COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
EFENDĐOĞLU – TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 3869/04)  
KARAR  
STRAZBURG  
27 Ekim 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
1
_____________________________________________________________________________________________  
© T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel  
Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak  
belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi  
ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 3869/04 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı  
ꢁükrü Efendioğlu’nun (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 7 Ekim 2003  
tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”)  
34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đstanbul Barosu  
avukatlarından I. Kahraman tarafından temsil edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran 1930 yılında doğmuꢀ, Erzurum’da ikamet etmiꢀ ve 11 Haziran 2009  
tarihinde vefat etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, 6 Nisan 1989 tarihinde Đstanbul’da bulunan 5784 parsel sayılı arsayı satın  
almıꢀtır. Arsa daha sonra beꢀe bölünmüꢀtür (parsel no. 13320, 13321, 13322, 13323 ve  
13324).  
1993 yılında Ümraniye Belediyesi'nin tapu kaydına ꢀerh koydurması üzerine,  
baꢀvuran, 13324 parsel numaralı taꢀınmazın altından su isale hattı geçtiğini öğrenmiꢀtir.  
A. Baꢀvurana ait 13324 parsel numaralı tapu kaydının iptaline iliꢀkin kovuꢀturma  
12 Nisan 2000 tarihinde, Đstanbul Su ve Kanalizasyon Đdaresi (ĐSKĐ), baꢀvurana ait  
taꢀınmazın tapu kaydının iptali ve kendi adına tescili için Üsküdar Asliye Hukuk  
Mahkemesi’ne dava açmıꢀtır. Đstanbul Su ve Kanalizasyon Đdaresi, taꢀınmazın altına su isale  
hattı döꢀenmesi nedeniyle söz konusu taꢀınmaza 1970 yılından beri fiilen el konulduğunu,  
dolayısıyla 2942 No.lu Kanun’un 38. maddesi uyarınca taꢀınmazın kendi adına tescil edilmesi  
gerektiğini belirtmiꢀtir.  
Yargılama sırasında, bir bilirkiꢀi heyeti delilleri incelemiꢀ ve mahkemeyle birlikte olay  
yeri incelemesi gerçekleꢀtirmiꢀtir. 17 Temmuz 2001 tarihinde, bilirkiꢀi heyeti tarafından  
sunulan raporda, diğer hususlar meyanında, söz konusu arsa değerinin 305,972,500,000 TL1  
olduğu belirtilmiꢀtir. Rapor ekinde ise 13324 parsel numaralı taꢀınmazın fiilen yol olarak  
kullanıldığı kaydedilmiꢀtir.  
28 Aralık 2001 tarihinde, Üsküdar Asliye Hukuk Mahkemesi, davayı Ümraniye Asliye  
Hukuk Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.  
18 Haziran 2002 tarihinde, Ümraniye Asliye Hukuk Mahkemesi, su isale hattının  
inꢀasına iliꢀkin resmi belgeler baꢀta olmak üzere delilleri göz önünde bulundurarak, ĐSKĐ’nin  
taꢀınmazın kendi adına tescili için yapmıꢀ olduğu talebi kabul etmiꢀtir. Mahkeme, 2942 No.lu  
Kanun’un 38. maddesince öngörülen yasal sürenin dolması nedeniyle baꢀvuranın taꢀınmaz  
üzerindeki mülkiyet hakkının sona erdiğine karar vermiꢀtir.  
1 Sözkonusu zamanda yaklaꢀık 265,163 Euro.  
2
Baꢀvuran temyize gitmiꢀtir. Arsanın önceki sahibiyle ilgili bir davaya atıfta bulunan  
baꢀvuran, diğer hususlar meyanında, söz konusu su isale hattının 13324 parsel numaralı  
arsanın değil bir baꢀka arsanın altından geçtiğini ve 1993 yılında tapu kaydına ꢀerh konması  
nedeniyle 2942 No.lu Kanun’un 38. maddesinde öngörülen yasal sürenin dolmadığını  
belirtmiꢀtir.  
Yargıtay, 10 Aralık 2002 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
Baꢀvuranın karar düzeltme talebi 17 Mart 2003 tarihinde reddedilmiꢀtir. Söz konusu karar 8  
Nisan 2003 tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.  
B. Sonraki geliꢀmeler  
10 Nisan 2003 tarihinde, Anayasa Mahkemesi 2942 No.lu Kanun’un 38. maddesini  
iptal etmiꢀtir.  
Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuran, diğer hususlar meyanında, kendi araꢀtırmalarına  
göre su isale hattının 13324 parsel numaralı arsanın altından geçmediği ve önceki mahkeme  
kararının hatalı resmi belgelere ve devlet memurlarının yalan beyanlarına dayandığı  
gerekçesiyle Ümraniye Asliye Hukuk Mahkemesi’nden yargılamanın yeniden yapılmasını  
talep etmiꢀtir.  
11 Aralık 2003 tarihinde, Ümraniye Asliye Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranın önceki  
yargılamada benzer taleplerde bulunduğu, bu tür davalarda resmi belgeler mevcutken söz  
konusu arazinin kazılarak incelenmesine gerek olmadığı ve 2942 No.lu Kanun’un 38.  
maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından sonradan iptal edilmesine rağmen bunun yeniden  
yargılama yapılmasını gerektirmediği gerekçeleriyle baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuranın temyiz talebi ve sonradan yaptığı karar düzeltme talebi, sırasıyla 17 Mayıs  
2004 ve 28 Eylül 2004 tarihlerinde Yargıtay tarafından reddedilmiꢀtir.  
