COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ENZĐLE ÖZDEMĐR – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 54169/00)

KARAR

STRAZBURG

8 Ocak 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 54169/00 no’lu davanın nedeni, T.C.

vatandaꢀı Enzile Özdemir’in (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 7 Eylül 1999

tarihinde, Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından R. Yalçındağ, A. Demirtaꢀ ve S. Demirtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1953 doğumludur ve Diyarbakır’ın Bağıvar köyünde ikamet etmektedir.

A. Olayların evveliyatı

Baꢀvuran ile eꢀi Mehmet Özdemir, Diyarbakır’ın Bağıvar köyünde ikamet

etmekteydiler. Sekiz çocukları vardır. Baꢀvuran, sözkonusu zamanda, eꢀinin HADEP (Halkın

Demokrasi Partisi) üyesi olduğunu ileri sürmektedir.

1995 yılında, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, Mehmet Özdemir’i yasadıꢀı

silahlı bir örgüte (PKK) yardım ve yataklık etme suçlarından yargılamıꢀ ve beraat ettirmiꢀtir.

Mehmet Özdemir, 5 Ağustos 1997 tarihinde yakalanmıꢀ ve tutuksuz yargılanmak

üzere serbest bırakıldığı 9 Ağustos 1997 tarihine kadar gözaltında tutulmuꢀtur. Yasadıꢀı

silahlı bir örgüte yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle baꢀvuran aleyhinde cezai takibat

baꢀlatılmıꢀtır. Bu cezai takibat, 23 Ocak 1998 tarihinde Mehmet Özdemir’in beraat etmesiyle

son bulmuꢀtur.

Baꢀvuran, kaybolmadan önce eꢀinin güvenlik güçleri tarafından taciz edildiğini iddia

etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu bağlamda, eꢀinin birkaç kez yakalandığını ve ciddi iꢀkenceye maruz

bırakıldığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran, ayrıca, eꢀinin kaybolmasından yaklaꢀık yirmi gün önce, güvenlik güçleri

tarafından evine baskın yapıldığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu olaydan sonra, eꢀinin

Diyarbakır’daki akrabalarıyla kalmak üzere on beꢀ gün için evden ayrıldığını ileri sürmüꢀtür.

Ancak, daha sonra, eꢀinin bu süre içerisinde yeniden yakalandığını, sorgulandığını ve serbest

bırakıldığını öğrenmiꢀtir. Baꢀvuran, eꢀinin her gün nerede olduğunu bildirmesi için bir polis

memurundan talimat aldığını kendisine anlattığını ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, eꢀinin kendisine

verilen numarayı iki kere aradığını, ancak kimsenin cevap vermediğini iddia etmiꢀtir.

B. Baꢀvuranın eꢀinin kaybolması

Baꢀvuran, eꢀinin kaçırılmasına tanık olmamıꢀtır. Bir görgü tanığı, 26 Aralık 1997

tarihinde, sivil kıyafetler içinde telsizli ve silahlı iki kiꢀinin Mehmet Özdemir’in

arkadaꢀlarıyla oturduğu kahvehaneye gelip Özdemir’e kendileriyle gelmesini söylediklerini

2

baꢀvurana bildirmiꢀtir. Baꢀvuranın eꢀini dıꢀarı çıkarıp beyaz bir taksiye doğru götürmüꢀlerdir.

Mehmet Özdemir baꢀlangıçta adamlara direnmemiꢀtir. Ancak, arabanın arkasında üçüncü bir

kiꢀinin oturduğunu görünce arabaya binmemek için çabalamıꢀ, sonuçta zorla arabaya

bindirilmiꢀtir.

Baꢀvuran, görgü tanığının okuma-yazması olmaması nedeniyle, taksinin plakasını

yazamadığını ifade etmiꢀtir.

C. Mehmet Özdemir’in kaybolmasına yönelik soruꢀturma

Baꢀvuran, 29 Aralık 1997 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcılığı’na bir dilekçe ile baꢀvurarak kahvehanede sivil kıyafetli polis

memurları tarafından yakalandığını ileri sürdüğü eꢀinin nerede olduğuna dair bilgi talep

etmiꢀtir. Aynı gün, bu dilekçeye “Emniyet Müdürlüğü tarafından gözaltına alınmıꢀtır” ibaresi

taꢀıyan bir damga vurulmuꢀtur. Ancak, damganın üzerinde hiçbir resmi yetkilinin imzası

bulunmamaktadır.

7 Ocak 1998 tarihinde, baꢀvuran, Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı kayıp bürosuna

dilekçe yazmıꢀtır. Baꢀvuran, bu dilekçede, 26 Aralık 1997 tarihinde 15.30 sularında,

Diyarbakır sebze pazarının yanındaki bir parkta sivil kıyafetli ve silahlı dört polis memuru

tarafından eꢀinin yakalandığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, ayrıca, 29 Aralık 1997 tarihli

dilekçesine eꢀinin gözaltında olduğunu belirten bir damga vurulduğunu, ancak sonradan

dilekçesinin yanlıꢀlıkla damgalandığı ve eꢀinin gözaltında olmadığı yönünde sözlü olarak

kendisine bilgi verildiğini ifade etmiꢀtir.

Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Mehmet Özdemir’in kaybolmasına yönelik bir

soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı, Mehmet Özdemir’in iddia edildiği üzere

gözaltına alınıp alınmadığı konusunda Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nden kendisine bilgi

verilmesini talep etmiꢀtir. Hükümet, Mehmet Özdemir’in gözaltına alınmadığı yönünde bilgi

veren Emniyet Müdürlüğü, Cumhuriyet Savcılığı ve Jandarma Komutanlığı’nın farklı

ꢀubelerinden 1998 yılının farklı tarihlerine ait belgeler sunmuꢀtur.

Emniyet Müdürlüğü, baꢀvuranın dilekçesine cevaben, 12 Ocak 1998 tarihinde eꢀinin

gözaltında olmadığını baꢀvurana bildirmiꢀtir.

Baꢀvuran, 13 Ocak 1998 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi Đnsan Hakları

Komisyonu’na baꢀvuruda bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, bu dilekçede, eꢀinin Çiftkapı’daki bir

kahvehanede otururken telsizli ve silahlı dört polis memuru tarafından yakalandığını ifade

etmiꢀtir.

