CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

EMEN -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 25585/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

26 Ocak 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (25585/02) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Habil Emen’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 6 ꢁubat 2002 tarihinde Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir Barosu avukatlarından M.

Rollas tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1968 doğumlu olup Mardin’de ikamet etmektedir.

22 Mayıs 1995 tarihinde Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı

PKK üyesi olmakla suçladığı ve aralarında Ebru Arzu Erdal (E.A.E), Abdürrahim Doğan

(A.D.) ve Sadettin Ergün’ün (S.E.) de yer aldığı kırk altı kiꢀi hakkında ceza davası açmıꢀtır.

Bu dava 1995/82 numaralı dosya altında kaydedilmiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 15 Ağustos 1995 tarihli bir iddianame ile baꢀvuranı E.A.E.’nin talimatı

üzerine ve PKK’nın bölücü terörüne destek amacıyla Mehmet Canakan’ı (M.C.) öldürmekle

itham etmiꢀtir. Bu iddianame ile suç unsurunu oluꢀturan olaylar A.E.A. ve A.D.’nin ifadeleri

ile ilintili olarak 1995/228 dosya numarasına kaydedilmiꢀtir.

Bu arada, Cumhuriyet Savcısının talebiyle, Đskenderun Sulh Hakimi baꢀvuran hakkında tevkif

müzekkeresi çıkarmıꢀtır.

DGM 8 ꢁubat 1996 tarihinde her iki davanın birleꢀtirilerek 1995/82 numaralı dosya altında

incelenmesine karar vermiꢀtir.

DGM 16 ꢁubat 1996 tarihinde baꢀvuranın davasının birleꢀtirilmesine ve 1996/82 dosya

numarası altında incelenmesine karar vermiꢀtir. Fakat baꢀvuran firar ettiği için

yakalanamamıꢀtır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 11 Haziran 1996 tarihinde 1995/82 numaralı dosya ile ilgili

olarak E.A.E., A.D. ve S.E.’yi müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Đlk adı geçen, hakkında

yapılan adam öldürme suçunu kabul ederek iki kiꢀinin PKK adına öldürülmesi emrini

verdiğini, diğeri ise özellikle M.C.’nin infaz edilmesi olayına karıꢀtığını kabul etmiꢀtir. Dava

boyunca, S.E. aynı zamanda M.C.’nin katil zanlısı olduğunu itiraf etmiꢀ, fakat esas hakimleri

yapılan bu itirafların yalnızca PKK’nın düzenlediği birçok saldırıyı planladığını kabul eden

A.D.’yi aklamak amacını taꢀıdığına kanaat getirmiꢀtir.

Yargıtay belirtilmeyen bir tarihte bu hükmü onamıꢀtır.

Baꢀvuran 8 Kasım 2000 tarihinde Đzmir’de sahte kimlik bulundurmaktan yakalanmıꢀtır. Adı

geçen Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından baꢀvuran hakkında kaçakçılık

2

yapmak ve PKK’ya yardım ve yataklık etmek suçundan hükmedilen üç yıl dokuz ay hapis

cezasının infazı için aranmaktaydı. Baꢀvuran Đzmir Buca Cezaevine nakledilmiꢀtir.

Baꢀvuran hapis cezasını çektiği sırada, M.C.’nin öldürülmesi olayına karıꢀmakla arandığı

tespit edilmiꢀ ve Đzmir Sulh Hakimi önüne çıkarıldığı 14 Kasım 2000 tarihinde hakkında

tutuklu yargılanma kararı verilmiꢀtir.

13 ꢁubat 2001 tarihinde baꢀvuran Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀtır, duruꢀma

esnasında firar ettiği dönemde dava dosyasına eklenen tüm belgeler okunmuꢀtur. Baꢀvuran

hakkında yapılan bütün suçlamalara ve elde edilen delillere karꢀı çıkmıꢀtır.

Belirtilmeyen bir tarihte A.D. tanık sıfatıyla istinabe yoluyla dinlenmiꢀ, adı geçen baꢀvuranın

ve kendisinin bu iꢀe karıꢀmadığını, cinayetin S.E. tarafından iꢀlendiğini beyan etmiꢀtir.

