CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERHAN DĐNÇ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 28551/06)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Mayıs 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (28551/06) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Erhan Dinç’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 30 Haziran 2006 tarihinde

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından M. Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1988 doğumludur.

Baꢀvuran 25 Eylül 2005 tarihinde yasadıꢀı silahlı bir örgüte karꢀı yürütülen operasyon

kapsamında yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

Baꢀvuran 26 Eylül 2005 tarihinde avukatı nezaretinde Nusaybin Cumhuriyet Savcısı

tarafından dinlenmiꢀtir. Aynı tarihte (diğer dört sanık ile birlikte) Nusaybin Asliye Ceza

Mahkemesi hakimi tarafından dinlenen baꢀvuranın tutuklanmasına karar verilmiꢀtir.

Nusaybin Cumhuriyet Savcısı 18 Ekim 2005 tarihli soruꢀturma ile Diyarbakır Cumhuriyet

Savcılığından baꢀvuranın yasadıꢀı bir örgüte mensup olma suçu ile itham edilmesini talep

etmiꢀtir.

Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı 22 Kasım 2005 tarihli bir iddianame ile yasadıꢀı silahlı bir

örgüte yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle baꢀvuranın mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

2 Aralık 2005 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın reꢀit olmaması

nedeniyle ratione materiae konu bakımından yetkisizlik kararı vererek davayı Mardin Ağır

Ceza Mahkemesine göndermiꢀtir.

5 Ocak 2006 tarihinde Mardin Ağır Ceza Mahkemesi de aynı ꢀekilde Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi lehine yetkisizlik kararı vermiꢀ ve baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar

vermiꢀtir.

23 Ocak 2006 tarihinde baꢀvuran avukatı aracılığıyla 5 Ocak 2006 tarihli karara itiraz etmiꢀ

ve serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir.

24 Ocak 2006 tarihinde Mardin Ağır Ceza Mahkemesi dava dosyasına bakarak ve kanıtların

durumu, suçun niteliğini dikkate alarak ve iꢀlenen suçun güçlü karinelere dayandığını göz

önünde bulundurarak baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

24 Mayıs 2006 tarihinde baꢀvuranın avukatı bir kez daha müvekkilinin serbest bırakılmasını

talep etmiꢀ, bu talep de aynı ꢀekilde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi tarafından

reddedilmiꢀtir.

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi 17 Mayıs 2007 tarihli bir karar ile baꢀvuranı hakkında

yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve adı geçeni sekiz yıl dört ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran 23 Mayıs 2007 tarihinde temyize gitmiꢀtir.

Yargıtay 8 Temmuz 2008 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/4 VE 5 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran

tutukluluk halinin yasallığına karꢀı iç hukukta itiraz edilebilecek etkili bir baꢀvurunun

bulunmadığından yakınmaktadır. Baꢀvuran ayrıca yasal hükümlerin AĐHS’nin 5/5 maddesi

uyarınca etkili bir tazmin elde etmeye olanak tanımadığını ileri sürmektedir.

Hükümet kabuledilebilirlik ile ilgili olarak iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını

yapmaktadır. Hükümete göre baꢀvuran ꢀikayetlerini ulusal mahkemeler nezdinde dile

getirmemiꢀtir. Hükümet özellikle AĐHS’nin 5/5 maddesine iliꢀkin, baꢀvuranın yeni Ceza

Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 141. ve izleyen maddeleri uyarınca iç hukuktaki

mahkemeler önünde bir tazminat davası açabileceğini savunmaktadır.

AĐHM, Hükümetin ilk itirazını mesnetten yoksun olduğu gerekçesiyle reddetmekte, CMK’nın

141. ve takip eden maddelerine dayalı olarak tazminat davası açılabileceği yönündeki

itirazının ise baꢀvuranın AĐHS’nin 5/5 maddesi uyarınca yaptığı ꢀikayet ile ilintili olduğuna

ve esastan incelenmesi gerektiğine karar vermektedir. AĐHM ayrıca sözkonusu bu ꢀikayetlerin

dayanaktan yoksun olmadığını kaydetmektedir, dolayısıyla ꢀikayetler kabuledilebilir

niteliktedir.

Hükümet AĐHS’nin 5/4 maddesi ile ilgili esasa iliꢀkin tutukluluk iꢀleminin yasallığının

denetimini sağlayacak etkili baꢀvuru yollarının mevcut olduğunu yinelemektedir. Hükümet

Mardin ve Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nin her duruꢀmada baꢀvuranın tutukluluk halini

incelediğini, adı geçenin avukatının savunmasını hazırlaması için her türlü kolaylığın

sağlandığını ifade etmektedir. «Etkili» baꢀvuru kavramı ile baꢀvuran lehine sonuçlanacak

mutlak bir baꢀvuru yolunun olmadığını belirten Hükümet, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal

edilmediği sonucuna varmaktadır. Sonuç olarak, Hükümete göre AĐHS’nin 5/5 maddesinin

hükümleri ihlal edilmemiꢀtir.

Baꢀvuran Hükümetin savına karꢀı çıkmakta ve iddialarını yinelemektedir.

AĐHM yakalanan ya da tutulu bulundurulan kimselerin yargı usulünün gereklerini

karꢀılayacak yargılanma ve AĐHS uyarınca hürriyetten yoksun bırakma iꢀleminin esasının

«yasal» olmasını isteme haklarının olduğunu hatırlatır. Tutukluluk haline karꢀı yapılan itirazı

değerlendiren adli bir merciinin bilhassa çekiꢀmeli yargı sürecinde taraflar arasındaki

«silahların eꢀitliği» ilkesini de gözeten bir duruꢀmanın gerçekleꢀmesini sağlayacak hukuki

güvenceleri sağlaması gerekmektedir (Bkz. Sanchez-Reisse-Đsviçre, 21 Ekim 1986, Toth-

Avusturya 12 Aralık 1991, Kampanis-Yunanistan 13 Temmuz 1995, Schöps-Almanya no:

25116/94).

