CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ERSOY -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:43279/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

28 Temmuz 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (43279/04) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Haꢀim Özgür Ersoy’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 1 Ekim

2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin

(Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından O. Ersoy tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Öğrenci olan baꢀvuran, 1978 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, 29 Eylül 2001 tarihinde, Đnsan Hakları Derneği Bakırköy (Đstanbul) ꢁubesinin

organize ettiği « savaꢀa hayır » mitingine giderken, saat 14 :15 sıralarında gösteriye katılan

yüzlerce kiꢀinin toplandığı parkın giriꢀinde çevik kuvvet tarafından tutuklanmıꢀtır.

Toplantının yasadıꢀı olması dolayısıyla birçok kez dağılmaları için uyarı yapan polis, daha

sonra grubu güç kullanarak dağıtmıꢀtır.

Baꢀvuran, bir polis kamyonetine bindirilerek dövüldüğünü iddia etmektedir. Daha sonra

Bakırköy Emniyet Müdürlüğü’ne götürülen baꢀvuran, ertesi gün 30 Eylül 2001 tarihinde saat

18’de serbest bırakılmıꢀtır.

29 Eylül 2001 günü saat 17 : 05’te Haseki hastanesinde düzenlenen geçici doktor raporunda

baꢀvuranın elmacık kemiğinde 4 x 5 cm boyutunda bir ꢀiꢀlik bulunduğu ve burnunun sola

doğru eğrildiği belirtilmiꢀ ve bir kulak-burun-boğaz muayenesinden geçirilmesi istenmiꢀtir.

Baꢀvuranın aynı gün saat 19 : 20’de düzenlenen kulak-burun-boğaz muayenesi sonuç

raporunda, ilgili ꢀahsın burun piramidinin sola doğru eğrildiği ve ayrıca sol elmacık

kemiğinde bir ödem ve bir hiperemiyle birlikte kanama yuvalarının bulunduğu tespit

edilmiꢀtir.

Gözaltıdan sonra Bakırköy hastanesi tarafından düzenlenen 30 Eylül 2001 tarihli geçici tıbbi

raporda baꢀvuranın sol kolunun dıꢀ kısmında bir ödem oluꢀtuğu belirtilmiꢀtir. Doktor

düzenlediği raporda bir ortopedi muayenesi istemiꢀtir.

5 Ekim 2001 tarihinde baꢀvuran, kötü muamele uyguladıkları gerekçesiyle kendisini

tutuklayan emniyet güçleri hakkında Bakırköy savcılığına suç duyurusunda bulunmuꢀtur.

Aynı gün baꢀvuran, savcılığın talebi üzerine Adli Tıp Kurumu Bakırköy ꢁube Müdürlüğünde

görevli bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ ve düzenlenen rapora göre baꢀvuranda

aꢀağıdaki bulgular tespit edilmiꢀtir : sol gözün altında 1 x 1 cm boyutunda kabuk bağlamıꢀ

bir sıyrık ; burun üzerinde bir pansuman ; önkol ve sol el alçıya alınmıꢀ; sol skapula altında

2 x 1 cm ve 4 x 3 cm boyutlarında sarımsı renkte ekimozlar; sol arka aksilla bölgesinde 2 x 1

cm, 3 x 1 cm ve 1 x 1 cm boyutlarında sarımsı renkte ekimozlar ; 4 x 5 cm boyutunda bir

ekimoz ; sağ meme ucunun dıꢀ kısmında 1 x 1 cm boyutunda sarımsı renkte dört ekimoz; sol

kol üzerinde 1 x 1 cm boyutunda sarımsı renkte sekiz ekimoz, kol ve sol uyluğun dıꢀ kısmında

4 x 1 cm ve 4 x 5 cm boyutlarında yeꢀilimsi renkte ekimozlar; sağ önkolda 8 x 2 cm

2

boyutunda üzerinde sıyrıkların bulunduğu bir ekimoz; yüzün sol kısmında 5 x 4 cm

boyutunda açık yeꢀil ile sarı arası renkte bir ekimoz. Adli tıp doktoru baꢀvuranın burnunda

kırık olduğunu ve oturma pozisyonunda ağrılar hissettiğini tespit etmiꢀtir. Doktor kesin

raporunu yazmadan önce koksiks radyografisinin çekilmesini istemiꢀtir.

