COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERBEY – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 29188/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

(Esasa iliꢀkin)

STRAZBURG

10 Mart 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Bu dava, T.C. vatandaꢀı Cemil Erbey (“baꢀvuran”) tarafından Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine, 23 Mayıs 2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca

yapılan 29188/02 numaralı baꢀvuru sonucu görülmektedir.

Baꢀvuran Đzmir Barosu avukatlarından E. ꢁahin tarafından temsil edilmektedir.

Baꢀvuran 21 Ağustos 2008 tarihinde vefat etmiꢀ, mirasçıları Hatice Erbey, Mehmet Erbey

ve Emine Sönmez (Erbey) davayı sürdürmek istediklerini bildirmiꢀlerdir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

1926 doğumlu baꢀvuran Đzmir’de ikamet etmiꢀtir.

Baꢀvuran 23 ꢁubat 1998 tarihinde V.G’nin varislerinden bir arsa (Đzmir’in Menemen

ilçesindeki Ulucak Köyü’nde 536 no’lu arsa) satın almıꢀtır.

Tarım Bakanlığı (“Bakanlık”) 13 Temmuz 1999 tarihinde, 1966 yılından beri 536 no’lu

arsanın kendi zilyetliğinde bulunduğu iddiasıyla, baꢀvuranın tapusunun iptal edilerek, arsanın

Hazine adına tescil edilmesi istemiyle Menemen Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır.

Bakanlık öncelikli olarak 2942 Sayılı Kamulaꢀtırma Kanunu’nun 38. maddesine dayanmıꢀtır.

Bakanlık ayrıca 1966 yılında sözkonusu arazinin kamulaꢀtırıldığını ve V.G.’nin bunun için

tazminat aldığını, ancak, tapu sicilinin idari bir hata nedeniyle değiꢀtirilmediğini iddia

etmiꢀtir.

Menemen Asliye Hukuk Mahkemesi 20 Aralık 2000 tarihinde Tarım Bakanlığı’nın

talebini kabul etmiꢀ, 2942 Sayılı Kamulaꢀtırma Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca arsanın

Hazine adına tescil edilmesine karar vermiꢀtir. Đlk derece mahkemesi, kararında, bakanlığın

yirmi yıldan fazla süredir bu arsaya zilyet olduğunu, baꢀvuranın arsayı satın aldığında bu

gerçeği bildiğini kaydetmiꢀtir.

Baꢀvuran itiraz etmiꢀtir.

Yargıtay 17 Eylül 2001 tarihinde 20 Aralık 2000 tarihli kararı onamıꢀtır.

Baꢀvuran 17 Eylül 2001 tarihli kararın düzeltilmesini talep etmiꢀtir.

Yargıtay 24 Aralık 2001 tarihinde baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir.

Yargıtay’ın kararı 4 Ocak 2002 tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

Anayasa Mahkemesi 10 Nisan 2003 tarihinde 2942 Sayılı Kanun’un 38. maddesini iptal

etmiꢀtir.

HUKUK

I. DAVADA BULUNMA HAKKI (LOCUS STANDI)

AĐHM baꢀvuranın 21 Ağustos 2008 tarihinde vefat ettiğini, varisleri Hatice Erbey,

Mehmet Erbey ve Emine Sönmez (Erbey)’in baꢀvuruyu devam ettirme isteğinde olduklarını

ifade ettiklerini kaydeder. Hükümet baꢀvuranın varislerinin AĐHM önüne çıkmalarına itiraz

etmemiꢀtir. Sonuç olarak AĐHM bu varislerin baꢀvuranın yerine mevcut davayı

sürdürmelerine karar vermiꢀtir. Öte yandan baꢀvuran olarak Cemil Erbey’e atıfta bulunulmaya

devam edilecektir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuran tazminat ödenmeden arsasından mahrum edilmesinin AĐHS’ye Ek 1 No’lu

Protokol’ün 1. maddesini ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet bu argümana itiraz etmiꢀtir.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet davaya konu arsanın 1966 yılında kamulaꢀtırıldığını, arsanın o zamanki sahibi

V.G.’ye tazminat ödendiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın satın almasından çok önce

gerçekleꢀtirilen bu kamulaꢀtırma karꢀısında, Hükümet, baꢀvuranın sözkonusu arsaya iliꢀkin

meꢀru mülkiyet hakkının hiçbir zaman bulunmadığını savunmuꢀtur. Hükümet iddialarını

desteklemek için, V.G.’yi kamulaꢀtırma kararından ve ilgili tazminatın bir bankaya

yatırılacağından noter aracılığıyla haberdar eden 13 Eylül 1966 tarihli bir belge sunmuꢀtur.

Baꢀvuran bu savlara itiraz etmiꢀtir. Kamulaꢀtırma tazminatının bankaya yatırılmaması

nedeniyle, arsanın kamulaꢀtırılmasının Hükümet’in öne sürdüğü gibi tamamlanmadığını,

dolayısıyla tapu sicilinin Hazine adına değiꢀtirilmediğini savunmuꢀtur.

