CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERYILMAZ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:32322/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (32322/02) no’lu davanın nedeni, 1929 doğumlu

olup Ankara’da ikamet eden (T.C. vatandaꢀı) Nurhan Eryılmaz’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne 26 Temmuz 2002 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından M.C. Taner

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Đmar uygulamasının ardından, 21 Ocak 1981 tarihinde, baꢀvuran, Ankara Çankaya Kazım

Özalp’te bulunan 35717 m²yüzölçümlü taꢀınmazdan 232 m²yüzölçümünde (5965 ada parsel

no:1) bir taꢀınmaz edinmiꢀtir.

12 Temmuz 2000 tarihinde, baꢀvuran, Milli Savunma Bakanlığı tarafından taꢀınmazına

yönelik olarak uygulanan kamulaꢀtırmazsız el atma nedeniyle Ankara Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde tazminat davası açmıꢀtır. Baꢀvuran, sözkonusu dönemde, taꢀınmazın satıꢀ

miktarına tekabül eden miktar olan 230.970.000.000 TL tutarında tazminat talebinde

bulunmuꢀtur.

20 ꢁubat 2001 tarihinde, mahkeme, baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. Mahkeme, ihtilaflı

taꢀınmazın, baꢀvuranın ileri sürdüğü gibi 1981 tarihinden itibaren değil 1942 tarihinden

itibaren Milli Savunma Bakanlığı’nın kullanımında olduğu sonucuna ulaꢀmıꢀtır. Dolayısıyla,

sözkonusu taꢀınmaz hakkındaki dava, 4 Kasım tarihli 2942 sayılı Kamulaꢀtırma Kanununun

38. maddesinin hükümleri uyarınca yirmi yılın sonunda zaman aꢀımına uğramıꢀtır.

18 Haziran 2001 tarihinde, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Baꢀvurana 11 ꢁubat 2002 tarihinde tebliğ edilen 15 Ocak 2002 tarihli bir kararla, Yargıtay,

karar düzeltme baꢀvurusunu reddetmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuran, mülkiyet hakkının ihlalinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, hiçbir kamulaꢀtırma

iꢀlemi yapılmaksızın taꢀınmazına kamulaꢀtırmasız el atma uygulandığını belirtmektedir.

Baꢀvuran, kendisine hiçbir zaman ödeme yapılmadığını ileri sürmektedir. Bu bağlamda

baꢀvuran, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine ve AĐHS’nin 6. maddesine atıfta

bulunmaktadır. AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında

incelenmesi gerektiği kanaatindedir.

Hükümet, idare tarafından bir iꢀgal sözkonusu olduğunda baꢀvuranın, maliklik, tazminat veya

taꢀınmazından faydalanabilme davaları gibi baꢀvuru yollarına sahip olduğunu ileri

sürmektedir.

AĐHM, hukuki süreç ile öngörülen baꢀvuru yollarının yalnızca, tapu tescilinde yasadıꢀı bir

düzenleme olduğunda ya da maliklikle ilgili bir sorun olduğu durumda dava açılmasına imkan

tanıdığı değerlendirmesinde bulunarak, geçmiꢀte, benzer davalar çerçevesinde kendisine

yapılan sözkonusu itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır (I.R.S ve diğerleri). Oysa mevcut

davada böyle bir durum sözkonusu değildir. AĐHM, önceden ulaꢀtığı sonucu teyit etmekte ve

Hükümet’in itirazını reddetmektedir. AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, müteaddit defalar, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan davaları

incelediğini ve 2942 sayılı Yasa’nın 38. maddesinin uygulanması nedeniyle mülkiyetten

yoksun bırakmadan dolayı Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde

bulunduğunu hatırlatmaktadır (I.R.S. ve diğerleri, Kadriye Yıldız ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru

no: 73016/01, 10 Ekim 2006, Börekçioğulları (Çökmez) ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no:

58650/00, 19 Ekim 2006). AĐHM, sözkonusu hükmün uygulanması ile ilgili olarak,

Hükümet’in iꢀbu kararda farklı bir sonuca ulaꢀmak için ikna edici hiçbir tespit ve argüman

sunmadığını tespit etmektedir.

AĐHM, 38. maddenin mevcut davaya uygulanmasının, tapusunun iptal edilmesi nedeniyle

baꢀvuranın tazminat elde etme imkanından yoksun kalmasına yol açtığı kanaatindedir. Kamu

yararının gerektirdikleri ile kiꢀisel hakların korunması yükümlülüğü arasında hüküm sürmesi

gereken

adil

dengeyi

koruma

imkanı

sağlayan

hiçbir

tazminat

iꢀlemi

gerçekleꢀtirilmemesinden dolayı böyle bir müdahale ancak keyfi olarak nitelendirilebilir.