Emniyet Müdürlüğü, 26 ꢁubat 1998 tarihinde, baꢀvuranın dilekçesi üzerine, eꢀinin

gözaltında olmadığını kendisine tekrar bildirmiꢀtir.

20 Nisan 1998 tarihinde, baꢀvurana kimliği belirlenmemiꢀ bir ceset gösterilmiꢀtir.

Baꢀvuran, cesedin eꢀine ait olmadığını doğrulamıꢀtır.

20 Nisan 1998 tarihinde, Diyarbakır Vali Yardımcısı, Mehmet Özdemir’in kız

kardeꢀine, 17 Nisan 1998 tarihli dilekçesi üzerine, kardeꢀinin nerede olduğuna dair bilgileri

olmadığı ve kaybolmasına iliꢀkin soruꢀturmanın devam ettiği yönünde bilgi vermiꢀtir.

3

Baꢀvuran, 23 Haziran 1998 tarihinde, Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na dilekçe

yazmıꢀ ve 26 Aralık 1997 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

ꢁubesi’nde görevli olan polis memurları aleyhinde cezai takibat baꢀlatılmasını talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran, bu dilekçede, diğer hususlar meyanında, eꢀinin ꢁehitlik sebze pazarının yanındaki

bir kahvehanede arkadaꢀlarıyla otururken yakalandığını ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, eꢀinin daha

önce en az 7–8 kere yakalanıp tehdit edildiğini ve iꢀkence gördüğünü ileri sürerek, Emniyet

Müdürlüğü’nün Terörle Mücadele ꢁubesi’nde görevli polis memurları tarafından gözaltına

alındığından emin olduğunu ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, son olarak, konuꢀmaya korktukları için

görgü tanıklarının adlarını veremeyeceğini belirtmiꢀtir.

Aynı gün, baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı tarafından sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuran, diğer

hususlar meyanında, geçen altı ay içinde eꢀinden haber almadığını, adlarını vermekten korkan

iki kiꢀinin eꢀini gözaltındayken gördüklerini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, baꢀlangıçta kendisine

eꢀinin gözaltında olduğunun söylendiğini, ancak daha sonra bu bilginin makamlar tarafından

yalanlandığını ileri sürmüꢀtür.

Aynı gün, Cumhuriyet Savcısı, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nden Mehmet

Özdemir’in gözaltına alınıp alınmadığı, eğer alınmıꢀsa yakalanma tarih(ler)i konusunda

kendisini bilgilendirmesini talep etmiꢀtir.

4 Ocak 1999¹tarihinde, baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı tarafından yeniden

sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuran, tanımadığı bir kiꢀinin kendisine yaklaꢀtığını ve eꢀinin JĐTEM

(Jandarma Đstihbarat ve Terörle Mücadele Teꢀkilatı) tarafından gözaltına alındığını

söylediğini iddia etmiꢀtir.

27 Mayıs 1999 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Mehmet Özdemir’in kız kardeꢀini

sorgulamıꢀtır.

25 Haziran 1999 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Mehmet Özdemir ile ilgili

araꢀtırmanın devam etmekte olduğunu ve Emniyet Müdürlüğü’nden her üç ayda bir davayla

ilgili geliꢀmelerden kendisini haberdar etmesini talep ettiğini Diyarbakır Cumhuriyet

Savcılığı’na bildirmiꢀtir. Hükümet, Mehmet Özdemir’in gözaltına alınmadığı yönünde bilgi

veren Emniyet Müdürlüğü, Cumhuriyet Savcılığı ve Jandarma Komutanlığı’nın farklı

ꢀubelerinden 1999 yılının farklı tarihlerine ait belgeler sunmuꢀtur.

12 Ağustos 1999 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi Đnsan Hakları Komisyonu,

yaptıkları soruꢀturma sonucunda baꢀvuranın eꢀinin 9 Ağustos 1997 tarihinde gözaltından

serbest bırakıldığını ve o tarihten sonra Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü tarafından gözaltına

alınmadığını saptadıklarını baꢀvurana bildirmiꢀtir.

27 Kasım 2000 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nden

her üç ayda bir davayla ilgili geliꢀmelerden kendisini bilgi verilmesini istemiꢀtir. Hükümet, bu

bağlamda, 2000–2002 yılları arasında Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nün farklı ꢀubelerine

ait birçok belge sunmuꢀtur. Bazılarının iliꢀiğinde ilgili gözaltı kayıtlarının nüshaları olan bu

belgelerde, Mehmet Özdemir’in iddia edildiği gibi gözaltına alınmadığı ve o tarihe ait gözaltı

kayıtlarında adının yer almadığı belirtilmiꢀtir.

¹Orijinal belge 4 Ocak 1998 tarihlidir. AĐHM, bunun bir yazı hatası olduğu kanaatindedir.

4

12 Mayıs 2003 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranı sorgulamıꢀtır. Baꢀvuran,

önceki ifadelerini yinelemiꢀ ve kaybolduğundan beri eꢀinden haber alamadığını ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuran, özellikle, eꢀinin yakalanmasına tanık olmadığını, ancak Esnaflar

kahvehanesinde bulunan kiꢀilerin bunu kendisine anlattığını ifade etmiꢀtir.

18 Kasım 2003 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Mehmet Özdemir’i kaçırdığı iddia

edilen kiꢀilerle ilgili araꢀtırmanın bu suç için öngörülen kanuni sürenin bitimine kadar (26

Aralık 2007) devam etmesi ve her üç ayda bir davayla ilgili geliꢀmelerden haberdar edilmesi

talimatını vermiꢀtir. Hükümet, bu bağlamda, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nün çeꢀitli

ꢀubeleri ile Cumhuriyet Savcısı arasında geçen çok sayıda yazıꢀma örneği sunmuꢀtur.