AĐHM, öncelikle, dava konusu arsanın kamulaꢀtırıldığını iddia etmesine rağmen,

Hükümet’in, kamulaꢀtırma iꢀleminin sonuçlandırmak üzere herhangi bir ödeme yapıldığına

iliꢀkin hiçbir delil sunmadığını gözlemler. AĐHM, bu koꢀullarda, Menemen Asliye Hukuk

Mahkemesi’nin 20 Aralık 2000 tarihli kararı öncesinde tapu sicilindeki arsa sahibi statüsünü

göz önünde bulundurarak, dava konusu arsanın Bakanlık tarafından herhangi bir zaman

diliminde fiilen kamulaꢀtırıldığı sonucuna varılması için delil bulunmadığına kanaat

getirmiꢀtir.

Đkinci olarak, AĐHM, Menemen Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1966 yılında kamulaꢀtırma

gerçekleꢀtirilip gerçekleꢀtirilmediğini göz önünde bulundurmaksızın, arsanın Hazine adına

tescil edilmesi kararını verirken 2942 Sayılı Kanun’un 38. maddesinden baꢀka bir gerekçeye

dayanmadığını gözlemler. Bu koꢀullarda, AĐHM, Menemen Asliye Hukuk Mahkemesi’nin

kararına kadar, baꢀvuranın dava konusu arsanın yasal sahibi olduğu ve salt 2942 Sayılı

Kanun’un 38. maddesine dayanılarak AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi anlamında

arsasından mahrum edildiği sonucuna varır.

Bu bağlamda, AĐHM, 2942 Sayılı Kanun’un 38. maddesine göre, mülkten mahrum

kalındığı için yapılan tazminat baꢀvurularının kamulaꢀtırmasız el atmadan itibaren yirmi yıl

içinde gerçekleꢀtirilmesi gerektiğini kaydeder. Ulusal mahkemelerin bu maddeyi geriye

dönük olarak uygulamaları nedeniyle, baꢀvuran tapusunun iptali için alabileceği her türlü

tazminat olasılığından mahrum edilmiꢀtir. Bu noktada, AĐHM, iꢀbu baꢀvurunun kendisine

iletilmesinden sonra, 2942 Sayılı Kanun’un 38. maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından

Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edildiğini gözlemler. 10 Nisan 2003 tarihli bu

kararda, Anayasa Mahkemesi, kamulaꢀtırmasız el atmaya karꢀı, hak düꢀürücü sürenin

geçmesiyle, taꢀınmaz malikinin her türlü dava açma hakkının engellenmesinin ve taꢀınmazın

idareye geçmesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmetmiꢀtir. Ayrıca, AĐHM’nin içtihadına

atıfta bulunarak, bireyleri mülkiyet ve tazminat haklarından keyfi olarak mahrum etmenin

hukuk devleti ilkesine aykırı olduğuna karar vermiꢀtir.

AĐHM, Anayasa Mahkemesi’nin kararını göz önünde bulundurur ve gerekçesini kabul

eder. Bununla beraber, Anayasa Mahkemesi’nin kararının geriye dönük olarak

uygulanmadığını, bu nedenle baꢀvurana AĐHS’nin muhtemel ihlalinin etkilerini telafi

edebilecek bir prosedür sağlamadığını kaydeder. Sonuç olarak, AĐHM, meselenin AĐHS’nin

37/1(b) maddesi anlamında çözülmediği kanısına varır (bkz. Börekçioğulları (Çökmez) ve

Diğerleri).

AĐHM, 2942 Sayılı Kanun’un 38. maddesinin baꢀvuranın davasına uygulanmasının,

baꢀvuranın tapusunun iptalinden ötürü tazminat alma olasılığından mahrum kalmasıyla

sonuçlandığı kanısındadır. Böyle bir müdahale, sözkonusu tarihte yürürlükte olan mevzuata

uygun olmasına karꢀın, kamu yararının gerekleri ile mal ve mülk dokunulmazlığına saygı

gösterilmesi hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil dengeyi

koruyabilecek tazminat iꢀlemi uygulanmadığından, ancak keyfi olarak tanımlanabilir (bkz.

Akıllı - Türkiye, 71868/01).

Buna göre, AĐHM, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran maddi tazminat olarak 6.500.000 Euro (EUR) talep etmiꢀtir. Talebini

destekleyici hiçbir belge sunmamıꢀtır.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

Mevcut dava koꢀullarında Savunmacı Devlet ile baꢀvuranlar arasında olası bir uzlaꢀma

ihtimalini göz önünde bulunduran AĐHM, 41. maddenin uygulanması için gerekli ꢀartların

oluꢀmadığına ve bu aꢀamada saklı tutulmasının uygun olacağına kanaat getirmektedir.

B. Yargılama gideri

Baꢀvuran yargılama giderleri için tazminat talep etmemiꢀtir. Buna göre bu baꢀlık altında

tazminat ödenmez.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuranın varisleri Hatice Erbey, Mehmet Erbey ve Emine Sönmez (Erbey)’in baꢀvuranın

yerine mevcut davayı sürdürmelerine;

2. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. 41. maddenin uygulanmasına iliꢀkin ꢀartların oluꢀmadığına, buna göre,

(a) Bu hususun saklı tutulmasına;

(b) Hükümet ve baꢀvuranların, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın tebliğinden

itibaren altı ay içinde bu mesele hakkındaki görüꢀlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve

bilhassa aralarında varacakları her türlü uzlaꢀmadan kendisini haberdar etmeye davet

edilmesine;

belirlemeye yetkili kılınmasına;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 10 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Sally Dollé

Françoise Tulkens

Zabıt Katibi Yardımcısı

Baꢀkan