COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERDOĞAN YILMAZ VE DĐĞERLERĐ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 19374/03)

KARAR

STRAZBURG

14 Ekim 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 19374/03 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz, Birsen Kaya, Sırma Yeter, Mustafa Yeter,

Dursun Yeter ve Ayꢀe (Yeter) Yumli’nin (“baꢀvuranlar”), Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 30 Mayıs 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler

Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından F.N. Ertekin, T. Ayçık ve K. Öztürk

tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1960, 1955, 1974, 1924, 1955, 1957 ve 1970 doğumludur. Erdoğan

Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz, ve Ayꢀe (Yeter) Yumli Đstanbul’da; Sırma Yeter ve Mustafa Yeter

Erzincan’da ve Dursun Yeter Nevnkirchen’de (Avusturya) ikamet etmektedir.

Baꢀvuranlar Sırma Yeter, Mustafa Yeter, Dursun Yeter ve Ayꢀe (Yeter) Yumli 7 Mart

1999 tarihinde vefat eden Süleyman Yeter’in yakınlarıdır.

Baꢀvuranlar, Süleyman Yeter’in 22 ꢁubat 1997 tarihinde Đstanbul’un Avcılar semtinde

sokakta yürürken polis memurlarınca yakalandığını ve yasadıꢀı silahlı bir örgüt olan Marksist

Leninist Komünist Parti’ye üye olduğu ꢀüphesi ile Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde göz

altına alındığını belirtmiꢀtir. Polis tarafından hazırlanan yakalama tutanağında Yeter’in sekiz

kiꢀi ile birlikte bir apartman dairesinde yakalandığı belirtilmektedir. Yakalama tutanağı,

yakalananların imzalarını içermemektedir.

Aynı gün Erdoğan Yılmaz, Birsen Kaya ve Ayꢀe Yılmaz polis tarafından evlerinde

yakalanmıꢀ, MLKP eylemlerine dahil oldukları ꢀüphesi ile Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde

göz altına alınmıꢀlardır.

Emniyet Müdürü, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Süleyman Yeter,

Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz, Birsen Kaya ve diğer on dört kiꢀinin gözaltı süresinin

Savcısı’ndan 7 Mart 1997’ye kadar uzatılmasını istemiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı, gözaltı

süresini 15 gün uzatmıꢀtır. Ayrıca tutukluların her üç günde bir muayene edilmesi gerektiğini

belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz ve Birsen Kaya ile Süleyman Yeter’in

gözaltında tutuldukları süre içerisinde çeꢀitli kötü muamelelere maruz kaldıkları iddia

edilmiꢀtir. Erdoğan Yılmaz’ın gözlerinin bağlandığı, dövüldüğü, kollarından asıldığı, elektrik

ꢀokuna maruz bırakıldığı, ayakta durmaya mecbur edildiği, yiyecek ve uykudan mahrum

bırakıldığı ve ölümle tehdit edildiği iddia edilmiꢀtir. Ayꢀe Yılmaz’ın gözlerinin bağlandığı,

1

dövüldüğü, cinsel taciz gördüğü, ayakta durmaya mecbur edildiği, zorla yüksek sesli müzik

dinletildiği, uyumasının engellendiği ve tehdit edildiği iddia edilmiꢀtir. Ayrıca Birsen

Kaya’nın gözlerinin bağlandığı, dövüldüğü, hakarete uğradığı, çıplak bırakıldığı, kollarından

asıldığı ve ayakta durmaya mecbur edildiği iddia edilmiꢀtir. Son olarak, Süleyman Yeter’in

gözlerinin bağlandığı, dövüldüğü, hakarete uğradığı, üzerine soğuk su tutulduğu, kollarından

asıldığı, zorla yüksek sesli müzik dinletildiği ve uyumasının engellendiği iddia edilmiꢀtir.

