COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERSEVEN VE DĐĞERLERĐ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 27225/02)

KARAR

Bu versiyon, AĐHM Đçtüzüğü’nün 81. maddesi uyarınca

26 Haziran 2008’de düzeltilmiꢀtir

STRAZBURG

24 Ocak 2008

FINAL

24/04/2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 27225/02 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Đlhami Erseven, Hikmet Yıldırım, Veli Ateꢀ, Đsmail Öztorun, Ellez Duman,

Đsmail Kaya, Kenan Atakul, Süleyman Çetinkaya ve Bekir Arslan’ın (“baꢀvuranlar”), Avrupa

Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 22 Nisan 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin

(“AĐHS”) Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından Fevzi Gümüꢀ tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Sırasıyla 1954, 1957, 1961, 1965, 1960, 1956, 1959, 1964 ve 1958 doğumlu olan

baꢀvuranlar Ankara, Đzmir, Đstanbul ve Çorum’da yaꢀamaktadır. Genel merkezi Ankara’da

bulunan bir sivil toplum kuruluꢀu olan Pir Sultan Abdal Kültür Derneği’nin (“Dernek”)

yönetim ve denetleme kurulları mensuplarıdır.

15 Kasım 2000’de Ankara Valiliği’nden görevliler, derneğin genel merkezinde bir

teftiꢀ gerçekleꢀtirmiꢀtir. Yönetim kurulu üyelerinin, üye kayıt defteri tutmadıklarını ve

denetleme kurulu üyelerinin derneği belirli aralıklarla denetlemeyerek 2908 sayılı Dernekler

Kanunu’nun 62. ve 29. maddelerini ihlal ettiklerini tespit etmiꢀlerdir.

21 Kasım 2000’de Ankara Emniyet Müdürlüğü’nden görevliler, derneğin kayıtlarını

kontrol ederek hatalar bulmuꢀtur. Emniyet Müdürlüğü daha sonra yönetim ve denetleme

kurulu mensupları aleyhinde bir soruꢀturma talep etmiꢀtir.

Belirsiz bir tarihte, Ankara Cumhuriyet Savcısı derneğin yönetim ve denetleme kurulu

mensuplarını kiꢀi baꢀı 92,510,000¹TRL para cezasına çarptırmıꢀtır.

15 Ocak 2001’de yönetim ve denetleme kurulu mensuplarına bir ödeme emri

gönderilmiꢀ ancak sözkonusu kiꢀiler para cezasını on günlük yasal zaman sınırı içerisinde

ödememiꢀlerdir.

Müteakiben, 17 Nisan 2001’de Ankara Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranlar ve yine

yönetim ve denetleme kurulu mensubu olan diğer 17 kiꢀi aleyhinde bir iddianame

hazırlamıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı sanıkların, Ceza Kanunu’nun 29. ve 62. maddelerine

uymamaları nedeniyle Dernekler Kanunu’nun 86. ve Ceza Kanunu’nun 119/5. maddesi

uyarınca para cezasına çarptırılmalarını istemiꢀtir.

¹Sözkonusu tarihte yaklaꢀık 158 Euro (EUR).

2

11 Eylül 2001’de Ankara Sulh Ceza Mahkemesi, ceza kararnamesi çıkararak

baꢀvuranları ve diğer sanıkları suçlu bulmuꢀ ve onları kiꢀi baꢀı 136,890,000²TL ağır para

cezasına çarptırmıꢀtır.

8, 9, 12 ve 22 Ekim 2001’de baꢀvuranlar, 11 Eylül 2001 tarihli karara karꢀı görüꢀlerini

sunmuꢀlardır. Dilekçelerinde, savunma yapma fırsatından mahrum bırakıldıklarını ve bu

nedenle adil ꢀekilde yargılanmadıklarını ileri sürmüꢀlerdir.

Ankara Asliye Ceza Mahkemesi, aꢀağıda kaydedilen tarihlerde baꢀvuranların

itirazlarını reddetmiꢀtir:

- 11 Ekim 2001’de Đlhami Erseven, Bekir Arslan, Süleyman Çetinkaya ve Đsmail

Kaya³;

- 15 Ekim 2001’de Đsmail Öztorun;

- 22 Ekim 2001’de Kenan Atakul ve Hikmet Yıldırım;

