CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı

EKĐNCĐ VE AKALIN/Türkiye Davası

Başvuru No: 77097/01

Strazburg

30 Ocak 2007

OLAYLAR

Başvuranlar sırasıyla 1957 ve 1968 doğumludur. Başvurunun yapıldığı sırada başvuranlar

Niğde cezaevinde bulunmaktaydı.

Belirtilmeyen bir tarihte başvuranlar açlık grevine başlamıştır.

Adı geçenler terörist bir örgüte üye olmaktan mahkum edildikleri cezalarını çekmekteyken 6

Kasım 1998 tarihinde cezaevi yönetimine karşı ayaklanma suçu ile itham edilmiş ve Ankara

Asliye Ceza Mahkemesi önüne çıkarılmıştır.

19 Aralık 2000 tarihinde iç hukuk yetkilileri tarafından cezaevlerine yönelik olarak düzenlenen

«Hayata dönüş operasyonu» sırasında güvenlik güçleri ile hükümlüler arasında çatışma mey-

dana gelmiş, başvuranlar bu operasyon sırasında kötü muamele gördüklerini ileri sürmüştür.

Başvuranların yasal temsilcisi K. Bayraktar 10 Ocak 2001’de müvekkilleri ile görüşme

talebinde bulunmuş, bu talep aynı gün reddedilmiştir.

K. Bayraktar 19 Haziran 2001 tarihinde Ankara Cumhuriyet Savcısı’na giderek Ankara Devlet

hastanesinde tedavi gören E. Ekinci ile görüş me talebinde bulunmuş , Savcı baş vuranın

mahkum olduğu gerekçesiyle bu talebi geri çevirmiştir.

K. Bayraktar 24 Ocak 2001 tarihinde başvuranların her birine birer mektup göndererek aileleri

tarafından kendisinin Niğde cezaevinde meydana gelen olaylar üzerine avukatları olarak tayin

edildiğini bildirmiş ve savunma hazırlayabilmesi için cezaevinde meydana gelen olayları

ayrıntılarıyla kendisine aktarmalarını istemiştir.

Başvuranlar 16 Şubat 2001tarihli bir faks ile avukatlarına Cumhuriyet Savcısı’nın

denetimi sırasında bu yazışmalara el koyduğunu ve yanıt veremedikleri bilgisini vermiştir.

Hükümetin yazılı görüşlerinde 19 Şubat 2001 tarihinde Niğde cezaevi mektup okuma komisy-

onu’nun başvuranların polis operasyonu sırasında jandarmalar hakkında suçlamalarda bulunan

mektuplarının incelenmesinin ardından Savcılığa iletildiği belirtilmiştir.

K. Bayraktar 5 Temmuz 2001 tarihinde AĐHM’ye F. Akalın’ın Gebze cezaevine nakledildiğini

ve o tarihten bu yana ziyaretinin engellendiğini, aynı şekilde E. Ekinci ile görüşmelerinde de

güçlükler yaşadığını bildirmiştir.

______________________________________________________________________________________

Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

K. Bayraktar 6 Ağustos 2001 tarihinde AĐHM’ye Wernicke-Korsakoff hastalığına yakalanan

başvuranların cezalarının altı ay süreyle ertelendiğini ve serbest bırakıldıkları bilgisini

iletmiştir.

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu 15 Ekim 2001 tarihinde başvuranların avukatının

yapmış olduğu şikayete değin takipsizlik kararı vermiştir.

Başvuranların avukatı AĐHM’ye gönderdiği 19 Eylül 2003 tarihli bir yazı ile müvekkilleri

hakkında Ankara Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılan davanın 4416 sayılı Kanun uyarınca

muhakemenin men-i kararı ile beş yıl süreyle ertelendiğini ve Ağır ceza mahkemesindeki

yargı sürecinin halen sürdüğünü bildirmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

Başvuranlar avukatları ile görüşmelerinin olanaksız olduğunu, bu durumun adil yargılanma ve

haberleşme özgürlüğüne yönelik bir ihlali oluşturduğunu ileri sürmektedir. Başvuranlar ayrıca

bu engellemelerin maruz kaldıkları kötü muameleye karşı bir başvuruda bulunmayı imkansız

kıldığını iddia etmekte, bu bağlamda AĐHS’nin 6 § 3 c) maddesine göndermede

bulunmaktadır.

