COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

EAST BAYRAM – TÜRKĐYE DAVASI

(B a şvuru no. 75535/01)

KARAR

STRAZBURG

26 Mayıs 2009

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Bu dava, Esat Bayram (“başvuran”) adlı T.C. vatandaşı tarafından Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine, 19 Şubat 2001 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına Đlişkin Sözleşme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi - AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca yapılan 75535/01 numaralı başvuru sonucu görülmektedir.

Başvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından D. Bayır ve M. Tepe tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I.DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran, 1973 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Başvuranın Kürt kökenli Türk vatandaşı olan kardeşi Halim Bayram, 1998 yılında, 20

yaşında iken askere çağrılmıştır.

Halim Bayram, 23 Mayıs 1998 tarihinde iki aylık acemi eğitimine Đzmir’de

başlamıştır. 10 Ağustos 1998 tarihinde, kendisine on beş günlük izin verilmiştir. Döndüğünde,

kendisine Çanakkale’de görevlendirileceği bildirilmiştir. 28 Ağustos 1998 tarihinde, Halim

Bayram, birliğine katılmak üzere Çanakkale’ye gitmiştir. Komutanı, Hüseyin Arabacı idi.

Birkaç gün sonra, kardeşi başvurana telefon etmiş ve komutanının kendine baskı

yaptığını söylemiştir. Başvurana, Hüseyin Arabacı tarafından ölümle tehdit edildiğini

söylemiştir.

7 Eylül 1998 tarihinde, başvuranın kardeşi, nöbete gönderilmiştir. Yaklaşık olarak

12.30’da, bir kurşunla ciddi olarak yaralanmış ve derhal Çanakkale Askeri Hastanesi’ne

kaldırılarak burada ameliyat edilmiştir. Aynı gün saat 17.00’de, Hüseyin Arabacı başvuranı

aramış ve kendisine bir kazanın meydana geldiğini ve kardeşinin kendini vurduğunu

bildirmiştir. Başvuran derhal Çanakkale Askeri Hastanesi’ne gitmiştir. Hüseyin Arabacı ve

başka bir asker, başvuranı hastaneye götürmüştür. Başvuranın kardeşi, yoğun bakım

ünitesinde bilinci kapalı olarak yatmakta idi. Başvuran, Hüseyin Arabacı’ya olayın nasıl

meydana geldiğini sorduğunda, Hüseyin Arabacı, başvurana, Halim Bayram’ın silahı

kendisine doğrultup ateş ettiği sırada Halim Bayram’a 20-30 metre mesafede olduğunu

anlatmıştır. Halim Bayram’ın derhal hastaneye kaldırıldığını ve ameliyata alındığını izah

etmiştir.

8 Eylül 1998 tarihinde, başvuran, kardeşiyle kısa süre konuşma imkânı bulmuştur.

Đddia edildiği üzere, Halim Bayram başvurana şöyle demiştir:

“Hüseyin Arabacı’nın bana yaklaştığını gördüm ve ölüm tehditlerini hatırladım. Beni vuracağını

sandım. Ne olduğunu hatırlamıyorum ama kendimi vurmadığımdan eminim.”

Başvuranın kardeşi, başvurana Đstanbul’a gönderilmek istediğini söylemiştir. Ayrıca,

bir mektup yazıp bunu yine bir asker olan arkadaşı Kazım Ağın’a verdiğini de söylemiştir.

2

Bu sırada, olayın tanıkları olan Barış Tulpar, Celal Elbir ve Kazım Ağın’ın ifadeleri

alınmıştır.

Barış Tulpar ifadesinde, öğle yemeğinden sonra dolaşırken bir el silah sesi duyduğunu

belirtmiştir. Ne olduğunu görmek için gittiğinde, Halim Bayram’ı yerde ağır yaralı olarak

yatarken görmüştür. Halim Bayram, “Yaktın beni Emrah, yanıyorum. Acı çekiyorum” diyerek

mırıldanmıştır. Barış Tulpar, Halim Bayram’ın tüfeğinin bacaklarının arasında olduğunu

söylemiştir.