- 30 Ekim 2001’de Ellez Duman.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, kendilerine yöneltilen suçlamalar karara bağlanırken kamuya açık ꢀekilde

yargılanmadıkları ve kendilerini savunmalarına izin verilmemesinin, AĐHS’nin 6. maddesinin

ihlaline neden olduğu hususunda ꢀikayette bulunmuꢀlardır.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet Kenan Atakul, Hikmet Yıldırım ve Ellez Duman dıꢀındaki 6 baꢀvuranın, altı

aylık süre kuralına uymadığını belirtmiꢀtir. Yukarıda kaydedilen tarihlerde ceza

kararnamelerinin, Ankara Asliye Ceza Mahkemesi kararı ile kesinleꢀtiğini ve baꢀvurunun, altı

aydan fazla süre geçtikten sonra 22 Nisan 2002’de yapıldığını belirtmiꢀtir. Bu nedenle

AĐHM’den, AĐHS’nin 35/1. maddesine uygun olarak Đlhami Erseven, Bekir Aslan, Süleyman

Çetinkaya, Đsmail Kaya ve Đsmail Öztorun⁴hakkındaki baꢀvuruyu reddetmesini istemiꢀtir.

Baꢀvuranlar, Hükümet’in görüꢀüne cevap vermemiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuru 22 Nisan 2002’de yapıldığı halde ceza kararnamelerinin

çoğunluğunun, Ankara Asliye Ceza Mahkemesi tarafından verilen 11 Ekim 2001, 12 Ekim

2001 ve 15 Ekim 2001 tarihli kararlarla kesinleꢀtiğini belirtmektedir. Bu nedenle, yukarıda

kaydedilen altı baꢀvuran hususunda baꢀvurunun, nihai kararın verilmesinden altı ay geçtikten

sonra yapılmıꢀ olduğu kesindir. Ayrıca, baꢀvuranlar Hükümet’in görüꢀlerine cevaben

sundukları görüꢀlerinde, ne Ankara Asliye Ceza Mahkemesi’nce verilen nihai karardan

haberdar oldukları tarihe iliꢀkin açıklamada bulunmuꢀlar, ne AĐHS’nin 35/1. maddesi

bağlamında kaydedilen zaman sınırına uymalarını engelleyen özel koꢀulların mevcudiyetini

ispat etmiꢀlerdir.

²Sözkonusu tarihte yaklaꢀık 107 EUR; yüksek enflasyon nedeniyle para cezası sözkonusu tarihte daha az değere

sahipti.

³26 Haziran 2008’de düzeltilmiꢀtir. Önceki halinde “-12 Ekim 2001’de Kemal Derin,” olarak geçmektedir.

⁴26 Haziran 2008’de düzeltilmiꢀtir. Önceki halinde “ve Kemal Derin” olarak geçmektedir.

3

Yukarıda kaydedilenleri göz önüne alan AĐHM, baꢀvuranlar Đlhami Erseven, Bekir

Aslan, Süleyman Çetinkaya, Đsmail Kaya, ve Đsmail Öztorun’un⁵baꢀvurularının gerekli süre

içerisinde yapılmadığı ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca

reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, Kenan Atakul, Hikmet Yıldırım ve Ellez Duman’ın baꢀvurularının AĐHS’nin

35/3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı kanısındadır. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka

açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmektedir. Bu nedenle

baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Genel ilkeler

Mahkeme, duruꢀmaların açık olarak yapılmasının 6/1. maddede öngörülen

vazgeçilmez ilkelerden biri olduğunu hatırlatır. Bu kamuya açık nitelik, tarafları adaletin

kamu denetimi olmaksızın uygulanmasına karꢀı korur. Bu, aynı zamanda halkın mahkemelere

karꢀı güvenini sağlayan unsurlardan biridir. Kamuya açıklık, adaletin uygulanmasını ꢀeffaf

hale getirerek, güvence altına alınması tüm demokratik toplumların ilkelerinden biri olan, 6/1.

maddenin adil yargılanma hedefine ulaꢀılmasına hizmet eder.

Mahkeme, bir bütün olarak değerlendirildiğinde 6. maddenin sanığın ceza davasına

etkili olarak katılma hakkını güvence altına aldığını hatırlatır. Bu, genel olarak sadece

duruꢀmalarda yer alma hakkını değil, aynı zamanda gerektiğinde adli yardım alma ve davayı

etkili bir ꢀekilde takip etmeyi içerir. Sözkonusu haklar çekiꢀmeli davanın özünde zımnen yer

alır ve aynı zamanda 6/3. maddenin (c) ve (e) bentlerinde belirtilen taahhütlerden çıkarılabilir.

