C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

EꢀĐDĐR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 54814/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 Ekim 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,.

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (54814/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀları Vahap Eꢀidir, Zeki Baꢀar, Mehmet Sıddık Aksaç, Kenan Ayaz, Nihat Yaꢀlı,

ve Mehmet Ersin Derince’nin (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 28 Aralık

1999 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan Haklarını güvence altına

alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara barosu avukatlarından Levent Kanat tarafından temsil

edilmektedirler.

OLAYLAR

Đlk dört baꢀvuran sırasıyla 1942, 1973, 1963 ve 1969 doğumlu ve Bolu, Van, Muꢀ ve Siirt’te

ikamet etmektedir. Son iki baꢀvuran 1959 doğumlu olup, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Olayların meydana geldiği dönemde baꢀvuranların hepsi siyasi bir parti olan Halkın

Demokrasi Partisi’nin (HADEP) Bolu il teꢀkilatı kurucu üyesiydi. Vahap Eꢀidir, Mehmet

Sıddık Aksaç, Nihat Yaꢀlı ve Mehmet Ersin Derince partinin aktif idari kurulu üyesi, Kenan

Ayaz, il teꢀkilatı sorumlusu ve Zeki Baꢀar gençlik teꢀkilatı üyesiydi.

Baꢀvuran Kenan Ayaz 17 Eylül 1997 tarihinde, baꢀvuranlar Vahap Eꢀidir, Mehmet Sıddık

Aksaç, Nihat Yaꢀlı ve Mehmet Ersin Derince ise 23 Eylül 1997’de ve Zeki Baꢀar 24 Eylül

1997’de yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır. Ev ve iꢀyerlerinde aramalar düzenlenmiꢀ,

Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) yetkili hakimi gözaltı sonrasında baꢀvuranların

tutukluluk hallerinin devamına karar vermiꢀtir.

DGM, 6 Mayıs 1998 tarihli kararında, TCK’nın 169. maddesinin uygulanmasına istinaden

bölücü bir çeteye yardım ve yataklık etme suçundan baꢀvuranların her birini üç yıl dokuz ay

hapis cezasına çarptırmıꢀ ve üç yıl süreyle kamu hizmetinden men etmiꢀtir. DGM,

baꢀvuranların eylemlerini genel olarak değerlendirmiꢀ, HADEP bünyesinde partinin yerel

ꢀubesinin duvarlarına silahlı çete liderlerinin resimlerini asmak, bölücü çetenin inisiyatifiyle

kurulan televizyon kanalından yayınlar yapmak ve parti üyesi olmayan gençleri bu yayınları

izlemeye davet etmek suretiyle gerçekleꢀtirilen bu faaliyetlerin bölücü silahlı bir çetenin

eylemlerini kolaylaꢀtırdığı tespitinde bulunmuꢀtur. Adıgeçenler aynı zamanda ellerinde çeꢀitli

yayınlar bulundurmuꢀlar, güvenlik güçleri ile çıkan çatıꢀmada ölen çete üyelerinin

fotoğraflarını takvimlere baꢀmıꢀlar, silahlı çetenin propagandasını yapan yayınlar yapmıꢀlar,

parti panolarında PKK’nın renkleri olan kırmızı, sarı, yeꢀil renkleri kullanmıꢀlardır. DGM,

gerekçelerinde video kaset görüntülerindeki bazı bölümlerden ve yayınlarda kullanılan kimi

ifadelerden alıntılar yapmıꢀtır.

Baꢀvuranlar Yargıtay’da temyize giderek bir duruꢀma yapılması talebinde bulunmuꢀlar,

Kürtçe kanıtların yeminli Türk tercümanlar tarafından tam olarak doğru çevrilmediğini ileri

sürmüꢀlerdir.

Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı 14 Aralık 1999 tarihli duruꢀma sırasında temyize iliꢀkin

mütalaalarını sunmuꢀ ve yapılan talebi reddetmiꢀtir. Duruꢀma sonunda Yargıtay DGM’nin 6

Mayıs 1998 tarihli kararını onamıꢀtır.

2

HUKUK AÇISINDAN

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

A. AĐHS’nin 6. maddesi

Baꢀvuranlar kendilerini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

«tarafsız ve bağımsız» bir mahkeme olmadığını, bünyesinde askeri hakimi bulundurması

nedeniyle hakkaniyete uygun bir yargılamayı güvence altına alamayacağını ileri

sürmektedirler.