Celal Elbir ifadesinde, silah sesini duyduğunda, derhal olay yerine gittiğini

söylemiştir. Halim Bayram yerde yatmakta idi. Hala hayattaydı fakat ağır kanaması vardı.

Tüfeği bacaklarının arasında idi.

Kazım Ağın ifadesinde, Halim Bayram’ın kendisine, intihar edeceğini çünkü sevdiği

kızın bir başkasıyla evleneceğini anlattığını söylemiştir. Ayrıca, Halim Bayram’ın, eğer

kendisine bir şey olursa, kendisine ailesine gönderilmek üzere bir mektup verdiğini

söylemiştir.

Aynı tarihte, başvuran Kazım Ağın’la da konuşmuş ve Ağın, iddiaya göre başvurana

Halim Bayram’ın komutanı tarafından baskı gördüğünü anlatmıştır. Başvurana, ayrıca,

askerlerin Halim Bayram’la konuşmamaları için zorlandıklarını söylemiş ve Halim Bayram’ın

yatağının bulunmadığını, yerde uyuduğunu anlatmıştır. Ağın, Halim’in kendisine bir mektup

verdiğini teyit etmiş, ancak birisinin bunu çantasından aldığını söylemiştir.

Başvuran, kardeşini başka bir hastaneye yatırmak istemiş fakat doktorlar buna itiraz

etmiştir. Başvuran, Đstanbul’a geri dönmüştür.

14 Eylül 1998 tarihinde, başvuranın kardeşinde, disemine intravasküler koagülasyon

(yaygın damariçi pıhtılaşması) gelişmiş ve doktorlar kendisinin Đstanbul GATA Askeri

Hastanesi’ne sevkine karar vermiştir. Sevk esnasında ambulansta iç kanamadan hayatını

kaybetmiştir.

15 Eylül 1998 tarihinde, başvuran, kardeşinin ölümüne dair koşulların açıklığa

kavuşturulması amacıyla Çanakkale Cumhuriyet Savcılığı’na dilekçe yazmıştır. Kardeşinin

kendisini vurduğuna dair şüpheleri bulunduğunu belirtmiş ve otopsi talebinde bulunmuştur.

15 Eylül 1998 tarihli ölü muayenesi ve otopsi tutanağına göre:

“Her iki meme hattının orta kısmının altından başlayarak göbek altına kadar tahminen 30 cm uzunlukta

dikilmiş bir yara görülmüştür. Her iki omuz arasında ve dirseklerde çok sayıda jiletle yapılmış eski yara

izleri izlenmiştir. Sol kol dış kısmında jilet veya başka bir kesici objeyle yazılmış “Emrah” ismi

görülmüştür. Sırt kısmında sol böğür bölgesinde 1 cm çapında kurşun çıkış deliği saptanmıştır. Göğüs

bölgesindeki yara izi üzerinde bir kurşun deliği giriş izi gözlenmiştir.”

Başvuran da bu muayeneye katılmıştır. Kardeşinin ölümüne dair şüphelerinin

bulunduğunu belirtmiş ve ikinci bir otopsi talebinde bulunmuştur.

15 Eylül 1998 tarihinde, Çanakkale Cumhuriyet Savcısı, olay mahallinde inceleme

yapmıştır.

3

16 Eylül 1998 tarihinde, askeri soruşturma heyeti, Halim Bayram’ın ölümüne ilişkin

bir soruşturma başlatmıştır. 18 Eylül 1998 tarihinde, heyet, Hüseyin Arabacı’nın ifadesini

almıştır. Arabacı, başvuranın kardeşinin kendisini vurduğunu duyduğunda derhal ne olduğunu

görmek için gittiğini ve ambulans çağırdığını anlatmıştır. Halim Bayram’ın batın bölgesinde

kan olduğunu görmüştür.

22 Eylül 1998 tarihinde, askeri soruşturma heyeti raporunu sunmuş ve Arabacı’ya ya

da hastaneye atfedilecek bir hata bulunmadığı sonucuna varmıştır.