Belli olmayan bir tarihte savcılık, devlet memurlarının yargılanmasıyla ilgili 1913 sayılı

kanun gereğince kendisini yetkisiz ilan ederek dava dosyasını geri göndermiꢀtir. Dosya, bu

yasaya uygun olarak, kamu davası açma kararı alınmadan önce soruꢀturma yetkisine sahip

yegâne merci olan Đstanbul valisine sevk edilmiꢀtir.

10 Ocak 2002 tarihinde, emniyet müdür yardımcısı T.T., bir ön soruꢀturma raporu

hazırlamıꢀtır. 14 Ocak 2002 tarihinde, Đstanbul valisi çevik kuvvet polisleri hakkında ceza

soruꢀturması baꢀlatılmasına izin vermemiꢀtir.

8 ꢁubat 2002 tarihinde, baꢀvuran idare mahkemesi önünde bu karara itiraz etmiꢀtir.

Đdare mahkemesi, 10 Mayıs 2002 tarihli kararında, baꢀvuru sahibinin ꢀikâyetinin kaynağı

hakkında yeteri kadar ön soruꢀturma yapılmadığı gerekçesiyle valinin kararını bozmuꢀtur.

17 Temmuz 2002 tarihinde, emniyet müdür yardımcısı H.A., , baꢀvuranın iddialarıyla ilgili

olarak ikinci bir ön soruꢀturma raporu hazırlamıꢀtır. Raporda baꢀvuranın suç duyurusunu,

Haseki ve Bakırköy hastaneleri tarafından düzenlenen iki tıbbi raporu inceledikten ve olaya

karıꢀan tüm polis memurlarının ifadelerini aldıktan sonra, polis memurlarının sorumlu

olmadıklarının tespit edildiği bildirilmiꢀtir. Polis memurları müfettiꢀe verdikleri ifadelerde,

birçok uyarı yapıldıktan sonra topluluğun güç kullanılarak dağıtıldığını kabul etmiꢀlerdir.

22 Temmuz 2002 tarihinde Đstanbul valisi, emniyet güçleri hakkında ceza soruꢀturması

baꢀlatılması talebini bir kez daha reddetmiꢀtir.

Đstanbul Đdare Mahkemesi, 21 Kasım 2002 tarihli kararında valinin kararını onamıꢀtır.

Bakırköy savcılığı, 19 ꢁubat 2003 tarihinde takipsizlik kararı vermiꢀtir.

23 Mart 2004 tarihinde alınan ve baꢀvurana 10 Mayıs 2004 tarihinde tebliğ edilen kararda

Eyüp Ağır Ceza Mahkemesi, bu takipsizlik kararını onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, gözaltı sırasında kötü muameleye tabi tutulduğunu iddia etmekte ve AĐHS’nin 3.

maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın hukuk ve idare mahkemeleri önünde tazminat davası açmaması

dolayısıyla iç hukuk yollarını tamamen tüketmediğini ileri sürmektedir.

3

AĐHM, geçmiꢀte birçok kez bu itirazı değerlendirdiğini ve her defasında reddettiğini

hatırlatmaktadır (bakınız, diğerleri arasından, Türkiye aleyhine Karayiğit davası (karar), n^o

63181/00, 5 Ekim 2004). AĐHM, mevcut davada daha önce vardığı sonuçlardan farklı

düꢀünmesine neden olacak herhangi bir özel durum kaydetmemektedir.

Bu itibarla, Hükümetin itirazı kabul edilemez. AĐHM, 3. madde kapsamına giren ꢀikâyetin

AĐHS’nin 35/3 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir.

