COUNCIL  
AVRUPA  
OF E U R O P E  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ELĐF KARAKAYA – TÜRKĐYE  
(B a ꢀvuru no. 5173/05)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
27 Ekim 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.  
ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5173/05 no’lu davanın nedeni, Elif Karakaya  
(“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10 Ocak 2005  
tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa  
Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran Đstanbul Barosu avukatlarından S. Kızılkaya ve Đ.H. Altan tarafından temsil  
edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuranın eꢀi 22 Kasım 1998 tarihinde zorunlu askerlik hizmetini yaparken, otopsisinde  
teꢀhis edildiği üzere doğuꢀtan kalp rahatsızlığına bağlı olarak kalp krizi geçirip vefat etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, 19 Ekim 1999 tarihinde, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi'nde (AYĐM)  
tazminat davası açmıꢀ, ayrıca emekli aylığı bağlanmasını talep etmiꢀtir.  
Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi Daireler Kurulu 6 Ocak 2000 tarihinde baꢀvuranın  
talebini, ilgili iç mevzuatla uyumlu olarak, iddialarının her biri için iki ayrı dava açması  
gerektiği gerekçesiyle reddetmiꢀtir. Baꢀvuran 4 ꢁubat 2000 tarihinde AYĐM’de yeniden, bu  
kez ayrı davalar açmıꢀtır.  
AYĐM 1 Mart 2000 tarihinde ara karar çıkarmıꢀ, baꢀvuranın dava açmadan önce Đçiꢀleri  
Bakanlığı’ndan tazminat talep edip etmediğini tahkik etmiꢀtir. Mahkeme, ilgili idare  
makamlardan bu yönde bir tazminat talep edilmediği için, ulusal hükümlere istinaden,  
baꢀvuranın tazminat talebini 29 Mart 2010 tarihinde Đçiꢀleri Bakanlığı’na iletmiꢀtir.  
Bu esnada Đçiꢀleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı tarafından 12 ꢁubat 2000  
tarihinde baꢀvurana tazminat ödenmiꢀtir. Đçiꢀleri Bakanlığı belirsiz bir tarihte baꢀvuranın  
tazminat talebini, tazminatın daha önceden ödendiği gerekçesiyle reddetmiꢀtir. Bu karar  
baꢀvurana 24 Mayıs 2000 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.  
Baꢀvuran ön koꢀula uyarak, 1 Haziran 2000 tarihinde AYĐM’de yeniden tazminat davası  
açmıꢀ, aynı tazminat miktarına ek olarak avukat yardımı talep etmiꢀtir. AYĐM, ilgili  
hükümlerle baꢀvurana ödenen tazminata atıfta bulunarak, 28 Haziran 2000 tarihinde  
baꢀvuranın avukat yardımı talebini reddetmiꢀtir.  
AYĐM Đkinci Dairesi 27 Mart 2002 tarihinde baꢀvuranın tazminat talebine iliꢀkin olarak,  
baꢀvuranın askeri personel olmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiꢀtir. Đlgili ulusal  
mevzuata istinaden, daire, davanın, yetkili sivil idare mahkemesinde açılması gerektiğine  
karar vermiꢀtir.  
Baꢀvuran 7 Haziran 2002 tarihinde Ankara Đdare Mahkemesi’nde tazminat davası  
açmıꢀtır. Ankara Đdare Mahkemesi 17 Temmuz 2003 tarihinde konunun askeri mahiyeti  
nedeniyle AYĐM tarafından incelenmesi gerektiğini kaydetmiꢀ ve davayı uyuꢀmazlık  
mahkemesine havale etmiꢀtir. Uyuꢀmazlık Mahkemesi 17 Kasım 2003 tarihinde davanın  
askeri idare mahkemesinin yargı yetkisine girdiğine karar vermiꢀtir.  
1
Ankara Đdare Mahkemesi yukarıdaki karara atıfta bulunarak, 19 Aralık 2003 tarihinde  
görevsizlik kararı vermiꢀtir. Bunun üzerine AYĐM davanın esasını incelemeye devam  
etmiꢀtir. 3 Mayıs 2004 tarihinde baꢀvuranın, oluꢀtuğu iddia edilen maddi ve manevi zararına  
iliꢀkin bir bilirkiꢀi raporu Ankara Đdare Mahkemesi’ne sunulmuꢀtur. Baꢀvuran bilirkiꢀi  
raporunda ifade edilen meblağlara itiraz etmiꢀtir.  
AYĐM, 16 Haziran 2004 tarihinde baꢀvurana yasal faiz oranıyla beraber tazminat  
ödenmesine karar vermiꢀtir. Karar baꢀvurana 27 Temmuz 2004 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.  
Baꢀvuran düzeltme talebinde bulunmamıꢀtır.  
HUKUK  
Baꢀvuran tazminat davasının süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”  
koꢀuluyla örtüꢀmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Hükümet bu sava itiraz etmiꢀ, baꢀvuranın 27  
Mart 2002 tarihli görevsizlik kararına itiraz etmesi gerektiğini, bu itirazın sözkonusu süreci  
kısaltacağını ileri sürmüꢀtür. Benzer biçimde, baꢀvuran 16 Haziran 2004 tarihli karara da  
itiraz etmemiꢀ, böylelikle iç hukuk yollarını tüketmemiꢀtir.  
AĐHM, ꢀu anda Türk yasalarında davanın haddinden uzun sürmesine iliꢀkin ꢀikayetle ilgili  
baꢀvurulacak hukuk yolu bulunmadığını gözlemler (bkz. Tamar – Türkiye, 15614/029). Bu  
nedenle, mevcut davada verilen son ulusal karar olan 16 Haziran 2004 tarihli karara yapılacak  
bir itiraz, baꢀvuranın AĐHM’ye sunduğu, davanın süresine iliꢀkin ꢀikayetine çözüm teꢀkil  
edemez.  