Baꢀvuranlar aynı zamanda, bir yanda Kürtçe delillerin çevirisinin yeminli tercümanlar

tarafından tam olarak yerine getirilmemesi, diğer yanda savunmalarını zamanında etkili bir

ꢀekilde hazırlamalarına mahal verecek Yargıtay Cumhuriyet Savcısı’nın tebliğnamesinin

tebliğ edilmemesi doğrultusunda adil bir yargılanma yapılmadığını öne sürmektedirler.

Baꢀvuranlar bu yönde AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3. maddelerinin ihlal edildiğini iddia

etmektedirler.

Hükümet altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesi uyarınca

DGM’nin yapısına dair itirazın Mahkemece reddedilmesi gerektiğini savunmuꢀ, sözkonusu

mahkemenin bağımsız ve tarafsız olmadığına iliꢀkin ꢀikayetle ilgili olarak iç hukukta nihai

kararın yine bu mahkeme tarafından alındığını eklemiꢀtir. Hükümet, olayların meydana

geldiği dönemdeki iç hukuka göre ne DGM’nin ne Yargıtay’ın Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin yapısına iliꢀkin görüꢀ bildirme yetkisine sahip olduğunu belirterek,

baꢀvuranların iç hukuk yollarının yetersiz olduğuna kanaat getirdiği andan itibaren altı ay

içerisinde yani DGM’nin 6 Mayıs 1998 tarihinde aldığı kararından itibaren baꢀvuruda

bulunması gerektiğinin altını çizmektedir. Hükümet bu yönde Mahkeme’nin yerleꢀik

içtihadına göndermede bulunmaktadır (Bkz.Kalan-Türkiye kararı no: 73561/01, 2 Ekim

2001).

AĐHM, Özdemir-Türkiye (no:59659/00 § 26, 6 ꢁubat 2003) davasındaki benzer itirazı

reddettiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, bu sonucu değiꢀtirecek hiçbir gerekçe görmemekte ve

Hükümetin itirazını reddetmektedir.

AĐHM, mahkemenin bu yöndeki içtihatları (Bkz. Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998,

1998-VII) ve mahkemeye sunulan unsurlar ıꢀığında bu ꢀikayetlerin esas bakımından

incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir. Baꢀvurunun kabuledilemez bulunması için bir

gerekçe tespit edilmemiꢀtir.

B. AĐHS’nin 9., 10., ve 11. maddeleriyle birlikte 14. maddesi

Baꢀvuranlar mahkumiyetlerinin düꢀünce, ifade ve dernek kurma özgürlüğüne yönelik bir

ihlali oluꢀturduğunu ileri sürmekte ve bu noktada AĐHS’nin 9., 10., ve 11. maddeleriyle

birlikte 14. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin 10. madde baꢀlığı altında 14. maddeyle birlikte incelenmesi

gerektiğine itibar etmektedir.

3

Hükümet, yapılan aramalarda ele geçirilen belgelerin ve kayıtların basit, zararsız ve barıꢀçıl

bir düꢀüncenin ifadesini değil, en ince ayrıntısına kadar hazırlanan bir bölücülük

propagandasını amaçladığını savunmaktadır. Zana-Türkiye kararına (25 Kasım 1997 tarihli

karar, 1997-VII, s. 14, § 58) atıfta bulunan Hükümet, ele geçirilen belgelerin ve görsel-iꢀitsel

kayıtların ꢀiddeti ve düꢀmanlığı teꢀvik ettiğini ve baꢀvuranların mahkumiyetlerinin bu noktada

demokratik bir toplum için gereklilik arz ettiğini eklemektedir.

AĐHM, ulusal yargı mercilerinin baꢀvuranların silahlı bir çete tarafından sürdürülecek

mücadeleyi öven, görsel-iꢀitsel kayıtlar yoluyla bu yasadıꢀı örgüte destek vermeye hazır

olduklarını belirtir faaliyetlerini genel olarak değerlendirmesinin ve tespitinin ardından

gerekçelerini TCK’nın 169. maddesine dayandırdığını not etmektedir.

Mahkemeye sunulan unsurlar ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranların düꢀüncelerini ifade etmeleri veya

bir toplantıya katılmaları nedeniyle değil, Türk hukukunda «terörist» olarak nitelendirilen

yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık ettikleri için mahkum edildiklerini gözlemlemektedir.

Bu nedenle ilgililerin mahkumiyeti 10. maddede yer alan haklara yönelik bir müdahaleyi

oluꢀturmamaktadır (Bkz.diğerleri arasında Kılıç-Türkiye kararı no: 48498/98, 8 Temmuz

2003, Aksaç-Türkiye kararı, no: 41956/98, 15 Ocak 2004, ve ꢁirin-Türkiye kararı, no:

47328/99, 27 Nisan 2004).

