COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 28877/03)

KARAR

STRAZBURG

23 Eylül 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 28877/03 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀları

olan Niyazi Ekici, ꢁükrü Güntoğar, Bayram Akbulut, Salih Demircan ve Müzeyyen Kalkan’ın

(“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 22 Mayıs 2003 tarihinde, Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Çınar tarafından

temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

5 Mayıs 1999 tarihinde baꢀvuranlar, çalıꢀmakta oldukları Diyarbakır Sur

Belediyesi’nden çıkarılmıꢀlardır. Baꢀvuranların her biri ödenmemiꢀ maaꢀları, iꢀten çıkarma

tazminatı, kıdem tazminatı ve diğer maddi zararları için Diyarbakır Đꢀ Mahkemesi’nde dava

açmıꢀtır.

Mahkeme 11 Kasım 1999 tarihinde baꢀvuranlar lehine karar vermiꢀ ve belediyeyi

baꢀvuranlara masraflar ve 15 Haziran 1999 tarihinden itibaren iꢀleyen yasal faiz dahil olmak

üzere Türk Lirası cinsinden belli miktarlar ödemeye mahkûm etmiꢀtir.

Đtiraz edilmemesi üzerine kararlar 22 Kasım 1999 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.

Takip eden aylar içerisinde kendilerine ödeme yapılmaması nedeniyle baꢀvuranlar

mahkeme kararlarının uygulanması amacıyla müdahale edilmesi talebiyle Diyarbakır

Valiliği’ne baꢀvurmuꢀlardır. Valilik, zararların tazmin edilmesi için belediyeden talepte

bulunulduğunu ancak mali yetersizlikler nedeniyle belediyenin ödeme yapmadığını

bildirmiꢀtir.

Somut baꢀvurunun yapıldığı tarihte sözkonusu ilamlı borçlar halen ödenmemiꢀti. Bu

nedenle aꢀağıda belirtilen tarihlerde, belirtilen baꢀvuranlarla belediye arasında dostane

çözüme varılmıꢀtır:

-

Müzeyyen Kalkan (15 Mart 2005)

ꢁükrü Güntoğar (23 Ocak 2006)

Bayram Akbulut (11 Aralık 2007)

Diğer baꢀvuranlara iliꢀkin olarak bir çözüme ulaꢀılmamıꢀ ancak belediye, kalan

baꢀvuranlara ödenmek üzere icra dairesinin ilgili hesabına kısmi bir miktar yatırmıꢀtır. 21

ꢁubat 2005 tarihinde Salih Demircan’a 822 Yeni Türk Lirası ödenmiꢀtir.

HUKUK

I. BAꢁVURANLARIN MAĞDUR STATÜSÜ

Hükümet, baꢀvurunun yapılmasından sonra belediyenin baꢀvuranları ödenmemiꢀ

miktarları teslim almaya davet etmiꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir. Sonuç olarak baꢀvuranlardan

1

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

üçü belediye ile dostane çözüme varmıꢀtır. Teklifi reddetmiꢀ olmasına rağmen Niyazi Ekici

adlı baꢀvuranın alacağı da icra dairesinin hesabında hazır bulundurulmuꢀtur. Salih Demircan’a

822 YTL ödenmiꢀtir. Bu nedenle Hükümet baꢀvurunun kayıttan düꢀürülmesini Mahkeme’den

talep etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, mali sıkıntıları nedeniyle belli anlaꢀmaların yapılması gerektiğini ve

yatırılan miktarların sadece kısmi ödemeleri teꢀkil ettiğini savunmuꢀlardır.

Mahkeme somut baꢀvuruyu Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri (no. 74069/01, 74703/01,

76380/01, 16809/02, 25710/02, 25714/02 ve 30383/02) kararında belirtilen ilkeler ıꢀığında

inceleyecektir.

Mahkeme belediyenin Müzeyyen Kalkan, ꢁükrü Güntoğar ve Bayram Akbulut ile

çözüm anlaꢀmaları imzaladığını gözlemler.