Baꢀvuran Erdoğan Yılmaz polis tarafından gözaltında tutulduğu süre içerisinde adli tıp

doktoru tarafından üç kez muayene edilmiꢀtir:

- 26 ꢁubat 1997 tarihli raporda, baꢀvuranın sağ dirseğinde 0,5 cm’lik bir yara ve sol

kürekkemiğinde 3 ila 4 cm’lik kabuk bağlamıꢀ bir yara olduğu kaydedilmiꢀtir.

- Baꢀvuranın ikinci muayenesi, 3 Mart 1997 tarihinde yapılmıꢀtır. Sol dirseğinde 1x1

cm’lik kabuk bağlamıꢀ bir yara, sırtında 1 x 2 cm’lik çeꢀitli hiperemik yaralar ve sağ

bileğinde 2 x 1 cm’lik çürüme kaydedilmiꢀtir.

- 6 Mart 1997 tarihinde yapılan üçüncü muayenede adli tıp doktoru, 3 Mart 1997

tarihli rapordaki bulguların halen görüldüğünü kaydetmiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın

göğsünde sancı olduğunu gözlemlemiꢀtir.

Baꢀvuran Ayꢀe Yılmaz, sırasıyla 26 ꢁubat, 3 Mart ve 6 Mart 1997 tarihlerinde doktor

muayenesine götürülmüꢀtür. Đlk iki rapora göre, vücudunda kötü muamele izi

bulunmamaktadır. 6 Mart 1997 tarihli sağlık raporunda diğer tutuklularla birlikte muayene

edildiği belirtilmiꢀtir. Ancak, Ayꢀe Yılmaz’a iliꢀkin bir yorum bulunmamaktadır. Ayꢀe

Yılmaz, serbest bırakılmasını müteakiben, sağlık raporu almak için Đstanbul Đnsan Hakları

Vakfı’na baꢀvurmuꢀtur. 23 Ekim 1997 tarihinde hazırlanan raporda, baꢀvuranın bileklerinde

kabuk bağlamıꢀ yaralar bulunduğu, sağ dirseğinde ağrı olduğu, her iki kolunda da kabuk

bağlamıꢀ çok sayıda küçük yara bulunduğu kaydedilmiꢀtir.

Baꢀvuran Birsen Kaya da polis tarafından gözaltında tutulduğu süre içerisinde üç kez

muayene edilmiꢀtir.

- Vakıf Gureba Hastanesi doktoru tarafından hazırlanan 27 ꢁubat 1997 tarihli raporda

baꢀvuranın sol omzunda uyuꢀma olduğu ve sol elini kıpırdatamadığı kaydedilmiꢀtir.

- Đstanbul Adli Tıp Kurumu’nda hazırlanan 4 Mart 1997 tarihli raporda baꢀvuranın

sırtında 10 cm’lik kabuk bağlamıꢀ bir yara bulunduğu, sol kolunda ağrı ve uyuꢀma

olduğu ve sol elini kullanamadığı kaydedilmiꢀtir.

- 6 Mart 1997 tarihinde baꢀvuran bir kez daha Đstanbul Adli Tıp Kurumu’nda muayene

edilmiꢀtir. Sözkonusu tarihte hazırlanan raporda 4 Mart 1997 tarihinde kaydedilen

yaraların halen görüldüğü gözlemlenmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Sırma Yeter, Mustafa Yeter, Dursun Yeter ve Ayꢀe (Yeter) Yumli’nin

yakını olan Süleyman Yeter de polis tarafından gözaltında tutulduğu süre içerisinde üç kez

muayene edilmiꢀtir:

2

- Đlk muayene Vakıf Gureba Hastanesi doktoru tarafından 27 ꢁubat 1997 tarihinde

yapılmıꢀtır. Doktor, sağ koltukaltının yan kısmında 5 cm’lik kabuk bağlamıꢀ bir yara

kaydetmiꢀtir.

- 3 Mart 1997 tarihli raporda, adli tıp doktoru Süleyman Yeter’in kollarında parmak

uçlarına kadar ulaꢀan ağrı ve uyuꢀma kaydetmiꢀtir. Ayrıca kürekkemiğinde ağrı

kaydetmiꢀtir. Üç gün süreli iꢀ görmezlik raporu vermiꢀtir.