Bu sırada, 17 Eylül 1998 tarihinde, Halim Bayram’ın cesedi üzerinde Adli Tıp

Kurumu Morg Đhtisas Dairesi tarafından ikinci bir otopsi yapılmıştır. Raporda, ceset üzerinde

herhangi bir kurşuna rastlanmadığı ve detaylı raporun ileri bir tarihte açıklanacağı

belirtilmiştir. Ksifoit¹ve sırttaki yaradan alınan örnekler, daha ileri kimyasal tetkike

gönderilmiştir.

18 Eylül 1998 tarihinde, Adli Tıp Kurumu, bu iki cilt örneğine ilişkin kimyasal tetkik

sonuçlarını içeren raporunu sunmuştur. Halim Bayram’ın sırtından alınan cilt örneğinde,

yüksek miktarlarda nitrit-nitrat iyonlarına rastlanırken, ksifoitten alınan cilt örneğinde bu

iyonlara rastlanmamıştır.

28 Eylül 1998 tarihinde, Çanakkale Cumhuriyet Savcısı, görevsizlik kararı vermiş ve

dosyayı Gölcük Askeri Savcısı’na iletmiştir.

Askeri savcının talebi üzerine, 11 Kasım 1998 tarihinde, olay mahallinde bulunan

kovan üzerinde bir bilirkişi incelemesi yapılmıştır. Đncelemeyi yaparken, bilirkişi, Halim

Bayram tarafından kullanılan tüfekle iki el ateş etmiştir. 13 Kasım 1998 tarihinde, kullanılmış

üç mermi kovanı, yani, olay mahallinde bulunan bir kovan ile bilirkişinin elde ettiği iki kovan,

Đstanbul Kriminal Polis Laboratuarı’nda incelenmiş ve aynı tüfekten çıktıkları sonucuna

varılmıştır.

16 Kasım 1998 tarihinde, Emrah Baynal jandarmaya ifade vermiştir. Halim Bayram’ın

intiharı kendisine sorulduğunda, Baynal, Halim Bayram’la yaklaşık iki seneden beri

arkadaşlıklarının olduğunu söylemiştir. Birbirlerini sevdiklerini belirtmiş ve başka biriyle

nişanlandığını inkâr etmiştir.

9 Aralık 1998 tarihinde, başvuran, askeri savcıya ifade vermiştir. Kardeşi Halim

Bayram’ın Hüseyin Arabacı tarafından ölümle tehdit edildiğini anlatmıştır.

26 Şubat 1999 tarihinde, Adli Tıp Kurumu, sağlık raporunu sunmuştur. 17 ve 18 Eylül

1998 tarihli incelemelerine atıfta bulunarak, Halim Bayram’ın arkadan vurulduğu sonucuna

varmıştır. Raporda, bir kurşunun sırtından girdiği ve ksifoitin sağ altından çıktığı

belirtilmiştir. Ateşin tam olarak hangi mesafeden edildiğini tespit etmek amacıyla, Halim

Bayram’ın giysilerinin üzerinde yapılacak bir kimyasal tetkik talep edilmiştir.

25 Ekim 1999 tarihli bir raporda, Fizik Đncelemeler Đhtisas Dairesi bünyesinde bulunan

Balistik Şubesi, Halim Bayram’ın ne gömleğinde ne atletinde ateş izine rastlandığını

belirtilmiştir. Raporlarda ayrıca, gömleğin arka kısmında 1x 0.5 cm ebatlarında bir delik

olduğu belirtilmiştir.

¹Ksifoitin tanımı: göğüs kemiği/sternumun ucundaki sivri uçlu kıkırdak, sternumun en küçük ve en alttaki kısmı.