19 Aralık 2003 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Mehmet Özdemir’in kaçırılmasıyla

ilgili herhangi bir cezai takibat baꢀlatmamaya karar vermiꢀtir. Baꢀvuran buna itiraz etmiꢀtir. 1

Eylül 2004 tarihinde, Siverek Ağır Ceza Mahkemesi, eꢀinin kaybolmasından birilerinin

sorumlu olduğuna dair herhangi bir kanıt bulunmadığı gerekçesiyle baꢀvuranın itirazlarını

reddetmiꢀtir. Bu karar, 16 Aralık 2004 tarihinde baꢀvurana bildirilmiꢀtir.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

Hükümet, ilk olarak, AĐHS’nin 5., 6. ve 12. maddeleri uyarınca, baꢀvuranın eꢀi adına

ꢀikayette bulunmak için yeterli kanuni hakkı bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ikinci

olarak, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle,

AĐHM’den baꢀvurunun kabuledilemez nitelikte olduğu yönünde karar vermesini talep

etmiꢀtir. Hükümet, bu bağlamda, devlet makamlarının sebep olduğu iddia edilen zararın

telafisi için baꢀvuranın hukuk mahkemelerine veya idari mahkemelere dava açabileceğini

iddia etmiꢀtir. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın cezai soruꢀturmanın sonuçlarını beklemeden

AĐHM’ye baꢀvuruda bulunduğunu belirtmiꢀtir. Hükümet, son olarak, baꢀvuranın altı ay

kuralına uymadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, bu bakımdan, baꢀvuranın etkin bir iç hukuk

yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olması nedeniyle, eꢀinin kaybolduğu tarihten itibaren

altı ay içerisinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀ olması gerektiğini ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuran, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, Hükümet’in itirazlarının ilk kısmıyla ilgili olarak, Mehmet Özdemir’in eꢀi

olarak baꢀvuranın, AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca, kanunen eꢀinin kaybolmasıyla ilgili

olarak mağdur olduğunu iddia edebileceği görüꢀündedir. AĐHM, bu bağlamda, AĐHS’nin 5, 6

ve 14. maddeleri uyarınca baꢀvuranın yapmıꢀ olduğu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 2. maddesi

uyarınca eꢀinin kaybolmasına iliꢀkin yapmıꢀ olduğu ꢀikayetle özü itibariyle bağlantılı olması

nedeniyle, baꢀvuranın bu hükümler uyarınca da mağdur olduğunu iddia edebileceğini

saptamaktadır (bkz, Ekinci / Türkiye, no. 27602/95; a contrario, Biç ve Diğerleri / Türkiye,

no. 55955/00). Bu koꢀullar altında, AĐHM, Hükümet’in bu baꢀlık altında yapmıꢀ olduğu ilk

itirazı reddeder.

AĐHM, Hükümet’in itirazlarının ikinci kısmıyla ilgili olarak, daha önce medeni ve

idari hukuk yollarına iliꢀkin benzer ilk itirazları inceleyip reddettiğini kaydetmektedir (bkz,

Kaya ve Diğerleri / Türkiye, no. 4451/02). Sözkonusu dava bunlara benzemektedir. Bu

nedenle, AĐHM, sözkonusu davada, yukarıda adı geçen baꢀvurudaki kararından ayrılmasını

gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı görüꢀündedir. Hükümetin baꢀvuranın devam

5

eden cezai soruꢀturmanın sonucunu beklemeden baꢀvuruda bulunduğu yönündeki iddiasıyla

ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuruda bulunduktan hemen sonra, fakat AĐHM’nin kabuledilebilirlik

konusunda hüküm vermesinden önce, iç hukuk yollarının son aꢀamasına yetiꢀilebileceğini

hatırlatmaktadır (bkz, Sağat / Bayram ve Berk / Türkiye, no. 8036/02 ve Yıldırım / Türkiye,

no. 40074/98). AĐHM, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili yargılamanın, AĐHM kabuledilebilirlikle

ilgili kararını vermeden önce 1 Eylül 2004 tarihinde sonlandığını gözlemlemektedir.

Dolayısıyla, AĐHM, Hükümet’in bu baꢀlık altında yapmıꢀ olduğu ön itirazı reddeder.

Son olarak, AĐHM, yukarıdaki değerlendirmelerinin ıꢀığında ve AĐHS’nin 35/1

maddesinin öngördüğü altı aylık zaman sınırının iç hukuktaki nihai karardan itibaren altı ay

içerisinde baꢀvuruda bulunmalarını gerektirdiğini tekrarlayarak, 7 Eylül 1999 tarihinde

yapılan baꢀvurunun AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı aylık zaman sınırına uygun

olduğu kanaatine varmıꢀtır. AĐHM, ayrıca, Hükümet’in bu bağlamda yapmıꢀ olduğu ön itirazı

reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, eꢀinin kaçırıldıktan sonra kaybolduğu, kanuna aykırı olarak gözaltında

tutulduğu ve makamların eꢀinin kaybolmasına iliꢀkin etkili ve yeterli bir soruꢀturma

yapmadıkları konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 2. maddesine

dayandırmıꢀtır.

A. Tarafların ifadeleri

1. Baꢀvuran

Baꢀvuran, ortadan kaybolduğundan beri eꢀinden haber alınamadığı için, eꢀinin

öldüğünün varsayılması gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, AĐHM’nin daha önce

Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgelerindeki kayıplarla ilgili çok sayıda davaya baktığını

ve 2. maddenin ihlalini saptadığını belirtmektedir. Baꢀvuran, AĐHM’nin içtihadına atıfta

bulunarak, Hükümet’in eꢀinin yaꢀam hakkını korumadığını ve eꢀinin kaybolmasına neden

olan koꢀullara iliꢀkin yapılan soruꢀturmanın yetersiz olduğunu ileri sürmüꢀtür.

2. Hükümet

Hükümet, Devlet makamlarının baꢀvuranın eꢀinin kaybolmasından doğrudan veya

dolaylı olarak sorumlu olmadıklarını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, baꢀvuranın eꢀinin gözaltına

alındığını gösteren belgenin üstünde resmi imza bulunmadığı gerekçesiyle doğru bir belge

olarak görülmemesi gerektiğini kaydetmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın eꢀinin birileri tarafından

kaçırılıp öldürüldüğünden emin olmadıklarını ifade etmiꢀtir. Hükümet, bu bağlamda,

baꢀvuranın eꢀine karꢀı yöneltilen herhangi bir tehditten makamların haberdar olmadığını,

dolayısıyla özel güvenlik önlemleri almaya gerek olmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet,

ayrıca, baꢀvuranın eꢀinin kaybolmasının ardındaki koꢀullara iliꢀkin olarak Cumhuriyet

Savcılığı tarafından vakit kaybetmeden titiz bir soruꢀturma yapıldığını ifade etmiꢀtir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

6

1. Yaꢀam hakkının korunmadığı iddiası

AĐHM, 2. maddeyle ilgili olarak kararlarında belirlemiꢀ olduğu temel ilkeleri

hatırlatmaktadır (bkz, McCann ve Diğerleri / Đngiltere, A Serisi no. 324, Çakıcı / Türkiye, no.