Anlaꢀmalar sözkonusu baꢀvuranların belli bir toplu ödeme karꢀılığında ödenmemiꢀ

tazminatlar, yargı giderleri ve avukatlık masrafları da dahil olmak üzere hak ve diğer

alacaklardan feragat etmelerini öngörmüꢀtür.

Mahkeme, mağdur statülerinin varılan sözkonusu anlaꢀmalarla ancak kısmen azaldığı

kanaatindedir. Varılan çözüm ꢀahısların sadece 1 no’lu Protokolün 1. maddesi bağlamındaki

taleplerini kapsamaktadır. Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanan ꢀikâyetlerinin halen

ayrı olarak incelenmesi gerekmektedir.

Salih Demircan için ilgili icra dairesinin hesabına yatırılan miktara iliꢀkin olarak

Mahkeme, sözkonusu miktarın iꢀ mahkemesinin hükmettiği ödemenin tamamını ve iꢀ

alacaklarının geç ödenmesini düzenleyen ulusal kanunlara göre baꢀvuranlara ödenmesi

gereken gerçek miktarları karꢀılamadığını gözlemler. Buna göre Mahkeme, Salih Demircan’ın

halen AĐHS’nin 6/1 ve 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlalinden mağdur olduğunu iddia

edebileceğini tespit etmektedir.

Niyazi Ekinci adlı baꢀvurana iliꢀkin olarak ise Mahkeme, mahkeme kararlarının

uygulanması bağlamında kendisine hiçbir ödeme yapılmamıꢀ olduğunu ve onun da AĐHS’nin

6/1 ve 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlalinden mağdur olduğunu iddia edebileceğini

gözlemlemektedir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar yetkililerin ilamlı borçları ödememesinin mülkiyet dokunulmazlığı hakkını

ihlal etmesinden ꢀikâyetçi olmuꢀtur. 1 no’lu Protokolün 1. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır.

Önceki paragraflarda açıklanan nedenlere dayanarak Mahkeme, sözkonusu ꢀikâyetin

incelenmesini baꢀvuranlar Salih Demircan ve Niyazi Ekici ile sınırlı tutacaktır.

A. Kabuledilebilirlik

Baꢀvuranların artık mağdur olarak görülemeyeceği ꢀeklindeki görüꢀlerine ek olarak

Hükümet ayrıca davaların kabuledilebilirliğine iliꢀkin olarak aꢀağıdaki itirazları ortaya

koymuꢀtur:

2

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

Birinci olarak Hükümet, icra takibi baꢀlatmamıꢀ olmaları nedeniyle baꢀvuranların iç

hukuk yollarını tüketmediklerini savunmuꢀtur.

Đkinci olarak ise belediyenin hükmedilen miktarları ödeyememesine rağmen iꢀ

mahkemesi kararlarının geçerli olması nedeniyle 1 no’lu Protokolün 1. maddesi bağlamında

yapılan ꢀikâyetlerin açıkça dayanaktan yoksun olduğunu savunmuꢀtur. Buna göre

baꢀvuranların hiçbir haktan mahrum bırakılmıꢀ olarak değerlendirilemeyeceğini savunmuꢀtur.

Mahkeme Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri (yukarıda anılan) davasında benzer ön itirazları

reddetmiꢀ olduğunu gözlemler. Somut davada baꢀka bir karara varmak için neden

görmemekte, bu nedenle Hükümetin itirazlarını reddetmektedir.

Mahkeme, Salih Demircan ve Niyazi Ekici tarafından yapılan mülkiyet ꢀikâyetinin esas

incelemesi gerektirdiği ve kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığına hükmeder.

B. Esas

AĐHM, icraya konulabilirliği yeterince ispat edildiği takdirde bir “alacağın” Ek 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde bir “mülk” teꢀkil edebileceğini yinelemektedir (bkz.

Stran Greek Refineries ve Stratis Andreadis – Yunanistan, A Serisi no. 301-B).

