CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERGÜL VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 22492/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (22492/02) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Sultan Ergül, Rabia Emre, Fatma Ertabaklar, Ali Ergül ve Alim Ergül’ün

(baꢀvuranlar) 2 Nisan 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Đnsan Hakları ve

Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi -

AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir Barosu avukatlarından

Y. Tamer tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar Rabia Emre, Fatma Daday, Ali Ergül ve Alim Ergül sırasıyla 1950, 1940,

1951 ve 1946 doğumlu olup Đzmir’de ikamet etmektedir.

Bay Đzzet Ergül ve Bay Daday (« asıl mülk sahipleri») Đzmir Cumaovası’nda bulunan bir

tarım arazisi üzerindeki farklı parsellerin ortak sahipleriydi. Ergül ve Emre soyadlarını taꢀıyan

baꢀvuranlar, 1988 yılında vefat eden Bay Đzzet Ergül’ün mirasçılarıdır. Bayan Daday ise

1973 yılında vefat eden Bay Daday’ın mirasçısıdır.

1937 yılında, sözkonusu arazinin bulunduğu bölgede ilk kadastro planı çizilmiꢀtir. Bu

arazi, belirtilen tarihten itibaren çeꢀitli anlaꢀmazlıkların, birçok davanın ve daha sonra

değiꢀikliğe uğrayan birçok kadastro planının konusu olmuꢀtur.

1959 tarihinde, asıl mülk sahipleri resmi olarak tapu siciline arazinin ortak sahipleri

sıfatıyla kaydedilmiꢀtir.

14 ꢁubat 1980 tarihinde, kadastro müdürlüğü söz konusu arazi için Hazine dahil üçüncü

ꢀahıslar adına seksen sekiz parsele paylaꢀtırılmıꢀ mülkiyet belgeleri düzenlemiꢀtir.

Baꢀvuranlara göre, arazinin kayıt ve parselleme iꢀlemleri yapılırken ne 1937 yılında asıl mülk

sahiplerinin lehine düzenlenen kadastro planı ve ne de 1945, 1950 ve 1954 yıllarında

tapularını doğrulayan kesin mahkeme kararları dikkate alınmıꢀtır.

26 Kasım 1985 tarihinde, Bay Đzzet Ergül ve Bayan Daday, seksen sekiz « kullanıcı »

aleyhine Đzmir Asliye Mahkemesi önünde « men-i müdahale » ve « tespite itiraz » davası

açmıꢀtır.

Mahkeme, 1 Aralık 1987 tarihinde yetkisizlik kararı almıꢀ ve dosyayı Đzmir Kadastro

Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

Ergül ve Emre soyadlarını taꢀıyan baꢀvuranlar, 1988 yılından itibaren Bay Đzzet Ergül’ün

mirasçıları olarak bu davaya müdahil olmuꢀlardır.

Davaya bakan Đzmir Kadastro Mahkemesi 25 Nisan 1996 tarihinde aldığı kararla yetkisiz

olduğunu ilan etmiꢀtir.

2

Yetkisizlik anlaꢀmazlığını çözmekle görevlendirilen Yargıtay, 22 Ekim 1996 tarihinde

hangi kadastro mahkemesinin yetkili olduğunu belirleyen kararını açıklamıꢀtır.

Dosyadaki bilgilere göre, bu karar alınırken dava 1997/366 dosya numarasıyla Menderes

(Đzmir) Kadastro Mahkemesi önünde görülmeye devam etmekteydi.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. PARAGRAFININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yargılama süresinin AĐHS’nin 6. maddesinin ilgili bölümü aꢀağıdaki gibi

kaleme alınan 1. paragrafında öngörülen « makul süre » ilkesini karꢀılamadığını iddia

etmektedir:

Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, ihtilaflı dava hâlâ devam ettiği için ꢀikâyetin zamanından önce yapıldığı

kanaatindedir.

AĐHM, mevcut dava koꢀullarına benzer davalarda yargılama süresiyle ilgili çok sayıda

karar aldığını hatırlatmakta (bakınız, örnek olarak, Türkiye aleyhine Veli Uysal davası, n^o

57407/00, 4 Mart 2008) ve Hükümetin baꢀvurunun zamanından önce yapıldığı yönündeki

iddiasını reddetmektedir.

AĐHM, diğer taraftan ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmektedir. Bu itibarla, baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının, dava koꢀullarını takiben ve mahkeme yerleꢀik

içtihatları, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve ilgililer

bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (bakınız,

diğer birçoğu arasından, Fransa aleyhine Frydlender davası [GC], n^o30979/96, prg. 43,

CEDH 2000-VII).

Đhtilaflı yargılama Bayan Daday ve diğer üç baꢀvuranın murisi Bay Đzzet Ergül’ün men-i

müdahale davası açtıkları 26 Kasım 1985 tarihinde baꢀlamıꢀtır. Ergül ve Emre soyadlarını

taꢀıyan dört baꢀvuran, 1988 tarihinden itibaren Bay Đzzet Ergül’ün mirasçıları olarak davaya

müdahil olmuꢀlardır.