DGM, 23 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranı hakkında yapılan ithamdan suçlu bulmuꢀ ve eski

TCK’nın 125. maddesinin uygulanmasına istinaden müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Esas hakimleri gerekçe olarak 11 Haziran 1996 tarihli hükümle sona eren davadaki unsurları

ve özellikle de E.A.E, A.D. ve A.D.’nin eꢀi Necla Doğan (N.D.) tarafından verilen beyanları

dikkate almıꢀtır.

Devlet Güvenlik Mahkemesine göre otopside M.C.’nin vücudundan çıkan kurꢀun baꢀvuranın

kurbanını baꢀından vurarak öldürdüğü savını doğrulamaktadır. Buna karꢀın aynı hükümde

S.E.’nin kendi davasında M.C. cinayeti ile ilgili yapmıꢀ olduğu itiraflarla ilgili herhangi bir

ibareye yer verilmemiꢀtir.

Baꢀvuran 18 Eylül 2001 tarihinde temyize gitmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı AĐHS’nin 6.

maddesine atıfta bulunarak:

- mahkumiyet kararının E.A.E, A.D, N.D. ve S.E. ile ilintili baꢀka bir hükme dayandığını;

- baꢀvuran aleyhinde kullanılan delillerin sonradan iꢀkence gördükleri gerekçesiyle vermiꢀ

oldukları beyanları inkar eden E.A.E ve N.D.’nin ifadelerine dayandığını ;

- A.D.’nin ifadelerinin kullanılmasında her defasında farklılıklar olduğunu;

-dava dosyasında karalayıcı ifadeler veren sözkonusu bu kimselerin beyanlarını destekler

mahiyette maddi delil unsurlarının yer almadığını;

- S.E.’nin davası sırasında adı geçenin M.C.’yi kendisinin öldürdüğünü iddia ettiğini öne

sürmüꢀtür.

Yargıtay 19 Kasım 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararının tüm hükümlerini

onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 ve 3 d) MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran suçluluğunun dayanağını oluꢀturmada beyanları temel bir rolü olan kiꢀilerin

tamamını sorgulama imkânına sahip olamamaktan ꢀikayetçidir. Baꢀvuran ulusal

mahkemelerin baskı altında zor kullanılarak verilen bu ifadeleri dikkate almasının

hakkaniyete uygun yargılama ilkesinin ihlali anlamına geldiğini öne sürmekte, bu bağlamda

AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddelerine atıfta bulunmaktadır.

3

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet baꢀvuranın AĐHM önünde ileri sürdüğü iddialarını ulusal mahkemeler önünde en

azından özü itibarıyla dile getirmemesi doğrultusunda iç hukuk yollarının tüketilmediğini

savunmaktadır.

Hükümet baꢀvuranın yargılama süreci boyunca argümanlarını sunma, suç ortağı sanıkların

ifadelerine, hakkında yapılan ithamlara ve aleyhte elde edilen delillere itiraz etme ve mağdur

sıfatını ortaya koyma olanaklarına sahip bulunduğunu belirtmektedir.

Baꢀvuran bu itirazlara karꢀı çıkmaktadır.

Đç hukuk yollarının tüketilmediği itirazı ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın Yargıtay önünde

yargılamanın adil bir yapıda olmasına ve kamu tanıklarına iliꢀkin itirazda bulunduğunu

hatırlatır. Bu nedenle Hükümetin bu yöndeki itirazı reddedilmektedir.

Baꢀvuranın mağdur sıfatına dair itirazın AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesi ile ilintili olduğunu

hatırlatan AĐHM, bu itirazın esasa birleꢀtirilmesini kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas hakkında

Baꢀvuran ceza davasının baꢀvuranın savunma hakkına riayet edecek ꢀekilde yürütüldüğünü ve

baꢀvuranın ulusal hakimlerin bir dizi kanıt unsuruna dayandırdığı bir mahkumiyet cezasına

çarptırıldığını savunmaktadır. Hükümet ayrıca dava koꢀullarında baꢀvuranın mahkumiyetini

teyit edecek E.A.E.’nin, A.D.’nin ve N.D.’nin ifadelerinin alındığını, adı geçenin 1995/82

dosya numarası ile diğer suç ortağı sanıklarla birlikte yargılandığını, baꢀvuran ꢀayet adaletten

kaçmamıꢀ olsaydı bütün kanıt unsurları ve ifadelerin kendi huzurunda ortaya çıkarılmıꢀ

olacağını belirtmektedir. Hükümete göre Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranın tüm

yargılama süreci boyunca firari olması nedeniyle ve diğer suç ortağı sanıklarının davasının

daha fazla uzamaması, adaletin iyi idaresinin güvence altına alınması bakımından baꢀvuranın

davasını diğer davalara birleꢀtirmek durumunda kalmıꢀtır.