4

21 Ocak 2000 tarihinde, Adli Tıp Kurumu, nihai raporunu açıklamıştır. Bu raporda,

önceden yapılmış olan tüm adli tıp incelemelerine atıfta bulunulmuştur. Kurşun giriş ve çıkış

delikleri incelendiğinde, genellikle küçük deliklerin giriş delikleri, büyüklerin ise çıkış

delikleri olduğu anlaşılmakla birlikte, tersi durumların görülmesinin de tıbben mümkün

olduğu belirtilmiştir. Raporda, 26 Şubat 1999 tarihli raporda, Halim Bayram’ın giysilerinde

yapılan kimyasal tetkiklerde nitrit ve nitrat iyonlarına rastlanmamasına göre, giriş deliğinin

arkada olduğu sonucuna varılmış olmasına rağmen, bu, kurşunun ksifoitten giriş yaptığına

işaret etmelidir. Raporda ayrıca, atışın yakın mesafeden veya bitişiğe yakın mesafeden

yapıldığının tespitine yönelik hiçbir iz bulunmadığı da belirtilmiştir:

“…; ön yüzde ksifoidin sol yan alt kısmından vücuda giren mermi çekirdeğinin cilt altı kas geçişiyle

batın boşluğuna girdiği, önden arkaya ve hafif yana seyirle sol lomber bölge üst kısımdan çıkmış olduğu,

kişiler hareketli olduklarından kurşunun vücutta izlediği trajesinin atışın yapıldığı yön ve seviyeyi tayine

medar olamayacağından, atışın hangi yön ve seviyeden yapıldığının tıbben tayininin mümkün olmadığı

oybirliği ile mütalaa olunur.”

Sonuç olarak, raporda, kurşunun batın boşluğundan girdiği oybirliğiyle kabul edilmiştir.

30 Mart 2000 tarihinde, askeri savcı, kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

Başvuran, bu karara itiraz etmiştir. 9 Ağustos 2000 tarihinde, askeri mahkeme, başvuranın

itirazını reddetmiş ve bu karar başvurana 22 Ağustos 2000 tarihinde bildirilmiştir.

20 Temmuz 2001 tarihinde, başvuran, Adli Tıp Profesörü ve Đngiltere Đçişleri Bakanlığı

Danışman Patologu Christopher Milroy’dan tıbbi rapor almıştır. Christopher Milroy mevcut

belgeler üzerinde inceleme yaparak sırtta küçük yuvarlak kurşun yarası ile batın boşluğunun

ön kısmındaki büyük kurşun yarasının varlığının, giriş yarasının sırtta olduğuna işaret ettiği

sonucuna varmıştır. Sırttan alınan deri örneğinde nitrit-nitrat iyonlarının varlığı ile vücudun

ön kısmından alınan deri örneğinde bunların bulunmaması, giriş yarasının sırtta olduğuna dair

doğrulayıcı kanıt teşkil etmektedir. Ancak, bu bulguların, giysilerde hiçbir atış artığına

rastlanmadığı bulgusuyla bağdaşmadığı da belirtilmiştir. Kısaca, Prof. Milroy, kanıtların, giriş

yarasının sırtta olduğu teorisini desteklediği sonucuna varmıştır.

HUKUK

I.AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran, AĐHS’nin 2., 6. ve 13. maddelerine dayanarak, kardeşinin vatani görevi

sırasındaki ölümünün ardından başlatılan idari soruşturmadaki aksaklıklardan şikayetçi

olmuştur. Başvuran, kardeşinin komutanı tarafından kasten vurularak öldürüldüğüne

inanmaktadır, ancak iç hukuk işlemlerinin yetersizliği sebebiyle iddialarını kanıtlaması

mümkün olmamıştır. Başvuran ayrıca, kardeşinin Çanakkale Askeri Hastanesi’nde yeterli

tıbbi bakım alamadığını ileri sürmüştür.

AĐHM, bu şikâyetlerin 2. madde bağlamında ele alınması gerektiği kanısındadır:

“1. Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir

suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında hiç kimse kasten

öldürülemez.

2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi

sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmış sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için;

5

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kişinin

kaçmasını önlemek için;

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, başvuranın AĐHS’nin 35/1 maddesi bağlamında iç hukuk yollarını

tüketmediğini ileri sürmüştür. Anayasa’nın 125. maddesine atıfta bulunarak, başvuranın,

AĐHM’de dava açmadan önce, hukuk davası ve idari dava açabileceğini belirtmiştir.

