Savcısı 3 Nisan 1997 tarihinde başvuranı silahlı bir çeteye katılma suçu ile itham

etmiş, TCK’nın 169. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca

mahkumiyetini talep etmiştir.

Başvuran 6 Haziran 1997 tarihinde şartlı salıverilme hakkından yararlanmıştır.

DGM, 19 Ekim 1998 tarihli bir kararla başvuranı üç yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırmıştır.

Mahkeme kararında, kanıt unsurlarının, arama tutanaklarının ve bilirkişi raporlarının

Cumhuriyet Savcısı’nın iddialarını teyit eder nitelikte olduğuna hükmetmiştir.

Başvuran Yargıtay’da temyize gitmiştir. Yargıtay 28 Şubat 2000 tarihinde İlk derece

mahkemesi’nin kararını onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, bünyesinde askeri bir hakimi bulundurması nedeniyle İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme niteliğini taşımadığını ve adil bir yargılama

güvencesini sağlayamayacağını iddia etmektedir.

Başvuran, İlk derece mahkemesi’ndeki yargılama sırasında avukat bulundurma hakkından

yararlanamaması nedeniyle davanın hakkaniyete uygun olmadığını iddia etmekte, bu

doğrultuda AİHS’nin 6 § 1. maddesini öne sürmektedir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, DGM’nin bağımsız ve tarafsız bir yapıda olmadığına ilişkin şikayetle ilgili nihai

kararın yine bu mahkeme tarafından verildiğini ifade etmektedir. Hükümet bu doğrultuda

olayların meydana geldiği dönemdeki iç hukuka göre Yargıtay’ın Devlet Güvenlik

Mahkemeleri’nin yapısına dair görüş bildirme yetkisinin bulunmadığını, temyiz başvurusunun

iç hukukta bu sorunu giderecek etkili bir başvuru olmadığını savunmaktadır. Bu nedenle

başvuranın DGM’nin 19 Ekim 1998 tarihinde vermiş olduğu kararından itibaren altı ay

içerisinde başvuruda bulunması gerekirdi.

Başvuran bu tespite karşı çıkmaktadır.

AİHM, benzer şikayetlerin Özdemir-Türkiye davasında da dile getirildiğini hatırlatmış,

(no:59659/00 § 26, 6 Şubat 2003) bu neticeyi değiştirecek hiçbir unsurun bulunmadığı

sonucuna varmıştır. Dolayısıyla Hükümetin yapmış olduğu itiraz reddedilmektedir.

AİHM, mahkemenin bu yöndeki içtihatları (Bkz. Incal-Türkiye kararı 9 Haziran 1998, 1998-

IV ve Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII) ve mahkemeye sunulan unsurlar

ışığında başvurunun esas bakımından incelenmesi gerektiğine itibar etmekte ve başvuruyu

kabuledilemez bulmak için bir gerekçe bulunmadığını eklemektedir.

B. Esasa ilişkin

1. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve tarafsızlığına ilişkin

Mahkeme daha önceki kararlarda buna benzer pek çok şikayetlerin dile getirildiğini ve

bunların AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen

Özel kararı, §§ 33-34, ve Özdemir kararı, §§ 35-36).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer

aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karşısında başvuranın TCK’ya dayalı suçlardan

yargılanması konusunda endişe duymasının anlaşılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.

Başvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını yabancı

gerekçelere dayandırdığı şüphesini duyabilir. Bu nedenle başvuranın bu yargı makamının

tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir. (sözü

edilen Incal kararı s. 1573, § 72 ).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

AİHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

sonucuna varmıştır.

2. Yargı Sürecinin adilliği hakkında

AİHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kişilere her halükârda adil bir yargılamayı

garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.

Bu yöndeki bir ihlalin tespiti ışığında, Mahkeme başvuranın adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği şikayetini ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir. (Bkz. diğerleri arasında sözü

edilen Çıraklar kararı, s. 3074, §§ 44-45).

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuran uğradığı maddi zararda takdiri AİHM’ye bırakmaktadır. Manevi zarar olarak,

50.000 Fransız Frangı (FF), yaklaşık 7.622 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu miktarları aşırı olarak nitelendirmektedir.

İddia edilen maddi tazminata ilişkin olarak AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki

sürecin Sözleşme’nin ihlali meydana gelmeseydi nasıl sonuçlanacağına ilişkin bir yargıda

bulunamayacağından başvuranlara bu yönde bir tazminat ödenmesini gerekli görmemektedir.

(Findlay-İngiltere kararı, 25 Şubat 1997, s.284, § 85).

Manevi tazminatla ilgili olarak AİHM, olayların mevcut koşulları dikkate alındığında ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna karar vermiştir. (Sözü edilen

Çıraklar kararı, s. 3074, § 49).

Sözleşme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koşullarını yerine getirmeyen bir

mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi doğrultusunda yeni bir

sürecin ya da yargılamanın başlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin giderilmesi

bakımından uygun bir yöntemi oluşturur (Bkz. Öcalan-Türkiye Büyük Daire kararı, no:

46221/99, AİHM 2005-...).

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, masraf ve harcamalar için 10.000 FF, yani 1.524 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu talebin kanıtlanmadığına itibar etmektedir.

Mevcut durumda sunulan deliller ve Mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı ışığında

Mahkeme, başvurana AİHM nezdinde yapmış olduğu harcamalar için 1.500 Euro ödenmesini

kararlaştırmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6. maddesine ilişkin diğer şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. Mevcut kararın adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna;

5. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden