-

CONSEIL

DE L’EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

Erdal TAŞ -TÜRKİYE DAVASI ( n^o2)

(Başvuru no:13021/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

20 Eylül 2007

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (13021/02) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan Erdal Taş’ın ( başvuran ), 6 Mart 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne ( AİHM) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) İnsan Hakları

ve Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından İ. Bilmez ve O. Yıldız

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN UNSURLARI

Başvuran, 1974 yılı doğumludur ve Fribourg’da (İsviçre) ikamet etmektedir. Olayların

meydana geldiği dönemde başvuran “2000’de Yeni Gündem” isimli günlük gazetede sorumlu

yazı işleri müdürüydü.

“2000’de Yeni Gündem” isimli bu günlük gazete, 12 Ocak 2001 tarihinde, yasadışı bir

örgüt olan PKK eski lideri Abdullah Öcalan’ın açıklamalarına yer veren “ Öcalan: Türkiye

Oyuna Gelmesin” başlıklı bir makale yayımlamıştır.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı, 19 Ocak 2001 tarihinde,

sorumlu yazı işleri müdürü sıfatıyla başvuranı, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun

6/2. ve 6/4. maddeleri uyarınca, terör örgütü liderinin açıklamalarını yayımlamakla

suçlamıştır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 26 Nisan 2001 tarihinde, başvuranı üzerine atılı

olaylardan suçlu bulmuş ve başvuranı 816.187. 500 TL ( yaklaşık 755 Euro) para cezasına

çarptırmıştır. Devlet Güvenlik Mahkemesi, ayrıca, 5680 sayılı yasanın ek 2/1. maddesi

uyarınca gazetenin otuz gün süreyle kapatılmasına karar vermiştir.

Cumhuriyet Başsavcısı’nın başvurana bildirilmeyen görüşü ışığında Yargıtay, 18

Eylül 2001 tarihinde, ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

Belirtilmeyen bir tarihte, başvuran İsviçre’ye yerleşmiş ve sözkonusu günlük gazete

faaliyetlerine son vermiştir. Başvuran, para cezasını ödememiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, cezai mahkumiyetinin, ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini iddia

etmektedir. Başvuran bu bağlamda, AİHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümete göre, sözkonusu makalenin terör örgütü PKK’nın propagandasını yapması

nedeniyle, dava konusu müdahale, AİHS’nin 10/2. maddesi bakımından haklı görülmektedir.

2

AİHM, dava konusu mahkumiyet kararının, AİHS’nin 10/1. maddesinin güvence

altına aldığı başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluşturmasının taraflar arasında

ihtilafa neden olmadığını kaydetmektedir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından

öngörüldüğüne ve 10/2. maddesi uyarınca ulusal güvenlik, kamu düzenin korunması ve toprak

bütünlüğü gibi yasal amaç güttüğüne itiraz edilmemektedir. (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye,

başvuru no: 29590/96, 4 Haziran 2002) Uyuşmazlık sözkonusu tedbirin “demokratik bir

toplumda gerekli” olup olmadığının tespit edilmesine dayanmaktadır.

AİHM, bu bağlamda demokratik bir toplumda basının başlıca rolünü hatırlatmaktadır.

(Bkz. 27 Mart 1996 tarihli Goodwin –Birleşik Krallık kararı, Bladet Tromsø ve Stensaas-

Norveç, başvuru no: 21980/93) Basın, görev ve sorumlulukları çerçevesinde, kamu yararına

ilişkin tüm sorunlar hakkında bilgi ve fikirler sunmakla yükümlüdür. Bununla birlikte,

basının, terör tehdidi, milli güvenlik, toprak bütünlüğü gibi devletin yaşamsal çıkarları

sözkonusu olduğunda veya kamu düzeninin korunması veya suçun engellenmesi için birtakım

sınırları aşmaması gerekmektedir. (Sürek ve Özdemir – Türkiye, başvuru no: 23927/94 ve

24277/94, 8 Temmuz 1999)

Bu özgürlüğe getirilen kısıtlamayı haklı çıkaracak zorunlu bir sosyal ihtiyacın olup

olmadığını değerlendirme görevi öncellikle ulusal makamlara aittir. Ulusal makamlar bu

görevi yerine getirirken geniş bir takdir hakkına sahiptir. Dava konusu sözler bir birey, bir

kamu görevlisi veya bir nüfusun bir kesimine karşı şiddete teşvik ettiği durumlarda Devlet

otoriteleri, ifade özgürlüğüne ilişkin müdahale gereğinin incelenmesinde daha geniş bir takdir

payına sahiptir. ( Sürek-Türkiye ( n^o1), 26682/95)

Denetimini yaparken, AİHM’nin ulusal mahkemelerin yerini alma gibi bir görevi

yoktur. Ancak AİHM, ulusal mahkemelerin kendi takdir yetkileri gereğince verdikleri

kararları, AİHS’nin 10. maddesi açısından inceleyip uygunluğunu tespit etmektedir. Bunun

için AİHM, dava konusu müdahaleyi, davanın tümü ışığında (Bkz. diğerleri arasında, 8

Temmuz 1986 tarihli Lingens ve Avusturya kararı) özellikle suç unsuru yazıda kullanılan

ifadeler bakımından, yayımlandığı bağlam açısından ve terörle mücadeleye bağlı zorlukları

dikkate alarak değerlendirmelidir (Bkz. İbrahim Aksoy- Türkiye, başvuru numaraları:

28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000).

