COUNCIL

OF EUROPE

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

ETEM KARAGÖZ – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 32008/05)

KARAR

STRAZBURG

15 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ETEM KARAGÖZ – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 32008/05 no’lu davanın nedeni Etem Karagöz adlı

T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 18 Ağustos

2005 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Güzel tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1973 doğumludur ve Diyarbakır’da yaꢀamaktadır. 19 Ocak 1994 tarihinde

yasadıꢀı bir örgütle iliꢀkili olarak yürütülen bir soruꢀturmada Diyarbakır’da polis tarafından

yakalanıp gözaltına alınmıꢀtır. 7 ꢁubat 1994 tarihinde Diyarbakır savcısı ve sorgu hakimi

önüne çıkarılmıꢀ, hakim baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısının hazırladığı 17 Mart 1994 tarihli

iddianamede baꢀvuran, diğer sanıklarla birlikte TCK’nın 125. maddesine göre, devlet

topraklarının bir kısmının Devlet idaresinden ayrılması için faaliyet yürütmekle suçlanmıꢀtır.

30 Temmuz 1997 tarihinde Diyarbakır DGM sözkonusu madde uyarınca baꢀvuranı

mahkûm etmiꢀ ve ömür boyu hapis ile cezalandırılmasına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran kararı temyiz etmiꢀ, 1 Mart 1999 tarihinde Yargıtay, birinci derece mahkemesi

kararını usulden bozmuꢀ ve dosyayı Diyarbakır DGM’ye geri göndermiꢀtir. 7 Mayıs 2004

tarihinde yapılan Anayasa değiꢀikliği ile DGM’ler tamamen kaldırılmıꢀ, baꢀvuranın dava

dosyası Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir.

Baꢀvuran, yargılama süresince düzenli olarak tutukluluğunun kaldırılması talebinde

bulunmuꢀ ancak birinci derece mahkemeleri bu talebi reddetmiꢀtir. 20 Ekim 2005 tarihli

duruꢀmada baꢀvuran 11 yılı aꢀkın süredir tutuklu bulunduğunu belirtmiꢀ ve talebini yinelemiꢀ,

ancak Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın hakkındaki suçlamalar, aleyhindeki

güçlü kanıtlar ve dava dosyası içeriğine dayanarak talebi bir kez daha reddetmiꢀtir. Baꢀvuran

itiraz etmiꢀ, itirazı inceleyen Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesi itirazı 25 Ekim 2005

tarihinde, daha baꢀka gerekçe belirtmeden reddetmiꢀtir.

9 Mart 2007 tarihinde Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranı mahkûm etmiꢀ ve

ömür boyu hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Yargıtay, kararı 7 Mart 2008 tarihinde onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3 VE 5/4 MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5/3 maddesine dayanarak yargılama esnasında tutuklu kaldığı

sürenin haddinden fazla olduğunu öne sürmüꢀtür. Ek olarak, 5/4 maddesine dayanarak

tutukluluk süresine itiraz edebileceği iç hukuk yolu bulunmadığını savunmuꢀtur.

1

ETEM KARAGÖZ – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM, baꢀvuranın tutukluluk halinin, AĐHS’nin 5/3 maddesi hükmüne göre, polis

tarafından gözaltına alındığı 19 Ocak 1994 tarihinde baꢀlayıp birinci derece mahkemesince

mahkûm edildiği 30 Temmuz 1997 tarihine kadar sürdüğünü gözlemler. 30 Temmuz 1997

tarihinden hakkındaki hükmün Yargıtay tarafından bozulduğu 1 Mart 1999 tarihine kadar

geçen süreyi baꢀvuran, 5/1 (a) maddesi bağlamında “yetkili bir mahkemece mahkûm

edildikten sonra” hükümlü olarak geçirmiꢀ olup bu nedenle sözkonusu dönem 5/3 maddesinin

kapsamı dıꢀında kalmaktadır (bkz. Cahit Solmaz – Türkiye, no. 34623/03 ve kararda belirtilen

diğer davalar). Ancak 1 Mart 1999 tarihinden birinci derece mahkemesi tarafından tekrar

mahkûm edildiği 9 Mart 2007 tarihine kadar geçen sürede baꢀvuran, AĐHS’nin 5/3 maddesine

göre, tekrar tutuklu konumundadır. Buna göre baꢀvuranın tutuklu olarak geçirdiği süre

toplamda 11 yıl 6 aydan fazladır.

A. AĐHS’nin 5/3 maddesi

Hükümet, ciddi bir cürümle suçlanan baꢀvuranın tutukluluk halinin devamında gerçek

kamu yararı bulunduğunu savunmuꢀtur. Aynı zamanda baꢀvuranın kaçması ve baꢀka suçlar

iꢀlemesi tehlikelerinin bulunduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

AĐHM, Diyarbakır DGM’nin baꢀvuranın tutukluluğunun devamı yönündeki son

kararında, o tarih itibariyle 11 yıldan fazla süreyi (hükümlü olarak geçen süreler dahil)

cezaevinde geçirmiꢀ olan baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere tahliyesinin ne derecede bir

tehlikeye yol açacağını belirtmemiꢀ olduğunu gözlemler. Dava dosyasında birçok defa

baꢀvuranın tutukluluğunun devamına karar veren birinci derece mahkemesinin, yargılama

süresince baꢀvuranın tutukluluk süresine iliꢀkin kaygı duyduğunu gösteren herhangi bir belge

de yoktur.

AĐHM, somut davadakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda çok defa AĐHS’nin

5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. örneğin Taciroğlu – Türkiye, no.

25324/02; Solmaz – Türkiye, no. 27561/02; Güveç – Türkiye, no. 70337/01).

Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet tarafından, somut davada

farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir bilgi veya görüꢀ sunulmadığı

kanaatindedir. Konu ile ilgili içtihadını dikkate alan AĐHM, somut davada baꢀvuranın

tutukluluk süresinin aꢀırı olduğuna ve AĐHS’nin 5/3 maddesine uymadığına karar vermiꢀtir.

Bu nedenle sözkonusu hüküm ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 5/4 maddesi

Hükümet baꢀvuranın, tutukluluğuna birinci derece mahkemesi önünde itiraz ettiğini,

bunun da etkili bir hukuk yolunun bulunduğunu gösterdiğini belirtmiꢀtir. Alternatif olarak,

baꢀvuranın iç hukuk yollarının etkisiz olduğuna inandığı takdirde, tutuklama kararından

itibaren 6 ay içinde AĐHM’ye baꢀvurması gerektiğini kaydetmiꢀtir.

2

ETEM KARAGÖZ – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM, Türkiye’de ilgili dönemde tutuklu yargılamanın kanuna uygunluğuna itiraz etme

imkânını incelediğini ve sanık açısından gerçek anlamda çekiꢀmeli bir usul sağlamaması

nedeniyle pratikte baꢀarı ꢀansının zayıf olduğuna hükmetmiꢀtir (bkz. Doğan Yalçın – Türkiye,

no. 15041/03). AĐHM, somut davada daha önceki tespitlerinden sapmasını gerektiren özel bir

koꢀul görmemektedir. Ek olarak AĐHM baꢀvuranın, her ne kadar baꢀarısız olsa da, tutukluluk

haline 20 Ekim 2005 tarihinde itiraz ettiğini, somut baꢀvurunun ise bu tarihten daha önce, 18

Ağustos 2005 tarihinde yapıldığını gözlemler. Bu nedenle Hükümetin AĐHS’nin 35/1

maddesine göre 6 ay kuralına iliꢀkin itirazı geçerli değildir.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine

hükmeder.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, hakkında yürütülen yargılamanın süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde

öngörülen makul süre ꢀartını aꢀtığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet iddiaya karꢀı çıkmıꢀ, davanın çeꢀitli yasadıꢀı eylemlerle suçlanmıꢀ 8 sanıklı

karmaꢀık bir dava olduğunu savunmuꢀtur. Yargı makamlarına atfedilebilecek bir ihmal ya da

gecikme bulunmadığını öne sürmüꢀtür. Bu bağlamda 10 yıllık yargılama süresinin AĐHM

tarafından makul bulunduğu Đntiba – Türkiye (no. 42585/98) kararına atıfta bulunmuꢀtur.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

AĐHM, yargılamanın 19 Ocak 1994 tarihinde baꢀvuranın yakalanmasıyla baꢀlayıp

Yargıtay’ın karar tarihi olan 7 Mart 2008’de sona erdiğini gözlemler. Bu nedenle yargılama,

iki yargı aꢀamasında verilen dört kararla 14 yıldan fazla sürmüꢀtür.

AĐHM, somut davadakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla AĐHS’nin

6/1 maddesinin ihlal edildiğini gözlemler (bkz. Pélissier ve Sassi – Fransa [BD], no.

25444/94; Ertürk – Türkiye, no. 15259/02).

AĐHM, Hükümetin belirttiği Đntiba – Türkiye davasındaki koꢀulların somut

davadakinden farklı olduğunu kaydeder. Sözkonusu davada baꢀvuran tutuklu

bulundurulmamıꢀtır; dikkate alınan süre 7 yıl 11 aydır ve yaklaꢀık 3 yıl 3 aylık gecikme

baꢀvurandan kaynaklanmıꢀtır.

Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen ve konu ile ilgili içtihadını dikkate alan AĐHM,

somut davada yargılama süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartını yerine getirmediği

kanaatindedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

3

ETEM KARAGÖZ – TÜRKĐYE KARARI

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, yakalanması ve tutuklanması sonucunda çalıꢀamadığını ve ailesini

geçindiremediğini ifade etmiꢀtir. 50,000 Euro maddi, 50,000 Euro manevi tazminat

ödenmesini talep etmiꢀ, Hükümet taleplere karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, tespit edilen ihlallerle talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak baꢀvuranın, sadece ihlal tespitiyle

yeterince tazmin edilemeyecek surette manevi zarara uğramıꢀ olması gerektiğini kabul eder.

AĐHM, dava koꢀulları ve içtihadını dikkate alarak, baꢀvurana 15,600 Euro manevi tazminat

ödenmesine hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, AĐHM önündeki masraf ve giderler için 4,850 Euro talep etmiꢀ, talebini

desteklemek üzere avukatının dava üzerinde çalıꢀtığı saatleri gösteren bir masraf çizelgesi

ibraz etmiꢀtir.

Hükümet, miktarların aꢀırı ve belgelerle yeterince desteklenmemiꢀ olduğunu

savunmuꢀtur.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

AĐHM, somut davada, elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak, bu

baꢀlık altında 3,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 ve 5/4 maddelerinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) Davalı Devletin baꢀvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk lirasına

çevrilmek üzere:

(i) 15.600 (on beꢀ bin altı yüz) Euro manevi tazminat ve bu miktara uygulanabilecek

her türlü verginin ödenmesine;

4

ETEM KARAGÖZ – TÜRKĐYE KARARI

(ii) 3.000 (üç bin) Euro yargılama masraf ve giderleri ve bu miktara uygulanabilecek

her tür verginin ödenmesine;

(b) Sözkonusu üç aylık sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre

için Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 15 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

5