AĐHM, geçmiş davalarda Hükümet tarafından yapılan benzer ilk itirazları hâlihazırda

incelediğini ve reddettiğini hatırlatır (bkz. Abdullah Yılmaz – Türkiye, no. 21899/02, 17

Haziran 2008 ve Salgın – Türkiye, no. 46748/99, 20 Şubat 2007). Bu davada, anılan

başvurulardaki bulgularından sapmayı gerektirecek hiçbir koşul tespit etmemiştir. Sonuç

olarak, Hükümet’in ilk itirazını reddeder.

AĐHM, bu şikâyetin AĐHS’nin 35/5. maddesi bağlamında dayanaktan yoksun

olmadığını not eder. Ayrıca, başka herhangi bir gerekçeden dolayı kabuledilemez olmadığını

da not eder. Dolayısıyla, kabuledilebilir ilan edilmesi gereklidir.

B. Esas

1. Çanakkale Askeri Hastanesi’nde başvuranın kardeşine yapılan tıbbi yardıma ilişkin

Hükümet, ciddi biçimde yaralanan başvuranın kardeşine yetkililer tarafından yeterli

tıbbi yardım sağlandığını iddia etmiştir. Hükümet, Halim Bayram’ın hemen hastaneye

götürülerek ameliyata alındığını belirtmiştir. Daha sonra, doktorların iç kanama teşhisi

koymalarının ardından, Halim Bayram doktoru eşliğinde ambulansla GATA hastanesine

gönderilmiştir. Ancak, Halim Bayram nakli sırasında iç kanama nedeniyle hayatını

kaybetmiştir.

AĐHM, başvuranın kardeşinin olay sırasında ciddi biçimde yaralandığını ve hemen

Çanakkale Askeri Hastanesi’ne gönderilerek ameliyata alındığını gözlemlemektedir.

Ameliyattan sekiz gün sonra, 14 Eylül 1998’de, başvuranın kardeşinde intravasküler

koagülasyon gelişmiş ve doktorlar hastanın Đstanbul GATA Askeri Hastanesi’ne

gönderilmesine karar vermişlerdir. Başvuranın kardeşi, nakil sırasında iç kanama nedeniyle

ambülânsta hayatını kaybetmiştir. AĐHM, elindeki belgelere dayanarak, makamların

başvuranın kardeşine yeterli tıbbi yardım sağlama konusunda herhangi bir ihmalde

bulunmadıklarına karar vermiştir.

AĐHM, bu başlık altında AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermiştir.

2. Halim Bayram’ın ölümüne ilişkin

Başvuran, kardeşinin askerlik hizmetini tamamlarken bir üstü tarafından kasten

vurularak öldürüldüğünü iddia etmiştir. Başvuran, ayrıca, Halim Bayram’ın ölümüne ilişkin

etkili bir soruşturma yapılmaması nedeniyle birçok sorunun cevapsız kaldığını, bu nedenle de

iddialarının kanıtlanamadığını ileri sürmüştür. Başvuran, bu bağlamda, çelişkili bulgulara yer

veren 26 Şubat 1999 ve 21 Ocak 2000 tarihli otopsi raporlarına atıfta bulunmuştur. Başvuran,

6

ayrıca, hastanede kardeşinin ifadesinin alınmadığını, bunun da makamların konuyla ilgili

peşin hükümde bulunarak Halim Bayram’ın intihara teşebbüs ettiği teorisini sorgulamadan

kabul ettikleri anlamına geldiğini belirtmiştir.

Hükümet, başvuranın iddialarını reddetmiştir. Hükümet, Halim Bayram’ın intihar

ettiğini ileri sürmüş ve yerel makamların şahsın ölümüne ilişkin etkili bir soruşturma yapma

yükümlülüklerini yerine getirdiklerini ifade etmiştir.

a. Genel ilkeler

AĐHM, zorunlu askerlik hizmeti sırasında meydana gelen ölümlerle ilgili önceki

kararlarında belirlediği temel ilkeleri hatırlatır (Abdullah Yılmaz, yukarıda kaydedilen; Kılınç

ve Diğerleri / Türkiye, no. 40145/98; Salgın, yukarıda kaydedilen ve Ataman / Türkiye, no.

