C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

ERÜKÇÜ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 4211/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Kasım 2008

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀı Özkan Erükçü (baꢀvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 20

Ağustos 2001 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan

4211/02 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından

A. Güler tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1970 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran askerlik hizmeti iꢀlemlerini baꢀlatmak üzere 3 Mayıs 1994 tarihinde Maltepe

Askerlik ꢁubesi’ne (ꢁube) müracaat etmiꢀtir. Talebi üzerine ꢀube sağlık kontrolü için

Gümüꢀsuyu Askeri Hastanesi’ne yönlendirmiꢀtir. Baꢀvuran ise GATA Haydarpaꢀa Askeri

Hastanesi’ne giderek O.A. adlı bir astsubayın hazırladığı çürük raporunu almıꢀtır. Bu çürük

raporunu vermesi üzerine baꢀvuran askerlik hizmetinden muaf tutulmuꢀtur.

Belirtilmeyen bir tarihte, askeri yetkililer baꢀvuranın verdiği raporun sahte olduğunu anlamıꢀ

ve adı geçeni asker kaçağı listesine almıꢀlardır.

Baꢀvuran 17 Nisan 2000 tarihinde yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri Mahkeme Savcısı (Askeri Mahkeme) 21 Nisan 2000 tarihli

bir iddianame ile Askeri Ceza Kanunu’nun 81/1 maddesine dayalı olarak baꢀvuranı askerlik

hizmetinden kaçmak amacıyla sahte evrak kullanmak suçu ile itham etmiꢀtir. O.A. da suç

ortağı olduğu gerekçesiyle gözaltına alınmıꢀtır.

15 Mayıs 2000 tarihinde yapılan ilk duruꢀmada baꢀvuran kendisine rapor düzenleyen

O.A.’nın maksadını hemen anlayamadığını ifade ederek yapılan suçlamaları reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran hiçbir zaman askerlik ꢀubesine böyle bir raporu vermediğini ileri sürmüꢀtür. Bahse

konu olaylara dayanarak müvekkilinin kandırıldığını iddia eden baꢀvuranın avukatı Askeri

Ceza Kanunu’nun 81/2 maddesinin ikinci bendi uyarınca «daha az» bir cezaya çarptırılmasını

talep etmiꢀtir. Avukat ihtilaf konusu suçun TCK’nın 356. maddesinde yer alan «resmi

makamlara sahte evrak vermek» kapsamına girdiğini, bunun ise askeri mahkemenin yetki

alanına girmediğini öne sürmüꢀtür. Avukat ayrıca Ö. Erükçü’nün serbest bırakılmasını talep

etmiꢀtir.

Yine aynı gün 15 Mayıs 2000’de askeri mahkeme bilirkiꢀi görüꢀüne baꢀvurmuꢀ, bilirkiꢀi

askerliğe elveriꢀsiz raporunun tek baꢀına bir kiꢀiyi askerlik hizmetinden muaf tutmaya

yetmeyeceğini, rapor sonuçlarının yetkili tam teꢀekküllü bir hastane tarafından doğrulanması

gerektiğini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran bunun üzerine aynı gün serbest bırakılmıꢀtır.

Askeri Mahkeme 6 Ekim 2000 tarihinde Askeri Ceza Kanunu’nun 81/1 maddesi uyarınca

baꢀvuranı on ay ağır hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

21 Aralık 2000 tarihinde 4616 sayılı Kanun yürürlüğe girmiꢀtir. Bu Kanun Nisan 1999

tarihine kadar iꢀlenen suçlardan dolayı açılan ceza davalarının ertelenmesini öngörmekteydi.

2

Kanun’un 5 a) bendi uyarınca diğerlerinin yanı sıra Askeri Ceza Kanunu’nun 81. maddesi

alanına giren suçlar da muafiyet kapsamında yer almaktaydı.

Askeri Mahkeme’nin bu hükmü baꢀvurana 4 Nisan 2001 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir. Baꢀvuran

özellikle O.A.’nın duruꢀmaya katılmadığı gerekçesiyle kararı temyize götürmüꢀtür. Baꢀvuran

ayrıca 4459 sayılı Kanun’dan yararlanma talebini belirtmiꢀ ve 81. maddenin 4616 sayılı

Kanun’un uygulama alanında yer almamasının eꢀitlik ilkesine aykırı olduğunu iddia etmiꢀtir.

Askeri Yargıtay 16 Haziran 2001 tarihli nihai kararı ile temyiz edilen kararı onamıꢀ ve 4616

sayılı Kanun’un Anayasa’ya aykırı olduğu itirazını reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran sivil bir kiꢀi olarak yalnızca askeri hakimlerden oluꢀan bir mahkeme tarafından

yargılanmasının bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi ile bağdaꢀmadığından, askeri mahkemedeki

ceza davasının hakkaniyete uygun gerçekleꢀmediğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu

bağlamda AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. ꢁikayetler kabuledilebilir niteliktedir.

A. Askeri Mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

AĐHM bu baꢀvurudakine benzer ꢀikayetleri ortaya koyan baꢀvuruları daha önce de

incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz.

Ergin (no:6); Onaran-Türkiye kararı no: 65344/01, 5 Haziran 2007; Düzgören-Türkiye no:

56827/00 9 Kasım 2006; Özel vd.-Türkiye kararı no: 37626/02, 31 Ocak 2008).