AĐHM ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını  
kaydeder. Ayrıca AĐHM, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.  
Göz önünde bulundurulacak süre 19 Ekim 1999 tarihinde baꢀlamıꢀ,16 Haziran 2004  
tarihinde sona ermiꢀtir. Dava, hukuki ihtilaflardan ötürü, biri uyuꢀmazlık mahkemesi olmak  
üzere üç farklı mahkeme önünde 4 yıl 8 ay sürmüꢀtür.  
AĐHM, bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığının, davanın karmaꢀıklığı,  
baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu ile davanın ilgililer açısından arz ettiği öneme  
bakılarak belirlenmesi gerektiğini yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz. Frydlender – Fransa  
[BD], 30979/96).  
Hükümet’in, baꢀvuranın 27 Mart 2002 tarihli görevsizlik kararına itiraz etmesi gerektiğine  
ve bu itirazın sözkonusu süreci kısaltacağına iliꢀkin görüꢀüyle ilgili olarak AĐHM, bunun  
farazi bir yaklaꢀım olduğunu kaydeder. Bu karara itiraz etmek, meselenin sonuçta uyuꢀmazlık  
mahkemesi tarafından çözüldüğü düꢀünüldüğünde, davayı daha da uzatacaktı. Baꢀvuran  
yalnızca görevsizlik kararına riayet etmiꢀ, ꢀikayetini AYĐM’in yönlendirdiği üzere idare  
mahkemelerine taꢀımıꢀtır.  
AĐHM, baꢀvuranın tazminat davasını 19 Ekim 1999 tarihinde açtığını gözlemler. Öte  
yandan, usule iliꢀkin belirli hukuki koꢀulları yerine getirmediği için, ꢀikayetini 4 ꢁubat ve 1  
Haziran 2000 tarihlerinde yinelemek durumunda kalmıꢀtır. Böylelikle, AĐHM, baꢀvuranın bu  
süre içinde titizlik göstermediği kanısındadır. Dolayısıyla 19 Ekim 1999 ile 1 Haziran 2000  
tarihleri arasında sürenin, sözkonusu gecikmenin değerlendirilmesinde, makamlara  
atfedilemeyeceği kanısındadır.  
2
AĐHM ayrıca baꢀvuranın 1 Haziran 2000 tarihinde yeniden tazminat davası açmasının  
ardından, yaklaꢀık bir yıl dokuz ay sonra AYĐM’in 27 Mart 2002 tarihinde görevsizlik kararı  
verdiğini gözlemler. Benzer biçimde, Ankara Đdare Mahkemesi, dava açıldıktan bir yıl bir ay  
sonra, 17 Temmuz 2003 tarihinde görevsizlik kararı vermiꢀtir. AĐHM, her iki durumda da,  
kararların, baꢀvuranın esasa iliꢀkin talebinin incelenmesiyle değil, yetki alanı sorunuyla sınırlı  
olduklarını kaydeder. AĐHM, mevcut davanın uzun sürmesinin ana nedeninin, yargı alanı  
sorununun etkili biçimde çözülmemesi olduğu kanısındadır. AĐHM’ye göre bu nedenle oluꢀan  
gecikme haddinden uzundur. Bu konu belirlendikten sonra, AYĐM baꢀvuranın tazminat  
talebinin incelenmesini, bilirkiꢀi raporunun sunulduğu da göz önünde bulundurulduğunda  
makul bir süre olan altı ayda tamamlamıꢀtır.  
Öte yandan AĐHM, davaya konu olayın, eꢀinin ölümünün ardından, baꢀvuran için çok  
önemli olduğunu ve ulusal mahkemelerin titizlik göstermelerini gerektirdiğini  
vurgulamaktadır.  
Sonuç olarak, AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadına dayanarak, mevcut davada, yargı alanı  
ihtilafını çözmede yaꢀanan gecikmenin haddinden uzun olduğu, bu nedenle, davanın genel  
uzunluğunun “makul süre” koꢀulunu karꢀılayamadığı kanısındadır.  
Buna göre AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
Baꢀvuran toplam 154.754.760 Türk Lirası (yaklaꢀık 73.692.742 Euro) maddi tazminat  
talep etmiꢀtir. Bu meblağ, baꢀvurana göre, faiziyle beraber ulusal mahkemelerin ödenmesine  
hükmetmesi gereken tazminatın geri kalan tutarıdır. Baꢀvuran manevi tazminatı AĐHM’nin  
takdirine bırakmıꢀ, mahkeme masrafları için talepte bulunmamıꢀtır. Hükümet baꢀvuranın  
talebine itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı  
görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, tazminat davasının gecikmesi  
nedeniyle baꢀvuranın bir takım manevi zarara uğramıꢀ olduğu kanısındadır. AĐHM,  
hakkaniyete uygun surette bu baꢀlık altında baꢀvurana 1500 Euro ödenmesine hükmeder.  
AĐHM, mevcut davada mahkeme masraflarıyla ilgili talepte bulunulmadığını göz önünde  
bulundurarak, tazminat ödenmemesine karar verir.  
AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı  
faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir.  
AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE  
1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın  
kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her tür vergiyle beraber,  
ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na çevirerek 1500 Euro (bin  
beꢀ yüz Euro) manevi tazminat ödemesine,  
3
(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan  
eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine,  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddesi uyarınca  
27 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Françoise Elens-Passos  
Zabıt Katibi Yardımcısı  
Françoise Tulkens  
Baꢀkan  
4