14. maddenin bu açıdan ayrı tutulmasını gerektirecek hiçbir durum mevcut değildir.

Baꢀvurunun bu bölümünün dayanaktan yoksun bulunması nedeniyle AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4.

maddesinin uygulanmasına istinaden reddedilmesi gerekmektedir.

II. ESAS HAKKINDA

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

Hükümet bir ihlalin olduğu iddiasına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen Özel

kararı, §§ 33-34, ve Özdemir kararı, §§ 35-36).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemekte, bunun yanı sıra baꢀvuranların aralarında askeri bir

hakimin de yer aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin «ulusal güvenliğe» dayalı olarak

yapmıꢀ olduğu yargılama konusunda endiꢀe duymalarının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde

bulunmaktadır. Üstelik Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın gerekçesine yabancı

mülahazalar ıꢀığında baꢀvuranlar hakkında sebepsiz bir yargı kararı aldığı sonucuna

varmalarına neden olmaktadır. Bu nedenle baꢀvuranların bu yargı makamının tarafsız ve

bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir. (sözü edilen Incal

kararı s. 1573, § 72 ).

AĐHM, baꢀvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 6 § 1. maddesi

uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

4

2. Yargı Sürecinin adilliği hakkında

AĐHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kiꢀilere her halükârda adil bir yargılamayı

garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğinin

tespiti ıꢀığında, Mahkeme mevcut ꢀikayeti incelemeyi gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri

arasında sözü edilen Çıraklar kararı, s. 3074, §§ 44-45).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuranlar maddi bir zarara maruz kaldıklarını ileri sürmektedirler. V. Eꢀidir 40.000 Euro,

Z.Baꢀar, Kenan Ayaz, Nihat Yaꢀlı, M.E. Derince ve S. Aksaç’ın her biri 30.000 Euro’ya denk

düꢀen gelir kaybına uğradığını iddia etmektedir.

Baꢀvuranlar ayrıca manevi tazminat talebinde bulunmaktadırlar. V. Eꢀidir 25.000 Euro,

Z.Baꢀar, Kenan Ayaz, Nihat Yaꢀlı, M.E. Derince ve S. Aksaç’ın her biri 15.000 Euro talep

etmektedir.

Đddia edilen maddi tazminata iliꢀkin olarak AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki

sürecin Sözleꢀme’nin ihlali meydana gelmeseydi nasıl sonuçlanacağına iliꢀkin bir yargıda

bulunamayacağından baꢀvuranlara bu yönde bir tazminat ödenmesini gerekli görmemektedir.

(Findlay-Đngiltere kararı, 25 ꢁubat 1997, s.284, § 85).

Manevi tazminatla ilgili olarak AĐHM, olayların mevcut koꢀulları dikkate alındığında ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için baꢀlı baꢀına yeterli olduğuna karar vermiꢀtir. (Sözü edilen

Çıraklar kararı, s. 3074, § 49).

Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir

mahkeme tarafından mevcut davadaki gibi hususi bir mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin

talebi doğrultusunda yeni bir sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak tespit edilen

ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturur (Bkz. Öcalan-Türkiye Büyük

Daire kararı, no: 46221/99, AĐHM 2005-...).

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuranlar iç hukukta ve AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ oldukları masraf ve

harcamalar için 13.250 Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar kanıtlayıcı belge niteliğinde

Ankara Barosu’nun avukatlık ücreti tarifesini sunmaktadırlar.

AĐHM, baꢀvuranların Sözleꢀme’ye iliꢀkin ꢀikayetlerini kısmi olarak ortaya koyduklarını ve

AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca yapılan masraf ve harcamaların gerçekten yapıldığı

ve gerekli olduğu hallerde bir ödeme yapıldığını hatırlatmaktadır. AĐHM, makul olarak tüm

harcamalar için baꢀvuranlara toplam 1.500 Euro verilmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

5

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin yapılan ꢀikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 9.,10.,11., maddeleriyle birlikte 14. maddesine yönelik ꢀikayetlerin

kabuledilemez olduğuna;

3. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6. maddesine dair diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

5. Mevcut kararın manevi zarar için baꢀlı baꢀına adil tazmini oluꢀturduğuna;

6. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden

Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle, masraf ve harcamalar için Savunmacı Hükümetin baꢀvuranlara

toplam 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro’yu ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 11 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

6