- Farklı bir adli tıp doktorunca hazırlanan 6 Mart 1997 tarihli raporda her iki kolunda

da hareket kaybı ve sağ kürekkemiğinde 1 cm’lik çürüme kaydedilmiꢀtir.

6 Mart 1997 tarihinde baꢀvuranlar Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz, Birsen Kaya ve Sırma

Yeter ile Süleyman Yeter Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı önüne

çıkarılmıꢀtır. Haklarındaki suçlamaları reddetmiꢀlerdir. Aynı zamanda polis gözetimindeyken

maruz kaldıklarını iddia ettikleri muameleyi ayrıntılı olarak anlatmıꢀlardır. Süleyman Yeter,

kollarını oynatamadığı için ifadesini imzalayamamıꢀtır. Aynı gün Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi hakimi Süleyman Yeter’in tutuklanmasına, baꢀvuranlar Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe

Yılmaz ve Birsen Kaya’nın da tutuksuz olarak yargılanmalarına karar vermiꢀtir.

Süleyman Yeter 10 Mart 19997 tarihinde Fatih Cumhuriyet Savcısı’na gözaltında

kendisine iꢀkence yaptıklarını iddia ettiği polis memurları hakkında ꢀikayet sunmuꢀtur.

Cezaevi yetkilileri aracılığıyla sunduğu yazılı ifadesinde, kendisine yapılan iꢀkenceyi

ayrıntılarıyla anlatmıꢀtır.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 17 Mart 1997 tarihinde, üç

baꢀvuran ile Süleyman Yeter’in gözaltında tutuldukları sırada polis memurlarının tutumlarıyla

ilgili ꢀikayetçi olan ifadeleriyle ilgili tıp raporlarını Fatih Cumhuriyet Savcısı’na göndermiꢀ,

gerekli soruꢀturmanın yürütülmesini talep etmiꢀtir.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 31 Mart 1997 tarihinde, Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’nden,

ꢀikayetçilerin gözaltında tutulmalarına iliꢀkin tüm belgeleri göndermesini talep etmiꢀtir.

Đstanbul Emniyet Müdürü 28 Mart 1997 ile 2 Nisan 1997 tarihlerinde Cumhuriyet

Savcısı’nın ꢀüphelileri yakalama iznini, yakalama tutanaklarını, vaka raporlarını, tıp

raporlarını ve olaya karıꢀan polis memurlarının isimlerini listesini sunmuꢀtur.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 8 Mayıs 1997 tarihinde, 21 ꢁubat 1997 ile 6 Mart 1997 tarihleri

arasında görev baꢀında olan polis memurlarının ifadelerini almıꢀtır. 23 Haziran 1997

tarihinde, Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesiyle uyumlu olarak Đstanbul Cumhuriyet

Savcısı’nın sekiz polis memuru hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatmasını öneren bir rapor

hazırlamıꢀtır. Đstanbul Cumhuriyet Savcısı 4 Temmuz 1997 tarihinde sekiz polis memuru

hakkında Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne iddianame sunmuꢀ, polisleri Türk Ceza

Kanunu’nun 243. maddesiyle uyumlu olarak kötü muamelede bulunmakla suçlamıꢀtır.

Davada baꢀvuranlar Erdoğan Yılmaz ve Ayꢀe Yılmaz ꢀikayetçi olarak, Birsen Kaya ve

Süleyman Yeter ise müdahil taraf olarak yer almıꢀlardır.

