CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYİ  
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ  
ERDOĞDU VE ĐNCE / TÜRKĐYE DAVASI  
(25067/94 ve 25068/94)  
Strazburg  
8 Temmuz 1999  
USULĐ ĐꢀLEMLER  
1 . Dava, Sözleꢁme'nin 32 madde 1. fıkra ve 47. maddesinde öngörülen üç aylık süre içinde,  
17 Mart 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu (“Komisyon”) tarafından  
Sözleꢁmenin 19. maddesi uyarınca Mahkememize sunulmuꢁtur. Türk vatandaꢁları olan Sn.  
Ümit Erdoğdu ve Sn. Selami Đnce tarafından 24 Ağustos 1994 tarihinde eski Madde 25  
kapsamında Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Komisyon'a sunulmuꢁ olan baꢁvurulara (No.  
25067/94 ve 25068/94) dayanmaktadır.  
Komisyonun talebi Sözleꢁme'nin eski 44. ve 48. Maddelerine ve Türkiye tarafından  
mahkemenin zorunlu yetkisinin tanındığı bildirgeye (Eski 46. Madde) dayanmaktadır. Talebin  
amacı, dava esaslarının, davalı Devlet tarafından Sözleꢁme'nin 7. Maddesi ve 10. Maddesi  
kapsamındaki yükümlülüklerin ihlalini ortaya koyup koymadığına iliꢁkin bir kararın  
verilmesidir.  
2 . Mahkeme'nin Eski A Đçtüzüğünün 33. Maddesinin 3. Fıkrasının (d) bendi uyarınca  
yapılmıꢁ olan soruꢁturmaya cevaben baꢁvuranlar, adli takibata katılmak istediklerini belirtmiꢁ  
ve kendilerini temsil etmek üzere bir avukat tayin etmiꢁlerdir (Đçtüzük 30. madde). Ardından o  
zamanki Mahkeme baꢁkanı Sn. R. Bernhardt tarafından anılan avukata yazılı prosedürde  
Türkçe dilini kullanma izni verilmiꢁtir. (Eski içtüzük 27. madde 3. fıkra). Daha sonra ise yeni  
Mahkeme Baꢁkanı Sn. L. Wildhaber tarafından anılan avukata sözlü prosedürde Türkçe dilini  
kullanma izni verilmiꢁtir (Đçtüzük 36. madde 5. fıkra).  
3 . 11 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce meydana gelebilecek usul hususlarına  
iliꢁkin iꢁlemleri yürütmek üzere kurulmuꢁ olan (Sözleꢁme'nin 43. Maddesi ve eski Đçtüzük 21.  
madde) Dairenin Baꢁkanı Sn. Bernhardt, Sekreter aracılığıyla hareket ederek, Türkiye  
Cumhuriyeti (“Hükümet”) Temsilcisi, baꢁvuranların avukatı ve Komisyon Delegesinden  
yazılı prosedürün organizasyonu hakkındaki görüꢁlerini bildirmelerini istemiꢁtir. Bunun  
sonucunda gönderilen talebe iliꢁkin olarak Sekreter, Hükümetin ve baꢁvuranların görüꢁlerini  
sırasıyla 24 ve 25 Ağustos 1998 tarihlerinde almıꢁtır. 29 Eylül 1998 tarihinde Hükümet,  
Sekreterya'ya görüꢁlerini destelemek amacıyla ek bilgi göndermiꢁtir ve 30 Kasım 1998  
tarihinde baꢁvuranlar adil tazmin taleplerine iliꢁkin görüꢁlerini sunmuꢁlardır.  
1 Aralık 1998 tarihinde ikinci baꢁvuran, Sn. Đnce, adil tazmin talebine iliꢁkin detayları  
sunmuꢁtur. 26 ꢀubat 1999 tarihinde ise Hükümet, her iki baꢁvuranın adil tazmin taleplerine  
iliꢁkin görüꢁlerini sunmuꢁtur.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 1999. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
4 . 11 Nolu Protokolün 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmesinden sonra ve anılan  
Protokolün 5. Maddesinin 5. Fıkrası uyarınca dava Büyük Daireye sunulmuꢁtur. 22 Ekim  
1998 tarihinde Sn. Wildhaber adaletin doğru ꢁekilde tecelli edebilmesi için, mevcut dava ile  
Türkiye aleyhinde diğer on iki dava olan: Karataꢁ v. Türkiye (Baꢁvuru no. 23168/94); Arslan  
v. Türkiye (no. 23462/94); Polat - Türkiye (no. 23500/94); Ceylan - Türkiye (no. 23556/94);  
Okçuoğlu - Türkiye (no. 24246/94); Gerger - Türkiye (no. 24919/94); Sürek - Türkiye no. 1  
(no. 26682/95); Baꢁkaya ve Okçuoğlu -  
Türkiye (no. 23536/94 ve 24408/94); Sürek ve Özdemir - Türkiye (no. 23927/94 ve 24277/94);  
Sürek - Türkiye no. 2 (no. 24122/94); Sürek - Türkiye no. 3 (no. 24735/94) ve Sürek -  
Türkiye no. 4 (no. 24762/94) davalarının birleꢁtirilmesine karar vermiꢁtir.  
5 . Bu amaca yönelik olarak oluꢁturulan Büyük Daire, Türkiye adına re'sen seçilen Sn. R.  
Türmen'i (Sözleꢁmenin 27. Maddesinin 2. Fıkrası ve Mahkeme Đçtüzüğünün 24. Maddesinin 4.  
Fıkrası), Mahkeme Baꢁkanı Sn. Wildhaber, Mahkeme Baꢁkan Yardımcısı Sn. E. Palm ve  
Bölümlerin Baꢁkan Yardımcıları Sn. J.-P. Costa ve Sn. M. Fischbach'ın (Sözleꢁmenin 27.  
Maddesinin 3. Fıkrası ve Đçtüzüğün 24. Maddesinin 3 ve 5 (a) Fıkrası) katılımı ile oluꢁmuꢁtur.  
Büyük Dairenin tamamlanması için atanan diğer üyeler: Sn. A. Pastor Ridruejo, Sn. G.  
Bonello, Sn. J. Makarczyk, Sn. P. Kuris, Sn. F. Tulkens, Sn. V. Stráznická, Sn. V. Butkevych,  
Sn. J. Casadevall, Sn. H.S. Greve, Sn. A. B. Baka, Sn. R. Maruste, ve Sn. S. Botoucharova  
(Đçtüzüğün 24. Maddesinin 3. Fıkrası ve 100. Maddesinin 4. fıkrası).  
19 Kasım 1998 tarihinde Sn. Wildhaber Đçtüzüğün 28. Maddesinin 4. Fıkrası uyarınca Büyük  
Daire tarafından verilen Oğur - Türkiye kararı ile ilgili olarak davadan çekilen Sn. Türmen'i  
duruꢁmaya katılmaktan muaf tutmuꢁtur. 16 Aralık 1998 tarihinde Hükümet ad hoc hakim  
olarak Sn. F. Gölcüklü'nün atandığını Sekreterya'ya bildirmiꢁtir (29. Maddenin 1. Fıkrası).  
Ardından davanın ileri aꢁamalarına katılamayacak olan Sn. Botoucharova'nın yerine Sn. K.  
Traja atanmıꢁtır (Đçtüzüğün 24. Maddesinin 5. Fıkrasının (b) bendi).  
6 . Mahkeme'nin daveti üzerine (Đçtüzük 99. madde) Komisyon, Büyük Daire nezdindeki  
takibata katılmak üzere üyelerinden biri olan Sn. D. Svaby'yi atamıꢁtır.  
7 . Baꢁkanın kararına uygun olarak duruꢁma 1 Mart 1999 tarihinde Gerger - Türkiye davası  
ile birlikte Strazburg Đnsan Hakları Mahkemesinde halka açık olarak gerçekleꢁtirilmiꢁtir.  
Mahkeme duruꢁma öncesinde bir hazırlık toplantısı yapmıꢁ ve duruꢁmada baꢁvuranların  
kendilerini halka açık duruꢁmada temsil etmek üzere Sn. E. ꢀansal'ı atamasının kabul  
edilmesine karar vermiꢁtir.  
Mahkeme huzurunda bulunanlar:  
(a) Hükümet adına  
Sn. D. Tezcan , Ajan ,  
Sn. M. Özmen , Ajan Yardımcısı ,  
Sn. B. Çalıꢁkan ,  
Sn. G. Akyüz ,  
Sn. A. Günyaktı ,  
Sn. F. Polat ,  
Sn. A. Emüler ,  
Sn. I. Batmaz Keremoğlu ,  
Sn. B. Yıldız ,  
Sn. Y. Özbek , Danıꢁmanlar ;  
(b) Komisyon adına  
Sn. D. Šváby Delege ;  
(c) Baꢁvuranlar adına  
Sn. E. ꢀansal , Ankara Barosu, Avukat .  
Mahkeme, Sn. Šváby, Sn. ꢀ ansal ve Sn. Tezcan'ın beyanlarını dinlemiꢁtir.  
DAVA ESASLARI  
I. DAVA ĐLE ĐLGĐLĐ OLAYLAR  
A. Baꢁvuranlar  
8 . Đlgili tarihte birinci baꢁvuran, Sn. Ümit Erdoğdu, Đstanbul'da yayınlanan aylık Demokrat  
Muhalefet dergisinin sorumlu yazı iꢁleri müdürüdür. Derginin Ocak 1992 sayısında ikinci  
baꢁvuran Selami Đnce'nin bir Türk Sosyoloğu olan Dr. Đ.B. ile yaptığı bir röportaj  
yayınlanmıꢁtır.  
B. Dava Konusu yayın  
9 . Söz konusu röportajın önemli bölümlerinin bir tercümesi aꢁağıdaki ꢁekildedir:  
“S: Demirel «Kürt gerçeğini» nasıl ve hangi ölçüde kabul edecektir? Onun «gerçeklik»  
anlayıꢁının Devlet politikasını temsil ettiği söylenebilir mi?  
C: Kürdistan'da ꢁimdi bir silahlı direniꢁ olması nedeniyle Hükümet bazı gerçekleri kabul  
etmeye zorlanacaktır. ... Türk kuvvetleri tarafından uygulanan ꢁiddet PKK'nın yükseliꢁ ve  
ilerlemesini durduramaz ...  
S: Devlet, Kürdistan'a iliꢁkin yeni resmi politikasını nasıl ꢁekillendirecektir? Resmi  
ideolojinin hangi hususları değiꢁecek ve nasıl değiꢁtirileceklerdir? Bunun Kürt halkının  
günlük yaꢁamında nasıl etkileri olacaktır?  
C: … Türkiye'de Hükümet ve Devlet iki ayrı ꢁeydir. Devlet, üyeleri atama ile gelen kurumlar  
ve organlar vasıtasıyla iꢁlev görür. Bu kurum ve organlar Devlet'in gücünü  
temsil ederler. Hükümet, yani siyasi güç Devlet'in gücüne karꢁı çok hafif bir yük taꢁımaktadır.  