46252/99). AĐHM, ayrıca, ikincil bir role sahip olduğunu ve belirli bir davanın koşulları

kendisini bunu yapmaya zorlamadığı sürece, olguları ele almakla yetkili olan ilk derece

mahkemesinin rolünü üstlenme konusunda temkinli olması gerektiğini vurgular (Solomou ve

Diğerleri / Türkiye, no. 36832/97). Yerel düzeyde yargılamanın yapılması halinde, olaylara

ilişkin kendi değerlendirmelerini yerel mahkemelerin değerlendirmelerinin yerine koymak

AĐHM’nin görevi değildir ve genel bir kural olarak, ellerindeki kanıtları değerlendirmek, bu

mahkemelerin görevidir. Yerel mahkemelerin tespitleri AĐHM için bağlayıcı olmamasına

rağmen, AĐHM, normal şartlarda, bu mahkemelerin vardığı olgusal tespitlerden ayrılmak için

ikna edici unsurlara gerek duyar (Selim Yıldırım ve Diğerleri / Türkiye, no. 56154/00).

Bununla birlikte, AĐHS’nin 2. ve 3. maddeleri uyarınca iddialarda bulunulması halinde, yerel

düzeyde yargılama ve soruşturma yapılmış olsa dahi, AĐHM’nin özellikle etraflı bir inceleme

yapması gerekir (mutatis mutandis, Ribitsch / Avusturya, A Serisi no. 336 ve Avşar / Türkiye,

no. 25657/94).

Cinayet veya şüpheli ölümlere ilişkin etkili bir soruşturma yapma yükümlülüğü AĐHM

içtihadında açık bir şekilde yer almaktadır (Nachova ve Diğerleri / Bulgaristan, no.

43577/98). Soruşturma ilk olarak, olayın meydana geldiği koşulları anlamaya, ikinci olarak

ise, sorumluların belirlenerek cezalandırılmasını sağlamaya muktedir olmalıdır. Bu, sonuca

değil, yönteme ilişkin bir yükümlülüktür. Yetkililerin, görgü tanığı ifadesi, adli tıp kanıtları ve

gerektiği durumlarda yaralama izlerinin tam ve doğru bir kaydını içeren bir otopsi ve ölüm

sebebini de kapsayan klinik bulguların objektif bir analizi dâhil olmak üzere olayla ilgili

kanıtları elde etmek için mevcut makul adımları atması gerekir (Salman / Türkiye, no.

21986/93; Tanrıkulu / Türkiye, no. 23763/94 ve Gül / Türkiye, no. 22676/93). Soruşturmanın

ölüm sebebini ve sorumlu kişiyi belirlemesine engel teşkil eden bir eksiklik, bu standardın

karşılanamamasına neden olabilir. Bu bağlamda, bir süratlilik ve ivedilik gereği de

bulunmaktadır (Ali ve Ayşe Duran / Türkiye, no. 42942/02).

B. Sözkonusu ilkelerin bu davaya uygulanması

AĐHM, ilk olarak, başvuranın kardeşinin ölümüne ilişkin bir soruşturmanın gerçekten

yapıldığını kaydeder. Ancak, aşağıda açıklanan gerekçelerle, soruşturmada bazı ciddi

tutarsızlıklar ve eksiklikler baş göstermektedir.

AĐHM, başvuranın yerel makamlar önünde sürekli olarak kardeşinin intihar ettiğini

reddettiğini ve Hüseyin Arabacı’yı kardeşini öldürmekle suçladığını gözlemlemektedir.

Merminin Halim Bayram’ın yanında bulunan G3 silahından ateşlendiğini göstermek için silah

üzerinde test yapılırken, parmak izi tespiti için silah üzerinde herhangi bir test yapılmamıştır.

