CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

EĞĐLMEZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 21798/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Kasım 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (21798/04) baꢀvuru no’lu davanın

nedeni, bu ülke vatandaꢀı Ayꢀe Eğilmez’in (baꢀvuran) 10 Haziran 2004 tarihinde Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran AĐHM önünde, Đstanbul Barosu avukatlarından S. Akat tarafından temsil

edilmektedir.

Wernicke Korsakoff (WK-S) hastası olduğunu iddia eden baꢀvuran, yeniden

hapsedilmesi durumunda AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edileceğini ileri sürmektedir.

OLAYLAR

A. Baꢀvurunun yapılmasına kaynaklık eden olaylar

1967 doğumlu olan baꢀvuran, 4 Haziran 1998 tarihinde Đzmir DGM tarafından bir

terörist örgüte üye olmaktan oniki yıl altı ay hapis cezasına mahkum edilmiꢀtir.

Baꢀvuran 2002-2003 yılları arasında Uꢀak Cezaevi’nde yatmaktayken açlık grevine

baꢀlamıꢀtır.

4 Aralık 2001 tarihinde baꢀvuranın babası, CMUK’un 399. maddesine dayanarak,

sağlık durumundan ötürü kızının cezasının infazının ertelenmesini talep etmiꢀtir.

19 Aralık 2001 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranı muayene olmak üzere

Uꢀak Devlet Hastanesi’ne göndermiꢀ ve muayene sonucu düzenlenen 15 Ocak 2002 tarihli

raporda, baꢀvuranın özgürlükten yoksun bırakıcı cezayı çekebileceği yönünde görüꢀ

bildirilmiꢀtir.

Bunun üzerine 16 Ocak 2002 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın

babasının talebini reddetmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı’nın kararına karꢀı yapılan itiraz baꢀvurusu

da 5 Nisan 2002’de kabul edilmemiꢀtir.

25 Haziran 2002 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın emri üzerine baꢀvuran yeniden

muayene edilmiꢀ ve düzenlenen raporda ilkinde ulaꢀılan sonuçlar tekrarlanmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı ikinci rapora dayanarak, 11 Temmuz 2002’de baꢀvuranın

cezasının ertelenmesi talebini reddetmiꢀtir.

Baꢀvuranın bu rapora itirazı üzerine ilgili kiꢀi 4 Mart 2003 tarihinde Cumhuriyet

Savcısı tarafından Adli Tıp Kurumu’nca muayene edilmeye gönderilmiꢀtir. Sözkonusu kurum

tarafından düzenlenen 16 Nisan 2003 tarihli raporda, baꢀvuranda Wernicke-Korsakoff

Sendromu (WK-S) teꢀhis edilmiꢀ ve uzatılabilir olmak kaydıyla altı ay süreyle hastanın

cezasının infazının ertelenmesi gerektiği sonucuna varılmıꢀtır.

24 Nisan 2003 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı CMUK’un 399. maddesi uyarınca

baꢀvuranın serbest bırakılmasına karar vermiꢀ ve bunu, erteleme süresinin bitiminden önce

baꢀvuranın Cumhuriyet Savcılığı’na gitmesi koꢀuluna bağlamıꢀtır.

Baꢀvuran 29 Eylül 2003 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı’na gitmiꢀ ve oradan

muayene edilmek üzere Adli Tıp Enstitüsü’ne gönderilmiꢀtir. Yapılan muayene sonucunda 15

Ekim 2003 tarihinde hazırlanan raporda, baꢀvuranın sağlık durumunun artık erteleme

tedbirinin devamını gerektirmediği sonucuna varılmıꢀtır.

6 Kasım 2003 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı baꢀvuran hakkında mahkumlara

mahsus yakalama müzekkeresi çıkartmıꢀ, ilgili kiꢀi ise firar etmiꢀtir.

12 Kasım 2003 tarihinde baꢀvuranın avukatı, Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu

tarafından müvekkilinin sağlık dosyasının yeniden incelenmesini talep ederek, Uꢀak Ağır

Ceza Mahkemesi’ne yakalama müzekkeresine karꢀı itiraz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur. 14

Kasım 2003’te adıgeçen Mahkeme bu talepleri reddetmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı bu karara karꢀı da 23 Aralık 2003’te itiraz etmiꢀtir.