AĐHM ayrıca bu ꢀikâyetin baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını

kaydetmektedir. Dolayısıyla kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

1. Polisin elinde kötü muameleye maruz kalındığı iddiası hakkında

AĐHM, bir kimsenin tamamıyla polis memurlarının denetimi altında gözaltında tutulduğu

sırada meydana gelen her türlü yaralanmanın ciddi kuꢀkulara yol açtığını hatırlatmaktadır

(Türkiye aleyhine Salman davası [GC], n^o21986/93, prg. 100, CEDH 2000-VII). Dolayısıyla

bu yaraların nedeni hakkında makul bir izahatta bulunarak baꢀvuranın iddialarına, hele ki bu

iddialar tıbbi belgelerle desteklenmiꢀ ise, ꢀüphe düꢀüren delilleri sunma görevi Hükümete ait

olmaktadır (bakınız, diğerleri arasından, Fransa aleyhine Selmouni davası [GC], n^o25803/94,

prg. 87, CEDH 1999-V ; Türkiye aleyhine Berktay davası, n^o22493/93, prg. 167, 1

Mart 2001 ; ve Türkiye aleyhine Ayꢀe Tepe davası, n^o29422/95, prg. 35, 22 Temmuz 2003).

Mevcut davada AĐHM, doktorlar tarafından düzenlenen tıbbi sertifikalarda gözaltı sırasında

gördüğü muamale sonrasında ilgili ꢀahıs üzerinde ciddi yaralanmalar tespit edildiğini ve hiç

kimsenin bu yaralanmaların daha önceden olmadığına itiraz etmediğini kaydetmektedir. 29 ve

30 Eylül 2001 tarihlerinde düzenlenen üç rapor, baꢀvuranın aldığı darbeler sonrasında

vücudunda ekimoz ve yara izlerinin oluꢀtuğunu bildirmektedir. Tespit edilen bu yara izleri,

Adli Tıp Kurumu’nun daha sonra 5 Ekim 2001 tarihinde düzenlediği raporda doğrulanmıꢀtır.

Bu unsurlar ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranın, içtihadında belirlenen tehlikeli olma sınırlarını aꢀan

bir muameleye maruz kaldığını kabul etmektedir (Türkiye aleyhine Nurgül Doğan davası,

n^o72194/01, prg. 54, 8 Temmuz 2008).

AĐHM, yukarıdaki unsurlar bütünüyle ele alındığında, baꢀvuranın maruz kaldığı orantısız

ꢀiddetin ağrı ve acı verecek nitelikte olduğu kanaatine varmaktadır; dolayısıyla bu

muameleler, AĐHS’nin 3. maddesi anlamında insanlık dıꢀı ve onur kırıcı olarak

vasıflandırılmalıdır. Takdirine sunulan unsurların tamamını göz önünde bulunduran AĐHM,

baꢀvuranın vücudunda tespit edilen yaralardan Savunmacı Devletin sorumlu olduğu kanaatine

varmaktadır.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal edilmiꢀtir.

2. Yürütülen soruꢀturmaların etkili olup olmadığı hakkında

Baꢀvuran yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturmanın etkili olmadığını öne sürmektedir.

Hükümet, baꢀvuranın bu iddiasına karꢀı çıkmaktadır.

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranın suç duyurusundan sonra savcılığın bir soruꢀturma

baꢀlattığını gözlemlemektedir. AĐHM, savcılığın yargı yetkisizliği dolayısıyla bu adli

4

soruꢀturmayı Đstanbul valiliğine sevk ettiğini kaydetmektedir. Valilik, polis memurları

hakkında soruꢀturma baꢀlatılmasına izin vermeyerek, dosyayı savcılığa göndermiꢀtir.

Ayrıca AĐHM, baꢀvuranın itirazı üzerine davaya bakan Đdare Mahkemesi’nin, 10 Mayıs 2002

tarihinde aldığı kararda, suçlanan polis memurları hakkında yürütülen ön soruꢀturmayı

yetersiz bularak vali kararını bozduğunu gözlemlemektedir. Bununla birlikte valilik,

geniꢀleterek sürdürdüğü soruꢀturma sonucunda pozisyonunu değiꢀtirmemiꢀ ve baꢀvurana kötü

muamele uygulamakla suçlanan polis memurları hakkında kamu davası açılmasına izin

vermemiꢀtir.

Bu bağlamda AĐHM, fazla derine inmeden, daha önce de birçok davada valilik tarafından

yürütülen soruꢀturmaları, idari makamlardan bağımsız olmayan kiꢀiler tarafında yürütüldüğü

için, ꢀüpheli bulduğunu hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Kılıç davası, n^o22492/93, prg. 72,

CEDH 2000-III ; Türkiye aleyhine Satık ve diğerleri davası, n^o31866/96, prg. 60, 10 Ekim

2000 ; Türkiye aleyhine Đhsan Bilgin davası, ilgili bölüm, prg. 72 ; Türkiye aleyhine Kamer

Demir ve diğerleri davası, n^o41335/98, prg. 49, 19 Ekim 2006 ; ve Türkiye aleyhine Saya ve

diğerleri davası, n^o4327/02, prg. 27, 7 Ekim 2008).