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

Hükümet iç hukuk yolları tüketilmediğinden AĐHM’den başvuruyu reddetmesini talep

etmektedir. Hükümet bu bağlamda, başvuranların avukatının Savcılığın kararına itiraz

etmediğini belirtmektedir. Ayrıca, 4675 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan esaslara göre

tutukluların dışarıya olan bağlantıları infaz hakiminin yetkisi alanındadır.

Hükümet mahkum statüsündeki kişilerin hukuki ehliyetlerinin kısıtlı olduğunu ve vesayet

altında bulunduklarını belirtmektedir. Vasileri yalnızca temsil edilmeleri amacıyla bir avukata

vekâlet vermekle yetkili kılınmıştır. Bununla birlikte K. Bayraktar adına düzenlenen

vekâletler başvuranların mahkumiyetlerinden önce düzenlenmiş olup bu tarihten sonra geçerli

sayılmamaktadır. Başvuranların avukatı sıfatından yoksun olan K.Bayraktar üçüncü şahıs

olarak Ceza evi kurumları ve cezaların infazı yönetmeliğinin 152 § 2. maddesi gereğince izne

tabidir.

A. AĐHS’nin 8. maddesi hakkındaki şikayet

Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği şikayeti ile ilgili AĐHM, olayların meydana

geldiği dönemde Ceza Đnfaz Kanunu’nun yürürlükte olmadığını ve başvuranların bu

doğrultuda yapabilecekleri bir başvuru olanaklarının bulunmadığını hatırlatmaktadır (Bkz. Ali

Koç-Türkiye kararı, no: 39862/02, 1 Şubat 2005). Yapılan şikayet bu nedenle kabul

edilmemektedir.

AĐHM, bu şikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı

tespitinde bulunmaktadır. Şikayetin kabuledilemezliği hakkında hiçbir gerekçe yer

almamaktadır, başvuru kabuledilmelidir.

B. AĐHS’nin 6 § 3 c) maddesi hakkındaki şikayet

Hakkaniyete uygun bir yargıdan yoksun kalındığı şikayetine ilişkin AĐHM, dava dosyasında

yer alan belgeler ışığında ve taraflardan edinilen bilgilere göre Ankara Asliye Ceza

Mahkemesi’nde devam eden yargının başvuranlar hakkında hiçbir mahkumiyet cezasına yer

olmadığı şeklinde ileri bir tarihe ertelendiğini ifade etmektedir. AĐHM sözkonusu ertelemenin

geri alınıp alınmadığı sonucu hakkında yorum yapmayı gerekli görmemekle birlikte, ilgililerin

-avukatları ile görüşme hakkı- da dahil olmak üzere adil yargılanmaya ilişkin şikayetlerini

dile getirme olanağını bulmaları gerekmektedir (Bkz. mutatis mutandis, Veysel Turhan-

Türkiye kararı, no: 53648/00, 17 Haziran 2004 ve Öktem-Türkiye kararı, no: 74306/01, 1

Eylül 2005).

Yapılan şikayetin bu bölümünün dayanaktan yoksun bulunması nedeniyle AĐHS’nin 35 §§ 3.

ve 4. maddelerinin uygulanmasına istinaden reddedilmesi gerekmektedir.

Ankara Ağır ceza mahkemesi önündeki yargı sürecine gelince, taraflarca sunulan bilgilerin

okunmasıyla yargılamanın halen sürdüğünü söylemek gerekir. Bu nedenle başvuranların bu

noktadaki şikayetleri erken yapılmış görünmektedir. Şikayetin bu bölümü AĐHS’nin 35 §§ 1.

ve 4. maddelerine uygun olarak iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle

reddedilmektedir.