Hükümetler bu yüzden Devlet idaresi tarafından sık sık görevden alınabilmektedir. Resmi  
ideoloji sadece uzun vadede değiꢁtirilebilir ve bunu değiꢁtirmeye muktedir olan güçler  
hükümet dıꢁı siyasi ve sosyal kuvvetler ve bunların mücadeleleridir. Örneğin PKK'nın fikir ve  
eylemlerinin özü resmi ideolojiyi değiꢁtirebilecek, Türkiye'nin siyasi sahnesinin atanan  
kurumlarının etkisini indirgeyebilecek ve halk tarafından seçilen parlamentonun ağırlığını  
artırabilecek durumdadır.  
Benim gayri resmi, kendi kanaatıma göre Kürtlerin ve özellikle PKK'nın etkisi daha da  
artacaktır. PKK'nın hem Kürt hem de Türk toplumları üzerindeki etkisi geniꢁleyecek ve  
derinleꢁecektir. Ve bu etki büyüdükçe, «Kürt gerçekliğinin » tanınması yönünde,  
politikalarında hükümetler tarafından daha ciddi adımlar atılacaktır. Devletin, bu iꢁlemde  
Hükümeti engellemeye çalıꢁacağı ve bazı fikir ve politikaları saptırmayı deneyeceği barizdir.  
Ayrıca, Hükümet'in Devlet'in gücüne karꢁı koyabildiği ve atanmıꢁ olan kurum ve organları  
kontrol edebildiği, yani gerçek güce sahip olduğu sürece hayatta kalacağı da ortadadır.  
Bu değiꢁiklikler Kürtlerin günlük hayatlarına da yansıyacaktır. Đncelemeler ve araꢁtırmalar  
Kürt dili, tarihi ve halk bilimi gibi alanlarda geliꢁecektir. Kürt toplumunun özgünlüğü Kürt  
kitleleri arasında daha da vurgulanacaktır. Ulusal bilinçlilik ve özgürlük isteği daha da  
güçlendirilecek ve yayılacaktır. Bağımsızlık fikri ve hissi geliꢁecektir.  
S: ꢀimdiye kadar «Ben bir Kürdüm ve ꢁimdiki ve gelecekteki yaꢁamım için politika ile  
ilgileniyorum » diyen insanların Kürdistan ve Türkiye'de «kendi çıkarları için politikaya  
atılmaya baꢁladığı» gözlenmektedir. Bu durumu ne tür geliꢁmeler ortaya koymuꢁtur? Hukuk  
alanında Kürtlerin bir siyasi konuya ihtiyacı var mıdır? Eğer varsa, bu nasıl bir ꢁekil almalıdır?  
C: ꢀüphesiz ki, bu geliꢁmelerin en önemli nedeni PKK tarafından yaklaꢁık olarak sekiz yıldır  
sürdürülmekte olan silahlı mücadele olmuꢁtur. Gerilla savaꢁı, geleneksel Kürt toplumunda  
baꢁlıca sosyal ve siyasi değiꢁikliklere neden olmuꢁtur. Geleneksel değerler bir kargaꢁa  
içindedir. 15 Ağustos 1984 tarihinden bu yana halk arasında Kürt gerilla savaꢁçıları için  
yaygın bir destek sağlanmıꢁtır. Ulusal bilinç ꢁimdi Kürt toplumunda geliꢁmektedir ve bu süreç  
hızla yayılmaktadır. Ve, bu süreç içinde siyasi oluꢁumun özerklik ve bağımsızlık yönünde  
Kürt çıkarları için kullanıldığını görmekteyiz. Daha önceleri baꢁkaları ve baꢁka uluslara  
hizmet etmek üzere siyaset ile ilgilenen Kürtler ꢁimdi Kürt halkına hizmet etmek için siyaset  
ile ilgilenmektedir. Türk ırkçılığı ve sömürgeciliğine karꢁı sağlıklı ulusal bilinç geliꢁmektedir.  
Tüm bunların, 15 Ağustos tarihindeki Kürt gerilla savaꢁının baꢁlatılmasından sonra meydana  
geldiğini söylemek durumu aꢁırı basitleꢁtirmek olacaktır. Bu süreç, daha gerilere dayanan  
köklere sahiptir ve belirleyici olan PKK tarafından baꢁlatılan yeni süreçtir... Kürdistan'da  
yasadıꢁı olan kimdir? Gerillalar mı yoksa Türk silahlı kuvvetlerinin özel timleri mi?  
S: Sağ kanat medyası ve MÇP (Milliyetçi Çalıꢁma Partisi) tarafından teꢁvik edilen ꢁovenist  
Türk milliyetçi dalgasına karꢁı koymak için neler yapılmalıdır? Türk ve Kürt halkları arasında  
bir karꢁı karꢁıya gelme olasılığı var mıdır? Bu nasıl engellenebilir?  
C: Kürtler ulusu için ölüyorlar. Türkler ne için ölüyor? Onların Kürdistan'da ne iꢁi var?  
S: PKK'nın Kürdistan'daki hegemonyasının, artık «çift güçten » bahsedilebilecek düzeye  
geldiği bir süredir tartıꢁılmaktadır. Öcalan, yazılarında Botan-Behdinan bölgesinde  
«Hükümet-Devlet oluꢁumundan» bahsetmektedir. PKK'nın Kürdistan'daki ve Türk  
siyasetindeki gelecekteki müdahalelerine iliꢁkin herhangi bir iꢁaret mevcut mudur?  
C: Türk Devleti Botan gibi bazı bölgelerde ꢁimdiden askerlerini çekmiꢁ ve polis karakollarını  
tahliye etmiꢁtir. ... Bu bir Devlet oluꢁumunun baꢁlangıcı olarak adlandırılabilir. ...”  
C. Yetkililer tarafından alınan önlemler  
1. Baꢁvuranlar aleyhindeki suçlamalar  
10 . 23 Mart 1992 tarihli iddianame ile Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet  
Savcısı, baꢁvuranları yukarıda anılan röportajın yayınlanması ile Devlet'in bölünmez  
bütünlüğüne karꢁı propaganda yapmak ile suçlamıꢁtır. Suçlamalar Terörle Mücadele  
Yasasının (bundan böyle “1991 Yasası” olarak anılacaktır, bkz. aꢁağıdaki 19. paragraf) 8.  
maddesi uyarınca yapılmıꢁtır.  
2. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda yapılan takibatlar  
11 . Devlet Güvenlik Mahkemesi nezdinde yapılan takibatta baꢁvuranlar suçlamaları  
reddetmiꢁtir. Suçlanan röportajın sadece Dr. Đ.B'nin ifadelerinin bir sureti olduğunu  
belirtmiꢁlerdir. Bir röportajın yayınlanmasının bir suç teꢁkil edemeyeceğini ve Türkiye'deki  
en yüksek yetkililer tarafından benzer görüꢁlerin belirtildiğini savunmuꢁlardır.  
3. Baꢁvuranların mahkumiyeti  
12 . 12 Ağustos 1993 tarihli karar ile Đstanbul Devlet güvenlik Mahkemesi baꢁvuranları 1991  
Yasasının 8. Maddesi kapsamındaki suçlardan suçlu bulmuꢁtur. Birinci baꢁvuran 8. Maddenin  
ikinci fıkrası uyarınca beꢁ yıl hapis cezası ile 41,666,666 Türk Lirası (TL) para cezasına  
çarptırılmıꢁtır. Đkinci baꢁvuran ise 8. maddenin birinci fıkrası uyarınca bir yıl sekiz ay hapis  
cezası ile 41,666,666 TL para cezasına çarptırılmıꢁtır.  
13 . Mahkeme, muhakemesinde röportaj yapılan ꢁahsın ifadelerinden belli alıntıları baz  
almıꢁtır. Aꢁağıdaki ifadelerin Devletin bölünmez bütünlüğüne karꢁı propaganda olduğu  
sonucuna varmıꢁtır: “... ꢁimdi Kürdistan'da bir silahlı direniꢁ olduğundan Hükümetin bazı  
gerçekleri kabul etmesi gerekmektedir ...”; “... Türk kuvvetleri tarafından uygulanan ꢁiddet  
PKK'nın yükseliꢁini ve ilerlemesini durduramayacaktır ...”; “PKK'nın görüꢁ ve eylemlerinin  
temeli ... resmi ideolojiyi değiꢁtirebilir ...”, “Kürtlerin, özellikle de PKK'nın etkisi daha da  
büyüyecektir. PKK'nın hem Kürt hem de Türk toplumlarındaki etkisi geniꢁleyecek ve  
derinleꢁecektir ...”; “... ulusal bilinç ve bağımsızlık isteği daha da güçlenip, geniꢁleyecektir.  
Bağımsızlık fikri ve hissi geliꢁecektir ...”; “... geliꢁmelerin en önemli nedeni, yaklaꢁık olarak  
sekiz yıldır PKK tarafından sürdürülmekte olan silahlı mücadeledir ...”, “... Kürdistan'da  
yasadıꢁı olan kimdir? Gerillalar mı yoksa Türk silahlı kuvvetlerinin özel timi mi? ...”; Kürtler  
ulusları için ölüyorlar, Türkler ne için ölüyor? Kürdistan'da ne iꢁleri var? ...”; “... Türk Devleti  
ꢁimdiden Botan gibi bazı bölgelerden askerlerini çekmiꢁ ve polis karakollarını tahliye  
etmiꢁtir ...”; “ ... bu bir Devlet oluꢁumunun baꢁlangıcı olarak kabul edilebilir ...”.  
4. Baꢁvuranların mahkumiyeti temyiz etmesi  
14 . Baꢁvuranlar mahkumiyet kararını temyiz etmiꢁlerdir. 1 ꢀubat 1994 tarihinde, Yargıtay  
temyiz baꢁvurusunu reddetmiꢁtir. Devlet güvenlik Mahkemesinin delil tespiti ve  
baꢁvuranların savunmasının reddedilmesine iliꢁkin gerekçelerini onamıꢁtır. Karar,  
baꢁvuranlara 21 ꢀubat 1994 tarihinde tebliğ edilmiꢁtir.  
5. Müteakip takibat  
15 . 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 sayılı Kanun ile 1991 Tarihli Yasada yapılan değiꢁiklikler  
sonrasında (bkz. aꢁağıdaki 19 ve 20. paragraflar), Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi  
baꢁvuranların davalarını re'sen yeniden incelemiꢁtir.  
15 Aralık 1995 tarihinde mahkeme birinci baꢁvuranı beꢁ ay hapis cezası ve 41,666,666 TL  
para cezasına ve ikinci baꢁvuranı ise bir yıl bir ay on gün hapis cezası ve 111,111,110 TL para  
cezasına çarptırmıꢁtır. Mahkeme cezalarının infazının ꢁartlı olarak tecilini emretmiꢁtir.  