27 Ocak 2004 tarihinde Alaꢀehir Ağır Ceza Mahkemesi bu baꢀvuruyu reddetmiꢀtir.

12 Ekim 2004’te Resmi Gazete’de yayımlanan yeni TCK’nın 1 Nisan 2005 tarihinde

yürürlüğe girmesi öngörülmüꢀtür.

30 Kasım 2004 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın istemiyle re’sen toplanan Đzmir Ağır

Ceza Mahkemesi heyeti, yeni TCK’da mevcut davada iꢀlenen suç için daha az ceza

öngörüldüğünü ve baꢀvuranın da bu cezayı çekmiꢀ olduğunu gözönüne alarak, cezasının

infazının ertelenmesine karar vermiꢀtir. Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi, henüz yürürlüğe

girmediğinden yeni TCK’yı uygulamanın mümkün olmadığını fakat mevcut davada bu

durumun önemli bir rol oynamadığını zira baꢀvuranın yeni TCK uyarınca mahkum edilmiꢀ

olması halinde alacağı cezayı zaten çekmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Bununla birlikte Mahkeme,

davayı sonlandırmak için yeni TCK’nın yürürlüğe girdiği tarihte dava dosyasının tekrar

açılması gerektiğini kaydetmiꢀtir.

31 Mayıs 2005 tarihli bir Kanun’la, yeni TCK’nın yürürlüğe girme tarihi 1 Haziran

2005 tarihine ertelenmiꢀtir.

B. AĐHM’nin soruꢀturma görevi

Elli üç adet baꢀvurunun bir tanesini oluꢀturan mevcut davada, AĐHM, Đç Tüzüğü’nün

Ek A1 maddesi uyarınca, esas hakkında incelemesi için ilgili olayların tespit edilmesi

amacıyla soruꢀturma heyeti oluꢀturmuꢀtur.

AĐHM üyeleri arasından altı delegeyi, Türkiye’deki ceza infaz kurumları ile

hastanelerde ziyarette bulunmakla görevlendirmiꢀ ve üç uzman doktordan oluꢀan bir bilirkiꢀi

heyetini, öncelikle aralarında baꢀvuranın da bulunduğu ilgili kiꢀilerin sağlık öykülerini

değerlendirmek, ardından da bu kiꢀilerin özgürlükten yoksun bırakıcı bir cezayı çekip

çekemeyeceklerini belirlemek amacıyla nöropsikiyatrik muayeneler yürütmekle

görevlendirmiꢀtir.

23 Ağustos 2004 tarihinde bu görevin en iyi ꢀekilde yürütülmesi amacıyla, AĐHM

Hükümet’ten, Đç Tüzüğü’nün 39. maddesi uyarınca, amaçlanan muayenelerin Bilirkiꢀi Kurulu

tarafından yürütülebilmesi için, firari durumda olan baꢀvuranın 6 Eylül-13 Eylül 2004

tarihleri arasında yakalanmamasını talep etmiꢀtir.

AĐHM bu görevi çerçevesinde, baꢀvurandan, 11 Eylül 2004 tarihinde muayene

edileceği Đstanbul Üniversitesi Çapa Hastanesi’ne gitmesini istemiꢀtir. AĐHM baꢀvurana,

geçerli bir mazereti olmadan bu çağrıya uymaması halinde, AĐHS’nin 37§1 c) maddesi

uyarınca baꢀvurusunun kayıttan düꢀeceğini de bildirmiꢀtir.

AĐHM’nin bu ꢀekilde gerçekleꢀtirdiği soruꢀturma görevine iliꢀkin bilgi Tekin Yıldız-

Türkiye (no: 22913/04, 10 Kasım 2005) kararında yer almaktadır.

