CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ERKAN SOYLU - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:74657/01)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
18 Aralık 2007  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 74657/01 no’lu davanın nedeni T.C vatandaꢀı  
Erkan Soylu’nun (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması  
Sözleꢀmesinin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca 19 Ocak 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne (“AĐHM”) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından G. Tuncer tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran 1973 doğumludur.  
Baꢀvuran 26 Aralık 1995 tarihinde üzerinde sahte bir kimlik kartıyla yakalanarak Đstanbul Đl  
Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuranın PKK’ya  
mensup olduğundan ꢀüphelenilmekteydi.  
Gözaltında tutulduğu sırada baꢀvuran, sözkonusu örgüte üye olduğunu ve örgüt bünyesinde  
faaliyetler yürüttüğünü itiraf etmiꢀtir. Polis, baꢀvuran tarafından tarif edilen yerlerde bir el  
çantasına gizlenmiꢀ halde Molotof Kokteylleri ele geçirmiꢀtir.  
Gözaltı süresinin sonunda baꢀvuran adli tabip tarafından muayene edilmiꢀtir. Muayene  
sonucunda düzenlenen raporda baꢀvuranın vücudunda travmaya bağlı herhangi bir ize  
rastlanmadığı belirtilmiꢀtir.  
Aynı gün baꢀvuran Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı tarafından  
dinlenmiꢀtir. Baꢀvuran kendisine yöneltilen suçlamaları reddetmiꢀtir.  
Yine aynı tarihte baꢀvuran Devlet Güvenlik Mahkemesi Nöbetçi Hakimi karꢀısına  
çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran kendisine yöneltilen suçlamaların tamamına itiraz etmiꢀtir. Hakim  
baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.  
Savcı 29 ꢁubat 1996 tarihli iddianamesinde diğer on kiꢀiyle birlikte baꢀvuranı PKK’ya  
mensup olmak ve patlayıcı madde imal etmek suçuyla itham etmiꢀtir. Savcı 3713 sayılı  
kanunun 5. maddesi ve Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesi temelinde baꢀvuranın  
mahkumiyetini talep etmiꢀtir.  
Takip eden adli süreç çerçevesinde baꢀvuranın tutukluğunun devamı meselesi kimi zaman  
dosya üzerinden kimi zaman da duruꢀma yoluyla re’sen incelenmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı  
tarafından duruꢀmalar esnasında dile getirilen tutuksuz yargılanma talepleri, bilhassa isnad  
edilen suçun ağırlığı, delil durumu ve tutuklamanın baꢀlangıç tarihi gibi unsurlar göz önünde  
bulundurularak reddedilmiꢀtir.  
29 ꢁubat 1996 tarihli iddianamede belirtilen kanun maddelerine istinaden DGM, 8 ꢁubat 2000  
tarihinde baꢀvuranı suçlu bularak silahlı bir çeteye yardım etmekten on iki yıl altı ay, patlayıcı  
madde imal etmekten ise sekiz yıl dört ay hapsine ve kamu hizmetinden ömür boyu men  
edilmesine karar vermiꢀtir.  
2
Yargıtay 17 Nisan 2001 tarihli kararında, patlayıcı madde imal etme suçunun TCK’nın 264.  
maddesinde öngörüldüğü haliyle aynı kanunun 168. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen  
yasadıꢀı silahlı bir örgüte mensup olma suçuna iliꢀkin bir unsur olarak değerlendirilmesi  
gerektiği kanaatinden hareketle DGM kararını bozmuꢀtur. Böylece dosya DGM’ye iade  
edilmiꢀtir.  
Baꢀvuran, tutukluluk süresi göz önünde bulundurularak 1 Kasım 2001 tarihinde serbest  
bırakılmıꢀtır.  
Temyiz kararı üzerine dosyayı yeniden görüꢀen DGM, 17 Ekim 2002’de ilk kararında ısrar  
etmiꢀtir.  
Yargıtay daha önceki gerekçelerle DGM kararını bir kez daha bozmuꢀtur.  
Taraflarca verilen bilgilere göre dava halen, DGM’lerin kaldırılmasıyla birlikte yetkili  
mahkeme haline gelen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde devam etmektedir.  
HUKUK  
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN  
Baꢀvuran, uzun tutukluluk süresinden ve tutukluluk süresinin yasaya uygunluğu hakkında  
karar verilebilmesi için bir baꢀvuru yolu bulunmadığından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu  
hususta AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına atıfta bulunmaktadır.  