Đlk duruꢀma 24 Ekim 1997 tarihinde görülmüꢀtür. Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Erdoğan

Yılmaz ve Ayꢀe Yılmaz’ı dinlemiꢀ, baꢀvuranlar polisin kendilerine uyguladıkları kötü

muameleyi anlatmıꢀlardır. Erdoğan Yılmaz kollarından askıya alındığını, hakarete uğradığını,

altı gün boyunca elleri bağlı halde kaldığını anlatmıꢀtır. Ayꢀe Yılmaz, gözaltının ilk beꢀ

3

gününde, gözlerinin bağlandığından, dövüldüğünden, tehdit edildiğinden, hakarete

uğradığından ve yüksek sesle müzik dinlemeye zorlandığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Hem

Erdoğan Yılmaz hem Ayꢀe Yılmaz onlara iꢀkence eden polis memurlarını teꢀhis

edebileceklerini ve polis memurlarından birinin ismini verebileceklerini belirtmiꢀlerdir. Aynı

gün, Süleyman Yeter’in Gebze Ağır Ceza Mahkemesi’nde istinabeyle alınan ifadesi

mahkemede okunmuꢀtur.

Sanık polis memurları 16 Aralık 1997 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne ilk kez

çıkmıꢀlar, avukatları olmadığından ifade vermeyi reddetmiꢀlerdir.

Biri haricinde tüm sanık polis memurları ve avukatları 7 Mayıs 1998 tarihinde

mahkemede hazır bulunmuꢀlardır. Zabıtlara göre kendilerine yöneltilen iddiaları

reddetmiꢀlerdir.

Mahkeme 7 Temmuz 1998 tarihinde, suçun niteliğine ve dava dosyasının içeriğine

dayanarak ve hepsinin daimi iꢀleri ve adresleri bulunduğunu göz önünde bulundurarak,

sanıkların tutuklanmaları talebini reddetmiꢀtir.

2 Ekim 1998 tarihli duruꢀmada, tanıklardan biri, dinleyiciler içindeki bir kimseyi

kendisine iꢀkence yapan polislerden biri olarak teꢀhis etmiꢀtir. Bunun ardından, Cumhuriyet

Savcısı bu kiꢀi için ayrı bir iddianame sunmuꢀ, sanık sayısı sekizden dokuza yükselmiꢀtir.

Mahkeme 10 Aralık 1998 tarihinde baꢀvuran Birsen Kaya’nın ifadesini almıꢀ, Birsen

Kaya kollarından asıldığı ve cinsel tacize uğradığı yönünde ifade vermiꢀtir. Ayrıca kendisini

muayene eden doktorun tüm ꢀikayetlerini kaydetmediğini ileri sürmüꢀtür. ꢁikayette bulunmak

için ismini sorduğunda, doktor ismini vermemiꢀtir. Ayrıca, cezaevine dönerken, ismini

mahkemeye verdiği bir polisin onu tokatlayıp boğazını sıktığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Mahkeme 2 Mart 1999 tarihli duruꢀmada, 29 Nisan 1999 tarihinde görülecek bir sonraki

duruꢀmada sanık polis memurlarıyla davacıları yüzleꢀtirmeye karar vermiꢀtir.

Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi 5 Mart 1999’da, bu esnada tutuklu

olarak yargılanırken serbest bırakılan Süleyman Yeter’i yakalamıꢀ, bir kez daha gözaltına

almıꢀtır. Süleyman Yeter 7 Mart 1999 tarihinde gözaltında hayatını kaybetmiꢀtir.¹

29 Nisan 1999 tarihinde sanık polis memurları mahkemede hazır bulunmadıkları için

yüzleꢀme gerçekleꢀmemiꢀtir. Süleyman Yeter’in avukatı, Süleyman Yeter’in yakınları

baꢀvuranlar Sırma Yeter, Mustafa Yeter, Dursun Yeter ve Ayꢀe (Yeter) Yumli’nin davayı

devam ettirecekleri konusunda mahkemeyi bilgilendirmiꢀtir.

Polis memurları 1 Ekim 1999 tarihli duruꢀmada, 7 Mayıs 1998 tarihinden bu yana ilk kez

hazır bulunmuꢀlardır. Ancak mahkeme yüzleꢀmenin ertelenmesine karar vermiꢀtir.

Bir sonraki duruꢀma 23 Kasım 1999 tarihinde gerçekleꢀmiꢀtir. Polis memurları duruꢀmaya

gelmemiꢀlerdir.