23657/94, Finucane / Đngiltere, no. 29178/95, Orhan / Türkiye, no. 25656/94 ve Bazorkina /

Rusya, no. 69481/01). AĐHM, ayrıca, 2. maddeye iliꢀkin içtihadında, kendisinden uzun süre

haber alınamadığı takdirde kiꢀinin ölmüꢀ olma ihtimalinin giderek artacağı ꢀeklinde

yorumlandığını hatırlatmaktadır (Tahsin Acar / Türkiye, no. 26307/95). AĐHM, sözkonusu

davayı bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.

AĐHM, kanıtları değerlendirirken “makul ꢀüphenin ötesinde” standardını

uygulamaktadır. AĐHM’nin içtihadına göre, böyle bir kanıt yeterince güçlü, açık ve anlamlı

çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin varlığı ile ortaya konabilir. Ayrıca, belirli

bir sonuca ulaꢀmak için gerekli ikna seviyesi ve, bu bağlamda, ispat yükümlülüğünün hangi

tarafa ait olduğu, özü itibariyle olayların kendine has özellikleri, iddianın niteliği ve AĐHS ile

güvence altına alınan hakkın niteliği ile bağlantılıdır. Bu bağlamda, deliller toplanırken

tarafların takındığı tutum dikkate alınmalıdır. AĐHM, ayrıca, Sözleꢀmeci Devletlerden birinin

temel hakları ihlal etmesi konusunun ciddiyetini dikkate almaktadır (bkz, Musayev ve

Diğerleri / Rusya, no. 57941/00, 58699/00 ve 60403/00).

AĐHM, kararını, tarafların sunduğu mevcut delillere dayanarak vermelidir. Bu nedenle,

sözkonusu davada gösterilen yazılı delillerin, özellikle de tarafların yazılı görüꢀleriyle birlikte

davaya yönelik soruꢀturmayla ilgili olarak Hükümet tarafından sunulan belgelerin ıꢀığında

ortaya çıkan sorunları inceleyecektir (bkz, Menteꢀe ve Diğerleri / Türkiye, no. 36217/97).

Sözkonusu davada, AĐHM’nin Mehmet Özdemir’in öldüğünün mü varsayılacağını

yoksa ölümünün makamlara mı atfedileceğini belirlemesi gerekmektedir. AĐHM, ilk olarak,

Mehmet Özdemir’in kaybolmadan önce en az iki kere yakalandığını ve PKK’yla ilgisi olduğu

iddiasına iliꢀkin suçlardan itham edildiğini kaydetmektedir. Aslında, Mehmet Özdemir

kaybolduğu sırada, konuyla ilgili olarak aleyhindeki cezai takibat beklemedeydi. Bu

bağlamda, AĐHM, bazı koꢀullarda, Türkiye’nin güneydoğusunda makamların PKK ile ilgisi

olduğundan ꢀüphelendiği bir kiꢀinin kaybolmasının yaꢀamı tehdit eden nitelikte olduğunun

düꢀünülebileceğini hatırlatmaktadır (bkz, Timurtaꢀ / Türkiye, no. 23531/94 ve Đrfan Bilgin /

Türkiye, no. 25659/94).

Đkinci olarak, 29 Aralık 1997 tarihinde, baꢀvuranın Cumhuriyet Savcılığı’na yazmıꢀ

olduğu dilekçe, eꢀinin gözaltında olduğu belirtilerek resmi olarak damgalanmıꢀtır. Hükümet,

üzerinde resmi bir imza bulunmadığı için bu belgenin doğru olarak kabul edilemeyeceğini

ileri sürmüꢀtür. Resmi bir yetkilinin imzası bulunmaması halinde resmi damganın geçerli olup

olmadığı konusunda değerlendirme yapmak AĐHM’nin görevi değildir. Ancak, AĐHM,

Hükümet’in resmi damganın gerçekliğini sorgulamamasını ve baꢀvuranın dilekçesinin

makamların baꢀvurana açıkladığı ꢀekilde nasıl hatalı olarak onaylandığına iliꢀkin herhangi bir

açıklama yapmamasını kayda değer bulmaktadır.

Üçüncü olarak, AĐHM, Hükümet’in Devlet’in konuyla ilgisi olduğunu yalanlamasına

ve Mehmet Özdemir’in birileri tarafından kaçırıldığı veya öldürüldüğü konusunda emin

olmadıklarını görüꢀlerinde ifade etmesine rağmen, eꢀinin kaçırılmasının ardındaki koꢀullarla

ve sonrasında geliꢀen olaylarla, özellikle de Mehmet Özdemir’in kaçırıldığı tarih, yer ve

kaçırılma ꢀekliyle ilgili olarak baꢀvuranın anlattıklarını incelemediğini kaydetmektedir (bkz, a

7

contrario, Çelikbilek / Türkiye, no. 27693/95, Koku / Türkiye, no. 27305/95 ve Cennet Ayhan

ve Mehmet Salih Ayhan / Türkiye, no. 41964/98). AĐHM, yukarıda anlatılanlar ile baꢀvuranın

olayları anlatıꢀ ꢀeklinin küçük ayrıntılar dıꢀında tutarlı olmasını dikkate alarak, baꢀvuranın

olaylarla ilgili ifadelerinin güvenilir olduğu sonucuna varmıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM,

baꢀvuranın eꢀinin kaçırılma ꢀeklinin 1990’lı yılların ortalarında Türkiye’nin güneydoğusunda

kaybolan kiꢀilerinkiyle benzerlik gösterdiğine dikkat çekmektedir (bkz, Nuray ꢁen / Türkiye

(no. 2), no. 25354/94, Tahsin Acar / Türkiye, no. 26307/95, Çelikbilek, yukarıda kaydedilen

ve Koku / Türkiye, yukarıda kaydedilen).

