CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

Erdal TAꢀ -TÜRKĐYE DAVASI ( n^o4)

(Baꢁvuru no:29847/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Eylül 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (29847/02) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı olan Erdal Taꢀ’ın (baꢀvuran), 26 Haziran 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) Đnsan Hakları ve

Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Đ. Bilmez ve O. Yıldız

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN UNSURLARI

Baꢀvuran, 1974 yılı doğumludur ve Fribourg’da (Đsviçre) ikamet etmektedir. Olayların

meydana geldiği dönemde baꢀvuran “2000’de Yeni Gündem” isimli günlük gazetede sorumlu

yazı iꢀleri müdürüydü.

2000’de Yeni Gündem isimli gazete, 27 Mart 2001 tarihinde, “PKK eleꢀtirdi; Ulusal

Program demokratik değil” baꢀlıklı bir makale yayımlamıꢀtır. Sözkonusu makale yasa dıꢀı bir

örgüt olan PKK’nın yetkililerinden Duran Kalkan’ın açıklamalarını içermektedir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı, sorumlu yazı iꢀleri

müdürü sıfatıyla baꢀvuranı, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 6/2. ve 6/4. maddesi

uyarınca terör örgütü yöneticilerinin açıklamalarını yayımlamakla suçlamıꢀtır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 21 Ağustos 2001 tarihinde, baꢀvuranı üzerine atılı

olaylardan suçlu bulmuꢀ ve 570.375.000 TL ( yaklaꢀık 435 Euro) para cezasına çarptırmıꢀtır.

Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın baꢀvurana bildirilmeyen görüꢀü ıꢀığında Yargıtay, 29 Ocak

2002 tarihinde, ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuran Đsviçre’ye yerleꢀmiꢀ ve sözkonusu günlük gazete

faaliyetlerine son vermiꢀtir. Baꢀvuran, para cezasını ödememiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, cezai mahkumiyetinin, ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini ileri

sürmektedir. Baꢀvuran, bu bağlamda, AĐHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümete göre, sözkonusu makalenin terör örgütü PKK’nın propagandasını yapması

nedeniyle, dava konusu müdahale, AĐHS’nin 10/2. maddesi bakımından haklı görülmektedir.

AĐHM, dava konusu mahkumiyet kararının, AĐHS’nin 10. maddesinin güvence altına

aldığı baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluꢀturmasının taraflar arasında ihtilafa

neden olmadığını kaydetmektedir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve

AĐHS’nin 10/2. maddesi uyarınca ulusal güvenlik, kamu düzenin korunması ve toprak

bütünlüğü gibi yasal amaç güttüğüne itiraz edilmemektedir. ( Bkz. Yağmurdereli-Türkiye,

baꢀvuru no: 29590/96, 4 Haziran 2002) Uyuꢀmazlık sözkonusu tedbirin “demokratik bir

toplumda gerekli” olup olmadığını sorusuna dayanmaktadır.

AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadından doğan genel ilkeleri hatırlatmaktadır. (Bkz:

Ceylan-Türkiye, baꢀvuru no: 23556/94, Öztürk-Türkiye, baꢀvuru no: 22479/93 ve Đbrahim

Aksoy-Türkiye, baꢀvuru numaraları: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000)

AĐHM, suç unsuru sayılan makalede kullanılan terimlere ve yayımlandıkları bağlama

özellikle dikkat etmiꢀtir. Bu bağlamda, AĐHM, göreceği davanın bulunduğu koꢀulları,

özellikle terörle mücadeleye bağlı zorlukları göz önünde bulundurmuꢀtur (Bkz. Đbrahim

Aksoy).

Mevcut davada sözkonusu makale, ulusal programın yapınsın demokratik olmadığını

belirten PKK yetkililerinden Duran Kalkan’ın açıklamalarını aktarmaktadır. Ulusal

mahkemeler, baꢀvuranın, terör örgütünün ve yöneticilerinin açıklamalarını yayımlamaktan

suçlu olduğu kanısına varmıꢀlardır.

AĐHM, mevcut dava koꢀullarının, Halis Doğan-Türkiye (no:2) (baꢀvuru no: 71984/01,

25 Temmuz 2006), Çapan-Türkiye (baꢀvuru no: 71978/01, 25 Temmuz 2006), Yıldız ve Taꢀ-

Türkiye (no:1), (no:2), (no:3) ve (no:4) (baꢀvuru no: 77641/01, 77642/01, 477/02 ve 3847/02,

19 Aralık 2006) ve daha yakın zamanlı Demirel ve Ateꢀ-Türkiye (baꢀvuru no: 10037/03 ve

14813/03, 12 Nisan 2007) kararlarında belirtilen koꢀullarla benzerlik gösterdiğini not

etmektedir. AĐHM, bilgilendirme görevinin kaçınılmaz olarak “ görev ve sorumluluklar”

içerdiğini ve basın kuruluꢀlarının kendiliklerinden uyması gereken sınırlamaları hatırlatmanın

yararlı olacağı kanaatindedir. Medyada yer alan bir yazı, kendilerini terörist örgütlerin

mensupları olarak tanıtan kiꢀilerin açıklamalarını aktardığında ve böyle bir yayın, konuꢀmayı

yapanın ꢀiddet içerikli ve demokrasinin reddine iliꢀkin fikirlerinin yayılmasını sağlayabilecek

nitelikte olduğunda, sözkonusu hatırlatma özellikle yerinde olur (mutatis mutandis Stankov ve

Ilinden birleꢀik Makedon Örgütü-Bulgaristan, baꢀvuru no: 29221/95 ve 29225/95, Demirel ve

Ateꢀ).