1

Bu olaya iliꢀkin bir baꢀvuru AĐHM’de görülmeye devam etmektedir (baꢀvuru no. 33750/03, Yeter (Yumli) ve

diğerleri - Türkiye).

4

Davacılar, pek çok duruꢀma sırasında, polis memurlarının tutuklanmaları taleplerini

yinelemiꢀlerdir. Mahkeme dava dosyasının içeriğine iliꢀkin değiꢀiklik olmadığı gerekçesiyle

farklı bir karara varmasına gerek olmadığını gerekçe göstererek konuya iliꢀkin kararını

yinelemiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 8 Temmuz 2002 tarihinde davanın esasına iliꢀkin görüꢀünü

sunmuꢀtur. Tanıkların ifadeleriyle tıp raporlarının, ꢀikayetçilerin sanık polis memurlarının

psikolojik ve fiziksel iꢀkencesine maruz kaldıkları iddialarını doğruladığını ileri sürmüꢀtür.

Bu nedenle mahkemenin bu polisleri Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesiyle uyumlu olarak

suçlu bulup mahkum etmesini talep etmiꢀtir.

Bu esnada, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 16 Ekim 2002 tarihinde, Erdoğan

Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz ve Birsen Kaya’yı haklarındaki suçlardan beraat ettirmiꢀ, Süleyman

Yeter hakkındaki suçlamaları ise Süleyman Yeter öldüğü için düꢀürmüꢀtür.

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 2 Aralık 2002 tarihli duruꢀmada kararını vermiꢀtir. Polis

memurlarından beꢀini delil yetersizliğinden beraat ettirmiꢀtir. Ayrıca, dosyadaki delillere

dayanarak, geriye kalan Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde görevli

dört polisin, Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz, Birsen Kaya ve Süleyman Yeter’e itirafta

bulunmaları için kasten kötü muamelede bulunduğunun tespit edildiği sonucuna varmıꢀtır.

Buna göre, mahkeme, her birini, Türk Ceza Kanunu’nun 243/1 maddesiyle uyumlu olarak bir

yıl iki ay hapis cezasına mahkum etmiꢀtir. Ayrıca üç ay on beꢀ gün kamu hizmetinden

mahrum edilmelerine karar vermiꢀtir. Ardından bu cezalar, Türk Ceza Kanunu’nun 59/2

maddesi uyarınca on bir ay yirmi gün hapis cezası ve iki ay yirmi yedi gün görevden

uzaklaꢀtırma biçiminde indirilmiꢀtir. Bunun peꢀinden mahkeme, sanıkların sabıka kaydı

olmaması ve hakimlerin yeniden suç iꢀlemeyeceklerine kanaat getirmiꢀ olmaları nedeniyle

yürütmenin durdurulmasına karar vermiꢀtir.

Yargıtay 1 Nisan 2004 tarihinde ağır ceza mahkemesinin polis memurlarından beꢀinin

beraati yönünde verdiği kararı onamıꢀtır. Öte yandan, suçun zaman aꢀımına uğradığını ve

buna göre haklarındaki cezai iꢀlemlerin devam etmemesi gerektiğini kaydederek diğer dört

sanığın mahkumiyet kararlarını bozmuꢀtur.

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 11 Kasım 2004 tarihinde Yargıtay’ın kararını izleyerek

polis memurları hakkındaki davayı düꢀürmüꢀtür.

Yargıtay 29 Kasım 2006 tarihinde müdahil tarafların itirazını reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz ve Birsen Kaya gözaltında maruz kaldıkları

muameleden ve bunu takip eden ve zaman aꢀımına uğradığı için düꢀürülen kovuꢀturmanın

etkisizliğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Geriye kalan baꢀvuranlar yakınları Süleyman Yeter’le ilgili

aynı iddiaları ileri sürmüꢀlerdir. Baꢀvuranlar ꢀikayetleriyle ilgili olarak AĐHS’nin 3. ve 13.

maddelerine dayanmıꢀlardır.