Hükümet iki bakımdan kabuledilemezlik itirazında bulunaktadır.  
A. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hakkında  
Hükümet, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 298. ve 299. maddeleriyle tutukluluk  
halinin devamı kararlarına ulusal makamlar önünde itiraz edilebilmesine imkan tanındığını,  
ancak baꢀvuranın bu imkanı kullanmadığını savunmaktadır.  
Baꢀvuran, DGM’nin serbest bırakılma taleplerini sistematik bir biçimde reddettiğine dikkat  
çekmektedir.  
AĐHM benzer bir argümanı Koꢀti ve diğerleri - Türkiye davasında (no: 74321/01, prg. 16-26,  
3 Mayıs 2007) reddettiğini hatırlatır. Daha önceki kararından ayrılmak için herhangi bir  
gerekçe görmeyen AĐHM Hükümet’in bu itirazını reddeder.  
B. Altı ay süresi kuralına riayet edilmesi hakkında  
Hükümet altı ay süresi kuralına riayet edilmediği itirazında bulunmaktadır.  
Baꢀvuran bu argümana itiraz etmektedir.  
AĐHM baꢀvuranın 19 Haziran 2001 tarihinde AĐHM’ne baꢀvuru yapmasına rağmen, 1 Kasım  
2001 tarihinde salıverildiğini gözlemlemektedir. Solmaz - Türkiye kararındaki içtihadını esas  
alan AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında belirlenen koꢀulların halihazırda  
3
oluꢀtuğunu değerlendirmektedir. Bu nedenle Hükümetin itirazının reddedilmesi yerinde  
olacaktır.  
AĐHM ayrıca, gündeme getirilen ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35/1 maddesi anlamında açıkça  
dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin  
bulunmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla bu ꢀikayetleri kabuledilebilir ilan etmek yerinde  
olacaktır.  
II. ESASA ĐLĐꢁKĐN  
A. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında  
Hükümet, ulusal mahkemelerin tutukluluğun devamına yönelik kararlarını gereği gibi  
gerekçelendirdiklerini öne sürmektedir. Soruꢀturmaların devam etmesi ve delillerin durumu  
gibi unsurlar salıverilme taleplerinin reddedilmesi bakımından oldukça önemliydiler.  
Hükümete göre, bu koꢀullar altında baꢀvuranın tutukluluğunun devamı zorunluluk arz etmekte  
idi. Hükümete göre, savunmasını sunmak için tüm duruꢀmalara katılmayan baꢀvuranın  
tutukluluk halinin uzatılması kiꢀisel tutumu ile de ilintiliydi. Hükümet baꢀvuranın tutuklu  
yargılandığı sürenin aꢀırı olmadığı sonucuna varmaktadır. Hükümet ayrıca, tutuklu olarak  
alıkonulduğu sürenin mahkumiyet süresine sayıldığı cihetle baꢀvuranın geçerli surette  
‘mağdur olduğu’ iddiasında bulunamayacağı kanaatindedir. Hükümete göre baꢀvuran, zarar  
gördüğü kanaatinde idiyse konuyla ilgili kanun uyarınca tazminat davası açma hakkına  
sahipti.  
Baꢀvuran bu argümanlara itiraz etmektedir.  
AĐHM baꢀvuranın tutukluluk süresi sebebiyle bir tazminat elde etmesine imkan tanıyan bir  
baꢀvuru yolu bulunmadığından değil tutukluluk süresinden ꢀikayetçi olduğunu derhal tespit  
etmektedir. Dolayısıyla baꢀvuranın ꢀikayeti AĐHS’nin 5/3 maddesiyle ilgilidir. Oysa Hükümet  
tarafından ileri sürülen baꢀvuru yolu AĐHS’nin 5/5 maddesine iliꢀkindir (bkz., Yağcı ve Sargın  
- Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar, prg. 44, ve Tekin ve Baltaꢀ – Türkiye, no: 42554/98 ve  
42581/98, prg. 25, 7 ꢁubat 2006).  
AĐHM daha evvel, tutukluluk süresinin tamamının ulusal mahkemeler tarafından hükmedilen  
cezadan düꢀülmesinin ilke olarak baꢀvuranın AĐHS’nin 5/3 maddesinin gereklerine  
uyulmamasından dolayı ‘mağduriyetini’ ortadan kaldırmadığı hükmüne vardığını anımsatır.  