16 . Baꢁvuranlar bu mahkumiyet kararlarını temyiz etmiꢁlerdir. 7 Nisan 1997 tarihinde  
Yargıtay tarafından Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararı bozulmuꢁtur. Sn. Erdoğdu ile ilgili  
olarak Yargıtay, baꢁvuranın sorumlu müdür sıfatıyla yargılandığına ve bu nedenle kendisine  
verilen hapis cezasının paraya çevrilmesi gerektiğine ve aksi takdirde kararın kanunlara aykırı  
olacağına iꢁaret etmiꢁtir. Sn. Đnce ile ilgili olarak Yargıtay, baꢁvuranın avukatına Devlet  
Güvenlik Mahkemesi nezdinde yapılacak olan duruꢁma tarihinin usulüne uygun olarak  
bildirilmediğini tespit etmiꢁtir.  
17 . 9 Eylül 1997 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesinde bir duruꢁma yapılmıꢁtır. 14  
Ağustos 1997 tarihinde yürürlüğe giren 4304 sayılı Kanun hükümlerini dikkate alarak  
Mahkeme, anılan kanunun 1. Maddesi uyarınca Sn. Erdoğdu'ya iliꢁkin nihai hükmün teciline  
karar vermiꢁtir. Bu karar, 2. Madde (bkz. aꢁağıdaki 21. paragraf) kapsamında belirtilen  
ꢁartlara tabi tutulmuꢁtur. Mahkeme Sn. Đnce'nin mahkumiyetinde ve kendisine verilen cezada  
değiꢁiklik yapmamıꢁ ancak, yargılama sırasındaki iyi halinden dolayı infazını ertelemiꢁtir.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK  
A. Ceza Kanunu  
1. Basın Kanunu ( 15 Temmuz 1950 Tarih ve 5680 Sayılı Kanun)  
18 . 1950 Tarihli Basın Kanunu'nun ilgili hükümleri ꢁöyledir:  
3. Madde  
“Gazetelere, haber ajansları neꢁriyatına ve belli aralıklarla yayınlanan diğer bütün basılmıꢁ  
eserlere bu Kanunda "mevkute" denir.  
Basılmıꢁ eserlerin herkesin görebileceği veya girebileceği yerlerde gösterilmesi veya asılması  
veya dağıtılması veya dinletilmesi veya satılması veya satıꢁa arzı ‘neꢁir' sayılır.  
Fiilin ayrıca suç teꢁkil etmesi hali müstesna olmak üzere, basın suçu neꢁir ile vücut bulur.”  
2. Terörle Mücadele Kanunu (12 Nisan 1991 Tarih ve 3713 Sayılı Kanun)  
19 . 1991 Tarihli Terörle Mücadele Kanunu'nun ilgili hükümleri ꢁu ꢁekildedir:  
8. Madde  
(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiꢁtirilmeden önceki hali)  
“Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı hedef  
alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve yürüyüꢁ kullanılan yöntem veya amaca  
bakılmaksızın, yapılamaz. Yapanlar hakkında iki yıldan beꢁ yıla kadar hapis ve elli milyon  
liradan yüz milyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.  
Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun 5680 sayılı Basın Kanununun 3 üncü  
maddesinde belirtilen mevkuteler vasıtası ile iꢁlenmesi halinde, ayrıca sahiplerine de mevkute  
bir aydan az süreli ise, bir önceki ay ortalama satıꢁ miktarının veya suçun mevkuteler  
haricinde basılı malzemeleri içermesi veya mevkutenin yeni açılmıꢁ olması durumunda en  
büyük tiraja sahip olan günlük gazetenin bir önceki ay ortalama satıꢁ miktarının yüzde  
doksanı kadar ağır para cezası verilir. Ancak, bu para cezaları yüz milyon liradan az olamaz.  
Bu mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine verilecek para cezasının yarısı uygulanır  
ve altı aydan iki yıla kadar hapis cezası hükmolunur.”  
8. Madde  
(27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiꢁik)  
“Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı hedef  
alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve yürüyüꢁ yapılamaz. Yapanlar hakkında  
bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz milyon liradan üç yüz milyon liraya kadar ağır para  
cezası hükmolunur. Bu suçun mükerreren iꢁlenmesi halinde, verilecek cezalar paraya  
çevrilemez.  
Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun 5680 sayılı Basın Kanununun 3 üncü  
maddesinde belirtilen mevkuteler vasıtası ile iꢁlenmesi halinde, ayrıca sahiplerine de mevkute  
bir aydan az süreli ise, bir önceki ay ortalama satıꢁ miktarının yüzde doksanı kadar ağır para  
cezası verilir. Ancak, bu para cezaları yüz milyon liradan az olamaz. Bu mevkutelerin  
sorumlu müdürlerine, sahiplerine verilecek para cezasının yarısı uygulanır ve altı aydan iki  
yıla kadar hapis cezası hükmolunur.  
Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun ikinci fıkrada yazılı mevkuteler dıꢁında basılı  
eser ve sair kitle iletiꢁim araçları ile iꢁlenmesi halinde, sorumluları ve ayrıca kitle iletiꢁim  
araçları sahipleri hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis, yüz milyon liradan üç yüz milyon  
liraya kadar ağır para cezası hükmolunur…  
…”  
13. Madde  
(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiꢁtirilmeden önceki hali)  
“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para cezasına veya tedbirlerden  
birine çevrilemez ve ertelenemez.”  
13. Madde  
(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiꢁik)  
“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para cezasına veya tedbirlerden  
birine çevrilemez ve ertelenemez.  
Ancak bu madde hükmü, 8'inci madde uyarınca verilen mahkumiyet kararları için  
uygulanmaz .”  
17. Madde  
“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkum olanlardan, … ꢁahsi hürriyeti bağlayıcı  
cezalara mahkum edilmiꢁ olanlar hükümlülük süresinin 3/4'ünü çekmiꢁ olup da iyi halli  
hükümlü niteliğinde bulundukları takdirde talepleri olmaksızın ꢁartla salıverilirler.  
…
Bu hükümlüler hakkında, 647 sayılı Cezaların Đnfazı Hakkında Kanunun 19 uncu maddesinin  
bir ve ikinci fıkraları … hükümleri uygulanmaz.”  
3. 3713 Sayılı Kanun'un 8. ve 13. Maddelerini değiꢁtiren 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı  
Kanun  
20 . 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra 1991 Tarihli  
Terörle Mücadele Kanunu'nda aꢁağıdaki değiꢁiklikler yapılmıꢁtır:  
2. Maddeye iliꢁkin geçici hükümler  
“Mevcut Kanunun yürürlüğe girmesi üzerine, kararı veren mahkeme Terörle Mücadele  
Kanununun (3713 Sayılı Kanun) 8. Maddesi uyarınca mahkum edilmiꢁ olan ꢁahsın davasını  
yeniden inceleyecek ve … 3713 Sayılı Kanunun 8. Maddesinde yapılan değiꢁikliğe uygun  
olarak anılan ꢁahsa verilmiꢁ olan hapis cezasını yeniden değerlendirecek ve 13 Temmuz 1965  
tarih ve 647 Sayılı kanunun 4 ve 6 . maddelerinden faydalanması gerekip gerekmediği  
konusunda karar verecektir.”  
4. 12.7.1997 tarihine kadar sorulu müdür sıfatı ile iꢁlenen suçlara iliꢁkin dava ve cezaların  
ertelenmesine dair 14 Ağustos 1997 tarih ve 4304 sayılı kanun  
21 . Aꢁağıdaki hükümler Basın Kanunu kapsamındaki suçlar ile ilgilidir:  
1. Madde  
“12.7.1997 tarihine kadar iꢁlenmiꢁ suçlar nedeniyle 5680 sayılı Basın Kanununun 16'ncı  
maddesi veya sair kanunlar hükümlerine göre sorumlu müdür sıfatıyla mahkum edilmiꢁ  
bulunan kimselerin cezaların infazı ertelenmiꢁtir.  
Halen cezalarını çekmekte bulunan sorumlu müdürler hakkında da birinci fıkra hükmü  
uygulanır.  
Đꢁlenen suçlardan dolayı sorumlu müdür hakkında henüz takibata geçilmemiꢁ veya hazırlık  
soruꢁturmasına giriꢁilmiꢁ olmakla beraber dava açılmamıꢁ veya son soruꢁturma aꢁamasına  
geçilmiꢁ olmakla beraber henüz hüküm kurulmamıꢁ veya verilen hüküm kesinleꢁmemiꢁ ise,  
davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir.”  
2. Madde  
“Haklarında 1. inci madde hükümleri uygulanmıꢁ bulunan sorumlu müdürler, ertelenme  
tarihinden itibaren üç yıl içerisinde iꢁlenen kasıtlı bir cürümden dolayı sorumlu müdür  
sıfatıyla mahkum edildiklerinde ertelenen cezalar aynen çektirilir.  
…
Sorumlu müdürün infazı ertelenen mahkumiyetinden bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe  
kadar çektiği kısmı, birinci fıkrada belirtilen halde çekilecek cezaya mahsup edilir. ꢀartla  
salıverilmeye iliꢁkin hükümler saklıdır.  
Üç yıllık süre, sorumlu müdür sıfatıyla yeniden kasıtlı bir cürümden mahkum edilmeksizin  
geçirildiğinde, sorumlu müdür hakkındaki 12 Temmuz 1997 öncesine iliꢁkin mahkumiyet  
vaki olmamıꢁ sayılır veya bu suçtan dolayı kamu davası açılmaz. Açılmıꢁ olan davanın  
ortadan kaldırılmasına karar verilir.”  
5. Cezaların Đnfazı Hakkında Kanun (13 Temmuz 1965 tarih ve 647 Sayılı Kanun)  
22 . 1965 Tarihli Cezaların Đnfaz Kanunu aꢁağıdaki hükümleri içermektedir:  
5. Madde  
“Para cezası kanunda yazılı hadler arasında tayin olunacak bir miktar paranın Devlet  
Hazinesine ödenmesinden ibarettir..  
…
Hükümlü, tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içerisinde para cezasını ödemezse,  
Cumhuriyet Savcısının kararıyla bir gün on bin lira sayılmak üzere hapsedilir.  
…
Para cezası yerine çektirilen hapis cezası 3 yılı geçemez …”  
19(1). Madde  
“…ꢁahsi hürriyeti bağlayıcı cezalara mahkum edilmiꢁ olanlar hükümlülük süresinin yarısını  
çekmiꢁ olup da … iyi halli hükümlü niteliğinde bulundukları takdirde, talepleri olmasa dahi  
ꢁahsi ꢁartla salıverilirler...”  
6. Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu (1412 Sayılı Kanun)  
23 . Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu aꢁağıdaki hükümleri içerir:  
307. Madde  
“Temyiz ancak hükmün kanuna muhalif olması sebebine müstenit olur.  
Hukuki bir kaidenin tatbik edilmemesi yahut yanlıꢁ tatbik edilmesi kanuna muhalefettir .”  
308. Madde  
“Aꢁağıda yazılı hallerde kanuna mutlaka muhalefet edilmiꢁ sayılır.  