7

AĐHM, Halim Bayram’ın iddia edildiği gibi bir üstü tarafından vurulup vurulmadığının

belirlenmesi için bu test sonucunda önemli bir bilgi elde edilebileceği kanaatindedir. Ayrıca,

Halil Bayram’ın ameliyattan sonra bilincinin yerine gelmesine ve konuşabilmesine rağmen,

hastanedeyken ifadesi alınmamıştır. Hükümet’in görüşlerinde, ameliyattan sonraki gün Halim

Bayram’ın bilincinin yerine geldiği kabul edilmiş, ancak yaşayıp yaşamayacağı belli

olmadığından ve her halükarda ölümünün ardından adli soruşturma yapılacağından

hastanedeyken ifadesinin alınmadığı belirtilmiştir. Ancak, Hükümet’in açıklamaları AĐHM

için ikna edici olmamıştır. AĐHM’ye göre, hastanedeyken Halim Bayram’ın ifadesinin

alınmaması, soruşturmayı ciddi biçimde aksatmıştır.

Ayrıca, soruşturma sırasında Askeri Cumhuriyet Savcısı’nın tanıklardan, özellikle

başvuran tarafından kardeşini öldürmekle suçlanan Hüseyin Arabacı’dan, çok kısa ifade

alması konusunda AĐHM’nin tereddütleri vardır. Hüseyin Arabacı’ya olay hakkında ne bildiği

sorulduğunda, başvuranın kardeşinin kendini vurduğunu duyduğunu, hemen ne olduğuna

bakmaya gittiğini ve ambulans çağırdığını söylemiştir.

AĐHM, son olarak, soruşturma sırasında verilen doktor raporları arasında tutarsızlık

olduğunu gözlemlemektedir. 15 Eylül 1998’de verilen ilk doktor raporunda, sol bel

bölgesinde bir mermi çıkış deliği ve göğüs bölgesinde bir mermi giriş deliği saptandığı

kaydedilmiştir. Daha sonra, ksifoit çıkıntısından ve sırttan alınan deri örnekleri kimyasal

incelemeye alınmış ve Adli Tıp Kurumu, 18 Eylül 1998’de hazırladığı raporda, Halim

Bayram’ın sırtından alınan deri parçası üzerinde çok miktarda nitrit ve nitrat iyonuna

rastlandığını kaydetmiştir. AĐHM, Adli Tıp Kurumu’nun 26 Şubat 1999 tarihli rapora

dayanarak ikinci bir rapor hazırladığını ve bu kez Halim Bayram’ın sırtından vurulduğu

sonucuna vardığını gözlemlemektedir. Sözkonusu rapora göre, mermi Halim Bayram’ın

sırtından girmiş ve ksifoit çıkıntısının sağ alt tarafından çıkmıştır. Atış mesafesinin

belirlenmesi için, Halim Bayram’ın giysileri de kimyasal incelemeye gönderilmiştir. Adli Tıp

Kurumu, 25 Ekim 1999 tarihli raporunda, giysiler üzerinde nitrit-nitrat iyonu veya kurşun

kalıntısına rastlanmadığını kaydetmiştir. Son olarak, 21 Ocak 2000’de, Adli Tıp Laboratuarı,

15 ve 18 Eylül 1998 ve 26 Şubat 1999 tarihlerinde hazırlanan raporlarla çelişen bir nihai rapor

çıkarmıştır. Bu raporda, Halim Bayram’ın giysilerinde nitrit-nitrat iyonu veya kurşun

kalıntısına rastlanmadığı tespitine atıfta bulunulmuş ve merminin karın bölgesinden girdiği

sonucuna varılmıştır. AĐHM, bu noktada, otopsinin amacının, klinik bulguların objektif bir

analizi dâhil olmak üzere ölümün hangi koşullarda meydana geldiğini açıklığa kavuşturmak

olduğunu kaydeder (Gül, yukarıda kaydedilen). AĐHM, Adli Tıp Laboratuarı’nın raporunda

kaydedilen sonucun kabul edilmesi ve soruşturmanın sonlandırılması aşamasında, bu

rapordaki bulgular ile Adli Tıp Kurumu tarafından hazırlanan ve açık bir biçimde Halim

Bayram’ın karın bölgesinden değil sırtından vurulduğunu gösteren önceki iki raporda yer alan

bulgular (Halim Bayram’ın gömleği üzerinde yapılan balistik inceleme sonucunda arkada bir

mermi deliği tespit edilmiş ve Profesör Christopher Milroy tarafından hazırlanan raporla

önceki iki raporda yer alan bulgular doğrulanmıştır) arasındaki çelişkilerin, ilgili makamlar

tarafından soruşturulmadığını veya açıklığa kavuşturulmadığını belirtmiştir. AĐHM, ayrıca,

merminin karından girdiği sonucu, Halim Bayram’ın yalnızca sırt kısmında kurşun kalıntısına

rastlandığı ve giysilerinin başka hiçbir yerinde kurşun izi bulunmadığı yönündeki tespitler

arasındaki belirgin tutarsızlığın soruşturulması için ilgili makamlar tarafından gerekli

adımların atılmadığına karar vermiştir.