Hükümet ayrıca baꢀvuranın mahkumiyet kararının yalnızca 11 Haziran 1996 tarihli hüküm ile

tamamlanan ceza davası kapsamında elde edilen ifadelere değil, aynı zamanda otopsi ve olay

yeri inceleme tutanaklarına da dayandırdığına itibar etmektedir. Sözü edilen ifadeler diğer

delil unsurlarına birleꢀtirilerek incelenmiꢀ ve AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca baꢀvuranın

savunma haklarına riayet edilmiꢀtir. Hükümet son olarak AĐHM’nin Isgro-Đtalya (19 ꢁubat

1991) ve Kok-Hollanda (no: 43149/98) kararlarına atıfta bulunarak AĐHM’yi bu baꢀvuruda da

aynı sonuca varmaya davet etmektedir.

Baꢀvuran Hükümetin savlarına karꢀı çıkmakta ve iddialarını yinelemektedir.

AĐHM, mahkeme tarafından derlenen unsurları değerlendirmenin ve savunma tarafından

sunulmak istenen unsurların isabetliliğine karar vermenin, ilke olarak ulusal yargı

makamlarına düꢀtüğünü hatırlatır. AĐHM’nin görevi hiçbir ꢀekilde tanık ifadelerinin adaletin

iyi idaresi bakımından kullanılıp kullanılmadığını incelemek değil, fakat bütün olarak ele

4

alındığında ki bunlara kanıt araçlarının sunulması da dahil yargılama sürecinin hakkaniyete

uygun bir yapıda gerçekleꢀip gerçekleꢀmediğini değerlendirmektir (Bkz. Sadak vd.-Türkiye,

no: 29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96 ).

AĐHM son olarak çekiꢀmeli yargı açısından kanıt unsurlarının halka açık bir duruꢀmada

baꢀvuranın huzurunda sunulması gerektiğini anımsatır. Bu ilke istisnai bir durum içermez,

ancak savunma haklarına yönelik olarak kabul edilebilmektedir; genel bir kural olarak,

AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 d) paragrafları sanığa iddia tanıklarına itiraz etme, onları

dinleme ve dinletme haklarını içermektedir (Bkz. Lüdi-Đsviçre 15 Haziran 1992, Van

Mechelen vd.-Hollanda, 23 Nisan 1997). AĐHM’nin daha önce birçok kez dile getirdiği üzere,

(Bkz. sözü edilen Đsgro-Đtalya 19 ꢁubat 1991 ve sözü edilen Lüdi-Đsviçre) kimi hallerde

hukuki merciler açısından ön soruꢀturma kapsamındaki ifadelere baꢀvurmak gereklilik arz

edebilmektedir. ꢁayet sanık bu ifadelere yeterince ve etkili ꢀekilde itiraz edebilme olanağını

elde etmiꢀ ise, bu ifadelerin kullanılması AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesine yönelik herhangi

bir sakıncalı durumu teꢀkil etmemektedir. Bununla birlikte, sanık konumundaki bir kimsenin

ifadelerine dayanan ve bu ifadeleri ne ön soruꢀturma kapsamında ne de duruꢀmalar sırasında

sorgulama ve sorgulatma imkânının bulunmayıꢀı ölçüsünde, savunma haklarının kısıtlanması

esasına dayanan bir mahkumiyet kararı 6. madde ile öngörülen güvenceler ile

bağdaꢀmamaktadır (Bkz. A.M.-Đtalya kararı, no: 37019/97 ve Saidi-Fransa kararı, 20 Eylül

1993).

Bu baꢀvuruda AĐHM, baꢀvuranın doğrudan dahil olmadığı bir ceza davası (no: 1995/82)

kapsamında E.A.E., N.D. ve A.D.’nin ifadelerine dayalı olarak mahkumiyet cezasına

çarptırıldığını hatırlatır. AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin baꢀvuranın mahkumiyetine

dayanak oluꢀturduğu diğer kanıt unsurlarını (otopsi raporu, A.D.’nin beyan ve mektupları)

kullandığını saptamaktadır. Baꢀvuran DGM önünde aleyhte elde edilen bu delillere karꢀı

çıkmıꢀ fakat yargılama aꢀamasında bunları ve sözü edilen diğer beyanları sorgulama ve

sorgulatma imkânını elde edememiꢀtir. AĐHM, halihazırda tutuklu bulunan bu kimselerin

DGM karꢀısına çıkarılmaları önünde herhangi bir engelin bulunduğu bilgisinin iletilmediğini

ifade eder. AĐHM’ye göre son olarak Hükümetin savunduğu ꢀekliyle mezkur ifadelerin

kullanılmasında baꢀvuranın baꢀka bir ceza davası süresince firari olduğu savı bu durumu

meꢀru göstermeye yetmemektedir.