1- Mahkemenin kanun dairesinde teꢁekkül etmemiꢁ olması;  
2- Hakimlik vazifesine iꢁtirakten kanunen memnu olan bir hakimin hükme iꢁtirak etmesi;  
…”  
B. Hükümet Tarafından Sunulan Đçtihatlar  
24 . Hükümet, özellikle dini hususlar (Ceza Kanunu'nun 312. Maddesi) olmak üzere, halkı  
husumet ve düꢁmanlığa teꢁvik etmek veya Devletin bölünmez bütünlüğüne karꢁı propaganda  
yapmaktan (3713 Sayılı Kanun'un 8. Maddesi, bkz. yukarıdaki 19. paragraf) suçlanan  
ꢁahıslara karꢁı yapılan suçlamaların geri alınması yönündeki Đstanbul Devlet Güvenlik  
Mahkemesi Savcısının bazı kararlarının suretlerini sunmuꢁtur. Suçların yayınlar vasıtasıyla  
iꢁlendiği davaların çoğunda, Savcının kararına gerekçe olarak gösterilen nedenler, davaların  
zaman aꢁımına tabi olduğu, suçun bileꢁen unsurlarından bazılarının tespit edilememesi veya  
yetersiz kanıt gibi bulguları içermiꢁtir. Diğer gerekçeler ise, söz konusu yayının dağıtılmamıꢁ  
olması, kanun dıꢁı bir amacının olmaması, bir suçun iꢁlenmemiꢁ olması veya sorumluların  
tanımlanamaması olmuꢁtur.  
Ayrıca Hükümet, yukarıda anılan suçlardan yargılanan davalıların suçlu bulunmadıkları  
davalara iliꢁkin çeꢁitli Devlet Güvenlik Mahkemesi kararlarını sunmuꢁtur. Bunlar aꢁağıda  
belirtilen kararlardır: 19 Kasım (no. 1996/428) ve 27 Aralık 1996 (no. 1996/519); 6 Mart  
(1997/33), 3 Haziran (no. 1997/102), 17 Ekim (no. 1997/527), 24 Ekim (no. 1997/ 541) ve 23  
Aralık 1997 (no. 1997/606); 21 Ocak (no. 1998/ 8), 3 ꢀubat (no. 1998/ 14), 19 Mart (no.  
1998/56), 21 Nisan (no. 1998/ 87) ve 17 Haziran 1998 (no. 1998/133).  
25 . Özellikle Kürt sorunu ile ilgili yazarlar aleyhindeki davalar ile ilgili olarak, bu davalarda  
Devlet Güvenlik Mahkemeleri'nin kararları “propaganda” yapılmamıꢁ olduğu, suç  
unsurlarının birinin bulunmadığı veya kullanılan kelimelerin bilimsel, tarihsel ve/veya tarafsız  
özelliği gerekçelerine dayalı olmuꢁtur.  
KOMĐSYON HUZURUNDA YAPILAN TAKĐBAT  
26 . Birinci baꢁvuran Sn. Ümit Erdoğdu ve ikinci baꢁvuran Sn. Selami Đnce 20 Ağustos 1994  
tarihinde Komisyon'a baꢁvurmuꢁlardır. Suç konusu röportajın yayınlanmasından kaynaklanan  
mahkumiyetlerinin kendilerinin düꢁünce özgürlüğü ve ifade özgürlüğüne haklı sebebe  
dayanmayan bir müdahalenin yapıldığını dahası, 1991 Tarihli Terörle Mücadele Yasasının  
ilgili hükmünün kendilerinin izin verilen ile yasaklanan hususlar arasında bir ayrım  
yapmasına imkan vermeyecek ꢁekilde belirsiz olması sebebiyle iꢁlendiği tarihte ulusal ve  
uluslararası hukukta suç teꢁkil etmeyen bir eylem nedeniyle mahkum edilmiꢁ olduklarını iddia  
ederek sözleꢁmenin 9, 10 ve 7. maddeleri kapsamında baꢁvuruda bulunmuꢁlardır.  
27 . Komisyon, baꢁvuruların (no. 25067/94 ve 25068/94) sırasıyla 2 Eylül ve 14 Ekim 1996  
tarihlerinde kabul edilebilirliğini ilan etmiꢁtir. 2 Aralık 1997 tarihinde Komisyon baꢁvuruları  
birleꢁtirme kararı almıꢁtır. 11 Aralık 1997 tarihli raporunda (eski Madde 31) Komisyon,  
Sözleꢁmenin 10. Maddesinin ihlal edildiği (31'e karꢁı bir oy ile) ve Sözleꢁmenin 7.  
Maddesinin ihlal edilmediği (oybirliği ile) yönünde görüꢁ belirtmiꢁtir.  
Komisyonun mütalaasının tam metni ve rapor içindeki ayrı mütalaa iꢁbu kararın ekleri olarak  
sunulmuꢁtur .  
MAHKEMEYE YAPILAN NĐHAĐ SUNUMLAR  
28 . Dilekçelerinde baꢁvuranlar Mahkeme'nin muhatap Devleti Sözleꢁmenin 7. ve 10.  
Maddeleri kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal etmekten suçlu bulunması ve Sözleꢁme'nin  
41. Maddesi uyarınca kendilerine adil bir tazminatın karara bağlanmasını talep etmiꢁlerdir.  
Hükümet, baꢁvuranların ꢁikayetlerinin altı aylık kurala uygun olmadığı gerekçesi ile  
reddedilmesini talep etmiꢁtir. Alternatif olarak ise Mahkeme'den baꢁvuranlar tarafından iddia  
edilen Maddelerin ihlal edilmediği yönünde bir karar verilmesini talep etmiꢁtir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. HÜKÜMET'ĐN ÖN ĐTĐRAZLARI  
29 . Hükümet, Sözleꢁme'nin altı ay kuralına uyulmadığı gerekçesi ile, Sözleꢁme'nin önceki  
26. maddesi uyarınca baꢁvuruların Komisyon tarafından reddedilmesi gerektiği yönündeki  
talebini yinelemiꢁtir. Baꢁvuranların davalarının Yargıtay tarafından 1 ꢀubat 1994 tarihinde  
incelenmiꢁ olduğunu, kararın 9 ꢀubat tarihinde açıklandığını ve kendilerine 21 ꢀubat 1994  
tarihinde tebliğ edildiğini, ancak baꢁvuruların Komisyon tarafından bu tarihlerden altı ayı  
aꢁkın bir süre sonrasında, 24 Ağustos 1994 tarihinde kabul edildiğini belirtmiꢁtir.  
30 . Mahkeme, Yargıtay'ın kararının 21 ꢀubat 1994 tarihinde baꢁvuranlara tebliğ edildiğini  
ve baꢁvuranların, baꢁvuruya iliꢁkin tüm ilgili ayrıntıları içeren ilk yazıꢁmanın 20 Ağustos  
1994 tarihli bir yazı ile alındığını kabul etmektedir.  
Komisyon'un görüꢁü doğrultusunda Mahkeme de, baꢁvuranların ilk yazısının, yazıda  
belirtilen tarihten sadece dört gün sonrasında Komisyon tarafından alınmasının, mektubun  
tarihinin geçmiꢁe dönük atılmıꢁ olduğu anlamına gelmediği görüꢁündedir. Bu nedenle  
Hükümet'in ön itirazı Mahkeme tarafından reddedilmektedir.  
II. DAVA KAPSAMI  
31 . Mahkeme baꢁvuranların, duruꢁmada kendilerini yargılayıp, mahkum eden Đstanbul  
Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olarak kabul  
edilemeyeceğini ve bunun da Sözleꢁme'nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlaline neden  
olduğunu savunduklarını dikkate almaktadır. Ancak, bu ꢁikayet Komisyon huzurunda dile  
getirilmemiꢁ olduğundan, Mahkeme nezdindeki dava kapsamında kabul edilemeyecektir. (bkz,  
mutatis mutandis, diğer mercilerin yanı sıra 21 Ocak 1999 tarihli Janowski-Polonya davası,  
1999 Hüküm ve Kararları Raporu , s. …, Madde 19). Bu nedenle Mahkeme, incelemelerini  
baꢁvuranların Sözleꢁme'nin 7. ve 10. Maddeleri kapsamındaki ꢁikayetleri ile sınırlandıracaktır.  
III. SÖZLEꢀME'NĐN 9. VE 10. MADDELERĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI  
32 . Baꢁvuranlar, sırasıyla Sözleꢁme'nin 9. ve 10. maddeleri ile güvence altına alınmıꢁ olan  
düꢁünce özgürlüğü ve ifade özgürlüklerine haklı sebep olmaksızın merciler tarafından  
müdahale edildiğini iddia etmiꢁlerdir.  
Mahkeme de, Komisyon'un görüꢁüne paralel olarak, baꢁvuranların ꢁikayetine iliꢁkin olayların,  
aꢁağıdaki hükümleri öngören 10. Madde kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatına  
varmıꢁtır:  
“1. Herkes görüꢁlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğünü,  
kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırlan söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma  
ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin televizyon ve sinema iꢁletmelerini bir  
izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir.  
2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda,  
zorunlu tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu  
güvenliğinin korunması, asayiꢁsizliğin veya suç iꢁlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın,  
baꢁkalarının ün ve haklarının korunması, gizli kalması gereken haberlerin yayılmasına engel  
olunması veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için kanunla öngörülen bazı  
formalitelere ꢁartlara,sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir. ”  
33 . Hükümet, baꢁvuranların ifade özgürlüklerine yapılan müdahalenin 10. Maddenin ikinci  
Paragrafı hükümleri uyarınca haklı sebebe dayandırıldığını savunmuꢁtur. Diğer yandan,  
Komisyon baꢁvuranların iddialarını kabul etmiꢁtir.  
A. Müdahalenin Mevcudiyeti  
34 . Mahkeme baꢁvuranların 1991 Tarihli Terörle Mücadele Yasası'nın (“1991 Tarihli Yasa”)  
8. bölümü uyarınca suçlu bulunup hüküm giymiꢁ olmaları nedeniyle, baꢁvuranların ifade  
özgürlüğü hakkına bir müdahalenin yapılmıꢁ olduğunun açık ve tartıꢁamsız olduğunu  
belirtmiꢁtir.  
B. Müdahalenin Haklı Sebebe Dayanması  
35 . Yukarıda anılan müdahaleler, “kanunlar tarafından öngörüldüğü üzere”, 10. Maddenin 2.  
Fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayandığı durumlar ile anılan  
hedef veya hedeflerin elde edilmesi için demokratik bir toplumda gerekli olan durumların  
haricinde, 10. Madde ihlallerini teꢁkil etmektedir. Mahkeme bu ölçütleri sırasıyla  
inceleyecektir.  
1. “Kanunlar Tarafından Öngörülme”  
36 . Baꢁvuranlar, bu ꢁarta uygunluğun sağlanıp sağlanmadığı konusunda herhangi bir yorum  
yapmamıꢁtır (ancak aꢁağıdaki 57. paragrafa bakınız).  
37 . Hükümet, baꢁvuranların aleyhinde alınan önlemlerin 1991 tarihli Yasanın 8. bölümüne  
dayalı olduğunu belirtmiꢁtir.  
38 . Komisyon, ilgili suç tarihinde yürürlükte olan haliyle, 1991 tarihli Yasanın 8.  
