CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ERDEMLĐ / TÜRKĐYE DAVASI

(29495/95)

Strazburg

30 Ekim 2001

USULE ĐLĐꢀKĐN ĐꢀLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaꢁı olan Hasan Erdemli'nin ("baꢁvuran"), 13 Ekim 1995 tarihinde,

Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢁme'nin ("Sözleꢁme") eski 25.maddesi

uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon") yaptığı

baꢁvurudur (baꢁvuru no. 29495/95).

Baꢁvuranı, Ankara'da faaliyet gösteren avukat Hüsnü Öndül temsil etmektedir. Hükümet

Mahkeme önündeki yargılama için bir ajan tayin etmemiꢁtir.

Baꢁvuran, kendisine polis sorgusu esnasında avukat bulundurma hakkı tanınmadığı, savcı

veya yargıç gözetimi olmaksızın sorgulandığı için Sözleꢁme'nin 6§1 maddesi uyarınca adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle ꢁikayette bulunmuꢁtur.

Baꢁvurunun Komisyon tarafından Hükümete bildirilmesini müteakiben dava, Sözleꢁme'nin 11.

Protokolünün 5§2 Maddesi uyarınca 1 Kasım 1998'de Mahkeme'ye gönderilmiꢁtir.

Baꢁvuru Mahkeme'nin Birinci Bölümü tarafından ele alınmıꢁtır (Đç Tüzüğün 52/1. kuralı). Bu

Bölüm içerisinde davayı inceleyecek olan Daire (Sözleꢁme'nin 27/1.maddesi) Đç Tüzüğün

26/1 sayılı kuralına göre oluꢁturulmuꢁtur. Sayın Rıza Türmen, Türkiye ile ilgili olarak seçilen

hakim, davayı ele alacak olan Daireden çekilmiꢁtir (Kural 28). Hükümet, onun yerine, ad hoc

hakim olarak Sn. Feyyaz Gölcüklü'yü tayin etmiꢁtir (Sözleꢁme'nin 27/2. maddesi ve Kural

29/1).

5 Eylül 2000 tarihinde, tarafların görüꢁlerini alan Mahkeme, baꢁvuruyu Hükümete bildirildiği

ꢁekilde kabuledilebilir bulmuꢁtur. Baꢁvuranın ilave iddiaları kabuledilemez bulunmuꢁtur.

21 Ağustos 2001 tarihinde Kısım Sekreteri, yazıꢁma teatisini müteakiben, taraflara

Sözleꢁme'nin 38§1 Maddesinin (b) bendi uyarınca dostane çözüm yolunu önermiꢁtir. 13 Eylül

2001 tarihinde baꢁvuranın temsilcisi ve 17 Eylül 2001 tarihinde Hükümet Mahkemeye, daha

önce önerilen koꢁullarda dostane çözüm yolu üzerinde anlaꢁmaya vardıklarını bildirmiꢁlerdir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

OLAYLAR

21 Nisan 1992 tarihinde Samsun Emniyet Müdürlüğünde görevli polis memurları bir tahkikat

esnasında baꢁvuranı gözaltına almıꢁlardır. 21 Nisan 1992 tarihinde, Samsun Emniyet

Müdürlüğü, Samsun Cumhuriyet Savcılığından, baꢁvuranın ve gözaltında bulunan dokuz

kiꢁinin gözaltı süresinin uzatılması talebinde bulunmuꢁtur. Aynı tarihte, savcılık, gözaltı

süresini on beꢁ gün uzatmıꢁtır.

22 Nisan 1992 tarihli bir belgeye göre, polis memurları, baꢁvuranın ifadesini müteakiben bir

evde arama yapmıꢁlardır. Bu evde yapılan aramada, Samsun ve Fatsa'ya ait ꢁehir planları,

pankartlar, pankartları hazırlamak için kullanılan boya ve fırçalar ve Marksist Leninist

yayınlar bulunmuꢁtur. Pankartlarda, “ Türkülerle Halaylarla Özgürlük Gecesi ; Halkların

Kardeꢁliği ve Mücadelesi Faꢁizmi Yenecektir ; Devrimci Sol Güçler ” gibi sloganlar vardır.