C. AĐHS’nin 13. maddesi hakkındaki şikayet

AĐHM bu şikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı tespitini

yapmaktadır. Şikayetin kabuledilemezliği hakkında hiçbir gerekçe yer almamakta, dolayısıyla

şikayet kabuledilmelidir.

II. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

A. Bir müdahalenin varlığı

AĐHM, başvuranların mektuplarının yerine ulaştırılmamasının AĐHS’nin 8 § 2. maddesi

uyarınca başvuranların haberleşme hakkına yönelik bir müdahaleyi oluşturduğu hususunun

taraflar arasında ihtilafa yol açmadığını not etmektedir.

AĐHM bu hususu değerlendirecektir.

B. Müdahalenin doğrulanması

Benzer bir müdahale şayet «yasa ile öngörülmüş» değilse, 2. paragraf bakımından bir veya

birden fazla meşru amacı taşımıyor, üstelik «demokratik bir toplum için gereklilik»

oluşturmuyor ise 8. maddenin ihlalini teşkil etmektedir (Bkz. özellikle, Calogero Diana-Đtalya

kararı, 15 Kasım 1996).

1. «Meşru bir amacı» izleyen «yasa ile öngörülen» bir müdahale

AĐHM sözkonusu müdahalenin cezaevleri kurumlarında bulunan bir hükümlünün

yazışmalarının ön bir denetimden geçirilmesini öngören 647 sayılı Ceza Đnfaz Kurumları ile

Tevkif evlerinin Yönetimine ve Cezaların Đnfazına Dair Tüzüğün 147. maddesine dayandığını

not etmektedir. Bu maddenin hükümleri uyarınca disiplin kurulunun kararının ardından bir

hükümlüye gelen veya ondan giden, «sakıncalı» addedilen her mektubun akışı kesilebilir,

mektup kısmen sansürlenebilir veya imha edilebilir.

Müdahalenin bu açıdan iç hukukta yasal dayanağı vardı.

Bu müdahalenin öngörülebilirliği ve meşruluğuna gelince, gerekliliği konusunda vardığı

sonuç ışığında AĐHM bu sorular üzerinde durmayı yersiz görmektedir (10. madde ile ilgili

Çetin vd.-Türkiye kararı, no: 40153/98 ve 40160/98, 11. madde açısından Çetinkaya-Türkiye

kararı, no: 75569/01, 27 Haziran 2006).

2. «Demokratik bir toplum için gereklilik»

Hükümet başvuranların yazmış oldukları mektuplarında güvenlik görevlililerinin

cezaevlerinde sürdürdükleri operasyonları hakkında bilgi vermeleri ölçüsünde sözkonusu

müdahalenin gerekli olduğunu savunmaktadır. Bu müdahale hali hazırda hassas bir konuyu

teşkil eden cezaevlerinde yeni bir ayaklanmanın ortaya çıkmasını engelleme amacını taşıdığı

kadar sözkonusu tahkiklerin sağlıklı bir biçimde değerlendirilmesine de imkân tanımaktadır.

AĐHM, gereklilik kavramının sosyal bir ihtiyacı karşılamayı ve özellikle izlenen meşru

amacın orantılılığını kapsadığını hatırlatmaktadır. Bu bağlamda, AĐHM hükümlülerin

mektuplarının bazı kontrollerden geçirilmesinin olağan zorunluluklar ve makul gerekçeli

mahkumiyetlerde AĐHS ile çakışmadığını kabul etmektedir. Genel olarak, benzer bir denetimi

hoş görülebilir bir önlem olarak kabul etmek için bir hükümlü açısından bu mektupların kimi

kez dış dünya ile tek bağlantıları olduğunu unutmamak gerekir (Bkz. Campbell-Birleşik

Krallık kararı, 25 Mart 1992).