Mehmet Özdemir’in kaybolmasının ardındaki gerçek koꢀulların yerel makamlarca

yapılan soruꢀturmanın hataları ve kiꢀiye ait ceset olmayıꢀı nedeniyle nedeniyle tam olarak

tespit edilmesi mümkün olmamakla birlikte, AĐHM, makul ꢀüphenin ötesinde, Mehmet

Özdemir’in iddia edildiği gibi yakalanıp gözaltına alındığı ve sonradan kaybolduğu sonucuna

götürebilecek somut öğelere dayanan güçlü çıkarımlar olduğu kanısındadır.

Yukarıdaki gerekçelerle ve on yıldan fazla süre boyunca Mehmet Özdemir’in nerede

olduğuyla ilgili herhangi bir bilginin günıꢀığına çıkmaması gerçeğini –bu gerçek Hükümet

tarafından reddedilmemiꢀtir- gözönünde bulunduran AĐHM, bilinmeyen tutukluluğun

ardından Mehmet Özdemir’in ölmüꢀ olduğunun varsayılması gerektiği kanısına varmıꢀtır.

Sonuç olarak, davalı Devlet’in sorumluluğu sözkonusudur. Mehmet Özdemir’in

tutuklanmasının ardından neler olduğuna dair makamlardan herhangi bir açıklama

gelmemiꢀtir.

Buna göre, AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiası

AĐHM, ayrıca, AĐHS’nin 2. maddesinin, makamların bir cinayetten haberdar olmaları

durumunda, fail olduğu iddia edilen kiꢀinin statüsünden bağımsız olarak etkili bir resmi

soruꢀturma yapılmasını gerektirdiğini hatırlatmaktadır (bkz, mutatis mutandis, Tanrıkulu /

Türkiye, no. 23763/94). 2. maddenin usul hukuku ile ilgili yükümlülükleri, aynı zamanda bir

kiꢀinin yaꢀamı tehdit eden koꢀullarda kaybolduğu ve bu kiꢀiden haber alınamadığı davalara

da uygulanmaktadır (bkz, örneğin, Kaya ve Diğerleri / Türkiye, no. 4451/02).

AĐHM, bir soruꢀturmanın etkinliğini güvenceye alan minimum basamak olarak kabul

edilebilecek araꢀtırmanın niteliğinin ve derecesinin her bir davanın koꢀullarına bağlı olduğunu

hatırlatmaktadır. Soruꢀturmanın etkili olup olmadığı, ilgili olayların tamamına dayanarak ve

soruꢀturmanın uygulanabilir gerçekleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir (bkz, Velikova /

Bulgaristan, no. 41488/98 ve Ülkü Ekinci / Türkiye, no. 27602/95). AĐHM içtihadında

tanımlanan asgari etkililik standartı, soruꢀturmanın bağımsız, tarafsız ve kamu kontrolüne

açık olmasını ve yetkili makamların itina ve çabuklukla çalıꢀmasını gerektirmektedir (bkz,

Ramsahai ve Diğerleri / Hollanda, no. 52391/99, McKerr / Đngiltere, no. 28883/95 ve Avꢀar /

Türkiye, no. 25657/94).

Sözkonusu davada, baꢀvuranın eꢀinin kaybolması ile ilgili olarak gerçekten hemen

soruꢀturma yapılmıꢀtır. Bunun sonucunda, adli makamlar, yaklaꢀık altı yıl sekiz ay sonra

Mehmet Özdemir’in kaybolmasından kimsenin sorumlu olmadığına karar vermiꢀtir. Ayrıca,

dava dosyasından kaybolmayla ilgili resmi soruꢀturmanın 2007’nin sonuna kadar devam

edeceği anlaꢀılmaktadır.

8

AĐHM, Hükümet tarafından sunulan soruꢀturma dosyasını inceledikten sonra, Mehmet

Özdemir’in kaybolmasıyla ilgili olarak Cumhuriyet Savcısı’nın yapmıꢀ olduğu soruꢀturmada

çarpıcı ihmaller olduğunu saptamıꢀtır. Bu bakımdan, AĐHM, Cumhuriyet Savcısı tarafından

yürütülen soruꢀturmanın gözaltı kayıtlarını kontrol etmekten, baꢀvuran ile eꢀinin kız kardeꢀini

sorgulamaktan ve düzenli olarak güvenlik güçlerinden davadaki geliꢀmelere iliꢀkin

güncellenmiꢀ bilgi talep etmekten öteye gitmediğini gözlemlemektedir. AĐHM, iddia olunan

kaçırmanın muhtemel tanıklarını tespit etmek için Cumhuriyet Savcısı’nın hiçbir giriꢀimde

bulunmamasını ꢀaꢀırtıcı bulmuꢀtur. Her ne kadar, yetkili makamların, Mehmet Özdemir’in

kaçırılmasından, olaylardan ancak üç gün sonra haberdar edilmeleri ve baꢀvuranın hiçbir

zaman var olduğunu iddia ettiği görgü tanıklarının kimliklerini açıklamaması, Mehmet

Özdemir’in kaybolmasına dair koꢀullara iliꢀkin soruꢀturmayı olumsuz etkilemiꢀse de,

baꢀvuranın tutumu, yerel makamları, bir soruꢀturmanın pratik gerçeklerinin getirdiği sınırlar

içinde ꢀahsın kaybolmasına iliꢀkin koꢀulları etkili bir ꢀekilde soruꢀturmaktan muaf kılmaz. Bu

noktada AĐHM, baꢀvuranın kocasının kamuya açık bir alanda kaçırıldığını belirtmektedir.

AĐHM, en azından kahvehane sahibinin, garsonların ve/veya civardaki dükkan sahiplerinin

tanıklık etmesini sağlamanın, bu tür durumlarda özellikle olası görgü tanıklarını tespit etme

amacıyla, kaçırılmaya iliꢀkin soruꢀturma için mantıklı bir baꢀlangıç noktası olacağı

kanısındadır. Ayrıca AĐHM, yetkili makamların, baꢀvuranın bir hata sonucu reddedilen

dilekçesi üzerindeki resmi damgayı açıklamak için hiçbir giriꢀimde bulunmadığını

belirtmektedir.

Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranın kocasının ortadan kaybolmasına

iliꢀkin yürütülen soruꢀturmanın yeterli olmadığı ve bu nedenle Devlet’in yaꢀam hakkını

korumaya dair usuli yükümlülüklerinin ihlaline yol açtığı sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla 2. madde usul yönünden ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kocasının kanuna aykırı ꢀekilde gözaltında tutulduğu sırada maruz kalmıꢀ

olabileceği kötü muamelenin ve kocasının akibetinin belirsizliği nedeniyle duyduğu

sıkıntının, bilgi almak ve etkili bir soruꢀturma açılması için harcadığı çabalara yetkili

makamların ilgisiz kalması ile arttığı ve kendisinin ve kocasının AĐHS’nin 3. maddesi

bağlamındaki haklarının ihlal edildiği hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.

A. Tarafların görüꢀleri

Hükümet, baꢀvurunun bu kısmının baꢀvuranın AĐHS’nin 2. maddesine dayanarak

yaptığı ꢀikayetlerden farklı bir konuyu ortaya çıkarmadığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran kocasının kaçırıldıktan sonra iꢀkenceye maruz kaldığını ileri sürmüꢀtür. Bu

hususta, gözaltında tutulan kimselerin iꢀkenceye maruz kaldığı bilinen bir gerçektir. Ayrıca,

kocasının daha önce gözaltında tutulduğu dönemlerde, iꢀkence görmüꢀ olduğunu iddia

etmiꢀtir. Önce kocasının gözaltında tutulduğunu söyleyip sonra bunu reddeden yetkili

makamlarca yanlıꢀ yönlendirildiğini ileri sürmüꢀtür.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. Mehmet Özdemir hususunda 3. maddenin ihlal edildiği iddiası

9

AĐHM, kötü muamele iddialarının uygun kanıtlarla desteklenmesi gerektiğini

hatırlatmaktadır. Bu tür kanıtları değerlendirirken “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt

standardını uygulamaktadır. Ancak böyle bir kanıt yeterince güçlü, açık ve anlamlı

çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin varlığı ile ortaya konabilmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın kocasının 26 Aralık 1997’de yakalandığı, gözaltına alındığı ve o

tarihten bu yana görülmediğini kabul etmektedir. Ayrıca bilinen tüm koꢀullar göz önüne

alındığında, ölmüꢀ olduğu farz edilebilir ve ölümünün sorumluluğu resmi makamlara aittir.

Ancak, cesedi bulunmadığı için ölme ꢀekli ve gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye

maruz kalıp kalmadığı açıklığa kavuꢀmamıꢀtır. AĐHM’ye, baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki

iddialarını doğrulayacak tanık ifadeleri türünden kanıtlar sunulmamıꢀtır.

Sonuç olarak, kendisine sunulan bilgiler makul ꢀüphenin ötesinde, baꢀvuranın

kocasının kötü muameleye maruz kaldığı sonucuna varması için yeterli olmadığı için AĐHM

bu hususta AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varamamaktadır.

2. Baꢀvuran hususunda 3. maddenin ihlal edildiği iddiası

Baꢀvuranın ꢀikayetinin ikinci kısmı hususunda AĐHM, bir aile mensubunun mağdur

olup olmadığının, aile mensubunun çektiği sıkıntıya, bir insan hakları ihlali mağdurunun

yakınlarına kaçınılmaz olarak yaꢀatılan duygusal sıkıntıdan farklı bir boyut ve karakter

kazandıran özel unsurların mevcudiyetine bağlı olacağını yinelemektedir. Đlgili unsurlar; aile

bağı derecesini, özel akrabalık durumlarını, aile mensubunun söz konusu olaylara ne ölçüde

tanık olduğunu, aile mensubunun kaybolan kiꢀiye iliꢀkin bilgi elde etme çabalarına dahil

oluꢀunu ve yetkili makamların soruꢀturmalara ne ꢀekilde yanıt verdiğini kapsayacaktır. Bu tür

bir ihlal, aile mensubunun “ortadan kaybolmasına” değil, yetkili makamların olaya verdikleri

tepkilere ve tutumlarına bağlıdır. Kaybolan kiꢀinin yakını direkt olarak yetkili makamların

tutumlarından mağdur olduğunu ileri sürebilir.

Söz konusu davada AĐHM, baꢀvuranın kaybolan kiꢀinin karısı olduğunu

belirtmektedir. Kocasının kaçırılmasına tanık olmadığı halde, on yıldan fazla süredir ondan

haber alamamaktadır. Bu süre boyunca kocasının davasını, yerel makamların dikkatine

sunmak için giriꢀimlerde bulunmuꢀtur. Bu giriꢀimlere rağmen baꢀvuran hiçbir zaman,

gözaltına alınması ardından kocasının baꢀına neler geldiğine iliꢀkin mantıklı bir açıklama ya

da bilgi alamamıꢀtır. Baꢀvuranın aldığı bilgiler, çoğunlukla sorumluluğun devlete ait

olduğunu reddeden ya da sadece kendisine bir soruꢀturmanın devam etmekte olduğunu

bildiren türdendir. AĐHM, yaꢀadığı sıkıntıları artıran bir unsur olarak baꢀvuranın, kocasının

nerde olduğuna iliꢀkin bilgisini doğrulamıꢀ olması gereken ilk resmi damganın, daha sonra

mantıklı bir açıklama yapılmaksızın bir hata kabul edilerek reddedildiğini kaydetmiꢀtir.

Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, kocasının ortadan kaybolması ve baꢀvuranın

ona ne olduğunu öğrenememesi sonucu sıkıntı yaꢀamıꢀ ve yaꢀamakta olduğu sonucuna

varmıꢀtır. Yetkili makamların, baꢀvuranın ꢀikayeti ile ilgilenme ꢀeklinin, 3. maddeyi ihlal

eden insanlık dıꢀı bir muamele teꢀkil ettiği kabul edilmelidir.

AĐHM bu nedenle baꢀvuran hususunda AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmıꢀtır.

IV. AĐHS’NĐN 5. VE 6. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

10

Baꢀvuran, kocasının gözaltına alınmasının 5. madde kapsamında belirtilen amaçlara

atfedilemeyeceğini ve bu nedenle de kanuna aykırı olduğunu ileri sürmüꢀtür. Aynı madde

uyarınca baꢀvuran, 5. maddenin 3. ve 4. paragrafları uyarınca belirtilen teminatlara riayet

edilmediğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran AĐHS’nin 6. maddesine dayanarak kocasının kanuna

aykırı ꢀekilde gözaltına alınması ve müteakiben ortadan kaybolmasının kendisini müdafaa,

ailesini ve avukatını görme, aleyhinde yapılan suçlamaları bilme ve makul bir süre içersinde

mahkeme önüne çıkarılma haklarından mahrum bıraktığını belirtmiꢀtir.