Mevcut davada başvuran, terör örgütü liderinin açıklamalarını yayımlamaktan dolayı

mahkum edilmiştir. Sözkonusu makale, PKK eski lideri Abdullah Öcalan’ın açıklamalarını

içermektedir. Öcalan, makalede, PKK’nın Türkiye’ye doğru sürülmesi için Ankara’nın

desteğine bağlı olan Kürt Lider Talabani tarafından kabul edilen stratejiyi eleştirmektedir.

Böylece dava konusu sözler, siyasi bir tavır olarak görülmektedir.

AİHM, sözkonusu makalede kullanılan terimlere özel bir dikkat göstermektedir.

Abdullah Öcalan’ın tavrının yeniden şiddete yönelik olmadığı anlamına geldiği doğru olsa da,

AİHM, bu sözlerde bir anlam belirsizliği not etmektedir. Zira yazar, “meşru öz savunma”

çerçevesinde, PKK’nın kendini savunabilmesi gerektiğini belirtmektedir.

AİHM’ye göre böyle bir ifadenin kullanılması, şiddete başvurmayı meşrulaştırma

niyetini açık bir şekilde ortaya koymaktadır. AİHM, Abdullah Öcalan tarafından tanıtıldığı

gibi, PKK ideolojisinin, PKK tarafından “meşru müdafaa” olarak tanıtılan şiddete,

mücadeleye ve silahlı direnişe başvurmayı kapsadığını hatırlatmaktadır ( Bkz. bu anlamda,

Abdullah Öcalan tarafından yazılan kitabın yayımlanmasını içeren 22 Mart 2007 tarihli

Gülcan Kaya –Türkiye Davası, 6250/02).

3

AİHM’ye göre, sözkonusu açıklamalar açıklamayı yapanın kişiliğinden bağımsız

olarak değerlendirilemez. Aktarılan sözler PKK eski liderinin sözleri olduğundan bu sözlerin

önemini tespit etmek gerekmektedir. Böyle bir durumda, sözkonusu sözlerin, okuyucular için

özel bir önem taşıdığı görülmektedir ve bu sözler, silahlı mücadele ve direnişi meşrulaştırma

ve teşvik etme eğilimindedir. Dolayısıyla, okuyucu şiddete başvurmanın kendini savunmak

için geçerli ve haklı bir tedbir olduğu izlenimine kapılmaktadır. Güvenlik güçleri ve PKK

mensupları arasında yaklaşık 1985 yılından beri yaşanan büyük sıkıntıları da not etmek uygun

olacaktır. Güvenlik güçleri ve PKK mensupları arasındaki düşmanlıklar, çok sayıda insan

kaybına ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin büyük bir kısmında bugün kaldırılmış olan

olağanüstü halin ilan edilmesine neden olmuştur. Oysa AİHM, bölgede hüküm süren güvenlik

durumunu ağırlaştıracak olası söz ve eylemler hususunda yetkililerin kaygılarının farkındadır.

Böyle bir bağlamda, makalenin şiddeti destekler nitelikte olduğunun tespit edilmesi

gerekmektedir. ( Bkz. sözü edilen, Gülcan Kaya)

Ayrıca, AİHM, sunmak ve incelemek için gazetecilik bağlamında hiçbir yorum

yapılmaksızın açıklamaların olduğu gibi yayımlanmasının ve bunların PKK eski liderine ait

açıklamalar olmasının, şiddet kullanımına, silahlı direnişe veya başkaldırıya teşvik

edebileceğini düşünmektedir. AİHM’ye göre, bu durum, dikkate alınacak temel unsurdur

(Halis Doğan-Türkiye ( n⁰3), başvuru no: 4119/02, 10 Ekim 2006).

Ayrıca başvuranın, suç unsuru makalede ifade edilen açıklamalara kişisel olarak bağlı

olmadığı doğru olsa da, başvuran, bu açıklamaların sahibine fırsat tanımış ve bu açıklamaları

yayımlamıştır. Böylece başvuran, görüşlerini kamuoyuna duyuran kişilerin “görev ve

sorumlulukları” dolaylı olarak paylaşmaktadır (Bkz. mutatis mutandis, Öztürk-Türkiye,

başvuru no: 22479/93). Haber verme hakkının, şiddete teşvik eden söylemlerin veya terörist

gruplarının açıklamalarının (sözü edilen Gülcan Kaya) yayımlanmasında kullanılması

mümkün olamayacağından, gazetenin yazı işleri müdürü olan başvuran, makalenin içeriğine

ilişkin sorumluluktan muaf tutulamaz ( Sürek-Türkiye (n^o3), başvuru no: 24735/94, 8

Temmuz 1999).