27 Nisan 1992 tarihindeki sorgusunda baꢁvuran, THKP/C ve DEV-SOL gibi yasadıꢁı

örgütlerin eylemlerine karıꢁtığını ayrıntılı bir ꢁekilde anlatmıꢁtır. 1980 darbesinden önce

birkaç solcu örgütün aktif üyesi olduğunu itiraf etmiꢁtir. Darbe sonrasında tutuklanıp Erzincan

Sıkıyönetim Mahkemesinde yargılanan ve idam cezasına çarptırılan baꢁvuran Ağustos

1991'de aklanmıꢁtır. Beraatını müteakiben yine DEV-SOL eylemlerine katılan baꢁvuran

gözaltına alınmasından 25 gün öncesine kadar örgütün üyesi olarak kalmıꢁtır. P.T. ve H.T. ile

birlikte, Mücadele Dergisi gibi, örgütün yayımlarını dağıtmıꢁtır. H.T. için örgütün diğer

üyelerinin de kaldığı bir ev kiralamıꢁtır. Baꢁvuran ifadesini hiçbir zorlamaya maruz kalmadan

verdiğini beyan etmiꢁtir.

30 Nisan 1992 tarihinde Samsun Adli Tıp Kurumunda muayene olan baꢁvuran, aynı gün

savcılıktaki sorgusunda polisteki ifadesini tekrarlamıꢁ ve bu ifadeyi baskı altında vermediğini

belirtmiꢁtir. Baꢁvuran, 7 Nisan 1992 tarihine dek THKP/C – DEV-SOL örgütünün bir

üyesidir. Bu tarihten sonra örgütle bir iliꢁkisi olmamıꢁtır. 1991 yılında aklandıktan sonra üç

veya üç buçuk ay kadar bir süre örgütün üyesi olan baꢁvuran örgütün yasadıꢁı herhangi bir

faaliyetine katılmamıꢁtır.

30 Nisan 1992 tarihinde Samsun Sulh Ceza Mahkemesine çıkarılan baꢁvuran, örgütün

yasadıꢁı bir faaliyetine katılmadığını ve polis ve savcıya verdiği ifadelerin doğru olduğunu

belirtmesine karꢁılık mahkeme baꢁvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢁtir.

27 Mayıs 1992 tarihinde Ankara DGM savcısı, TCK 168§1, 31, 33, 36, 40. maddeleriyle 3713

sayılı kanunun 5. maddesi uyarınca baꢁvuranı THKP/C – DEV-SOL örgütü üyesi olmakla

suçlayan bir iddianame hazırlamıꢁtır.

3 Temmuz 1992 tarihinde Ankara DGM'ye çıkarılan baꢁvuran, hakkındaki iddiaları ve savcı

ve sulh ceza mahkemesinde verdiği ifadeleri reddetmiꢁtir. Aynı tarihte Ankara DGM

baꢁvuranın tahliyesine karar vermiꢁtir.

16 Mart 1993 tarihinde Ankara DGM, baꢁvuranın THKP/C – DEV-SOL örgütü üyesi

olduğuna karar vermek için delillerin yetersiz olduğuna, dolayısıyla baꢁvuranın beraatine

karar vermiꢁtir. Savcılık, baꢁvuranın THKP/C – DEV-SOL örgütünün yasadıꢁı faaliyetlerine

karıꢁtığı ve örgütte özel görevler üstlendiğine dayanarak TCK 168§1 maddesi uyarınca

mahkum edilmesi talep ederek kararı Yargıtay'da temyiz etmiꢁtir. Yargıtay Ankara DGM'nin

kararını bozmuꢁtur.

2 ꢀubat 1994 tarihinde Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinde yapılan ilk soruꢁturmada,

baꢁvuran önceki ifadelerini tekrar etmiꢁ ve mahkemeden ilk kararına bağlı kalmasını talep

etmiꢁtir. Baꢁvuran ve avukatı, Devlet Güvenlik Mahkemesinde yapılan diğer duruꢁmalara

katılmamıꢁlardır.

30 Kasım 1994 tarihinde Ankara DGM Yargıtay'ın kararına uyarak baꢁvuranı TCK 168§1

uyarınca 18 yıl 9 ay hapse mahkum etmiꢁtir. Mahkeme, baꢁvuranın iddiaları reddetmesine

rağmen polise, savcıya ve sulh ceza mahkemesine verdiği ifadelerin ve diğer sanıkların

ifadelerinin baꢁvuranın eylemlerini kanıtladığına karar vermiꢁtir. Mahkeme bu kararı verirken

özellikle, baꢁvuranın polise, cumhuriyet savcısına ve hakime verdiği ifadelere, N.K. adlı

tanığın ifadesine ve sanıklar S.Ü. ve A.T.'nin ifadesine dayanmıꢁtır. Mahkeme bu karara

varırken baꢁvuranın evinde yapılan aramada ele geçirilen afiꢁlere, ꢁehir haritalarına ve

Marksist-Leninist yayınlara da dayanmıꢁtır. Mahkeme, toplanan delillerin baꢁvuranın yasadıꢁı

örgüt üyesi olduğunu kanıtlamaya yeterli olduğuna karar vermiꢁtir.