5

AĐHM bu ꢀikayetlerin yalnız 3. madde açısından incelenmesi gerektiği kanısındadır.

Hükümet iddialara itiraz etmiꢀtir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet baꢀvurunun iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmesi

gerektiğini savunmuꢀtur. Bu bağlamda, baꢀvuranların maruz kaldıklarını iddia ettikleri zararın

telafi edilmesi için idare mahkemelerinde tazminat davası açabileceklerini ifade etmiꢀtir.

AĐHM benzer davalarda Hükümet’in ön itirazını inceleyip reddettiğini yineler (özellikle

bkz. Karayiğit - Türkiye, 63181/00). Mevcut davada, o davada elde ettiği sonuçlardan

sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit edememiꢀtir. Buna göre, Hükümet’in ön itirazını

reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. 3. maddenin esası açısından Devlet’in sorumluluğu

Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz ve Birsen Kaya gözaltındayken iꢀkenceye uğradıklarını

iddia etmiꢀlerdir. Geriye kalan baꢀvuranlar da yakınları Süleyman Yeter’le ilgili aynı

ꢀikayette bulunmuꢀlardır.

Hükümet AĐHS’nin 3. maddesinin esasına iliꢀkin bir yorumda bulunmamıꢀtır.

AĐHM, 3. maddeye iliꢀkin kararlarında ortaya konan temel ilkeleri yineler (özellikle bkz.

Ivan Vasilev - Bulgaristan, 48130/99; Yavuz - Türkiye, 67137/01; Emirhan Yıldız ve Diğerleri

- Türkiye, 61898/00; Diri - Türkiye; 68351/01). Mevcut davayı bu ilkeler ıꢀığında

inceleyecektir.

AĐHM, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin delillerle ilgili bilgilere vakıf olduktan ve

davayı inceledikten sonra, 2 Aralık 2002 tarihli kararında, Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz,

Birsen Kaya ve Süleyman Yeter’in Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

ꢁubesi’nde görevli dört polis memurunun kötü muamelesine uğradıklarına karar verdiğini

gözlemler. Mahkeme, ayrıca, bu polisleri Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca

mahkum ederken, polis memurlarının itiraf almak için kasten böyle muamelede bulundukları

kanısına varmıꢀtır. AĐHM ayrıca, baꢀvuranların iddialarının elektrik ꢀoku, kollardan askıya

alınma ve dövülmeyi de kapsadığını kaydeder. Bu iddialar, yerel mahkeme kararıyla da

pekiꢀtirildiği üzere tıp raporlarıyla desteklenmektedir. Bu koꢀullarda, AĐHM, Erdoğan

Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz, Birsen Kaya ve Süleyman Yeter’in vücudunda gözlemlenen

yaralanmaların, Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi görevlilerinin

sorumluluğunu taꢀıdığı bir kötü muamele biçimi olarak değerlendirilebileceği sonucuna varır.

AĐHM, sözkonusu muamelenin ciddiliğine iliꢀkin olarak, bu çerçevedeki içtihadı

kapsamında (diğerlerinin yanısıra bkz. Selmouni - Fransa [BD], 25803/94), belirli bir kötü

muamele biçiminin iꢀkence olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceğini belirlemek için, 3.

6

maddede atıfta bulunulan iꢀkence, insanlık dıꢀı muamele ve onur kırıcı muamele kavramları

arasındaki ayrımı göz önünde bulundurmalıdır. AĐHS’nin bu ayrım yoluyla çok ciddi ve

zalimce bir ıstıraba neden olacak kasten ve insanlık dıꢀı bir muameleye özel bir kusur

atfetmesi gerektiğinin beklendiği anlaꢀılmaktadır.

AĐHM, bu bağlamda, ꢀikayet konusu muamelenin polis memurları tarafından

baꢀvuranlardan itiraf almak amacıyla kasten uygulandığı kanısındadır. Bu koꢀullarda, AĐHM,

bu eylemin özellikle ciddi ve zalimce ve büyük acı ve ıstıraba neden olabilecek nitelikte

olduğu kanısına varır. Bu nedenle, bu kötü muamelenin AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde

iꢀkenceye eꢀdeğer olduğu sonucuna varır.