Diyarbakır Đꢀ Mahkemesi’nin 11 Kasım 1999 tarihli kararları yukarıda bahsedilen

baꢀvuranlara sadece devletten destek alma genel hakkı değil icra edilebilir bir alacak

sağlamıꢀtır. Đtirazda bulunulmamıꢀ olması nedeniyle kararlar kesinleꢀmiꢀtir. Baꢀvuranların

lehlerinde olan sözkonusu kararları uygulatma imkânlarının bulunmaması, 1 no’lu Protokolün

1. maddesinin ilk paragrafının birinci cümlesinde belirtilen mülkiyet dokunulmazlığı hakkına

bir müdahale teꢀkil etmiꢀtir.

Ulusal merciler iꢀ mahkemesi kararlarına uymayarak baꢀvuranların hak ettikleri parayı

almasını engellemiꢀlerdir. Hükümet sözkonusu müdahaleye ikna edici bir gerekçe ortaya

koymamıꢀtır ve Mahkeme mali yetersizliğin böyle bir ihmali haklı çıkaramadığı görüꢀündedir

(bkz. mutatis mutandis, Ambruosi – Đtalya, no. 31227/96 ve Burdov – Rusya, no. 59498/00).

Bu nedenle 1 no’lu Protokolün 1. maddesi baꢀvuranlar Salih Demircan ve Niyazi Ekici

açısından ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar aynı zamanda iꢀ mahkemesi kararlarının yetkililer tarafından uzun bir süre

uygulanmamıꢀ olmasının AĐHS’nin 6. maddesinde belirtilen “makul süre” ꢀartını ihlal

etmesinden ꢀikâyetçi olmuꢀlardır.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikâyetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikâyet tüm baꢀvuranlar bakımından kabuledilebilir

niteliktedir.

3

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

B. Esas

Mahkeme, 6/1. maddesinin herkesin medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili taleplerini

mahkemeye götürme hakkını güvence altına aldığını yineler. Bu ꢀekilde mahkemeye eriꢀim

hakkının, yani hukuk mahkemelerinde dava açma hakkının bir yönünü oluꢀturduğu

“mahkemeye eriꢀim hakkı”nı somutlaꢀtırır. Ancak bu hak, Sözleꢀmeci Devlet’in iç hukuk

sisteminin kesin ve bağlayıcı bir mahkeme kararının, bir tarafın zararına olacak ꢀekilde

iꢀlevsiz kalması durumunda aldatıcı olacaktır. 6/1 maddenin davacılara tanınan - davaların

adil, açık ve hızlı görülmesi - usul güvencelerini ayrıntılı olarak açıklayıp mahkeme

kararlarının uygulanmasını güvence altına almaması düꢀünülemez; 6. maddeyi yalnızca

mahkemeye eriꢀim ve davanın yürütülme ꢀekli ile ilgili olduğu ꢀeklinde yorumlamak

Sözleꢀmeci Devletlerin AĐHS’yi imzalarken güvence altına almayı üstlendikleri hukukun

üstünlüğü ilkesine aykırı durumlara yol açabilir. Bu nedenle herhangi bir mahkeme tarafından

verilen kararların uygulanması 6. maddenin amacı bağlamında “davanın görülmesi”nin bir

parçası olarak görülmelidir (bkz. Hornsby – Yunanistan, Raporlar 1997-II).

Bir devlet kurumunun ilamlı bir borcu ödememekte mali yetersizliği mazeret olarak

sunmaya hakkı yoktur. Bir kararın yürütülmesindeki gecikme belli koꢀullarda haklı

çıkarılabilir, ancak bu 6/1 maddeyle korunan hakkın özüne halel getirecek ꢀekilde olamaz

(bkz. Immobiliare Saffi – Đtalya [BD], no. 22774/93). Somut davada baꢀvuranların

kazandıkları davadan sonuç almaları Diyarbakır Sur Belediyesi’nin yaꢀadığı iddia edilen mali

güçlükler gerekçesiyle engellenmemeliydi.

Mahkeme, Diyarbakır Đꢀ Mahkemesi’nin 11 Kasım 1999 tarihli kararlarının Salih

Demircan ve Niyazi Ekici adlı baꢀvuranlar açısından uygulanmamıꢀ olduğunu kaydeder.

