COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ETE – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 29315/02)

KARAR

STRAZBURG

20 Eylül 2007

Bu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle

iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin

(“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca, Fehime Ete ve ꢁadiye Ete isimli iki Türk vatandaꢀı

tarafından, 21 Mayıs 2002 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine yapılan baꢀvurudan (no. 29315/02) kaynaklanmıꢀtır.

Baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu’na bağlı avukatlar R. Yalçındağ, O. Baydemir, C.

Aydın ve B. Kaya tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN UNSURLARI

Birinci baꢀvuran Fehime Ete (bundan sonra “baꢀvuran” olarak anılacaktır) 1960

doğumludur ve Siirt’te yaꢀamaktadır.

21 Ekim 2001 tarihinde, baꢀvuran, yasadıꢀı silahlı örgüt üyelerine yardım ettiği

ꢀüphesi üzerine yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. 24 Ekim 2001 tarihinde tutuklanmıꢀtır.

Ancak, Olağanüstü Hal Bölge Valisi’nin ve Cumhuriyet Savcısı’nın talebi üzerine,

olağanüstü hal kapsamında ek önlemler alınmasına imkan tanıyan 430 sayılı Kanun

Hükmünde Kararname’nin 3 (c) maddesi uyarınca, Van Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki

tek bir hakim, 25 Kasım 2001 tarihinde, baꢀvuranın, on günü aꢀmayan bir süreyle ek sorgu

için, cezaevinden Diyarbakır Jandarma Komutanlığı’na nakli için izin vermiꢀtir. Bu süre, aynı

mahkeme tarafından 5 Aralık 2001 tarihinde on gün daha uzatılmıꢀtır. Baꢀvuranın avukatı

tarafından bu karara karꢀı yapılan itiraz 7 Aralık 2001 tarihinde reddedilmiꢀtir.

25 Kasım ve 12 Aralık 2001 tarihleri arasında baꢀvuran Diyarbakır ve Siirt jandarma

komutanlığında alıkonulmuꢀtur. 12 Aralık 2001 tarihinde, baꢀvuran cezaevine geri

gönderilmiꢀtir.

Baꢀvuran hakkında baꢀlatılan müteakip cezai kovuꢀturma, baꢀvuranın beraatıyla son

bulmuꢀtur.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5. maddesi uyarınca, 25 Kasım ve 12 Aralık 2001 tarihleri

arasında jandarma komutanlığındaki tutukluluğunun süresinin uzunluğu ve kanuna aykırılığı

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Yine aynı hüküm uyarınca, söz konusu tutukluluğa itiraz

etmesini sağlayacak etkili bir hukuk yolunun mevcut olmaması konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5. maddesinin 1 (c) ve 4. paragrafları açısından

incelenmesi gerektiğini değerlendirmiꢀtir. Söz konusu paragraflar ꢀöyledir:

1

“1. Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve yasada

belirlenen yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.

...

c) Bir suç iꢀlediği hakkında geçerli ꢀüphe bulunan veya suç iꢀlemesine ya da suçu iꢀledikten sonra

kaçmasına engel olmak zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması dolayısıyla, bir

kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulu durumda bulundurulması;

....

4. Yakalama veya tutuklu durumda bulunma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, özgürlük

kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar vermesi ve yasaya aykırı görülmesi

halinde kendisini serbest bırakması için bir mahkemeye baꢀvurma hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHM’den, AĐHS’nin 35/1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının

tüketilmesi ꢀartına uyulmaması gerekçesiyle baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir. Bu

hususta, baꢀvuranın, 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 3 (c) maddesi uyarınca

yapılan tutukluluğa itirazda bulunabileceğini ve 466 Sayılı Kanun Dıꢀı Yakalanan veya

Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun uyarınca tazminat talebinde

bulunabileceğini iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran görüꢀlerinde ısrar etmiꢀtir.