Bölümünün, gerektiğinde yasal görüꢁün alınmasından sonra baꢁvuranların tutumlarının  
düzenlenmesini sağlayacak ꢁekilde açık hükümlere sahip olduğu ve bu sebeple öngörülme  
ꢁartının yerine getirilmiꢁ olduğu kanaatına varmıꢁtır. Bu nedenle Komisyon, baꢁvuranların 10.  
Madde kapsamında belirtilmiꢁ olan haklarına karꢁı yapılan müdahalenin kanunlar tarafından  
öngörüldüğü kanaatına varmıꢁtır.  
39 . Mahkeme de, Komisyon'un görüꢁüne paralel olarak, mahkumiyetlerin 1991 Tarihli  
Yasanın 8. Bölümü uyarınca olduğunu, bu sebeple ifade özgürlüğüne iliꢁkin uygulanan  
müdahalelerin “kanun tarafından öngörülmüꢁ” olduğu kanaatına varmıꢁtır.  
2. Meꢁru amaç  
40 . Baꢁvuranlar, 1991 Tarihli Yasanın 8. Bölümünün amacının Devlet'in resmi görüꢁü ile  
uyuꢁmayan tüm fikirlerin susturulması olduğunu, bu nedenle, mahkumiyetlerinin herhangi bir  
amaca yönelik olmadığını, mahkumiyete sebebiyet veren röportajın Kürtlere iliꢁkin bir  
sosyalist ve bir araꢁtırma görevlisinin görüꢁlerini içerdiğini ve herhangi bir ꢁiddeti teꢁvik  
etmediğini, herhangi bir bölücü propaganda içermediğini veya herhangi bir yasadıꢁı örgüt için  
destek ifade etmediğini belirtmiꢁtir.  
41 . Hükümet, 1991 Tarihli Yasanın 8. maddesinde belirtilen bölücü propaganda yasağının,  
muhatap Devlet'in toprak bütünlüğü ve ulusal birliğinin yanı sıra, terörizm tehdidi karꢁısında  
kamu düzeninin ve ulusal güvenliğin korunmasına yönelik olduğunu savunmuꢁtur.  
42 . Komisyon kendi adına, baꢁvuranların mahkumiyetinin, yetkililerin terörist faaliyetler ile  
mücadele ve ulusal güvenlik ve kamu emniyetinin sağlanmasına yönelik çalıꢁmalarının bir  
parçası olduğunu ve bunun da 10. maddenin 2. fıkrası kapsamında meꢁru olduğu sonucuna  
varmıꢁtır.  
43 . Mahkeme, Güneydoğu Türkiye'deki güvenlik durumunun hassasiyetini (Bkz. 25 Kasım  
1997 tarihli Zana – Türkiye kararı, 1997-VII Raporları , s. 2539, 10. Madde) ve yetkililerin  
gereksiz ꢁiddeti destekleyecek hareketlere karꢁı tetikte olma gereğini de dikkate alarak,  
baꢁvuranların aleyhinde alınan önlemlerin, baꢁta ulusal güvenliğin ve ülke bütünlüğünün  
korunması ve asayiꢁsizlik ve suçun önlenmesi olmak üzere, Hükümet tarafından belirlenen  
belli amaçların uzantısı olduğu kanaatına varmıꢁtır.  
Bu durum özellikle bölücü faaliyetlerin ꢁiddet kullanımına dayalı yöntemlere bağlı olduğu,  
dava konusu olayların cereyan ettiği tarihlerdeki Güneydoğu Türkiye'deki durum için  
geçerlidir.  
3. “Demokratik Toplum içinde Gereklilik”  
(a) Mahkeme huzurunda bulunanların iddiaları  
(i) Baꢁvuranlar  
44 . Baꢁvuranlar yargılanmalarının ve hüküm giymelerinin kendilerinin ifade özgürlüğüne  
karꢁı dayanaksız ve orantısız bir müdahale teꢁkil ettiğini vurgulamıꢁtır. Beyanlarında,  
Türkiye'deki otoritelerin resmi konumu ile uyuꢁmayan fikirleri yayınlayan yayın organlarının  
terörist örgüt lehine propaganda yapmakla suçlandığını ve ulusal güvenlik ve ülke  
bütünlüğünün korunması bahanesi ile cezalandırıldığını belirtmiꢁtirler.  
Suçlanan röportajın, hükümet koalisyonunu oluꢁturan partilerin yöneticilerinden askeri  
yöneticilere kadar Kürt sorununa iliꢁkin geniꢁ bir fikirler yelpazesini içeren bir dosyanın bir  
bölümünü teꢁkil ettiğini, Kürt durumunun bir analizi ꢁeklinde bir araꢁtırma görevlisi ve  
sosyologun görüꢁlerini içerdiğini belirtmiꢁlerdir.  
1991 tarihli Yasanın 1995 tarihli değiꢁikliğinin de, Türkiye'deki “fikir suçları” kavramını sona  
erdiremediğini, bunun da baꢁvuranların mahkumiyet ve cezalarının, yeniden incelenmesine  
rağmen bozulmadığı gerçeği ile sergilendiğini belirtmiꢁlerdir.  
• Hükümet  
45 . Hükümet, söz konusu röportajda kullanılan dilin, Kürtlere bir ulusal meclis kurma  
çağrısı ile Kürt asıllı vatandaꢁların duygu, zihin ve iradelerine hitap ettiğini, Kürdistan Đꢁçi  
Partisi'ni (“PKK”), bu partinin Türkiye Cumhuriyeti ile girdiği silahlı çatıꢁmayı ꢁüphesiz  
olarak kazanacak bir kurutuluꢁ ordusu olarak betimlediğini belirtmiꢁtir.  
Röportaj, Irak sınırında Körfez Savaꢁı neticesinde meydana gelen karıꢁıklıktan faydalanan  
PKK'nın hem askeri, hem de sivil hedefler olmak üzere, her yere saldırılar düzenlediği ve  
günlük olarak düzinelerce kiꢁiyi toplu ꢁekilde öldürdüğü zamanlarda yayınlanmıꢁtır. Bu  
nedenle, röportajı yapanların fikirleri bölücü ꢁiddete teꢁvik oluꢁturmuꢁtur. Röportajda  
kullanılan ifadeler, Kürt asıllı okuyucuları Türkiye Devleti karꢁısında silahlı mücadeleye  
teꢁvik etmiꢁ ve Kürt asıllı vatandaꢁlar tarafından yürütülen bölücü ꢁiddet ve “ulusal kurtuluꢁ”  
hareketlerine manevi destek sağlamıꢁtır. Bunun basit bir analizden öte, PKK faaliyetlerinin  
desteklenmesi ve böylece Kürt bağımsızlık mücadelesinin yüceltilmesine yönelik kesin bir  
teꢁvik olduğunu belirtmiꢁtir.  
PKK tarafından gerçekleꢁtirildiği ꢁekilde, sistematik olarak kadın, çocuk, öğretmen ve erlerin  
öldürülmesine iliꢁkin öldürücü terörizm bağlamında, ꢁiddeti ve Türk toplumu içindeki çeꢁitli  
kesimler arasında nefreti teꢁvik eden ve insan hakları ve demokratik ilkeleri ve kurumları  
tehdit eden hareketleri teꢁkil edeceğinden, bölücü propagandanın yapılmasını yasaklayan  
Türk otoritelerinin tüm faaliyetlerinin bir seçenekten öte bir görev olduğunu belirtmiꢁtir.  
Bu bağlamda, 1991 Tarihli Yasanın 8. bölümü kapsamında baꢁvuranların suçlu bulunarak  
hüküm giymesi, bu alandaki otoritelerin inisiyatif marjına girdiğini, müdahalelerin  
Sözleꢁme'nin 10. Maddesinin 2. Fıkrası kapsamında meꢁru kılındığını belirtmiꢁtir.  
(iii) Komisyon  
46 . Komisyon, söz konusu röportajın temelde bir analitik özelliğe sahip olduğu  
kanaatındadır. Röportajı veren kiꢁinin Kürt sorunu ve ilgili hususlara iliꢁkin görüꢁlerini ılımlı  
bir ꢁekilde ifade ettiğini ve herhangi bir ꢁekilde Kürt bölücü çabaları bağlamında ꢁiddet  
kullanımı ile kendisini bağdaꢁtırmadığını belirtmiꢁtir. Komisyon, baꢁvuranların ꢁiddetin  
kullanımına iliꢁkin bağlılıklarını belirten herhangi bir yorumu eklemediğine dikkat çekmiꢁtir.  
Komisyon, baꢁvuranların aleyhinde uygulanan önlemlerin etkisinin, önemli siyasi hususlar  
konusunda kamuoyu tartıꢁmalarına caydırıcılık teꢁkil etmeye yönelik olduğu kanaatındadır.  
Bu sebeple, Komisyon, Sözleꢁme'nin 10. Maddesinin ihlal edilmiꢁ olduğunu tespit etmiꢁtir.  
(b) Mahkeme'nin değerlendirmesi  
47 . Mahkeme, örneğin Zana – Türkiye kararı (yukarıda belirtilmiꢁtir, ss. 2547-48, 51.  
madde) ve 21 Ocak 1999 tarihli Fressoz ve Roire – Fransa Kararında (1999- Raporları , s. …,  
45. Madde) olduğu üzere, kararlarının dayandığı temel ilkeleri vurgulamaktadır.  
(i) Đfade özgürlüğü, demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve toplumun  
ilerlemesi ve her bireyin öz-güveni için gerekli temel ꢁartlardan birini teꢁkil etmektedir. 10.  
Maddenin 2. Paragrafı uyarınca bu, kabul gören veya zararsız veya kayıtsızlık içeren  
“bilgiler” veya “fikirler” için değil, aynı zamanda kırıcı, ꢁok edici veya rahatsız edici olanlar  
için de geçerlidir. Bunlar, bir “demokratik toplumun” olmazsa olmaz çokseslilik, tolerans ve  
hoꢁgörünün gerekleridir. 10. Maddede belirtilen ꢁekiliyle bu özgürlük, harfiyen uygulanması  
gereken istisnalara tabidir ve her türlü sınırlamaya iliꢁkin ihtiyacın da inandırıcı bir ꢁekilde  
tespit edilmesi gereklidir.  
(ii) 10. Maddenin 2. Fıkrasında belirtilen anlamda “zaruri” sıfatı “acil bir sosyal ihtiyaç”  
anlamındadır. Akit Devletler, anılan ihtiyacın mevcut olup olmadığının değerlendirilmesi  
konusunda belli bir takdir marjına sahiptir. Ancak bağımsız bir mahkeme tarafından verilenler  
de dahil olmak üzere, tabi olduğu yasama ve kararları kapsayacak ꢁekilde Avrupa denetimi ile  
iç içe olmalıdır. Mahkeme bu sebeple, bir “sınırlamanın” Sözleꢁme'nin 10. Maddesinin  
güvencesinde olan ifade özgürlüğü ile bağdaꢁıp bağdaꢁmadığı konusunda nihai kararı verme  
yetkisini haizdir.  