Mevcut davada, ulusal mahkemelerin kararlarında belirtilen gerekçeleri inceleyen

AĐHM, yine de bu gerekçelerin, baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına yönelik yapılan

müdahaleyi haklı çıkarmak için yeterli olduklarının düꢀünülemeyeceğine kanaat

getirmektedir. Dava konusu açıklamalar, açıklamayı yapanın kiꢀiliğinden bağımsız olarak

değerlendirilemese de bu koꢀulun kendisi ihtilaflı müdahaleyi haklı çıkaramamaktadır. (bu

bağlamda, bkz. diğerleri arasından, Halis Doğan-Türkiye (no:2), Çapan-Türkiye, Demirel

Ateꢀ-Türkiye, sözü edilen bu davalarda, suçlu bulunan terör örgütü liderlerinin açıklamaları

söz konusudur).

Sözkonusu makalenin bazı parçaları, Türk Devleti’ne iliꢀkin olarak negatif bir tablo

çizmekte ve yazıya düꢀmanca bir yan anlam vermekte ise de, ꢀiddete, direniꢀe baꢀkaldırıya

teꢀvik etmemektedir ve nefret içeren bir söylem söz konusu değildir (Bkz. Sürek-Türkiye

(no:1), baꢀvuru no: 26682/95 ve Gerger –Türkiye, baꢀvuru no: 24919/94, 8 Temmuz 1999).

Son olarak, yapılan müdahalenin orantılılığının belirlenmesinde verilen cezanın

niteliği ve ağırlığı göz önüne alınacak unsurlardır. Mevcut davada baꢀvuran, para cezasına

çarptırılmıꢀtır. Para cezasının ödenmemiꢀ olması ihtilaflı müdahalenin önemini hiçbir

bakımdan azaltmamaktadır.

Bu koꢀullarda AĐHM, baꢀvuranın mahkumiyetinin izlenen amaçla orantısız olduğunu

ve “demokratik bir toplumda gerekli olmadığını” düꢀünmektedir. Böylece, AĐHS’nin 10.

maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6/1.MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, Yargıtay Baꢀsavcısı’nın kendisine bildirilmeyen görüꢀüne yanıt

veremediğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran, AĐHS’nin 6. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvuruda baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilmezlik unsuru olmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas Hakkında

AĐHM, baꢀvuranın sunduğu ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce incelediğini ve

Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın gözlemlerinin niteliği ve yargılanan kiꢀinin yazılı olarak bunlara

cevap verme olanağının bulunmamasını göz önüne alarak, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın

görüꢀünün tebliğ edilmemesinden dolayı AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna

ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (Bkz. Göç-Türkiye, baꢀvuru no: 36590/97).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀtir. AĐHM, Hükümet’in mevcut durumda farklı bir

sonuca ulaꢀtıracak ikna edici ne bir delil ne de bir argüman sunduğunu düꢀünmektedir.

Bu durumda AĐHM, AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, maruz kaldığı maddi zararın 10.000 Euro değerinde olduğunu iddia

etmektedir. Baꢀvuran, çok sayıdaki mahkumiyetin ardından, gazetenin faaliyetlerine

tamamen son vermek zorunda kaldığını ve kendisinin, çarptırıldığı para cezasını ödeyecek

güçte olmadığından Türkiye’yi terk etmek ve yurtdıꢀına yerleꢀmek zorunda bırakıldığını

belirtmektedir. Baꢀvuran ayrıca manevi tazminat olarak 10.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

Đddia edilen maddi tazminata iliꢀkin olarak, AĐHM, sunulan delillerin, maddi zararın

AĐHS’nin 10. maddesinden kaynaklandığını açık bir ꢀekilde belirleme olanağı tanımadıklarını

düꢀünmektedir (aynı anlamda, Bkz. Karakoç ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru numaraları:

27692/95, 28138/95 ve 28498/95). Para cezası hususunda ise, baꢀvuranın bu cezayı hiçbir

zaman ödemediği görülmektedir. Bu durumda AĐHM, bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀılık

AĐHM, manevi tazminat olarak baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesi gerektiğini düꢀünmektedir.

C. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalar için 2.500 Euro talep

etmektedir. Bununla birlikte baꢀvuran, bu hususta herhangi bir belge sunmamaktadır.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran masraf ve harcamaların geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranın, avukatların gerçekleꢀtirdiği iꢀe iliꢀkin ödeme

makbuzlarını sunmadığından sözü geçen harcamaların hiçbirini belgelendirmediğini tespit

etmektedir. AĐHM, yine de baꢀvuranın baꢀvurusunu sunmak için kesinlikle masraf ve

harcamalarda bulunduğu kanısındadır ve bu nedenle masraf ve harcamalara iliꢀkin olarak en

fazla 500 Euro ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir.

D. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.

BU GEREKÇELERLE, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44/2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere:

i. manevi tazminat için 1.000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

ii. masraf ve harcamalar için 500 Euro (beꢀ yüz Euro) ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit

oranda basit faizin uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM iç tüzüğünün 77/2. ve 77/3.

maddelerine uygun olarak 20 Eylül 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.