Ayrıca 6/1. madde birinci derece mahkemesi kararını temyiz hakkını güvence altına

almamaktadır. Ancak iç hukukun temyiz hakkı tanıdığı durumlarda temyiz yargılaması da

mahkeme sürecinin devamı olarak kabul edilmekte ve dolayısıyla 6. maddeye tâbi olmaktadır.

2. Mevcut davada başvuru

AĐHM ilk olarak 30 Haziran 2004’te verilen bir kararda, Anayasa Mahkemesi’nin

kiꢀileri kamuya açık olarak yargılanmaktan mahrum bırakmanın, adil yargılanma hakkını ihlal

ettiği kararını vererek oybirliği ile eski Ceza Kanunu’nun 390/3. maddesinin anayasaya aykırı

ve hükümsüz olduğu sonucuna vardığını belirtmiꢀtir. Ayrıca yeni Ceza Kanunu ve 1 Haziran

2005’te yürürlüğe giren Ceza Muhakemeleri Kanunu ile ceza kararnameleri çıkarma

uygulaması kaldırılmıꢀtır.

Ancak, olayların vuku bulduğu sırada yürürlükte olan ilgili iç hukuka uygun olarak

kamuya açık bir yargılama yapılmamıꢀtır. Ceza kararnameleri çıkaran ve baꢀvuranları para

cezasına çarptıran Ankara Sulh Ceza Mahkemesi ve itirazlarını inceleyen Ankara Asliye Ceza

Mahkemesi kararlarını, dava dosyalarındaki belgelere dayanarak vermiꢀlerdir. Baꢀvuranlara,

davalarına bakan mahkemeler önünde kendilerini bizzat ya da avukat aracılığı ile savunma

fırsatı verilmemiꢀtir. Bu nedenle AĐHM, baꢀvuranların kovuꢀturmada etkili ꢀekilde yer

alamadığı kanısına varmıꢀtır.

⁵26 Haziran 2008’de düzeltilmiꢀtir. Önceki halinde “ve Kemal Derin” olarak geçmektedir.

4

AĐHM yukarıda kaydedilenler ıꢀığında adli makamlarca takip edilen dava iꢀlemlerinin,

baꢀvuranların kendilerini savunma haklarından yeterince yararlanmalarını önlediği ve bu

nedenle kovuꢀturmanın adil olmamasına yol açtığı sonucuna varmıꢀtır.

Baꢀvuranlar Kenan Atakul, Hikmet Yıldırım ve Ellez Duman açısından AĐHS’nin 6/1.

maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranların her biri maddi ve manevi tazminat olarak toplam 500,000 Amerikan

Doları talep etmiꢀtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM maddi tazminata iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6. maddesine uygun olarak dava

iꢀlemlerinin sonucunun ne olacağına iliꢀkin varsayımda bulunamayacağını belirtmektedir.

Dolayısıyla, baꢀvuranlara bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesi gerektiği kanısındadır.

Ayrıca AĐHM, ihlal bulgusunun baꢀvuranların uğradığı manevi zarar için baꢀlıbaꢀına

adil tatmin teꢀkil ettiği kanısındadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar bir meblağ belirtmeksizin AĐHM’den yerel mahkemeler ve AĐHM önünde

yaptıkları masraflar için kendilerine tazminat ödenmesini istemiꢀtir. Bu bağlamda, her birinin

avukatlarına 1,000 Euro ödenme hususunda mutabık oldukları bir sözleꢀme sunmuꢀlardır.

Hükümet, baꢀvuranlardan her birinin talep ettiği meblağın haddinden fazla olduğunu

ileri sürmüꢀtür.

AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, kendisine sunulan

bilgiye ve yukarıdaki ölçütlere dayanarak, yerel davalardaki masraf taleplerini reddetmekte ve

AĐHM önünde görülen davalardaki masraflar için baꢀvuranların hepsine toplam 1,500 EUR

ödenmesini makul bulmaktadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

5

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kalan kısmının baꢀvuranlar Kenan Atakul, Hikmet Yıldırım ve Ellez Duman

hususunda kabuledilebilir ve diğer altı baꢀvuran hususunda kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvuranlar Kenan Atakul, Hikmet Yıldırım ve Ellez Duman hususunda AĐHS’nin 6/1.

maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đhlal bulgusunun, söz konusu üç baꢀvuranın uğradığı manevi zarar için baꢀlıbaꢀına adil

tatmin teꢀkil ettiğine;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve

uygulanabilecek her tür vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet tarafından Kenan Atakul,

Hikmet Yıldırım ve Ellez Duman’a yargılama masraf ve giderleri için toplam 1,500 Euro (bin

beꢀ yüz Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri

gereğince 24 Ocak 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6