(iii) Denetim yetkisinin uygulanmasında Mahkeme müdahaleyi, suçlanan ifadeler ve bunların  
ifade edildiği bağlam da dahil olmak üzere, davayı bir bütün olarak ele alarak incelemelidir.  
Đlk olarak müdahalenin “meꢁru amaçlar ile orantılı” ve ulusal otoriteler tarafından anılan  
müdahalenin meꢁru gösterilmesi için belirtilen gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığı  
tespit edilmelidir. Bunu yaparken de Mahkeme, ulusal otoritelerin Madde 10 kapsamında  
bulunan ilkelere uygun standartları uyguladığı ve ilgili bulguların kabul edilebilir bir  
değerlendirmesine dayalı oldukları konusunda olumlu kanaata varmalıdır.  
48 . Baꢁvuranlar, sırasıyla editör ve gazeteci konumunda oldukları bir dergi vasıtasıyla  
bölücü propaganda yapmak suçundan cezalandırıldığından, söz konusu müdahaleler ayrıca  
basının, bir siyasi demokrasinin düzgün ꢁekilde iꢁlemesinin sağlanmasına iliꢁkin temel görevi  
bağlamında da dikkate alınmalıdır (birçok diğer otoritenin yanı sıra bkz., 8 Temmuz 1986  
tarihli Lingens - Avusturya kararı, A Serisi, No. 103. s. 26, Madde 41; ve yukarıda anılan  
Fressoz ve Roire kararı, s. …, Madde 45). Basının, ꢁiddet tehdidi karꢁısında milli güvenlik  
veya ülke bütünlüğünün korunması veya asayiꢁsizlik veya suçun engellenmesi için konmuꢁ  
olan sınırlamaları aꢁmaması gerekmesine rağmen, bölücü olanlar da dahil olmak üzere, siyasi  
hususlarda bilgi verilmesi bir zorunluluktur. Basının, anılan bilgileri ve fikirleri bildirme  
zorunluluğunun yanı sıra, halkın da bunları almaya hakkı vardır. Basın özgürlüğü, kamuoyuna  
siyasi liderlerin fikir ve tutumlarının keꢁfedilmesi ve bunlara iliꢁkin bir kanaat oluꢁturulması  
için en iyi araçlardan birini sağlamaktadır (bkz. yukarıda anılan Lingens kararı, s. 26, Madde  
41-42).  
49 . Mahkeme, suçlanan incelemenin bir Türk sosyolog ile bir mülakatı yayınladığını ve  
burada sosyoloğun Türk Devleti'nin Kürt sorununa iliꢁkin tutumundaki olası değiꢁiklikleri  
açıklamıꢁ olduğuna iꢁaret etmektedir. Son zamanlardaki Güneydoğudaki geliꢁmeler ıꢁığında,  
bölgede Kürt kültürünün yeniden dirileceğini tahmin etmiꢁtir. Sosyolog ayrıca, PKK'nın  
gerilla savaꢁının da Kürt toplumundaki dönüꢁüme nasıl katkıda bulunduğunu belirtmiꢁ ve bazı  
bölgelerde Türk birliklerinin geri çekilmesi ve polis karakollarının Türk hükümeti tarafından  
tahliyesi, bir Kürt Devleti'nin oluꢁumunun baꢁlangıcı olarak algılanabileceğini belirtmiꢁtir  
(bkz. yukarıdaki 9. paragraf).  
Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, 1991 tarihli Yasanın 8. Bölümü kapsamında her iki  
baꢁvurana karꢁı getirilen suçlamaların kanıtlanmıꢁ olduğu kararına varmıꢁtır (bkz. paragraf 12  
ve 13). Röportajın yapıldığı ꢁahsın ifadelerine dayalı olarak, mahkeme re'sen anılan kanaatın  
yayınlanmasını, Devletin bölünmez bütünlüğüne karꢁı bir propaganda olarak  
değerlendirmiꢁtir. Mahkeme, Kürdistan'da bir silahlı direniꢁin olduğu, Türk kuvvetleri  
tarafından uygulanan ꢁiddetin, “resmi ideolojiyi” değiꢁtirebilecek nitelikte olan ve Kürt ve  
Türk toplumundaki etkinin büyümesine neden olabilecek PKK'nın yükseliꢁini ve ilerlemesini  
durduramadığını, Kürtlerin ulusal bilinçliliği ve bağımsızlık isteğinin gittikçe  
kuvvetleneceğini ve PKK'nın silahlı mücadelesinin, bir Kürt devletinin oluꢁumunun  
baꢁlangıcına yol açan çeꢁitli bölgelerin Türk hükümeti tarafından tahliye edildiği de dahil  
olmak üzere belli geliꢁmelerin önemli bir nedenini teꢁkil ettiğine iliꢁkin sosyolog görüꢁlerine  
atıfta bulunmuꢁtur (bkz. yukarıdaki paragraf 13).  
50 . Yukarıda belirtilen müdahalenin gerekliliğinin değerlendirilmesi açısından, yukarıda  
tespit edilen ilkeler ıꢁığında (bkz. paragraf 47 ve 48), Mahkeme Sözleꢁmenin 10. Maddesinin  
2. Fıkrasında kamu çıkarlarına iliꢁkin siyasi konuꢁmalar veya sorunlara iliꢁkin tartıꢁmaların  
sınırlanmasına dair çok dar bir kapsam olduğuna iꢁaret etmektedir (bkz. 25 Kasım 1996 tarihli  
Wingrove – birleꢁik Kraliyet davası, 1996 Raporları -V, s. 1957, 58. Madde). Ayrıca, izin  
verilebilir eleꢁtirilerin sınırları hükümet ile ilgili hususlarda, özel ꢁahıslar veya siyasetçiler  
açısından daha geniꢁtir. Demokratik bir sistemdeki hareketler veya hükümetin ihmalleri  
sadece yasama ve adli otoritelerin değil, aynı zamanda kamuoyunun da yakın takibinde  
olmalıdır. Ayrıca, Hükümetin sahip olduğu egemen konum, özellikle haksız saldırılar ve  
düꢁmanlarının eleꢁtirilerine cevap verilmesine iliꢁkin baꢁka araçların bulunduğu durumlarda,  
cezai iꢁlemlere baꢁvurulması konusunda bir sınırlamanın uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.  
Bununla birlikte, kamu düzeninin garantörleri sıfatıyla hareketle, ceza kanunu niteliğinde  
olanlar da dahil olmak üzere, anılan ifadelere doğru tepkiyi verecek ve aꢁırıya kaçmayacak  
önlemlerin benimsenmesi Devlet otoritelerinin yetkisine açıktır (bkz. 9 Haziran 1998 tarihli  
Incal – Türkiye kararı, 1998-IV Raporları, s. 1567, 54. Madde). Son olarak, anılan sözler bir  
birey veya bir kamu görevlisi veya bir nüfusun bir kesimine karꢁı bir ꢁiddeti teꢁvik ettiği  
durumlarda Devlet otoriteleri, ifade özgürlüğüne iliꢁkin müdahale gereğinin incelenmesinde  
daha geniꢁ bir takdir marjına sahiptir.  
51 . Mahkeme, röportajda kullanılan kelimeler ve bu kelimelerin yayınlanmıꢁ olduğu bağlam  
üzerinde özellikle duracaktır. Bağlam açısından, kendisine sunulan davaların tarihçelerine,  
özellikle terörizmin engellenmesine iliꢁkin sorunları dikkate alacaktır. (bkz. yukarıda  
belirtilen Incal – Türkiye kararı, s. 1568, 58. Madde).  
Suç konusu yayının, bir Türk sosyolog ile yapılan bir röportaj olduğunu ve yayınlanmıꢁ  
haliyle görüꢁlerinin, öncelikli olarak Türk toplumunda yer edinmeye baꢁlayan PKK  
ideolojisini ve bir Kürt devletinin temellerinin nasıl oluꢁtuğuna iliꢁkin hususlara iliꢁkin  
olduğuna iꢁaret edilmektedir. PKK'nın Kürt bağımsızlık mücadelesindeki rolünü açıkça  
savunmaksızın, röportajın yapıldığı ꢁahıs, bu durumu temelde sosyolojik açıdan Türk  
Devletinin tepkileri bazında analiz etmiꢁtir.  
52 . Komisyon ile paralel olarak Mahkeme, röportajın içeriğinin analitik nitelikte olduğu ve  
metnin, ꢁiddete yönelik tahrike iliꢁkin bölümler içermediği görüꢁündedir. Mahkeme doğal  
olarak, yaklaꢁık 1985 yılından bu yana bölgenin büyük bir çoğunluğunda olağanüstü hal ilan  
edilmesini gerektiren, çok ciddi can kayıplarına yol açan, güvenlik kuvvetleri ile PKK  
elemanları arasında ciddi olayların meydana geldiği bölgedeki güvenlik durumunu  
ciddileꢁtirecek sözler ve eylemler konusunda otoritelerin endiꢁesinin bilincindedir (bkz.  
yukarıda anılan Zana kararı, s. 2539, 10. Madde). Ancak, söz konusu davada yerel otoritelerin,  
kendileri açısından her ne kadar kabul edilemez olursa olsun, Güneydoğu Türkiye'deki  
durumun farklı bir bakıꢁ açısından bildirilmesine iliꢁkin kamu haklarını yeterli ölçüde dikkate  
almadığı anlaꢁılmaktadır. Daha önce belirtildiği üzere, röportajlarda belirtilen görüꢁler ꢁiddete  
tahrik ꢁeklinde algılanamaz ve ꢁiddeti tahrik edebilecek ꢁeklinde yorumlanamaz.  
Mahkeme'nin görüꢁüne göre, ilgili olmasına rağmen Đstanbul Devlet Mahkemesi tarafından  
baꢁvuranların suçlu bulunarak cezalandırılmasına gerekçe gösterilen nedenlerin baꢁvuranların  
ifade özgürlüğüne müdahaleyi meꢁru kılmadığı kanaatındadır (bkz. yukarıdaki 13. paragraf).  
53 . Mahkeme ayrıca, Sn. Erdoğdu'nun nihai cezasının tecil edilmiꢁ olması ve Sn. Đnce'nin  
cezasının infazının askıya alınmıꢁ olmasına rağmen (bkz. yukarıdaki 17. paragraf), her iki  
baꢁvuran ağır cezalar ile karꢁı karꢁıya kalmıꢁtır. Mahkeme, bu bağlamda müdahalenin orantılı  
olmasına iliꢁkin değerlendirmesinde cezaların niteliğini ve ağırlığını dikkate alınması gereken  
etkenler olarak kabul etmektedir.  