Diğer üç baꢀvuran belediye ile aꢀağıda belirtilen tarihlerde yaptıkları anlaꢀmalarla bir miktar

para almıꢀlardır:

-

Müzeyyen Kalkan (15 Mart 2005)

ꢁükrü Güntoğar (23 Ocak 2006)

Bayram Akbulut (11 Aralık 2007)

Bu değerlendirmeler ıꢀığında Mahkeme, sözkonusu davalardaki nihai yargı kararlarına

uymak adına gerekli tedbirleri yıllar boyunca uygulamayarak yetkililerin 6/1 madde

hükümlerinin yararlı etkisinin büyük bir bölümünü ortadan kaldırdıklarını tespit etmiꢀtir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi tüm baꢀvuranlar açısından ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar maddi tazminat olarak zamanında ödenmiꢀ ve bir vadeli hesapta

biriktirilmiꢀ olması halinde olması halinde ilamlı borçların ulaꢀacağını iddia ettikleri değiꢀik

miktarları talep etmiꢀlerdir. Manevi tazminat olarak ise her biri 6,000 Euro talep etmiꢀlerdir.

4

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

Hükümet, hayali hesaplamalara dayandığını iddia ederek talepleri reddetmiꢀtir.

Mahkemenin somut davalarda ihlal tespit etmesi halinde bunun baꢀvuranların uğradığı iddia

edilen tüm manevi zararlar için yeterli bir telafi olacağını ifade etmiꢀlerdir.

Mahkeme, 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlalinin tespiti uyarınca Salih Demircan

ve Niyazi Ekici’nin maddi tazminat almaya hak kazandıkları görüꢀündedir. Baꢀvuranların

ꢀikâyetinin mahkeme kararlarıyla sabit tazminatların ödenmemesi ile ilgili olduğu dikkate

alındığında Mahkeme, sözkonusu ödenmemiꢀ ilamlı borçların, iç hukukta iꢀ alacaklarının geç

ödenmesinden doğan yasal faizle birlikte Hükümetçe ödenmesinin baꢀvuranların bu baꢀlık

altındaki taleplerini tatmin edeceğini tespit etmiꢀtir.

Sözkonusu kararlar uzun bir süre uygulanmamıꢀ olduğundan AĐHS’nin 6/1 maddesinin

ihlalinin tespit edilmiꢀ olması nedeniyle Mahkeme baꢀvuranların zararının sadece ihlal

tespitiyle yeterince tazmin edilemeyeceği görüꢀündedir (Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri,

yukarıda anılan). Dava koꢀulları ve içtihadını dikkate alan Mahkeme, her bir baꢀvurana 3,000

Euro manevi tazminat ödenmesini uygun bulmaktadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların her biri ulusal merciler ve AĐHM önündeki yargılamalar sırasında ortaya

çıkan masraf ve harcamalara karꢀılık olarak 1,101 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet baꢀvuranların taleplerinin tamamen temelsiz olduğunu savunmuꢀtur.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır

(bkz. Sunday Times – Đngiltere (no. 1), A Serisi no. 38). Mahkeme baꢀvuranların bu baꢀlık

altındaki taleplerini destekleyen belgeye dayalı delil sunmamıꢀ olduklarını gözlemler; bu

nedenle talebi reddeder.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanan ꢀikâyetin kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 no’lu Protokolün 1. maddesine dayanan ꢀikâyetin Niyazi Ekici ve Salih Demircan

açısından kabuledilebilir, diğer baꢀvuranlar açısından kabuledilemez olduğuna;

3. 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin Niyazi Ekici ve Salih Demircan açısından ihlal

edildiğine;

4. AĐHS’nin 6/1 maddesinin tüm baꢀvuranlar açısından ihlal edildiğine;

5

EKĐCĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

5. (a) Sorumlu Devlet’in Niyazi Ekici ve Salih Demircan’a, AĐHS’nin 44/2 maddesi

uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, halen ödenmemiꢀ ilamlı

borçların iç hukukta mevcut yasal faizi ile birlikte ödenmesine;

(b) Sorumlu Devlet’in aynı üç ay içerisinde, baꢀvuranların her birine, ödeme tarihinde

geçerli kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek ve tüm masraf ve vergilerden muaf

olmak üzere 3,000 Euro manevi tazminat ödemesine;

(c) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 23 Eylül 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

6