AĐHM, geçmiꢀ davalarda, iç hukuk yollarının tüketilmediği iddiasına iliꢀkin

Hükümet’in benzer itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu yinelemiꢀtir (bkz., özellikle,

Karagöz; Balık – Türkiye, no. 6663/02, 15 ꢁubat 2007). AĐHM, bu davada, yukarıda belirtilen

baꢀvurulardaki kararlarından sapmasını gerektirecek özel bir durum görmemiꢀtir. Bu nedenle,

Hükümet’in bu konudaki itirazını reddetmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35/3. maddesi anlamı dahilinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydetmiꢀtir. Ayrıca, diğer açılardan da kabuledilmez olmadığını belirtmiꢀtir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esas

Hükümet, baꢀvuranın 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca jandarma

komutanlığına gönderilmesinin polis nezaretinde tutuklama olarak yorumlanamayacağını ve

baꢀvuranın bu konudaki ꢀikayetlerinin açıkça dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran görüꢀlerinde ısrar etmiꢀtir.

AĐHM, geçmiꢀte benzer davaları incelemiꢀ ve 430 sayılı Kanun Hükmünde

Kararname’ye dayanılarak yapılan tutuklamalara iliꢀkin olarak 5. maddenin 1 (c) ve 4.

paragraflarının ihlallerini tespit etmiꢀtir (bkz., özellikle, yukarıda anılan Karagöz; Dağ ve

Yaꢀar – Türkiye, no. 4080/02, 8 Kasım 2005). AĐHM, bu davada, söz konusu kararlardan

sapmak için bir gerekçe görmemiꢀtir.

2

Dolayısıyla, AĐHS’nin 5. maddesinin 1 (c) ve 4. paragraflarının ihlal edildiği kararını

vermiꢀtir.

II. ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS ĐHLALLERĐ

Baꢀvuran ve kızı ꢁadiye Ete, 29 Ocak 2007 tarihli görüꢀlerinde, AĐHS’nin 3, 5, 6, 13,

14 ve 18. maddeleri uyarınca tutukluluklarının süresi ve kanuna uygunluğu konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀlar ve polis nezaretinde kötü muamele gördükleri iddialarını yinelemiꢀlerdir.

AĐHM bu konudaki ꢀikayetlerden bazılarının daha önceki bir aꢀamada kabuledilmez

bulunmamıꢀ olduğunu farz etse bile, elindeki tüm belgeler ıꢀığında ve ꢀikayet konusu

meseleler yetkisi dahilinde olduğu sürece, bu ꢀikayetlerin, AĐHS veya Protokollerinde ortaya

konan hak ve özgürlükleri ihlal etmediği kararını vermiꢀtir. Bu nedenle, baꢀvurunun bu kısmı,

AĐHS’nin 35/3. maddesi anlamı dahilinde açıkça dayanaktan yoksundur ve 35/4. maddeye

uygun olarak reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 25.000 Euro maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur. Bu miktar,

baꢀvuranın ve kızının gelecek sağlık harcamalarını ve baꢀvuranın ailesinin baꢀvuranı

ziyaretleri sırasında yaptığı harcamaları kapsamıꢀtır.

Hükümet bu talebe karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında nedensel bir iliꢀki

görmemiꢀ ve dolayısıyla bu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, AĐHM, hakkaniyet temelinde karar

vererek baꢀvurana 3.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM’de yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık 6.214 Euro talep

etmiꢀtir. Baꢀvuran talebini Diyarbakır Barosu’nun 2007 yılı için tavsiye edilen asgari ücretler

listesine dayandırmıꢀtır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

3

Baꢀvuran Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 60. maddesinin gerektirdiği gibi mahkeme

masraflarına iliꢀkin destekleyici belge veya fatura sunmadığı için AĐHM bu baꢀlık altında

tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Fehime Ete’nin 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca polis nezaretinde

tutukluluğunun kanuna uygunluğu ve süresinin uzunluğuna ve söz konusu tutukluluğun

kanuna uygunluğuna itiraz etmesini sağlayacak etkili baꢀvuru imkanının olmamasına iliꢀkin

ꢀikayetlerin kabuledilebilir; baꢀvurunun kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 1 (c) ve 4. paragraflarının ihlal edildiğine;

3. a) Sorumlu Devlet’in, Fehime Ete’ye, AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek

üzere ve her türlü vergi ve masraftan muaf tutularak 3.500 Euro (üç bin beꢀ yüz Euro) manevi

tazminat ödemesine;

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için

Hükümet’in, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulamasına;

4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 20 Eylül 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLÉ

F. TULKENS

Zabıt Katibi

Baꢀkan

4