54 . Mahkeme, medya profesyonellerinin ifade özgürlüğü hakkının kullanımı ile birlikte  
gelen “görev ve sorumlulukların” çatıꢁma ve gerilim durumlarında özel bir öneme sahip  
olduğunu vurgulamaktadır. Medyanın nefret içeren sözlerin yayınlanması ve ꢁiddetin teꢁvik  
edilmesi için bir araç haline gelmesini önlemek üzere, Devlete karꢁı ꢁiddete baꢁvuran  
örgütlerin temsilcilerinin görüꢁlerinin yayınlanmasına iliꢁkin karar verilirken, özel bir  
ihtimam gösterilmelidir. Aynı zamanda, ilgili görüꢁlerin anılan ꢁekilde sınıflandırılmayacağı  
durumlarda Akit Devletler, ülke bütünlüğü veya milli güvenliğin korunması veya suç ve  
asayiꢁsizliğin engellenmesi gerekçesiyle ceza kanunun yükünü medyaya yükleyerek, halkın  
bu konulardaki bilgi alma hakkını engelleyemez.  
55 . Yukarıdaki hususlar dikkate alınarak, Mahkeme baꢁvuranların mahkumiyeti ve ceza  
verilmesinin amaçlanan hedefler açısından orantısız ve bu bağlamda bir demokratik toplumda  
gereksiz olduğu kararına varmıꢁtır. Bu duruma özgü ꢁartlarda, Sözleꢁmenin 10. Maddesine  
iliꢁkin bir ihlal söz konusudur.  
Iv. SÖZLEꢀME'NĐN 7. MADDESĐNĐN 1. FIKRASININ ĐHLALĐ ĐDDĐASI  
56 . Baꢁvuranlar mahkumiyetlerinin, ilgili bölümlerinde aꢁağıdaki hükümleri içeren 7.  
Maddenin 1. fıkrasını ihlal ettiğini iddia etmiꢁtir:  
“ Hiç kimse iꢁlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre bir suç sayılmayan bir fiil  
veya ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun iꢁlendiği sırada  
uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez .”  
57 . Baꢁvuranlar iddialarında, 1991 Tarihli Yasa kapsamındaki suçların doğrudan terörizm  
ile ilgili olması gerektiğini belirtmiꢁtir. Bu bağlamda, sadece propaganda mahiyetindeki  
fiillerin, terörist faaliyetleri tahrik etmediği sürece Yasanın 8. bölümü uyarınca bir suç teꢁkil  
edemeyeceğini belirtmiꢁlerdir. Suç konusu röportajın ꢁiddeti artırması söz konusu  
olmadığından, bu kapsamda mahkum edilmelerinin öngörülmediğini bildirmiꢁlerdir. 1991  
tarihli Yasanın 8. bölümündeki “Suç propagandası” kavramının, izin verilen ile yasaklanan  
tutum arasında ayrım yapabilmeleri için yeterli derecede açık olmadığını savunmuꢁlardır.  
58 . Hükümet ile paralel olarak, Komisyon da 1991 Yasasının 8. maddesinin, ilgili suç  
tarihinde yürürlükte olduğu üzere, baꢁvuranların gerektiğinde hukuki görüꢁ almalarından  
sonra tutumlarını düzenlemelerini sağlayabilecek açıklıkta olduğu yönünde görüꢁ bildirmiꢁtir.  
Bu bağlamda, 7. Maddede güvence altına alınan suç ve cezaların yasal nitelikteki ilkesine  
iliꢁkin bir ihlalin söz konusu olmadığı kanaatındadır.  
59 . Mahkeme, “hukuk” söz konusu olduğunda, 7. Maddede anılan terimin Sözleꢁme'nin  
baꢁka bölümlerinde kullanıldığı ꢁekilde aynı anlamı taꢁıdığını vurgulamaktadır (bkz. 22  
Kasım 1995 tarihli, S. W. – Birleꢁik Kraliyet kararı, A Serisi, No. 335-B, s. 42, 35. Madde).  
10. Maddenin 2. Fıkrası kapsamında “kanunlar tarafından öngörülme” ꢁartına iliꢁkin olarak  
yukarıdaki 39. paragrafta varılan kararın ıꢁığında Mahkeme, Sözleꢁme'nin 7. maddesine  
iliꢁkin bir ihlalin söz konusu olmadığı kararına varmıꢁtır.  
IV. SÖZLEꢀME'NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
60 . Baꢁvuranlar yerel ve Sözleꢁme mahkeme gider ve masraflarının geri ödenmesinin yanı  
sıra maddi ve manevi zarara iliꢁkin tazminat talebinde bulunmuꢁtur. Sözleꢁme'nin 41.  
Maddesi bu açıdan aꢁağıdakileri öngörmektedir:  
“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,  
gerektiğinde hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Maddi zarar  
61 . Sn. Erdoğdu, mahkumiyeti neticesinde araꢁtırmaları ve meslek hayatında meydana gelen  
gecikmelerin tazmini için 1,425,000,000 Türk Lirası (“TL”) ve 950,000,000 TL tazminat  
talebinde bulunmuꢁtur. Ayrıca, kendisine uygulanan 41,666,666 TL tutarındaki ceza ve  
Türkiye'de mahkumiyeti sebebiyle zorunlu kaldığı göç nedeni ile almıꢁ olduğu dil kurslarının  
finanse edilmesi için alınan 40,000 Alman Markının tazminat yoluyla ödenmesini talep  
etmiꢁtir. Sn. Đnce mahkumiyet neticesinde iꢁini kaybettiği gerekçesiyle 2,850,000.000 TL  
tutarında bir tazminat talebinde bulunmuꢁtur.  
62 . Sn. Erdoğdu'nun nihai hükmünün tecil edilmesi ve Sn. Đnce'nin mahkumiyetinin askıya  
alınması nedeniyle Hükümet, baꢁvuranlar tarafından talep edilen meblağların fahiꢁ olduğunu  
savunmuꢁtur (bkz. yukarıdaki 17. paragraf).  
63 . Komisyon Delegesi talep edilen meblağlara iliꢁkin bir görüꢁ bildirmemiꢁtir.  
64 . Mahkeme baꢁvuranların herhangi bir para cezası ödemediğine iꢁaret etmektedir. Bu  
hususa iliꢁkin diğer talepleri için delil sunmadığından Mahkeme baꢁvuranların maddi zarara  
iliꢁkin taleplerini reddetmektedir.  
B. Manevi tazminat  
65 . Baꢁvuranların her biri, özünü belirtmeksizin manevi zarar için 10,000,000,000 TL  
tazminat talebinde bulunmuꢁtur.  
66 . Hükümet taleplerin reddedilmesini talep etmiꢁtir. Alternatif olarak Mahkeme'nin,  
baꢁvuranlar tarafından iddia edilen Maddelerin ihlalinin tespit edilmesinin, kendiliğinden  
yeterli tazmin teꢁkil edeceğinin Mahkeme tarafından dikkate alınmasını istemiꢁtir.  
67 . Komisyon Delegesi taleplerin bu bölümüne iliꢁkin olarak da bir görüꢁ bildirmemiꢁtir.  
68 . Mahkeme, davanın sonuçları nedeniyle baꢁvuranların sıkıntı çekmiꢁ olabileceği  
kanaatındadır. Sözleꢁme'nin 41. maddesince öngörülen ꢁekilde adil bazda bir değerlendirme  
yaparak, Mahkeme baꢁvuranlara tazminat olarak bu bağlamda 30,000 Fransız Frangı (“FRF)  
ödenmesine karar vermiꢁtir.  
C. Masraflar ve Giderler  
69 . Baꢁvuranlar yasal masraf ve giderlerinin tazminini talep etmiꢁtir. Sn. Erdoğdu, bunları  
500,000,000 TL ve Sn. Đnce 1,050,000,000 olarak değerlendirmiꢁtir. Sn. Erdoğdu, talebini  
desteklemek üzere, Strazburg mahkemesinde yasal temsili ile ilgili vekalet ücretine iliꢁkin  
avukatı ile düzenlediği sözleꢁmeyi sunmuꢁtur.  
70 . Hükümet, yerel mahkemelerdeki Türk avukatlarının kazandığı ücretlere kıyasla  
tutarların abartılı olduğunu ve yeterli ꢁekilde doğrulanmadığını bildirmiꢁtir. Dava basit  
niteliktedir ve dava süresince kendi dillerini kullanan baꢁvuranların avukatları tarafından fazla  
bir katılımın gerekli olmadığını belirtmiꢁtir. Sadece, muhatap Devlet içindeki sosyo-ekonomik  
durum açısından haksız kazanç kaynağı teꢁkil edecek bir kararın verilmesine karꢁı olduklarını  
belirtmiꢁlerdir.  
71 . Komisyon delegesi tutarlar konusunda bir görüꢁ bildirmemiꢁtir.  
72 . Mahkeme Komisyon huzurundaki takibatlar ve Mahkeme nezdindeki yazılı prosedürde  
baꢁvuranların sırasıyla Sn. O. E. Ataman ve Sn. T. Sarıhan tarafından temsil edildiğine iꢁaret  
etmektedir. Ancak Mahkeme huzurundaki duruꢁmaya, benzer durum ve ꢁikayetlere iliꢁkin  
baꢁka bir davanın hazırlanması üzerinde çalıꢁmıꢁ olan Sn. Tansal (bkz. yukarıdaki 7. paragraf)  
tarafından vekalet edilmiꢁtir.  
Mahkeme ayrıca, Sn. Đnce'nin yasal yardım yolu ile Avrupa Konseyi'nden FRF 7,996  
tutarında bir meblağ alınmıꢁ olduğunu tespit etmiꢁtir.  
Đçtihatında belirtilen (bkz. diğer otoritelerin yanında, 25 Mart 1999 tarihli Nikolova –  
Bulgaristan Kararı, 1999- Raporları, s. …, Madde 79), ölçüte uygun olarak ve adil bazda karar  
verilmesini sağlamak üzere Mahkeme Sn. Erdoğdu'ya 10,000 FRF tutarının ödenmesine karar  
vermiꢁtir.  
Sn. Đnce tarafından yapılan harcama ve giderlere iliꢁkin olarak Mahkeme aynı ölçütü  
uygulayarak baꢁvurana 10,000 FRF ödenmesine ve bu meblağdan yasal yardım yoluyla  
Avrupa konseyinden halihazırda alınmıꢁ olan tutarın mahsup edilmesine karar vermiꢁtir.  
D. Temerrüt Faizi  
73 . Mahkeme iꢁbu kararın düzenlenmiꢁ olduğu tarihte, eldeki verilere göre tespit edilmiꢁ  
olan yıllık %3,47 oranına tekabül eden Fransa'da uygulanan yasal faiz oranının  
uygulanmasının yerinde olacağı kanaatına varmıꢁtır..  