Mevcut başvuruda AĐHM, başvuranların mektuplarının içeriği ve neden engellendiği

hakkında adı geçenler tarafından bilgi verilmediğini ifade etmektedir. Aynı şekilde, iç hukuk

mercilerinin sözkonusu engelleme kararı da yer almamaktadır. Hükümetin yazılı görüşlerinin

okunmasından ve başvuranlar tarafından sunulan bilgilerden AĐHM, güvenlik güçlerinin

cezaevlerinde sürdürdükleri operasyonların ve adı geçenlerin bu esnada maruz kaldıkları kötü

muamelelerin ortaya konduğuna dikkat çekmektedir.

Ayrıca, dava dosyasında yer alan delillerin okunmasından, Bayan Bayraktar’ın başvuranların

avukatı sıfatıyla haklarında yürütülen ceza yargı sürecinde yer aldığı ve ilgililerin mahkum

edilmelerinin ardından bile yardımını ve hukuki desteğini sürdürdüğü açıkça görülmektedir.

AĐHM, bir avukat ile görüşmenin neticesi ne şekilde olursa olsun AĐHS’nin 8. maddesi

uyarınca ayrıcalıklı bir statüden yararlanmak olduğunu hatırlatarak bu iletişimin ayrıca bir

hükümlünün maruz kaldığı muameleleri dile getirmesi bakımından bir ön başvuru hakkını

sağladığını belirtmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Campbell ve Golder-Birleşik Krallık

kararı, 21 Şubat 1975). AĐHM ayrıca daha önce «cezaevi yönetimini karalama» veya «cezaevi

yetkilileri hakkında hakaretler» içeren şahsi mektuplarının akışının durdurulmasının

«demokratik bir toplum için gereklilik» oluşturmadığı sonucuna vardığının altını çizmektedir

(Bkz. Silver vd. kararı, §§ 64 ve 99 c)). Aynı şekilde cezaevi personeli hakkındaki iddialara

karşı kısıtlamalarda da benzer sonuca varmıştır. Bu sonuçtan ayrı tutulmayı gerektirecek

hiçbir gerekçe bulunmamaktadır.

Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHM dava dosyasında yer alan delil unsurlarının okunmasından başvuranların kötü muamele

iddialarından bilgilendiğini, bu bağlamda Bayan Bayraktar’ın müvekkillerini ziyaret etmeye

ve onlarla görüşmeye getirilen engelleme nedeniyle mevcut yasal başvuru yollarına müracaat

etmekten vazgeçtiğini kaydetmektedir.

AĐHM bu şikayetin AĐHS’nin 6 § 3 c) ve 8. maddeleri çerçevesinde dile getirilen olaylarla

aynı olduğunun altını çizmekte, bu sonuçla ve 8. maddeye dair alınan karar doğrultusunda

sözkonusu bu şikayeti ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuranların her biri 15.000 Euro maddi, 10.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AĐHM ihlal tespiti ile öne sürülen maddi zarar arasında hiçbir illiyet bağı görememekte ve bu

talebi reddetmektedir. Buna karşın, AĐHM başvuranların her birine 1.000 Euro manevi

tazminat ödenmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranlar AĐHM nezdinde yapmış oldukları yargı giderleri için 3.000, avukatlık ücreti

olarak da 3.237 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu miktara itirazda bulunmaktadır.

Mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı göz önünde bulundurulduğunda AĐHM, tüm yargı

giderleri için Avrupa Konseyi tarafından adli yardım başlığı altında verilen 715 Euro

düşülmek kaydıyla başvuranlara birlikte 1.500 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 8. ve 13. maddeleri hakkındaki şikayetlerin kabuledilebilir, bunun dışındakilerin

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesi hakkındaki şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4 a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin başvuranların her birine 1.000 (bin) Euro manevi

tazminat ve yargı giderleri için Avrupa Konseyi tarafından adli yardım başlığı altında verilen

715 (yedi yüz on beş) Euro düşülmek kaydıyla 1.500 (bin beş yüz) Euro ödemesine;