Baꢁvuran, 4 ꢀubat 1995 tarihinde mevcut delillerin aleyhindeki iddiaları kanıtlayacak nitelikte

olmadığını öne sürerek Ankara DGM'nin kararını temyiz etmiꢁtir. Baꢁvuran diğer sanıklar,

S.Ü. ve A.T.'nin de baꢁvuranla örgütün eylemlerine karıꢁmadıklarını ifade ettiklerini

belirterek bu ifadelerin kanıt olarak kabul edilemeyeceğini iddia etmiꢁtir. Baꢁvuran ayrıca

tanık N.T.'nin iddiaları kanıtlayacak bir ifade vermediğini ifade etmiꢁ, mahkemenin bu

ifadeleri delil olarak kabul etmemesini talep etmiꢁtir.

15 Haziran 1995 tarihinde Yargıtay, 30 Kasım 1994 tarihli kararı onamıꢁtır.

HUKUK

13 Eylül 2001 tarihinde Mahkeme, Hükümet'ten aꢁağıdaki bildirimi almıꢁtır:

“Türk Hükümeti'nin, 29495/96 no.'lu baꢁvurunun dostane çözüme kavuꢁturulması

çerçevesinde Hasan Erdemli'ye ex gratia olarak 35,000 Fransız Frangı tutarında ödeme

yapmayı teklif ettiğini bildiririm. Bu miktar her türlü maddi ve manevi zarar ile masrafı

kapsamakta olup Mahkeme'nin, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢁmesi'nin 39.maddesi uyarınca

verdiği kararın bildirilmesini takip eden üç ay içerisinde her türlü vergiden muaf olmak üzere

ödenecektir. Bu ödeme davanın nihai kararını oluꢁturacaktır.

Hükümet, davayı, Sözleꢁme'nin 43§1 maddesi uyarınca Büyük Daireye götürülmesini talep

etmeyeceğini de taahhüt etmektedir.”

Mahkeme, 17 Eylül 2001 tarihinde de, baꢁvuranın temsilcisi tarafından imzalanmıꢁ olan

aꢁağıdaki bildirimi almıꢁtır:

“Türk Hükümetinin bana, her türlü vergi ve kesintiden muaf olarak, Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢁmesi'nin 39. maddesine göre Mahkeme kararının kendisine tebliğ edildiği tarihten

itibaren üç ay içerisinde, maddi-manevi tazminat ve yargılama masraflarını kapsamak üzere,

29495/96 sayılı baꢁvurunun dostane çözümü amacıyla, ex gratia olarak toplam 35,000

(otuzbeꢁ bin) Fransız Frangı ödemeye hazır olduğunu bildiririm.

Bu teklifi kabul ediyorum ve bu baꢁvuruya konu olaylarla ilgili olarak herhangi bir ilave

talepte bulunmayacağımı taahhüt ediyorum. Davanın kesin olarak sonuçlandırıldığını kabul

ediyorum.

Bu bildirim, Türk Hükümetiyle vardığım dostane çözüm çerçevesinde yapılmıꢁtır.

Ayrıca bu davanın, Mahkeme kararını verdikten sonra, Sözleꢁme'nin 43/1. maddesi

çerçevesinde Büyük Daire'ye tevdi edilmesini talep etmeyeceğimi taahhüt ederim.”

Mahkeme, tarafların üzerinde uzlaꢁtıkları anlaꢁmayı dikkate almakta (Sözleꢁmenin 39.

Maddesi) ve bu anlaꢁmanın, Sözleꢁme ve eki Protokollerde tanımlanan insan haklarına saygı

ilkesine uygun olduğuna kanaat getirmektedir (Sözleꢁme'nin 37§1 vd ile Đçtüzüğün 62§3

Maddeleri).

Dolayısıyla dava zabıtlardan düꢁürülmelidir.

BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Davanın, zabıtlardan düꢁürülmesine karar vermiꢁ;

2. Tarafların davanın Büyük Daire'de tekrar görüꢁülmesini talep etmeyeceklerine iliꢁkin

taahhütlerini kaydetmiꢁtir.

Đꢁbu karar, 25 Eylül 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkralarına uygun bir

biçimde Đngilizce verilmiꢁ ve yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

Michael O'BOYLE Elisabeth PALM

Sekreter Baꢁkan