AĐHM’in kanaatine göre, bağımsızlığı ve tarafsızlığı ꢀüpheli kiꢀiler tarafından yürütülen

böylesi bir soruꢀturma, AĐHS’nin 3. maddesinde öngörülen usul ꢀartlarıyla

bağdaꢀmamaktadır. Bu itibarla, mevcut davada AĐHS’nin 3. maddesi usul bakımından da ihlâl

edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 5/1c) VE 11. MADDELERĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5/1c) maddesine atıfta bulunarak, gözaltı süresinden ꢀikâyetçi

olmaktadır. Baꢀvuran ayrıca, bir gösteriye katılmadan önce polis tarafından tutuklandığını ve

dolayısıyla örgütlenme hakkının da ihlâl edildiğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran, AĐHS’nin 11.

maddesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM ilk önce, baꢀvuranın serbest bırakılmasıyla gözaltı süresinin 30 Eylül 2001 tarihinde

sona erdiğini, oysa dava dilekçesinin 1 Ekim 2004 tarihinde verildiğini gözlemlemektedir.

Üstelik, dava incelendiğinde, AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı aylık sürenin önünü

kesen veya erteleyen özel hiçbir koꢀul görülmemektedir. Dolayısıyla, ꢀikâyet gecikmeli olarak

yapılmıꢀtır ve AĐHS’nin 35/ ve 4. maddelerine uygun olarak reddedilmelidir.

AĐHS’nin 11. maddesi kapsamında toplanma özgürlüğüyle ilgili ꢀikâyet hakkında ise AĐHM,

baꢀvuranın 29 Eylül 2001 tarihinde bir gösteriye katılmak üzereyken tutuklandığını

gözlemlemektedir. AĐHM daha sonra baꢀvuranın sözkonusu gösteriye katılması nedeniyle

hakkında yürütülen ceza yargılamasıyla ilgili hiçbir bilgi vermediğini tespit etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın gösteri yapma özgürlüğünü tehlikeye düꢀüren bir cezai takibat olmaması

dolayısıyla, altı aylık sürenin ihtilaflı eylem tarihinden itibaren baꢀladığını hatırlatmaktadır.

Bu itibarla, AĐHM, ꢀikâyet konusu olayın 29 Eylül 2001 tarihinde meydana geldiğini ve 1

Ekim 2004 tarihinde sunulan baꢀvurunun gecikmiꢀ olduğunu kaydetmektedir. AĐHM, altı

aylık sürenin önünü kesen veya erteleyen bir koꢀul bulunmadığını belirtmekte ve baꢀvurunun

bu bölümünün de AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. fıkralarına uygun olarak reddedilmesi

gerektiği sonucuna varmaktadır.

5

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuran, belge sunmaksızın maruz kaldığı maddi ve manevi zarar için 30.000 Euro talep

etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, maddi tazminat talebinin mesnetsiz olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla, maddi

tazminat ödenmesine gerek yoktur. Buna karꢀın AĐHM, maruz kaldığı manevi zarar için

baꢀvurana 10.000 Euro ödenmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderleri için

avukatının ödemek zorunda kaldığı meslek vergileri de dahil olmak üzere 35.078,20 Euro

talep etmektedir. Baꢀvuran belge olarak sadece Đstanbul Barosu ücret tarifesini sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran, yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul yapısı ortaya konduğu sürece elde edebilir (bkz,

örneğin, Bottazi-Đtalya, baꢀvuru no: 34884/97 ve Sawicka-Polonya, baꢀvuru no: 37645/97).

Mevcut davada sahip olduğu belgelerin eksikliğini göz önüne alan AĐHM, yargılama masraf

ve giderlerine iliꢀkin talebi reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayete iliꢀkin kısmının

kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. Esas bakımından AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Usul bakımından AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı

Devlet tarafından, baꢀvurana, her türlü vergiden muaf tutularak 10.000 Euro (on bin

Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 28 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7