AĐHM, söz konusu ꢀikayetlerin 5. madde açısından incelenmesi gerektiği kanısındadır.

A. Tarafların görüꢀleri

Hükümet baꢀvurunun söz konusu kısmında, baꢀvuranın AĐHS’nin 2. ve 13.

maddelerine dayanarak yaptığı ꢀikayetlerden farklı bir noktaya değinilmediğini ileri

sürmüꢀtür.

Baꢀvuran iddialarını yinelemiꢀtir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM daha önce onaylanmamıꢀ tutukluğun, kiꢀinin keyfi olarak tutuklanmasını

önleyen garantileri hükümsüz kıldığı ve 5. maddeyi ꢀiddetle ihlal ettiği sonucuna varmıꢀtır.

Yetkili makamların kontrolleri altında bulunan kiꢀiler için hesap verme yükümlülüğü göz

önünde bulundurulduğunda 5. madde, makamların ortadan kaybolma riskine karꢀı koruma

sağlayacak tedbirler almasını ve kiꢀinin, gözaltına alındığı ve o zamandan beri görülmediği

iddiaları hususunda çabuk ve etkili bir soruꢀturma baꢀlatmasını gerektirmektedir.

Baꢀvuranın kocasının 26 Aralık 1997’de yakalanarak gözaltına alındığı ve o tarihten

bu yana görülmediği tespit edilmiꢀtir. Yetkili makamlar ilk olarak tutuklandığını kabul etmiꢀ,

daha sonra ise reddetmiꢀtir. 29 Aralık 1997 tarihli resmi damga dıꢀında baꢀvuranın

tutuklandığına ve akibetine iliꢀkin resmi bir gösterge bulunmamaktadır. AĐHM’nin

uygulamasına uygun olarak, suça dahil olduklarını gizlemeye, izlerini yok etmeye çalıꢀan ve

tutuklunun akibetine iliꢀkin hesap vermekten kaçan makamları, baꢀvuranın özgürlüğünden

mahrum bırakılması hususunda sorumlu kılan bu durumun ihmal teꢀkil ettiği kabul

edilmelidir. Ayrıca tutulmanın tarihi, saati ve yeri, tutulanın ismi, tutulma nedenleri, ve

tutulmayı gerçekleꢀtiren ꢀahsın ismi gibi bilgilerin kayıtlı olduğu yakalama tutanaklarının

mevcut olmamasının, AĐHS’nin 5. maddesinin gereklerine uygun olmadığı kabul edilmelidir.

AĐHM, yetkili makamların baꢀvuranın, kocasının güvenlik güçlerince tutuklandığına

ve yaꢀamını tehdit eden koꢀullar altında götürüldüğüne iliꢀkin ꢀikayetlerini daha kapsamlı ve

çabuk ꢀekilde soruꢀturma ihtiyacı duymuꢀ olmaları gerektiği kanısındadır. Baꢀvuranın,

kocasının yakalanmasından üç gün sonra ilgili makamlara baꢀvurduğu belirtilmektedir. Ancak

AĐHM’nin özellikle Mehmet Özdemir’in ortadan kaybolmasına dair yürütülen soruꢀturmanın

yetersizliği hususunda 2. maddeye iliꢀkin muhakemesi ve vardığı sonuçlar, yetkili

makamların ꢀahsı ortadan kaybolma riskine karꢀı koruyacak çabuk ve etkili tedbirler

almadıklarını kesinleꢀtirmektedir.

Dolayısıyla AĐHM, 5. madde kapsamındaki garantiler yok sayılarak Mehmet

Özdemir’in dayanaksız tutuklandığı ve bu nedenle kiꢀinin söz konusu madde uyarınca teminat

altına alınan özgürlük ve güvenlik haklarının ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

11

V. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 13. maddesine dayanarak etkili bir iç hukuk yolundan

yararlanamadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.

Hükümet, baꢀvuranın kocasının ortadan kaybolmasının yeterli derecede

soruꢀturulduğunu yinelemiꢀtir. Ayrıca baꢀvuranın, çektiği sıkıntıların telafi edilmesi için idari

veya hukuki dava açabileceğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran iddialarını yinelemiꢀtir.

Tarafların görüꢀlerini ve 2. maddenin usul yönünden ihlalini tespit ederken dayandığı

gerekçeleri göz önüne alan AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 13. maddesi bağlamındaki ꢀikayetini

ayrıca incelemenin gerekli olmadığı kanısındadır.

VI. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kocasının Kürt kökenli olması ve siyasi görüꢀleri nedeniyle ayrımcılığa

maruz kaldığını ve bu durumun AĐHS’nin 2., 3., 5., 6. ve 13. maddeleri ile birlikte 14.

maddesini ihlal ettiğini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran, iddialarını yinelemiꢀtir. Kocasının, PKK’ya yardım ve yataklık etmesi

nedeniyle birçok kez gözaltına alındığını ve müteakiben beraat ettiğini belirtmiꢀtir.

AĐHM baꢀvuranın iddiasını sunulan deliller ıꢀığında incelemiꢀ ancak dayanaktan

yoksun olduğu sonucuna varmıꢀtır. Dava dosyasında baꢀvuranın, kocasının etkin kökeni veya

siyasi görüꢀleri nedeniyle ortadan kaybolmaya zorlandığı imalarını doğrulayacak delil

bulunmamaktadır. Bu nedenle AĐHS’nin 14. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

VII. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”

A. Maddi tazminat

Baꢀvuran, kocasının söz konusu tarihte 43 yaꢀında olduğunu ve en küçükleri, eꢀinin

ortadan kaybolmasından beꢀ ay sonra dünyaya gelen sekiz çocukları olduğunu belirtmiꢀtir.

Kocasının tarım ve çiftlik hayvanı ticareti yaparak hayatını kazandığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran,

kocasının gelir kaybına karꢀılık 134,520 Euro (EUR) talep etmiꢀtir. Ayrıca elektrik, su ve

ısınma faturalarını, beꢀ çocuğun eğitim masraflarını ve yiyeceğe harcanan ortalama miktarı

kapsayan geçim masrafları için 47,565 EUR talep etmiꢀtir. Taleplerine gerekçe olarak bir

elektrik faturası, bir telefon faturası ve Celal Özdemir adına bir su faturası göstermiꢀtir.