Bu durum yalnızca baꢀvuranın maruz kalmıꢀ olabileceği zararın büyüklüğünün belirlenmesi  
amacıyla dikkate alınır (bkz. mutatis mutandis, De Jong, Baljet ve Van Den Brink – Hollanda,  
22 Mayıs 1984 tarihli karar, prg. 41, ve Van Der Slujis, Zuiderveld ve Klappe – Hollanda, 22  
Mayıs 1984 tarihli karar, prg. 37).  
AĐHM ayrıca, AĐHS’nin 5/3 maddesi açısından dikkate alınması gereken sürenin ‘isnat edilen  
suçun ilk derece mahkemesi tarafından bile olsa sabit bulunduğu tarihte sona erdiğini  
anımsatır (bkz. Wemhoff – Almanya, 27 Haziran 1968 tarihli karar, prg. 9, ve Labita – Đtalya,  
no: 26772/95, prg. 147).  
Mevcut davada baꢀvuranın tutukluluğu yakalandığı tarih olan 26 Aralık 1995’te baꢀlayıp 8  
ꢁubat 2000 tarihinde sona ermiꢀtir. Netice itibarıyla baꢀvuran ‘yetkili bir mahkeme tarafından  
hakkında mahkumiyet kararı verildikten sonra’ hükümlü hale gelmiꢀtir (bkz. I.A. – Fransa, 23  
4
Eylül 1998 tarihli karar, prg. 98, Baltacı – Türkiye, no: 495/02, 18 Temmuz 2006, Solmaz -  
Türkiye, prg. 23-27, adıgeçen). Sözkonusu ilk dönem dört yıl bir ay on dört gün sürmüꢀtür.  
Yargıtay’ın 8 ꢁubat 2000 tarihli kararı bozduğu 17 Nisan 2001 tarihinden itibaren dava DGM  
önünde yeniden incelenmeye baꢀlamıꢀtır. Dolayısıyla AĐHS’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının c)  
bendi anlamında ikinci bir tutukluluk dönemi baꢀlamıꢀtır.  
Sözkonusu dönem mahkemenin 1 kasım 2001 tarihinde baꢀvuranın serbest bırakılmasına  
hükmetmesinin ardından sona ermiꢀtir. Dolayısıyla bu dönem altı ay on beꢀ gün sürmüꢀtür.  
Netice olarak baꢀvuran toplam olarak dört yıl sekiz ay tutuklu kalmıꢀtır (dikkate alınan  
sürenin hesaplanmasıyla ilgili olarak, bkz., özellikle, Solmaz – Türkiye, prg. 34-37, adıgeçen).  
Bir davada sanığın tutukluluk süresinin makul sınırı aꢀmamasına özen gösterme görevi aslen  
ulusal adli mercilere düꢀer. Bu maksatla adli merciler, masumiyet karinesini de göz önünde  
bulundurarak, kamu menfaati bakımından bireysel özgürlük kuralına bir istisna getirilip  
getirilemeyeceğini belirlemek üzere dava koꢀullarının tamamını incelemeli ve tahliye  
taleplerini reddettikleri kararlarında bunları da dikkate almalıdırlar. AĐHM, özellikle bu  
kararlarda belirtilen gerekçeler ve ilgilinin baꢀvurusunda belirttiği ihtilafa yol açmayan  
olaylar çerçevesinde AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edilip edilmediğini belirlemelidir (bkz.  
Assenov ve diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar).  
Bu çerçevede, yakalanan kimsenin bir suç iꢀlediğine dair ꢀüphelenmek için makul nedenlerin  
sürüyor olması durumu tutukluluk halinin sürdürülmesinin yasaya uygunluğunun olmazsa  
olmaz koꢀuludur. Ancak bir süre sonra bu da yetersiz hale gelir. Bu durumda AĐHM adli  
mercilerce benimsenen diğer gerekçelerin özgürlük mahrumiyetini haklı kılmaya devam edip  
etmediğini belirlemelidir. Bu gerekçelerin ‘uygun’ ve ‘yeterli’ olması halinde AĐHM, ulusal  
makamların ‘yargılamanın devam etmesine özel bir ihtimam’ gösterip göstermediklerini  
inceler (bkz. diğerleri arasında, Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar, § 52, Ali  
Hıdır Polat – Türkiye, no: 61446/00, § 26, 5 Nisan 2005, ve Baltacı – Türkiye, adıgeçen).  