YUKARIDA BELĐRTĐLEN GEREKÇELERE DAYANARAK MAHKEME  
1. Hükümet'in davanın kabulüne iliꢁkin ön itirazının reddine ;  
2. Her iki baꢁvuran açıdından Sözleꢁme'nin 10. Maddesinin ihlal edildiğinin kabulüne ;  
3. Her iki baꢁvuran açıdından Ssözleꢁme'nin 7. Maddesinin ihlal edilmediğinin kabulüne ;  
4. (a) Üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk lirasına çevrilecek olan,  
aꢁağıda belirtilen tutarların davalı Devlet tarafından:  
(i) manevi zarar için baꢁvuranların her birine 30,000 (otuz bin) Fransız Frangı;  
(ii) masraf ve giderler için Sn. Erdoğdu'ya 10,000 (on bin) Fransız Frangı;  
(iii) masraf ve giderler için Sn. Đnce'ye 10,000 (on bin) Fransız Frangı eksi 7,996 (yedi bin  
dokuzyüz doksanaltı) Fransız Frangının ödenmesinin ,  
(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin sona erdiği tarih itibarıyla, ödemenin yapıldığı tarih  
arasında anılan meblağlara yıllık %3,47 oranında basit faiz uygulanmasının kabulüne ;  
5. Adil tazminata iliꢁkin baꢁvuranların diğer taleplerinin reddine ,.  
iliꢁkin iꢁbu kararı Đngilizce ve Fransızca dillerinde olmak üzere, 8 Temmuz 1999 tarihinde  
Strazburg'da bulunan Đnsan Hakları Binası'ndaki halka açık oturumda tefhim edilmiꢁtir  
Đmza Luzius Wıldhaber  
Baꢁkan  
Đmza : Paul Mahoney  
Sekreter Yardımcısı  
Sözleꢁme'nin 45. Maddesinin 2. Fıkrası ve Mahkeme Đçtüzüğünün 74. Maddesinin 2. Fıkrası  
uyarınca aꢁağıda belirtilen ꢁerhler eklenmiꢁtir:  
(a) Sn. Palm, Sn. Tulkens, Sn. Fischbach, Sn. Casadevall ve Sn. Greve'e ait müꢁterek  
mutabakat ꢁerhi;  
(b) Sn. Bonello'nun mutabakat ꢁerhi.  
Paraf : L. W.  
Paraf : P.J. M.  
HAKĐMLER PALM, TULKENS, FISCHBACH , CASADEVALL VE GREVE'ĐN  
MUTABAKAT ꢀERHĐ  
Hakim Palm'ın Sürek – Türkiye (No. 1) davasındaki muhalif kanaatında kısmen belirtilmiꢁ  
olduğu üzere daha çok bağlam üzerinde bir yaklaꢁım kullanarak aynı sonuca ulaꢁmıꢁ  
olmamıza rağmen, mevcut davada 10. Maddenin ihlal edildiğine iliꢁkin Mahkeme kararına  
katılıyoruz.  
Muhatap devlet aleyhinde olan davalarda 10. Maddeye iliꢁkin çoğunluğa ait değerlendirmenin  
yayınlar üzerinde kullanılan kelimelerin ꢁekli üzerine çok fazla ağırlık verildiği ve kelimelerin  
genel olarak kullanıldığı bağlama ve bunların olası etkilerine yeterli önemin verilmediği  
kanaatındayız. Söz konusu dilin ılımlı olmaması ve hatta sert olabileceği ꢁüphesizdir. Ancak  
Mahkememiz tarafından vurgulandığı üzere, bir demokraside “kavga” sözleri bile 10. madde  
kapsamında korunabilecektir.  
Mahkeme'nin emsal davasındaki siyasi konuꢁmalara sağlanan kapsamlı korumasına yönelik  
bir yaklaꢁım, kullanılan kelimelerin körükleyici özelliği üzerine daha az ve konuꢁmanın  
yapılmıꢁ olduğu bağlama iliꢁkin ortama daha fazla ağırlık verilmesini sağlamaktadır. Dil,  
ꢁiddetin körüklenmesi ve tahrik etmek amacıyla mı kullanılmıꢁtır? Bu yönde hakiki ve gerçek  
bir tehlike mevcut mudur? Söz konusu metnin yazarı, toplum içinde kelimelerinin etkisini  
artıracak bir konuma sahip midir? Yayına, söz konusu konuꢁmanın etkisini artırabilecek  
önemli bir gazete veya baꢁka bir ortam aracılığıyla bir önem verilmiꢁ midir? Kelimeler  
ꢁiddetten çok uzak mı yoksa hemen ꢁiddetin eꢁiğinde mi kullanılmıꢁtır?  
10. Maddenin kapsamında korunmuꢁ olan “ꢁok edici veya saldırı niteliğindeki” dil ile bir  
demokratik toplumda hoꢁgörü hakkını kaybeden dil arasındaki anlamlı ayrım ancak suç  
unsuru teꢁkil eden kelimelerin kullanılmıꢁ olduğu bağlamın dikkatli ꢁekilde incelenmesi  
sonucunda yapılabilir..  
HAKĐM Bonello'nun mutabakat ꢁerhi  
Çoğunluk ile birlikte 10. Maddenin ihlal edildiği yönünde oy kullandım, ancak Mahkemenin,  
yerel yetkililerin baꢁvuranların ifade özgürlüğü hakkına yaptıkları müdahalenin demokratik  
bir toplumda haklı gösterilip gösterilemeyeceğini belirlemek için uyguladığı ilk ölçütü  
onaylamıyorum.  
Bu dava ve ꢁiddete tahrikin söz konusu olduğu daha önceki Türkiye'de ifade özgürlüğü  
davaları boyunca, Mahkeme tarafından belirlenen en yaygın ölçüt ꢁudur: baꢁvuranlar  
tarafından yayınlanan yazılar ꢁiddet kullanımını destekliyorsa ya da teꢁvik ediyorsa  
baꢁvuranların ulusal mahkemelerce mahkum edilmeleri demokratik bir toplumda haklı sebebe  
dayanmaktadır.  
Ben bu ölçütü yetersiz olarak değerlendiriyorum. ꢀiddeti tahrik eden kiꢁilerin ulusal  
yetkililerce cezalandırılmalarının sadece eğer bu tahrik “açık ve mevcut bir tehlike”  
yaratıyorsa, demokratik bir toplumda haklı sebebe dayandırılabileceği kanaatindeyim. Güç  
kullanımı soyutsa ve zamanla gerçek veya olası ꢁiddetin merkezinden kalkıyorsa, ifade  
özgürlüğü hakkı geçerli olmalıdır  
Bu noktada gelmiꢁ geçmiꢁ en önemli anayasa hukukçusunun kanunu ve düzeni bozabilecek  
kelimeler hakkında söylediklerini hatırlatmak istiyorum: “Ülkenin kurtarılması için derhal bir  
kontrolün yapılmasını gerektiren kanunun meꢁru ve zorunlu amaçlarını yakın bir gelecekte  
tehdit etmedikleri sürece beğenmediğimiz ve ölüm taꢁıdığına inandığımız görüꢁlerin ifade  
edilmesini kontrol etmekten kendimizi daima alıkoymalıyız.”  
Đfade özgürlüğünün garanti altına alınması bir devlete güç kullanımını savunmayı yasaklama  
hakkı vermez; ancak böyle bir savunma olası bir kanunsuzluk yaratıyorsa ya da bunu tahrik  
ediyorsa ve böyle bir hareketi teꢁvik ediyorsa durum faklı olacaktır. Bu bir olasılık ve derece  
sorunudur .  
Đfade özgürlüğünün kısıtlanmasını haklı gösteren açık ve mevcut bir tehlike bulunduğu  
görüꢁünü desteklemek için, ciddi bir tehlikenin beklenildiği ya da savunulduğu ya da  
baꢁvuranın geçmiꢁteki hareketlerinin kendisinin ꢁiddet taraftarı olmasının acil ve ağır  
hareketler doğuracağına inanılması için haklı sebep sağlayacağı gösterilmelidir.  
Bazıları tarafından ölüme gebe oldukları düꢁünülse de, baꢁvuranların suçlandıkları kelimeler  
bana göre, kamu düzenini tehdit eden korkunç etkilere sahip değildir. Türkiye'nin kurtulması  
için bu ifadelerin derhal bastırılmasının kaçınılmaz olduğu görüꢁü de benim için bir ꢁey ifade  
etmemektedir. Bu ifadeler ne açık ne de mevcut herhangi bir tehlike oluꢁturmamaktadır. Bu  
ꢁartların karꢁılanmadığı durumlarda, baꢁvuranlara ceza mahkemesi tarafından verilen  
hükümlerin Mahkeme tarafından onaylanması, ifade özgürlüğünün çiğnenmesini desteklemek  
anlamına gelecektir.  
Özet olarak, “konuꢁmalardan doğan hiç bir tehlike açık ve mevcut sayılamaz, korkulan tehlike  
tam bir değerlendirme yapılmadan ortaya çıkabilecek kadar yakın olmadıkça. Değerlendirme  
yapılarak yalanlar ve yanlıꢁlıklar ile mücadele için zaman olduğunda, tehlikeyi eğitim yoluyla  
engellemek için yapılacak ꢁey daha fazla konuꢁmaktır, zorla susmak değil” .  
3. 19. Maddeyi değiꢁtiren 11 No'lu Protokolün yürürlüğe girmesinden itibaren Mahkeme  
sürekli bazda faaliyet göstermiꢁtir.  
Sekreteryanın Notu: A Đçtüzüğü, 9 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce (1 Ekim 1994)  
Mahkemeye sunulan davalar ile anılan tarih itibarıyla da bu Protokole tabi olmayan Devletler  
ile ilgili davalar için geçerlidir.  
Terörizm faaliyetlerinin engellenmesi amacıyla yürürlüğe girmiꢁ olan bu kanun, Ceza  
Kanununda “terörizm fiilleri” veya “terörizm amacıyla iꢁlenen fiiller” (3. ve 4. maddeler)  
olarak tanımlanan ve anılan kanuna tabi olan çeꢁitli suçlara iliꢁkindir.  
1. Đtalik yazılı olan bölüm 31 Mart 1992 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı ile çıkarılmıꢁ ve  
27 Temmuz 1993'te yürürlükten kaldırılmıꢁtır.  
Aꢁağıda verilen 4126 Sayılı Kanunun ilgili hükümlerine bkz..  
Aꢁağıdaki 22. paragrafa bkz..  
Bu hüküm, bir mahkumiyet kararına neden olan suçlara iliꢁkin cezalar ve önlemler ile ilgili  
değiꢁikliklere iliꢁkindir.  
Bu hüküm yürürlükten kaldırılan hükümlere iliꢁkindir.  
Kararın kanunlara aykırı olup olmadığı hususunda Yargıtay, kendisine sunulan iddialara bağlı  
kalmaz. Ayrıca “hukuki kaide” terimi, her türlü yazılı kanun, hukukun esasından kaynaklanan  
uygulama ve ilkelere atıfta bulunmaktadır.  
Sekreterya Notu: Uygulama nedenlerinden dolayı bu ek, sadece kararın baskılı sürümünde  
verilecek olup (1999 Hüküm ve Kararları Raporları), ancak Komisyon Raporunun bir sureti  
Sekreteryadan elde edilebilecektir.  
Abrahams - Birleꢁik Devletler davası Hakimi Oliver Wendell Holmes, 250 U.S. 616 (1919)  
630.  
Brandenburg - Ohio, 395 U.S. 444 (1969) 447.  
Schenck - Birleꢁik Devletler 294 U.S. 47 (1919) 52  
Whitney - California, 274 U.S. 357 (1927) 376.  
Whitney - California davası hakimi Louis D. Brandeis, 274 U.S. 357 (1927) 377.