12

Hükümet, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

bulunmadığı ve talepleri haddinden fazla ve dayanaktan yoksun olduğu için baꢀvuranın maddi

zararlarının adil tazminin yapılmaması gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM içtihadı, baꢀvuran tarafından talep edilen tazminat ve AĐHS’nin ihlali arasında

açık bir illiyet bağı olması gerektiğini ve uygun bir davada söz konusu tazminatın, gelir kaybı

için ödenecek tazminatı da içerebileceğini tespit etmiꢀtir.

Baꢀvuran AĐHM’ye kocasının ortadan kaybolmasından kaynaklanan gelir kaybının

detaylarını içeren ayrıntılı bir talep sunmamıꢀtır. Ancak, Mehmet Özdemir’in ailesinin

geçimini temin ettiği tartıꢀılmaz bir gerçektir. Mehmet Özdemir’in ailevi durumunu, yaꢀını,

karısı ve çocuklarının yaꢀamını temin eden mesleki faaliyetlerini göz önüne alan AĐHM,

yetkili makamların Mehmet Özdemir’in kaçırılmasına iliꢀkin sorumluluğu, ꢀahsın müteakiben

kaybolması ve ailesinin Özdemir’in sağladığı maddi destekten mahrum kalması arasında

illiyet bağı bulunduğunu tespit etmiꢀtir. Diğer yandan, AĐHS’nin ihlalini teꢀkil ettiğine karar

verilen meseleler ve baꢀvuran tarafından talep edilen geçim masrafları arasında illiyet bağı

bulunmamaktadır.

Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, hakkaniyete uygun bir değerlendirme

yaparak, baꢀvurana maddi tazminat olarak 40,000 EUR tazminat ödenmesi gerektiğine karar

vermiꢀtir.

B. Manevi tazminat

Baꢀvuran, manevi tazminat olarak ödenecek meblağın belirlenmesini AĐHM’nin

takdirine bırakmıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranın manevi kayıplarını kanıtlayamaması nedeniyle baꢀvurana

manevi tazminat ödemekle yükümlü olmamaları gerektiğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, onaylanmamıꢀ tutukluluk ve baꢀvuranın kocasının, yetkili makamların

ellerinde ölmüꢀ olması ihtimali hususunda AĐHS’nin 2. ve 5. maddelerinin ihlal edildiği

sonucuna varmıꢀtır. Baꢀvuranın kendisinin, maruz kaldığı duygusal sıkıntı dolayısıyla

AĐHS’nin 3. maddesinin ihlalinden mağdur olduğu tespit edilmiꢀtir. Bu nedenle AĐHM,

baꢀvuranın yalnızca ihlal tespiti ile telafi edilemeyecek manevi bir zarar gördüğünü kabul

etmektedir. AĐHS’nin 41. maddesinin gerektirdiği gibi hakkaniyete uygun bir değerlendirme

yaparak baꢀvurana 23,500 EUR ve bu meblağa uygulanabilecek her türlü verginin

ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Yargılama masraf ve giderleri

Davasının sunulmasına iliꢀkin Avrupa Konseyi’nden 824 EUR yasal yardım alan

baꢀvuran, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde ödediği ücretler ve yaptığı masraflar için 7,739

EUR talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, avukatları tarafından hazırlanan bir masraf listesi ve Diyarbakır

Barosu’nun 2005 yılı için tavsiye edilen asgari ücret listesini sunmuꢀtur. Ancak, herhangi bir

makbuz ya da ilgili belge sunmamıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranın yargılama masraf ve giderleri için yaptığı talebin dayanaktan

yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür.

13

AĐHM, masrafların AĐHS’nin 41. maddesi bağlamında ödenecek tazminata dahil

olması için gerçekten ancak gerekli oldukları için yapıldıklarının ve miktarının makul

olduğunu tespit edilmesi gerektiğini yinelemektedir. AĐHM Đç Tüzüğü’nün 60/2. maddesi

uyarınca AĐHS’nin 41. maddesi bağlamında yapılan talebin ayrıntılarıyla belirtilen hususları

ilgili belgeler ve makbuzlarla birlikte sunulmalıdır. “Aksi takdirde, Daire talebi tamamen ya

da kısmen reddedebilir”.

Söz konusu ilkeler ıꢀığında sunulan delilleri inceleyen AĐHM, yerel davalardaki

yargılama masraf ve giderleri için yapılan talebi reddetmekte ve AĐHM önünde yapılan

davalar için baꢀvurana, Avrupa Konseyi’nden aldığı 824 EUR’luk yasal yardım çıkarılmak

üzere 3,000 EUR ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmaktadır.

D. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Davalı Hükümet’in, baꢀvuranın eꢀinin AĐHS’nin 2. maddesini ihlal edecek ꢀekilde

kaybolması ve ihtimal dahilinde olan ölümünden sorumlu olduğu;

3. Baꢀvuranın eꢀinin kaybolduğu koꢀullara iliꢀkin etkili bir soruꢀturma yürütülmemesi

nedeniyle AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği;

4. Baꢀvuranın eꢀinin, gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye maruz kaldığı iddiaları

hususunda AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmediği;

5. Baꢀvuran hususunda AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği;

6. Baꢀvuranın eꢀi hususunda AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal edildiği;

7. Baꢀvuranın ꢀikayetini AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca ayrıca incelemenin gerekli

olmadığına;

8. 2., 3., 5., 6. ve 13. maddelerle birlikte AĐHS’nin 14. maddesinin ihlal edilmediğine;

9. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere

Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana uygulanabilecek her türlü vergi ile birlikte aꢀağıda

kaydedilen meblağların ödenmesi gerektiğine:

(i) Maddi tazminat olarak 40,000 EUR (kırk bin Euro);

(ii) Manevi tazminat olarak 23,500 EUR (yirmi üç bin beꢀ yüz Euro);

(iii) Yargılama masraf ve giderleri için 2,176 EUR (iki bin yüz yetmiꢀ altı Euro);

14

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz

uygulanmasına,

8. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 § 2 ve 77 § 3.

maddesi gereğince 8 Ocak 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Fatoꢀ Aracı

Nicolas Bratza

Katip Yardımcısı

Baꢀkan

15

16