AĐHM, Hükümetin mevcut davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir

tespit ve delil sunmadığını kaydetmektedir. Bunun yanı sıra sivil kiꢀi olarak orduya sadakat

göstermek zorunluluğu olmayan baꢀvuranın yalnızca askeri hakimlerden oluꢀan bir

mahkemede askerlik hizmetinin yerine getirilmemesine iliꢀkin görülen davada ordu mensubu

hakimler tarafından yargılanmaktan endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde

bulunmaktadır. Baꢀvuran hakkında açılan davada askeri mahkemenin kararını dava

konusunun özüne yabancı gerekçelere dayandırmasından endiꢀe duyabilir. Bu nedenle

baꢀvuranın bu yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüpheleri objektif

olarak doğrulanmaktadır (sözü edilen Ergin (no: 6) kararı, ve sözü edilen Özel vd. kararı).

AĐHM bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

B. Ceza davasının adilliği hakkında

Baꢀvuran hapis cezasına çarptırılması ile sonuçlanan ceza davasının adil olmadığını öne

sürmekte, bu bağlamda askeri mahkemenin en önemli tanığın duruꢀmaya katılmasını

reddettiğinden ve temyize gittiği Askeri Yargıtay’ın kararından haberdar olamadığından

yakınmaktadır.

AĐHM, benzer kararlarda verdiği hükümleri hatırlatarak bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

3

yoksun bir mahkemenin her halükarda kendi yargısına tabi kiꢀilere adil bir yargılama

sunamayacağı kanısına varmaktadır.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlalinin tespiti ıꢀığında

AĐHM, bu ꢀikayetin incelenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-

Türkiye, 28 Ekim 1998).

II. DĐĞER ĐDDĐALAR HAKKINDA

Baꢀvuran resen yapılan bilirkiꢀi incelemesi sonuçlarını dikkate almaksızın Askeri Ceza

Kanunu’nun 81. maddesinde yer alan suç kapsamında mahkum edilmesi nedeniyle AĐHS’nin

7. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca herhangi bir AĐHS hükmüne

atıfta bulunmadan Askeri Ceza Kanunu’nun 81. maddesinin 4616 sayılı Kanun’un uygulama

kapsamından çıkarılmasının kanun önünde eꢀitlik ilkesine aykırı olduğunu iddia etmektedir.

Baꢀvuran son olarak 4459 sayılı Kanun’dan yararlanan kiꢀilerin her türlü adli kovuꢀturmadan

muaf olacağı hükmünün açıkça yer almasına rağmen mahkum edildiğinden yakınmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği tespiti ıꢀığında, mevcut baꢀvuruda yer alan

temel hukuki sorunu incelediğine itibar etmektedir. Dava olaylarının bütünü ve tarafların

argümanları dikkate alındığında, AĐHM yapılan bu ꢀikayetleri ayrıca incelemeyi gerekli

görmemektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran 100.000 Euro maddi tazminat, 100.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM öne sürülen maddi zarar ile ilgili olarak sözkonusu dava AĐHS’nin 6/1 maddesinin

gereklerine uygun olarak gerçekleꢀtirilseydi sonucunun ne olacağı konusunda spekülasyonda

bulunamayacağını ifade etmektedir. O halde baꢀvurana bu yönde bir tazminat ödenmesine

gerek görmemektedir (Bkz. Findlay-Birleꢀik Krallık kararı, 25 ꢁubat 1997, Kartal ve

Kızıldağ-Türkiye kararı no: 59641/00, 8 Nisan 2008).

Manevi zarara gelince, AĐHM mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin tek baꢀına baꢀvuran

açısından adil bir tatmin oluꢀturacağı kanısındadır.

AĐHM ayrıca, bu baꢀvurudaki gibi özel bir durumda, bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını

yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi

doğrultusunda yeni bir sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılmasının ilke olarak tespit edilen

ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturduğu görüꢀündedir (Bkz. sözü edilen

Kartal ve Kızıldağ kararı; Özel vd. kararı ve Ergin kararı).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 25.000 Euro talep

etmektedir. Baꢀvuran bu yönde avukatı ile imzaladığı ve temsil ve tercüme masraflarını

kapsayan 15.000 Euro tutarındaki sözleꢀmeyi sunmaktadır. Baꢀvuran baꢀka herhangi bir

kanıtlayıcı belge sunmamıꢀtır.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

4

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar

ıꢀığında AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için baꢀvurana 1.000 Euro

ödenmesine karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME,

1. Oybirliğiyle, AĐHS’nin 6/1 maddesi hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;

2. Oybirliğiyle, askeri mahkemenin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması nedeniyle

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Oybirliğiyle, kalan diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. 2’ye karꢀı 5 oy ile, ihlal tespitinin kendisinin baꢀvuranın uğradığı manevi zararı gidermesi

bakımından adil bir tatmini oluꢀturduğuna;

5. Oybirliğiyle,

a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana yargılama

giderleri olarak 1.000 (bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

6. 2’ye karꢀı 5 oy ile, adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 13 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45/2 ve Đçtüzüğün 74/2 maddesi uyarınca yargıçlar I. Ziemele

ve A. Power’ın karꢀı oy görüꢀü yer almaktadır.

5

6