Dosyadaki unsurlardan anlaꢀıldığına göre, bu karar alınırken dava Menderes (Đzmir)

Kadastro Mahkemesi önünde görülmeye devam etmekteydi. Dolayısıyla söz konusu dava iki

dereceli yargılama sürecinde yaklaꢀık yirmi dört yıl sürmüꢀtür.

3

AĐHM, ancak Türkiye’nin bireysel baꢀvuru hakkını kabul ettiği 28 Ocak 1987 tarihinden

itibaren geçen zaman üzerinde fikir yürütebileceğini hatırlatmaktadır.

Bununla birlikte AĐHM, belirtilen tarihte davanın bir yıldan fazla bir süredir görülmekte

olduğunu dikkate alacaktır.

AĐHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan birçok dava incelemiꢀ ve

AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bakınız Frydlender,

ilgili bölüm).

ꢁüphesiz mevcut dava, tapu kayıtlarının çok eski olması ve bağlantılı davaların çokluğu

dolayısıyla karmaꢀıklık göstermektedir.

Bununla birlikte, yargılamanın bu denli uzamasına baꢀvuranların davranıꢀının neden

olduğu söylenemez.

Yetkililerin tutumlarına iliꢀkin olarak ise AĐHM, özellikle, yerel mahkemelerin, yetkilerini

belirlemek için on bir yıldan fazla süre harcadıklarını gözlemlemektedir. Oysa bireyin hak ve

yükümlülükleriyle ilgili sivil nitelikli itirazlarını makul bir sürede kesin karara bağlayabilmek

için iç hukuk sistemlerinin düzenlenmesi, Sözleꢀmeye taraf olan Devletlerin

sorumluluğundadır (Portekiz aleyhine Comingersoll S.A. davası [GC], n^o35382/97, prg 24,

CEDH 2000-IV).

Sonuç olarak kendisine sunulan tüm unsurları incelemesinin ardından AĐHM, bu durumda

Hükümetin farklı sonuca varmaya yarayacak herhangi bir olgu ve argüman sunmadığı

kanaatindedir. Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, mevcut davada, ihtilaflı

yargılama süresinin çok uzun olduğu ve “makul süre” gerekliliğine riayet etmediği sonucuna

varmaktadır.

Bu itibarla, AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN, 6. MADDENĐN 1. PARAGRAFIYLA BAĞLANTILI

OLARAK ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, ayrıca ulusal bir mahkeme önünde ꢀikâyetlerini dile getirebilecekleri etkili bir

itiraz yolu bulunmadığından yakınmakta ve AĐHS’nin aꢀağıdaki gibi kaleme alınan 13.

maddesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, Türk hukuk sisteminin davacılara, bu madde hükmü anlamında, yargılama süresini

ꢀikâyet edebilecekleri etkin bir itiraz yolu sunmadığını daha önce de tespit ettiğini

hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Ebru ve Tayfun Engin Çolak davası, n^o60176/00, prg 107,

30 Mayıs 2006).

Bu itibarla, AĐHS’nin 13. maddesi 6. maddenin 1. paragrafıyla bağlantılı olarak ihlal

edilmiꢀtir.

4

III. EK 1 NOLU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, ayrıca ihtilaflı yargılamanın uzunluğunun, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi

ile güvence altına alınan mülklerine saygı hakkını ihlal etmesinden de ꢀikayetçi olmaktadır.

Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, ihtilaflı yargılamanın halen görülmekte

olduğunu, dolayısıyla ꢀikâyetin zamanından önce sunulduğunu ileri sürmekte ve iç hukuk

yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranların mülklerine sahip çıkmak için açtıkları davanın gerçekten Menderes

Kadastro Mahkemesi önünde görülmeye devam ettiğini kaydetmektedir.

Dosya unsurlarının tamamını incelediğinde AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi

kapsamında yapılan ꢀikayet hakkında karar verilebilmesi için, iç hukuktaki davanın

sonucunun bilinmesi gerektiği kanaatine varmaktadır.

Ulusal mahkemeler önündeki yargılamanın günümüzdeki safhasında, söz konusu ꢀikayetin

erken yapıldığı sonucu çıkmaktadır. Ancak ꢀayet baꢀvuran, iç hukuktaki yargılamanın

sonunda halen mağdur olduğunu düꢀünürse yeniden AĐHM’ye baꢀvurma imkânına sahiptir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 1.ve 4. paragrafları uyarınca iç hukuk yolları

tüketilmediği gerekçesiyle, baꢀvuranların 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında

yaptığı ꢀikayet kabuledilemez niteliktedir (bakınız, bu anlamda, Türkiye aleyhine Veli Uysal

davası, n^o57407/00, prg. 40-43, 4 Mart 2008).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesi hükümlerine göre,

A. Tazminat

Ergül ve Emre soyadlarını taꢀıyan baꢀvuranlar, maddi tazminat olarak toplam 1 000 000

Amerikan Doları (USD) talep ederken, Bayan Daday da kendisi için aynı tutarı talep

etmektedir. Baꢀvuranlar, talep ettikleri tutarı desteklemek amacıyla mülklerine eriꢀimden

yoksun kalmaları sonucunda uğradıkları zirai kazanç kaybıyla ilgili yapılan bir hesabı

sunmaktadırlar.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında bir illiyet bağı görememekte

ve dolayısıyla bu talebi reddetmektedir.