Baꢀvuran tarafından mütemadiyen yinelenen salıverilme taleplerini reddederek  
tutukluluğunun devamına hükmetmek için ulusal mahkemeler her defasında ‘suçun vasfı, ‘ ve  
‘delillerin durumu’ gibi birbirinin benzeri hatta basmakalıp ifadelere baꢀvurmuꢀlardır..  
Oysa AĐHM’ye göre ‘delil durumu’ suça iliꢀkin ciddi emarelerin mevcudiyeti ve sürmesi  
olarak anlaꢀılabilir ise de ve genel olarak bu koꢀullar uygun etken teꢀkil edebilirlerse de  
mevcut davada baꢀvuranın bu denli uzun bir süre boyunca alıkonulmasını haklı kılmamaktadır  
(Ali Hıdır Polat, prg. 28, adıgeçen Baltacı, prg. 50, ve, Solmaz, prg. 43, kararları),  
Ayrıca AĐHM baꢀvuranın bazı duruꢀmalara katılmamıꢀ olmasının DGM’nin duruꢀma  
yapmasına ve davayı görmeye devam etmesine engel olmadığını gözlemlemektedir. Bu  
itibarla davanın seyrini yavaꢀlatacak nitelikte baꢀvuranın sorumlu olduğu bir gecikme  
olmamıꢀtır.  
Bu koꢀulları ve baꢀvuranın uzun tutukluluk süresini göz önünde bulunduran AĐHM, AĐHS’nin  
5/3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
5
B. AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında  
Hükümet Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nda öngörülen baꢀvuru yolunun tutukluluğun  
yasaya uygunluğunun incelenmesi bakımından etkili bir baꢀvuru yolu olduğunu belirtmekle  
yetinmektedir.  
Kosti ve diğerleri - Türkiye (adıgeçen, prg. 21) ve Bağrıyanık – Türkiye kararlarında AĐHM,  
tutukluluğun yasaya uygunluğu hakkında karar verilmesi için iç hukukta öngörülen itiraz  
imkanının AĐHS’nin 5/4 maddesinin gereklerini yerine getirmediği kanaatine varmıꢀtı. AĐHM  
mevcut davada bu kararından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir neden görmemektedir.  
Bu itibarla baꢀvuranın AĐHS’nin 5/4 maddesi bakımından tutukluluğunun yasaya  
uygunluğunu incelettirmek için etkili imkanlara sahip olduğu değerlendirilemez. Dolayısıyla  
AĐHS’nin bu hükmü ihlal edilmiꢀtir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran maruz kaldığını düꢀündüğü maddi ve manevi zararların tazmin edilmesini talep  
etmektedir. Baꢀvuran tazminat miktarının belirlenmesi hususunu AĐHM’nin takdirine  
bırakmaktadır.  
Hükümet herhangi bir meblağ talep edilmemiꢀ olması sebebiyle bu yönde bir tazminata  
hükmetmeye gerek olmadığı kanaatindedir.  
AĐHM, tespit edilen ihlal ile maddi tazminat talebi arasında bir illiyet bağı bulunmadığından  
bu yönde yapılan talebi reddeder. Buna karꢀın, konuyla ilgili içtihadı gereğince hakkaniyete  
uygun bir karara varan AĐHM, manevi tazminat baꢀlığı altında baꢀvurana 2.000 Euro  
ödenmesine hükmeder.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin olarak da herhangi bir meblağ talep etmeyip  
konuyu AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır.  
Hükümet AĐHM’yi bu talebi reddetmeye davet etmektedir.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca AĐHS’nin 41. maddesi anlamında yargılama masraf ve  
giderlerinin iadesi ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliği, gerekliliği ve de makul oranda  
olduğu ortaya konulduğu müddetçe mümkündür (bkz. Nikolova – Bulgaristan, no: 31195/96,  
prg. 79). Konuyla ilgili olarak AĐHM baꢀvuranın herhangi bir belge sunmadığını  
kaydetmektedir.  
Bu koꢀullar altında AĐHM yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında bir meblağa  
hükmetmeye yer olmadığı kanaatine varmaktadır.  
6
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç  
puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna ;  
2. AĐHS’nin 5/3 ve 5/4 maddelerinin ihlal edildiğine ;  
3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet  
tarafından, baꢀvurana ) miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak manevi  
tazminat baꢀlığı altında 2.000 Euro (iki bin Euro) ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına ;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine ;  
Karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve  
3. paragraflarına uygun olarak 18 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
7