AĐHM, Hükümetin öne sürmüꢀ olduğu baꢀvuru yolu ile ilgili olarak daha önce de benzer

baꢀvurularda incelediği üzere sözü edilen baꢀvuru yolunun bir yanda etkisiz ve uygulamada

baꢀarı ile sonuçlanabilecek bir baꢀvuru ꢀansını garanti etmemesi (Bkz. diğerleri arasında,

Koꢀti vd.-Türkiye no: 74321/01, 3 Mayıs 2007), öte yanda adli bir merci nezdinde sağlamıꢀ

olduğu güvenceler arasında özellikle vicahilik ve silahların eꢀitliği ilkelerine riayet

edilmemesi nedeniyle etkili bir baꢀvuru olarak addedilemeyeceğini ifade etmektedir (Bkz.

aynı anlamda, Bağrıyanık-Türkiye kararı, no: 43256/04, 5 Haziran 2007 ve Cahit Demirel-

Türkiye no: 18623/03, 7 Temmuz 2009).

AĐHM bunun yanı sıra yeni CMK’nın 271. maddesinin teoride bir hükümlünün temsilcisine

veya sanık avukatına itiraz hakkının incelendiği sırada adli bir mercii tarafından dinlenme

olanağını tanıdığını not etmektedir. Bununla birlikte, olası muhtemel bir duruꢀma talebi ise

sanıklar ve/veya temsilcileri tarafından dile getirilse dahi hukuki yetkilinin inisiyatifine

bırakılmaktadır. Mevcut baꢀvuruda, baꢀvuranın serbest bırakılma talebinin dosya üzerinden

incelendiğini hatırlatan AĐHM, görevinin bu davaya özgü koꢀulları incelemekle sınırlı

olduğunu ve daha önceki baꢀvurularda varmıꢀ olduğu sonuçların dıꢀına çıkılmasını

gerektirecek herhangi bir gerekçenin yer almadığını ifade ederek baꢀvuranın tutukluluk

halinin yasallığına iliꢀkin yaptığı itiraz sürecinde AĐHS’nin 5/4 maddesi gereğince

hakkaniyete uygun yargılamanın gereğinin yerine getirilmediği sonucuna varmaktadır.

AĐHS’nin 5. maddesinin 5. paragrafına dair AĐHM, 5. maddenin 1., 2., 3. veya 4.

paragraflarına aykırı koꢀullarda gerçekleꢀen özgürlüğünden yoksun bırakma iꢀlemlerine karꢀı

bir tazminin sağlanması gerektiğini hatırlatır (Bkz. Wassink-Hollanda, 27 Eylül 1990). AĐHM

ayrıca mezkur 5. paragrafta söz edilen tazmin hakkının ulusal mercii tarafından ya da AĐHS

kurumlarından biri tarafından diğer paragrafların ihlalini de kapsadığını belirtir (Bkz. N.C.-

Đtalya no: 24952/94).

Bu baꢀvuruda, baꢀvuranın tutukluluk halinin yasallığına karꢀı etkili bir baꢀvuru hakkının

tanınmaması nedeniyle AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varan AĐHM, adı

geçenin uğradığı bu zararının karꢀılanmasını sağlayacak tazminat yollarının mevcut olup

olmadığını irdeleyecektir. AĐHM bu bağlamda, yeni CMK’nın 141. maddesinin tutukluluk

halinin yasallığına karꢀı itirazda bulunan bir kimseye tazminat imkânını sağlayacak etkili bir

baꢀvuru yolunu sunmadığını gözlemlemektedir. Sonuç itibarıyla, AĐHM Hükümetin itirazını

reddetmekte ve aynı gerekçelere dayalı olarak AĐHS’nin 5/5 maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran baꢀvurunun kabuledilebilirliği ve davanın esası hakkındaki 2 Aralık 2009 tarihli

yazılı görüꢀlerinde tutukluluk haline ve ceza yargı sürecinin hakkaniyetine iliꢀkin

ꢀikayetlerinin yanı sıra 5/3 ve 6/1 maddeleri hakkındaki diğer ꢀikayetlerini de dile getirmiꢀtir.

AĐHM altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle bu ꢀikayetlerin esasını incelemeyi

gerekli görmemiꢀtir. Baꢀvurunun bu kısmı gecikmeli olarak yapılmıꢀtır ve AĐHS’nin 35/1 ve

4. maddeleri gereğince reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran 50.000 TL (yaklaꢀık 23.750 Euro) manevi tazminat talep etmekte ve maddi

tazminatın değerlendirilmesi hususunda takdiri AĐHM’ye bırakmaktadır. Baꢀvuran ayrıca

yargılama gider ve masrafları için 9.000 TL (yaklaꢀık 4.300 Euro) talep etmekte, kanıtlayıcı

belge niteliğinde bir makbuz sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı

kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın baꢀvurana 6.000 Euro manevi

tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. AĐHM, yargılama masraflarına iliꢀkin kendisine

sunulan ve belgeler ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında baꢀvurana tüm yargılama giderleri için

Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro’luk yardım düꢀülmek

kaydıyla 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini bildirmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 5/4 ve 5. maddeleri hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında

kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/4 ve 5. maddelerinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana:

i. manevi tazminat olarak 6.000 (altı bin) Euro ödenmesine;

ii. yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı

altında verilen 850 Euro’luk yardım düꢀülmek kaydıyla 1.000 (bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.