Buna göre AĐHS’nin 3. maddesi esastan ihlal edilmiꢀtir.

2. 3. maddenin usul yönü açısından Devlet’in sorumluluğu

Baꢀvuranlar polis memurları hakkındaki cezai kovuꢀturmanın etkili bir baꢀvuru yolu

olarak değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüꢀtür. Ayrıca sanık memurlara disiplin yaptırımı

uygulanmadığını ifade etmiꢀlerdir.

Hükümet, polis memurlarının yargılanmalarının AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında bu

maddede varolan usuli yükümlülükleri karꢀıladığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, bireylerin, polisin veya Devlet’in diğer memurlarının yasadıꢀı olarak ve 3. madde

ihlal edilerek kötü muamelesine maruz kaldıkları biçiminde savunulabilir bir iddia öne

sürdüklerinde, 3. maddenin, Devlet’in AĐHS’nin 1. maddesi kapsamındaki “... kendi yetki

alanı içinde bulunan herkese bu Sözleꢀme’de ... açıklanan hak ve özgürlükleri tanıma” genel

yükümlülüğüyle bağlantılı olarak okunduğunda, üstü kapalı olarak etkili ve resmi bir

soruꢀturmanın yapılmasını gerektirdiğini yineler (bkz. Assenov ve Diğerleri - Bulgaristan).

AĐHM’nin içtihadının belirlediği etkililik tanımının asgari standartları, soruꢀturmanın

bağımsız, tarafsız ve duruꢀmaların aleni olması ile yetkili makamların örnek bir titizlikle

hareket etmeleri koꢀullarını içerir (bkz. Çelik ve Đmret - Türkiye, 44093/98).

Bu bağlamda makul derecede ivedililik ve özen gereği zımni olarak kendini

göstermektedir Belirli bir durumda, soruꢀturmada ilerlemeyi önleyecek engeller ve güçlükler

olabilir, ancak, yetkililerin hızlı hareket etmesi, gayrımeꢀru eylemlere göz yumulduğu veya

suç ortaklığı yapıldığı izleniminin oluꢀmaması ve kamuoyunun meꢀruiyet ilkesine güveninin

devam etmesi açısından ꢀarttır. (bkz. Batı ve Diğerleri).

AĐHM, Devlet’in memurlarının 3. maddeyi ihlal eden suçlarla suçlandıklarında, cezai

yargılama ve cezalandırmanın zaman aꢀımına uğramaması ile af çıkarılması ve bağıꢀlamanın

müsaade edilmemesi gerektiğini yeniden teyit eder (bkz. Yeꢀil ve Sevim - Türkiye, 34738/04).

Mevcut davada, AĐHM, baꢀvuranların kötü muamele ꢀikayetlerini takiben, 1997 yılının

Mart ayında, Cumhuriyet Savcısı’nın ivedi bir soruꢀturma baꢀlattığını ve bu soruꢀturmanın

dokuz polis memurunun kötü muamele suçundan yargılanmasına yol açtığını gözlemler. Öte

yandan, 2006 yılında, memurlar hakkındaki dava zamanaꢀımına uğradığı için düꢀürülmüꢀtür.

AĐHM, öncelikle, Cumhuriyet Savcısı’nın 4 Temmuz 1997 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’ne iddianame sunmasına karꢀın, ilk derece mahkemesinin 2 Aralık 2002

tarihinde, yaklaꢀık beꢀ yıl beꢀ ay sonra karar verdiğini kaydeder. AĐHM’ye göre, yargılamanın

süresi haddinden uzundur ve Hükümet bu durum için herhangi bir açıklama yapmamıꢀtır.