HUKUK AÇISINDAN

Baꢀvuran, cezasının infazının ertelenmesini kararının, hiçbir bilimsel değeri olmayan

ve bir önceki sağlık raporu ile açıkça çeliꢀkili olan bir diğer sağlık raporuna dayanılarak

kaldırıldığını ileri sürmekte ve yakalandığı Wernicke-Korsakoff hastalığı nedeniyle yeniden

hapsedilmesinin AĐHS’nin 3. maddesini ihlal edeceğini belirtmektedir.

AĐHM baꢀvuranın avukatının 28 Temmuz 2004 tarihli bir mektupla, hakkındaki

yakalama müzekkeresinin kaldırılmadığı sürece müvekkilinin Bilirkiꢀi Kurulu tarafından

öngörülen sağlık muayenesine gelmeyeceğini bildirdiğini kaydeder.

Hükümet baꢀvurana verilen cezanın yasal reformlar çerçevesinde yeniden

belirlendiğini ve böylelikle ilgili kiꢀinin 30 Kasım 2004 tarihinde ceza affından yararlandığını

belirtmektedir. Dolayısıyla baꢀvuranın bu ceza ile ilgili olarak yeniden hapsedilme riski

yoktur. Her ne olursa olsun, baꢀvuranın 24 Nisan 2004 tarihinden itibaren özgür olduğu

dikkate alındığında, sözkonusu kiꢀinin artık mağdur sıfatı bulunmamaktadır.

AĐHM, bu konuda yapılan uyarıya karꢀın baꢀvuranın 11 Eylül 2004 tarihli muayeneye

gelmediğini gözlemlemiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı 14 ꢁubat 2005 tarihli bir mektupla bu durumu, Hükümet

tarafından belirtilen geçici tedbirin ardından müvekkili hakkındaki yakalama müzekkeresinin

kaldırıldığının kendisine zamanında bildirmemesiyle açıklamaya çalıꢀmıꢀtır.

Baꢀvuranın avukatı diğer yandan, müvekkilinin cezasının geri kalanının ertelenmesi

kararının mevcut davada hiç önem taꢀımadığını, zira yeni TCK’nın henüz yürürlüğe

girmediğini iddia etmektedir. Sonuç olarak Hükümet her an baꢀvuranı yakalayıp yeniden

hapsedebilir.

AĐHM bu argümanların hem desteklenmediğini hem de anlaꢀılabilir ve nesnel bir

endiꢀeye dayanmadığını, zira mevcut davada Hükümet’in, o ana kadar kendisine bildirilen

geçici tedbirlerin tamamına saygı göstermekle kalmayıp aynı zamanda soruꢀturma görevinin

organizasyonu ve seyri için örnek teꢀkil edecek bir yardım sağladığını belirtmektedir.

Baꢀvuran tarafından da gayet iyi bilinen bu koꢀullar altında, sözkonusu kiꢀi

Hükümet’in herhangi bir olumsuz tutumundan dolayı endiꢀeli olduğunu iddia edemez. Çünkü

ortaya bu türden bir üzücü durumun çıktığı varsayılsa bile, buradan sonuç çıkartacak olan

yalnızca AĐHM’dir.

Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM baꢀvuranın mağdur sıfatı konusunda zaman

kaybetmeye gerek olmadığı kanaatindedir (bkz., Amuur- Fransa, 25 Haziran 1996, Derleme

Kararlar ve Hükümler 1996-III, s. 846, § 36, Dalban-Romanya [GC], n^o28114/95, § 44,

CEDH 1999-VI, ve, mutatis mutandis, S.T.- Türkiye, n^o32431/96, 6 Mayıs 2003).

Baꢀvuranın, bu konuda yapılan kesin uyarılara rağmen, ortada hiçbir neden yokken kendisi

için ayarlanan muayeneye gelmeyerek, bu ꢀekilde kendi baꢀvurusuna ait olguların tespit

edilmesini engellememiꢀ olması gerektiğini gözlemlemek AĐHM için yeterlidir.

Sonuç olarak AĐHM mevcut davada, AĐHS’nin 37§1 c) maddesi uyarınca baꢀvurunun

incelenmesine devam edilmesine artık lüzum kalmadığı kanaatine varmıꢀtır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

Baꢀvurunun kayıttan düꢀürülmesine

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkralarına uygun olarak 10 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.