AĐHM, yukarıda anlatılanlara dayanarak, başvuranın kardeşinin ölümüne sebebiyet

veren koşullarla ilgili olarak ulusal makamlar tarafından yeterli ve etkili bir soruşturma

yapılmadığı kanaatine varmıştır. AĐHM, Halim Bayram’ın intihar sonucu mu öldüğünü yoksa

8

bir başka kişi tarafından mı öldürüldüğünü elinde bulunan kanıtlara dayanarak belirlemenin

kendi açısından imkânsız olduğu görüşündedir. AĐHM, başvuranın kardeşinin öldürüldüğü

iddiasının herhangi bir dayanağının olup olmadığını belirlemekte karşılaştığı zorluğun,

makamların, AĐHS’nin 2. maddesinde öngörülen usul yükümlülüklerini ihlal ederek, ölüme

sebebiyet veren koşulları yeterince soruşturmamasından kaynaklandığını gözlemlemektedir

(mutatis mutandis, Veznedaroğlu / Türkiye, no. 32357/96).

Buna göre, AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

II. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran, kardeşinin Kürt kökenli olması nedeniyle öldürüldüğü konusunda şikâyetçi

olmuş ve bu şikâyetini AĐHS’nin 14. maddesine dayandırmıştır.

Hükümet, başvuranın bu şikâyetini yerel makamlar önünde dile getirmediğini

belirtmiştir. Hükümet, ayrıca bu şikâyetin dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmüştür.

AĐHM, elindeki belgelere dayanarak, sözkonusu şikayet çerçevesinde, AĐHS veya

Protokollerinde yer alan hak ve özgürlüklerin ihlal edilmediğine karar vermiştir. AĐHM,

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca, dayanaktan yoksun olduğu

gerekçesiyle başvurunun bu kısmının reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran, kendisi ve anne babası için, maddi tazminat olarak 30,000 Euro talep

etmiştir. Başvuran, bu bağlamda, Halim Bayram’ın öldüğünde yirmi yaşında olduğunu ifade

etmiştir. Başvuran, ayrıca, manevi tazminat olarak toplam 130,000 Euro talep etmiştir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.

Tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını

kaydeden AĐHM bu talebi reddeder (Buldan / Türkiye, no. 28298/95). AĐHM, manevi

tazminatla ilgili olarak, Halim Bayram’ın ölümünün makamlar tarafından etkili bir şekilde

soruşturulmaması sonucu başvuranın ciddi üzüntü ve sıkıntı çekmiş olabileceğini

gözlemlemektedir. Buna göre, AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, manevi tazminat olarak

başvurana 5,000 Euro ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranın avukatı, sözkonusu davanın hazırlanması ve AĐHM’ye sunulması için

harcanan elli saat ve diğer yargılama masraf ve giderleri karşılığında, Đstanbul Barolar

Birliği’nin ücret cetveline dayanarak, 33,400 Yeni Türk Lirası (yaklaşık 17,000 Euro)

talebinde bulunmuştur.

9

Hükümet, bu talebe itiraz etmiştir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir başvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, elindeki bilgiye ve

yukarıdaki ölçütlere dayanarak, AĐHM önünde yapılan yargılama masraf ve giderleri için

1,500 Euro ödenmesine karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca yapılan şikayetin kabuledilebilir, başvurunun geri kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana manevi tazminat olarak 5,000 Euro (beş bin Euro), yargılama

masraf ve giderleri için 1,500 Euro (bin beş yüz Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.

Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 26 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

10