7

Ağır ceza mahkemesinin yargılama sonunda dört polisi iꢀkenceden suçlu bulmasına karꢀın,

dava, beꢀ yıllık yasal süre aꢀımının dolması nedeniyle düꢀmüꢀtür. Bu bağlamda, AĐHM, daha

önceki birkaç davada elde ettiği, Türk ceza kanunu sisteminin sıkı olmaktan çok uzak olduğu

ve zamanaꢀımına uğradığı için devlet memurları hakkında açılan ceza davalarının düꢀmesi

durumunda, bu memurların iꢀlediği yasadıꢀı eylemlerin etkili biçimde önlenmesini

sağlayabilecek caydırıcı etkisinin bulunmadığı tespitlerini yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz.

Yeꢀil ve Sevim ve Hüseyin Esen - Türkiye, 49048/99). AĐHM mevcut davada farklı bir sonuca

ulaꢀması için bir neden olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Yukarıdakiler ıꢀığında, AĐHM, polis memurları hakkındaki cezai yargılamanın uygun

olarak değerlendirilebileceği ve bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi kapsamındaki Devlet’in

usuli yükümlülüklerinin ihlal edildiği kanısındadır.

Dolayısıyla 3. madde usul yönünden ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder. ”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maddi tazminat talep etmiꢀler ancak meblağı AĐHM’nin takdirine

bırakmıꢀlardır. Ayrıca, maruz kaldıkları acı ve üzüntü için, manevi tazminat olarak izleyen

meblağları talep etmiꢀlerdir:

-

Erdoğan Yılmaz için 100.000 Euro (EUR);

Ayꢀe Yılmaz için 40.000 EUR;

Birsen Kaya için 30.000 EUR;

Süleyman Yeter’in yakınları Sırma Yeter, Mustafa Yeter, Dursun Yeter ve Ayꢀe

(Yeter) Yumli için ortaklaꢀa 80.000 EUR.

Hükümet bu meblağların haddinden yüksek olduğu kanısındadır.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile oluꢀtuğu iddia edilen maddi zarar arasında bir illiyet bağı

görememektedir; bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, manevi zarar için tazminata

hükmedilmesi gereklidir. AĐHM, mevcut davada tespit edilen ihlalin niteliğini göz önünde

bulundurarak, hakkaniyete uygun surette, Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz ve Birsen Kaya’ya

15.000’er EUR, Sırma Yeter, Mustafa Yeter, Dursun Yeter ve Ayꢀe (Yeter) Yumli’ye ise

ortaklaꢀa 15.000 EUR ödenmesine karar verir.

B. Yargılama giderleri

Baꢀvuranlar ayrıca ulusal takibatlardan doğan yargılama gideri için 7340 EUR, AĐHM’de

açılan takibatlardan doğan yargılama gideri için ise 26.823 EUR talep etmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar taleplerini Đstanbul Barosu’nun ücret çizelgesine dayandırmıꢀlardır. Ayrıca

avukatlık ücreti anlaꢀması sunmuꢀlardır.

8

Hükümet talep edilen meblağlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, sahip olduğu

bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, ulusal takibatlardan doğan yargılama giderinin

karꢀılanması talebini reddetmiꢀ ve baꢀvuranlara, AĐHM’de açılan takibatlar için ortaklaꢀa

5000 EUR tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin hem esastan hem de usul yönünden ihlal edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek

üzere, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara izleyen meblağların ödenmesine;

(i)

Erdoğan Yılmaz, Ayꢀe Yılmaz ve Birsen Kaya için, miktara yansıtılabilecek

her türlü vergi ile birlikte 15.000’er EUR (on beꢀ biner Euro) manevi tazminat;

Sırma Yeter, Mustafa Yeter, Dursun Yeter ve Ayꢀe (Yeter) Yumli için, miktara

yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte ortaklaꢀa 15.000 EUR (on beꢀ bin

Euro) manevi tazminat;

(ii)

(iii) Baꢀvuranlara yargılama gideri olarak, miktara yansıtılabilecek her türlü vergi

ile birlikte ortaklaꢀa 5000 EUR (beꢀ bin euro);

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Baꢀvuranların adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 14 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan

9