AĐHM baꢀvuranın mahkumiyet kararının dayanağını oluꢀturmada belirleyici olan delillerin

sanığın yer aldığı duruꢀmada sunulmaması ve üzerinde tartıꢀılmaması, çekiꢀmeli yargı,

silahların eꢀitliği gibi ilkelere riayet edilmemesi gibi unsurların tamamı ıꢀığında adil

yargılama koꢀullarının yerine getirilmediği kanısına varmaktadır. Ayrıca bu durumu haklı

çıkaracak herhangi bir istisnai durum da yer almamaktadır (Bkz. aynı anlamda, Ünel-Türkiye,

no: 35686/02, 27 Mayıs 2008 ve Osmanağaoğlu-Türkiye kararı, 21 Temmuz 2009).

AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca mağdur sıfatının bulunduğuna itibar

ederek Hükümetin itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran 50.000 Euro maddi zarara uğradığını ileri sürmekte, ayrıca 100.000 Euro manevi

tazminat talep etmektedir.

5

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM bu baꢀvuruda yalnızca adil tatmine dayalı bir karara hükmetmenin baꢀvuranın 6/1 ve 3

d) maddeleri ile sağlanan güvencelerden yararlanamayacağını hatırlatır. AĐHM bunun yanı

sıra bu davanın akıbetinin ne olacağına iliꢀkin spekülasyon yapamayacağını kaydeder. AĐHM

mevcut baꢀvuruda baꢀvuranın yalnızca ihlal tespitinin yapılması ile giderilemeyecek belirli bir

ölçüce manevi zarara uğradığına itibar etmekte ve 41. madde gereğince adı geçene bu

bağlamda 6.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir (Bkz. aynı anlamda, Kalem-Türkiye

kararı, no: 70145/01, 5 Aralık 2006).

AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en uygun

telafi yolunun, baꢀvuran için, sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı

baꢀvuranın içinde bulunacağı duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu

kanaatindedir (Bkz. örneğin Mehmet ve Suna Yiğit-Türkiye kararı no: 52658/99, 17 Temmuz

2007). AĐHM bu ilkenin mevcut baꢀvuruya uygulanabileceği kanaatindedir. AĐHM sonuç

itibarıyla en uygun telafi yönteminin baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1

maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak ꢀekilde yeniden yargılanması olacağı görüꢀündedir

(Bkz. Salduz-Türkiye kararı, no: 36391/02, 27 Kasım 2008).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderlerinin karꢀılanmasını talep

etmektedir, bu miktarların dağılımı ꢀu ꢀekildedir: 1.000 Euro posta ve AĐHM önündeki

süreçte tercüme masrafları ve 3000 Euro avukatlık gideri. Baꢀvuran bu bağlamda, Đzmir

Barosu’nun avukatlık ücret tarifesini sunmakta ve adli yardım belgesini sunmaktadır.

Hükümet AĐHM’den ispat edici bir yönünün bulunmadığı bu talepleri reddetmeye davet

etmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve bu yöndeki yerleꢀik

içtihadı ıꢀığında, Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro’luk

miktar düꢀülmek suretiyle baꢀvurana 2.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı % 3 'lük bir faiz

oranının uygulanacağını belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Hükümetin baꢀvuranın mağdur sıfatının olmadığı yönündeki itirazının esasa

birleꢀtirilmesine ve baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Hükümetin itirazının reddine ve baꢀvuranın aleyhteki tanıkları sorgulama ve sorgulatma

olanağının bulunmayıꢀında AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesinin ihlal edildiğine;

6

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından;

i. baꢀvurana 6.000 (altı bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

ii. baꢀvurana Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 (sekiz yüz

elli) Euro’luk kısım düꢀülerek yargılama giderleri için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 26 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7