Son olarak, yapılan müdahalenin orantılılığının belirlenmesinde verilen cezanın

niteliği ve ağırlığı da göz önüne alınmaktadır. Mevcut davada başvuran, para cezasına

çarptırılmış ve ulusal mahkemeler otuz gün süreyle gazetenin geçici olarak kapatılmasına

karar vermişlerdir. Bu bağlamda, AİHM, açıklamaların, şiddet, direniş veya başkaldırıya

teşvik oluşturduğunda, caydırıcı cezaların iç hukukta yer almasının gerekli olabileceğini

hatırlatmaktadır.

Böylece, AİHM, ulusal yetkililerin benzer durumda sahip olduğu takdir payını dikkate

alarak, başvuranın mahkumiyetinin yasal amaçlarla orantısız olduğunun düşünülemeyeceğine

kanaat getirmektedir. Sözkonusu şikayetin, açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AİHS’nin

35/3 ve 35/ 4. maddelerinin uygulanmasının reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

4

II. AİHS’NİN 6/1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, Yargıtay Başsavcısı’nın kendisine bildirilmeyen görüşüne cevap

veremediğinden şikayetçi olmaktadır. Bu bağlamda, başvuran AİHS’nin 6. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başvuruda başka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru olmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabul edilebilir

niteliktedir.

B. Esas Hakkında

AİHM, başvuranın sunduğu şikayete benzer bir şikayeti daha önce incelediğini ve

Cumhuriyet Başsavcısı’nın gözlemlerinin niteliği ve yargılanan kişinin yazılı olarak bunlara

cevap verme olanağının bulunmamasını göz önüne alarak, Cumhuriyet Başsavcısı’nın

görüşünün tebliğ edilmemesinden dolayı AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna

ulaştığını hatırlatmaktadır ( Bkz. Göç –Türkiye, başvuru no: 36590/97).

AİHM, mevcut davayı incelemesinin ardından, Hükümet’in mevcut durumda farklı bir

sonuca ulaştıracak ikna edici ne bir olay ne de bir argüman sunduğuna kanaat getirmektedir.

Böylece AİHM, AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşmaktadır.

III. 1 NO’LU EK PROTOKOL’UN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ

İDDASI HAKKINDA

Başvuran, gazetenin geçici olarak kapatılması tedbirinin, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesini ihlal ettiği kanaatindedir.

AİHS’nin 10. maddesi ile ilgili tespitini göz önüne alan AİHM, şikayetin açıkça

dayanaktan yoksun olduğuna ve AİHS’nin 35/3 ve 35/4. maddelerinin uygulanmasının

reddedilmesi gerektiğine kanaat getirmektedir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, maruz kaldığı maddi zararın 10.000 Euro değerinde olduğunu iddia

etmektedir. Başvuran, gazetenin faaliyetlerine tamamen son vermek zorunda kaldığını ve

kendisinin, çarptırıldığı para cezasını ödeyecek güçte olmadığından Türkiye’yi terk etmek ve

yurtdışına yerleşmek zorunda bırakıldığını belirtmektedir. Başvuran ayrıca manevi tazminat

olarak 10.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu iddiaları kabul etmemektedir.

AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi tazminat arasında nedensel bir bağ

görememektedir. Dolayısıyla, AİHM, sözkonusu talebi reddetmiştir.

5

Ayrıca AİHM, ihlal tespitinin kendisinin iddia edilen manevi zarar için yeterli adil

tazmin oluşturduğuna kanaat getirmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, AİHM önünde yapmış olduğu masraf ve harcamalar için 2.500 Euro talep

etmektedir. Bununla birlikte başvuran, bu hususta herhangi bir belge sunmamaktadır.

Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM içtihadına göre, bir başvuran masraf ve harcamaların geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.

Mevcut davada başvuran, avukatların gerçekleştirdiği işe ilişkin ödeme makbuzlarını

sunmadığından sözü geçen harcamaların hiçbirini belgelendirmemiştir. AİHM, yine de

başvuranın başvurusunu sunmak için kesinlikle masraf ve harcamalarda bulunduğu

kanısındadır ve bu nedenle masraf ve harcamalara ilişkin olarak en fazla 500 Euro

ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir. Dolayısıyla AİHM, bu miktarı AİHM

önündeki dava için ödemektedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.

BU GEREKÇELERLE, AİHM,

1. Oybirliğiyle, başvurunun AİHS’nin 6/1. maddesi kapsamındaki şikayetine ilişkin

kısmının kabuledilebilir ve oyçokluğuyla, başvurunun geriye kalan kısmının kabuledilemez

olduğuna;

2. Oybirliğiyle, AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Oybirliğiyle, ihlal tespitinin kendisinin, başvuran tarafından talep edilen manevi

tazminat için yeterli adil tazmin oluşturduğuna;

4. Oybirliğiyle,

a) AİHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, miktara

yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet’in

başvurana, masraf ve harcamalar için 500 Euro ( beş yüz Euro) ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit

oranda eşit oranda basit faizin uygulanmasına;

5. Oybirliğiyle, adil tazmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

6

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM iç tüzüğünün 77/2. ve 77/3.

maddelerine uygun olarak 20 Eylül 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

7

8