CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ELÇĐÇEK VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 6094/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 Temmuz 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (6094/03) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Hadi Elçiçek, Kulink Sevilgen ve Salih Tuğrul’un (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne 10 Aralık 2002 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu

avukatlarından S. Kaya tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuranlar sırasıyla 1968, 1961 ve 1956 doğumludur. Bu baꢀvurunun yapıldığı sırada

baꢀvuranlar Siirt Cezaevinde hükümlü bulunmaktaydı.

16 ve 19 ꢁubat 1999 tarihinde yakalanan baꢀvuranlar polis önünde yasadıꢀı örgüt PKK

bünyesinde gerçekleꢀtirdikleri eylemler hakkında ayrıntılı ifadeler vermiꢀtir. Baꢀvuranlar 25

ꢁubat 1999 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı

tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra aynı mahkemede nöbetçi hakim karꢀısına çıkarılmıꢀlardır.

Hakim adı geçenlerin tutuklanmalarına karar vermiꢀtir. Yetkili savcı ve hakim önünde

baꢀvuranlar polise vermiꢀ oldukları ifadelerin içeriğini teyit etmiꢀtir. Ön soruꢀturma

aꢀamasında baꢀvuranlar avukat bulundurma hakkından yararlanmamıꢀlardır.

Cumhuriyet Savcısı 19 Mart 1999 tarihinde Eski Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi

uyarınca baꢀvuranları bir jandarma karakoluna saldırıda bulunmak, bu esnada iki güvenlik

görevlisinin ölümüne neden olmak ve anayasal düzeni zorla yıkmaya teꢀebbüs etmekle itham

etmiꢀtir.

5 Mayıs 1999 tarihli ilk duruꢀmada, DGM baꢀvuranların savunmalarını dinlemiꢀtir.

Baꢀvuranlar Salih Tuğrul ve Hadi Elçiçek ifadelerini Kürtçe tercüman aracılığıyla vermiꢀtir.

Adı geçenler mahkeme önünde ön soruꢀturma kapsamında verdikleri beyanları ve olayları

inkâr etmiꢀtir.

1999 yılının Haziran ayında Devlet Güvenlik Mahkemelerinde askeri hakimin varlığına son

veren Anayasal ve yasal düzenlemeler gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

Yalnızca sivil hakimlerden oluꢀan DGM, 2 Ağustos 1999 ve 4 Aralık 2001 tarihleri arasında

on altı duruꢀma yapmıꢀtır. Mahkeme baꢀvuranların davasını aynı olaylara dayalı açılan tek

sanıklı baꢀka bir davaya birleꢀtirmiꢀ, savunma tarafının tanıklarını dinlemiꢀ ve dava dosyasına

diğer yargılamalar kapsamında bulunan sanıkların vermiꢀ oldukları beyanları ve tutanakları

eklemiꢀtir. 4 Aralık 2001 tarihli duruꢀmada mahkeme baꢀvuranları dinlemiꢀ; Salih Turgut ve

Hadi Elçiçek bir tercüman aracılığıyla ifade vermiꢀtir.

DGM, 4 ꢁubat 2001 tarihli duruꢀma sırasında baꢀvuranları haklarında yapılan ithamlardan

suçlu bulmuꢀ ve ölüm cezasına çarptırmıꢀ, bu cezayı daha sonra müebbet hapis cezasına

çevirmiꢀtir. Mahkeme karar dayanağı olarak baꢀvuranların gözaltında vermiꢀ oldukları

beyanların yanı sıra diğer yargılamalar çerçevesinde dinlenen kiꢀilerin beyanlarını gerekçe

olarak göstermiꢀtir.

Yargıtay 11 Haziran 2002 tarihinde baꢀvuranların mahkumiyetlerini onamıꢀtır.

HUKUK

AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasına atıfta bulunan baꢀvuranlar gözaltında bulundukları sırada

avukat yardımından yararlanamadıklarından ꢀikayetçi olmaktadır.

Hükümet baꢀvuranların gözaltı süresi bitimini müteakip altı ay içinde baꢀvurularını

yapmadıklarını savunarak altı ay kuralına uyulmaması nedeniyle AĐHM’yi bu baꢀvuruyu

reddetmeye çağırmaktadır. Hükümet buna istinaden baꢀvuranların iddiasına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, Yargıtay’ın 11 Haziran 2002 tarihinde kararını verdiğini ve AĐHS’nin 35/1 maddesine

uygun olarak bu kararın iç hukuktaki nihai kararı oluꢀturduğuna itibar etmektedir (Bkz. Ek ve

ꢁıktaꢀ-Türkiye kararı no: 6058/02 ve 18074/03, 17 ꢁubat 2009). Mevcut baꢀvuru 10 Aralık

2002 tarihinde yapılmıꢀtır. Dolayısıyla Hükümetin itirazı reddedilmektedir. AĐHS’nin 35.

maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden

AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit

eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

Esas ile ilgili olarak AĐHM, Salduz-Türkiye kararında benimsediği içtihadına atıfla (Büyük

Daire kararı no: 36391/02, 27 Kasım 2008) aynı gerekçelerle AĐHS’nin 6/1 maddesiyle

bağlantılı olarak AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasının ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar Devlet Güvenlik Mahkemesindeki

davanın ilk bölümüne askeri hakimin katılmasından ve mahkumiyetlerinin diğer yargılamalar

kapsamındaki kiꢀilerin tanıklıklarına dayandığından ve bu kiꢀileri sorgulama olanaklarının

olmamasından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuranlar Elçiçek ve Tuğrul Kürt kökenli olmaları

dolayısıyla Türkçe bilmediklerini ve jandarmalar ve savcı önünde tercüman aracılığıyla

iletiꢀim kuramadıklarını ileri sürmektedir. Baꢀvuranlar sonuç itibarıyla haklarında yapılan

suçlamaları bilmediklerini ve bu durumun AĐHS’nin 6/3 maddesinin a) fıkrasının ihlaline yol

açtığını öne sürmektedir.

AĐHM, baꢀvuranlar tarafından öne sürülen bu iddiaları incelemiꢀtir. Mahkemeye sunulan

deliller ıꢀığında AĐHM, Sözleꢀme ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklere iliꢀkin

herhangi bir ihlalin sözkonusu olmadığını hatırlatır; dayanaktan yoksun addedilen bu

ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmesi

gerekir.

Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususu kalmaktadır. Baꢀvuranlar 200.000 Euro

maddi ve manevi tazminat ve yargılama gider ve masrafları için 20.160 Euro talep etmektedir.

Baꢀvuranlar herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmamıꢀtır.

AĐHM, mevcut baꢀvurunun koꢀullarında sonuç itibarıyla en uygun telafi yönteminin

baꢀvuranların talep etmesi halinde AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak

ꢀekilde yeniden yargılanmaları olacağı kanısındadır (sözü edilen Salduz).

AĐHM bunun dıꢀında tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi zarar arasında herhangi bir

illiyet bağı kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir.

Manevi tazminat konusunda ise AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın

marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek baꢀvuranların her

birine hakkaniyete uygun 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun görmektedir.

AĐHM yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin baꢀvuranların herhangi bir belge

sunmadıklarını gözlemlemektedir. Sonuç olarak baꢀvuranların bu yöndeki talepleri

reddedilmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığına iliꢀkin ꢀikayetin

kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 maddesinin c) fıkrasının ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranların her birine

1.000 (bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.