Bu itibarla Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması bağlamında baꢀvuran, 2008 yılının Haziran ayında,

taꢀınmazın metre karesini 2.820 Euro olarak değerlendiren baꢀvuran, gecikme faizi ile birlikte

654.000 Euro tazminat talebinde bulunmaktadır. Baꢀvuran, diğer hak sahipleri tarafından

açılan bir dava çerçevesinde taꢀınmazın aynı parseli için yapılan ve 2000 yılının Haziran

ayında taꢀınmazın metre karesini 315,74 Euro olarak takdir eden 22 Kasım 2004 tarihli

bilirkiꢀi raporunu sunmaktadır. Bununla birlikte, 25 Haziran 2008 tarihli görüꢀlerinde,

baꢀvuran taraf, ulusal yargılamanın baꢀladığı tarih olan 12 Temmuz 2000 tarihinde, tazminat

talebinin 122.070 Euro tutarında olduğunu belirtmektedir.

Hükümet, adil tatmin önerisinde bulunmaksızın sözkonusu taleplere itiraz etmektedir.

Öncelikle, baꢀvuranın maddi kaybını değerlendirmede AĐHM açısından ciddi bir güçlüğün

bulunduğunu tespit etmek gerekmektedir. Bilahare, AĐHM, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1.

maddesi ile güvence altına alındığı ꢀekli ile baꢀvuranın hakkına yönelik olarak yapılan ihlalin,

ulusal mahkemeler tarafından daha önce kabul edilen ve telafi edilen bir sorundan

kaynaklandığını gözlemlemektedir. Bu hususta AĐHM, yükümlülüğün ötesinde, AĐHS’nin 13.

maddesi uyarınca savunulabilir ꢀikayeti olan her kiꢀiye ulusal bir mahkeme önünde etkili

baꢀvuru yolu sunulmasını ve Devletlerin, tespit edilen ihlallerden doğan sorunları çözme

genel yükümlülüğünü hatırlatan ulusal baꢀvuru yollarının iyileꢀtirilmesine iliꢀkin 12 Mayıs

2004 tarihli Bakanlar Komitesi Tavsiye Kararına atıfta bulunmaktadır (Broniowski-Polonya,

31443/96). Bu bağlamda AĐHM, durumuna en uygun ꢀekilde baꢀvuranın maddi kaybını

değerlendirmek için ulusal mahkemelerin en uygun mercileri oluꢀturduğu kanaatindedir.

Sonuç olarak AĐHM, bir tazminat davasının ya da tazminat ödenmesi ile sonuçlanacak

kamulaꢀtırılan taꢀınmazların değer tespit davasının, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin

ihlalinde en uygun telafi yolunu oluꢀturduğu kanaatine varmaktadır (mutatis, mutandis,

Gençel-Türkiye, baꢀvuru no: 53431/99, 23 Ekim 2003).

Anayasa Mahkemesinin kararından önceki dönemi kapsayan böyle bir dava sözkonusu

olmadığından, AĐHM, daha önce, I.R.S. ve diğerleri-Türkiye (adil tatmin) (baꢀvuru no:

26338/95, 31 Mayıs 2005) kararında, tespit edilen ihlalin kaynağı taꢀınmazın baꢀvuranın

elinden alınmasının hukuki değerlendirilmesi değil de tazminat ödenmemesi olduğundan,

idarenin taꢀınmazların değerini tam olarak yansıtma zorunluluğu olmadığını beyan ettiğini

hatırlatmaktadır. Mevcut davada, AĐHM, ulusal mahkemeler önündeki yargılama

çerçevesinde tazminat elde etme meꢀru beklentileriyle bağlantılı olarak, mamelek değere

mümkün olduğunca tekabül edecek bir götürü miktarı belirlemenin uygun olacağına

hükmetmektedir (mutatis, mutandis, sözü edilen Börekçioğulları (Çökmez) ve diğerleri).

Sonuç olarak, dosyaya sunulan unsurları göz önüne alan AĐHM, hakkaniyete uygun olarak,

baꢀvurana, 150.000 Euro maddi tazminat ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir. Ancak

AĐHM, davanın, manevi tazminatın incelenmesine imkan sağlayacak hiçbir özel neden

sunmadığı kanısındadır (I.R.S ve diğerleri).

Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak, baꢀvuran, avukatlık ücreti için 6.210 Euro ve

ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu diğer yargılama masraf ve giderleri için

440,16 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran, noter tasdiki yapılmayan ve avukatının yukarıda

sözü edilen miktarı belirlediği bir avukatlık ücret sözleꢀmesini ve çeviri, posta, kırtasiye ve

ulusal mahkemeler önündeki adli masraflara iliꢀkin faturaları belge olarak sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu miktarlara itiraz etmektedir.

AĐHM, baꢀvuran ve avukatı tarafından sözleꢀme ile belirlenen avukatlık ücretinin yalnızca iki

tarafı bağladığı kanaatindedir. Davanın koꢀullarını ve belgeleri göz önüne alan AĐHM, tüm

masraflar için 1.000 Euro ödenmesinin uygun olduğu kanaatindedir.

AĐHM, gecikme faizi oranının Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uygulanan orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesinin uygun olacağına

hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,

1. Oybirliğiyle, baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Oybirliğiyle, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đkiye karꢀı beꢀ oyla,

a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme

tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine:

(i) her türlü vergiden muaf tutularak 150.000 Euro (yüz elli bin Euro) maddi tazminat

(ii) her türlü vergiden muaf tutularak 1.000 Euro (bin Euro) yargılama masraf ve gideri

b)sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit

oranda basit faiz uygulanmasına;