Ergül ve Emre soyadlarını taꢀıyan baꢀvuranlar, manevi tazminat olarak ayrıca

1 000 000 USD talep ederken, Bayan Daday da yine aynı tutarı talep etmektedir.

Hükümet, dayanaktan yoksun bulduğu bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM, her ꢀeyden önce AĐHS’nin bir hükmünün ihlal edildiği sonucuna vardığında ilgili

ꢀahısa uğradığı zarar karꢀılığında bir manevi tazminat ödenmesine hükmedebileceğini

hatırlatmaktadır. Bu tutar, söz konusu ihlalin sonucunda ortaya çıkan tedirginlik, sıkıntı ve

belirsizliğin telafisi içindir (bakınız Comingersoll S.A., ilgili bölüm, prg. 29 ; Yunanistan

aleyhine Arvanitaki-Roboti ve diğerleri davası [GC], n^o27278/03, prg. 27, CEDH 2008-...; ve

5

Yunanistan aleyhine Kakamoukas ve diğerleri davası [GC], n^o38311/02, prg. 39, 15 ꢁubat

2008).

Birlikte hareket eden bir grup insanın aynı olgu ve hakları savunarak ve aynı amaca

yönelik gerekçelerle açtığı bir davada, yargılama süresinin uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6.

maddesinin çiğnendiği tespit edilirse, baꢀvuranların her biri, prensip itibariyle ve uygulanacak

kıstaslara halel getirmeden, bireysel olarak manevi tazminat talep edebilirler (bakınız,

özellikle, Arvanitaki-Roboti ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 29, ve Kakamoukas ve diğerleri,

ilgili bölüm, prg. 41).

Bir grup baꢀvuran, ihtilaflı ulusal yargılamanın sadece baꢀlangıçtaki tek tarafıyla

arasındaki hukuki bir bağlantı varlığına dayanarak mağdur sıfatı kazandığında durum

farklıdır. Örneğin baꢀlangıçtaki tarafın vefat etmesi neticesinde hak sahiplerinin baꢀvurması

ya da iflas sonrasında mal varlığını yönetenlerin isteği üzerine dava konusu edilmesi

durumunda veya alacak devrinde böylesi bir durum ortaya çıkabilir. AĐHM’nin tutar üzerinde

karar verirken dikkate alması gereken en önemli nokta, özellikle baꢀvuranların çok sayıda

olduğu durumlarda, onların sayısındaki artıꢀın davalı taraf üzerine yüklenmemesidir.

Mevcut davada, baꢀvuran Bayan Daday ve baꢀvuranlar Bayan Emre, Bay Ali Ergül ve Bay

Alim Ergül sırasıyla ihtilaflı yargılamanın baꢀlangıçtaki tarafları olan Bay Daday ve Bay

Ergül’ün mirasçısı olmuꢀlardır.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, Bayan Daday’a 15 600 Euro (on beꢀ bin altı yüz euro)

ve Bayan Rabia Emre, Bay Ali Ergül ve Bay Alim Ergül’e beraberce 15 600 Euro (on beꢀ bin

altı yüz euro) manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için 10 000 USD talep

etmektedir. Bu tutarı desteklemek amacıyla baꢀvuranlar, 360 TRY (yaklaꢀık 180 Euro)

tutarındaki bir tercüme masrafı ödeme belgesi ile birlikte Đzmir barosu barem listesini

baꢀvuruya eklemiꢀlerdir.

Hükümet bu taleplerin dayanaksız olduğunu savunmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliliğini kanıtladığı

makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Elindeki belgeler ve yukarıdaki kıstaslar

dikkate alındığında AĐHM, mevcut davada bu baꢀlık altında baꢀvuranlara 500 Euro

ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağı kanaatine varmaktadır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Hukuki yargılama sürecinin uzunluğunun aꢀırı olduğuna (6/1 maddesi) ve buna karꢀı etkili

bir baꢀvuru yolunun bulunmadığına (6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 13. madde) dair

ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

6

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü vergiden

muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından:

(i) Baꢀvuran Daday’a 15.600 (on beꢀ bin altı yüz) Euro ve baꢀvuranlar Rabia Emre.

Ali Ergül ve Alim Ergül’e ortaklaꢀa 15.600 (on beꢀ bin altı yüz) Euro manevi

tazminat ödenmesine;

(ii) yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 500 (beꢀ yüz) Euro

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin Đçtüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7