2004 yılında, Ümraniye Sulh Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranın talebi üzerine yerinde  
inceleme yapmıꢀtır. Görevlendirilen bilirkiꢀiler söz konusu su isale hattının baꢀvurana ait  
taꢀınmazın değil onun yanındaki taꢀınmazın altından geçtiği sonucuna varmıꢀlardır.  
2008 yılında, Ümraniye Sulh Hukuk Mahkemesi, ĐSKĐ’nin talebi üzerine, arsa  
üzerinde bir baꢀka inceleme gerçekleꢀtirmiꢀtir. Görevlendirilen bilirkiꢀiler, su isale hattının  
13324 parsel numaralı taꢀınmazın değil onun yanındaki taꢀınmazın altından geçtiği sonucuna  
varmıꢀlardır.  
HUKUK  
I.  
LOCUS STANDI (DAVA EHLĐYETĐ)  
AĐHM, baꢀvuranın 11 Haziran 2009 tarihinde vefat ettiğini ve varislerinin (Emine  
Efendioğlu, Ali Rıza Efendioğlu, Abdul Hadi Efendioğlu, Veysel Efendioğlu, Muzaffer  
Efendioğlu ve Feyza Efendioğlu) baꢀvuruyu takip etmek istediklerini ifade ettiklerini  
kaydeder. Hükümet, söz konusu duruma itiraz etmemiꢀtir. Sonuç olarak, AĐHM, varislerin söz  
3
konusu yargılamayı baꢀvuranın yerine devam ettirebileceklerine karar verir. Ancak, ꢁükrü  
Efendioğlu’ndan baꢀvuran olarak bahsedilmeye devam edilecektir.  
II.  
KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK  
Hükümet, AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının tüketilmesi  
kuralına uyulmadığı gerekçesiyle AĐHM’den baꢀvurunun reddini talep etmiꢀtir. Hükümet, bu  
bağlamda, baꢀvuranın ꢀikayetini ulusal mahkemeler önünde dile getirmediğini ve  
taꢀınmazının de facto kamulaꢀtırılması veya kanuna aykırı bir ꢀekilde kullanılması nedeniyle  
tazminat talebinde bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın araziyi iꢀgal  
davası, iptal davası veya haksız fiil davası açabileceğini iddia etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, yukarıdaki iddialara cevap vermemiꢀtir.  
AĐHM, önceki davalarda Hükümet’in benzer iddialarını inceleyip reddettiğini hatırlatır  
(I.R.S. ve Diğerleri / Türkiye, no. 26338/95; Börekçioğulları (Çökmez) / Türkiye, no.  
58650/00). AĐHM, söz konusu davada, yukarıdaki kararlarda varmıꢀ olduğu sonuçtan  
ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı kanaatindedir. Sonuç olarak,  
AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.  
Ayrıca, AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca baꢀvuranın ꢀikayetinin açıkça dayanaktan  
yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik  
unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.  
III. 1 NO.LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, tazminat ödenmeden taꢀınmazının elinden alınmıꢀ olması nedeniyle  
AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü'nün 1. maddesinin ihlal edildiği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
A. Tarafların ifadeleri  
Hükümet, baꢀvurana ait tapu kaydının iptalinin ve taꢀınmazın ĐSKĐ adına tescilinin iç  
hukuka uygun olduğunu ve AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü'nün 1. maddesinde her koꢀulda tam  
tazminatın ödeneceğine dair bir ibare bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuran, tam tazminat ödenmeden mülkiyet hakkından mahrum bırakılmasını  
gerektiren herhangi bir kamu çıkarı bulunmadığını ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu bağlamda,  
2942 No.lu Kanun’un 38. maddesinin sonradan Anayasa Mahkemesi tarafından iptal  
edildiğini ifade etmiꢀtir. Ayrıca, taꢀınmazının altından su isale hattının geçmediğinin çok net  
olduğunu kaydeden baꢀvuran, yetersiz soruꢀturma nedeniyle tazminat ödenmeden  
taꢀınmazının elinden alındığını ifade etmiꢀtir.  
B. AĐHM’nin değerlendirmesi  
AĐHM, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin kararlarda belirlediği temel ilkelere  
atıfta bulunur (Börekçioğulları (Çökmez) / Türkiye). AĐHM, söz konusu davayı bu ilkeler  
ıꢀığında inceleyecektir.  
Söz konusu davada, taꢀınmazın baꢀvuran adına kayıtlı olduğu konusu tartıꢀmalı  
değildir. Ümraniye Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararıyla tapu kaydı ĐSKĐ adına tescil  
4
edilmiꢀtir. Söz konusu karar 10 Aralık 2002 tarihinde Yargıtay tarafından onanmıꢀtır.  
Dolayısıyla, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin 2. cümlesi uyarınca, ulusal mahkemeler  
tarafından verilen karar, açık bir ꢀekilde baꢀvuranın taꢀınmazının elinden alınmasına neden  
olmuꢀtur. Bu nedenle, AĐHM, söz konusu müdahalenin 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine  
dayanıp dayanmadığını incelemelidir.  
AĐHM, Ümraniye Asliye Hukuk Mahkemesi’nin söz konusu taꢀınmazın ĐSKĐ adına  
tescili yönündeki kararının, 4 Kasım 1983 tarihinde yürürlüğe giren 2942 No.lu Kanun’un 38.  
maddesine dayanması nedeniyle kanunla öngörüldüğüne karar verir. AĐHM, bu bağlamda,  
baꢀvuranın, 2004 ve 2008 tarihli bilirkiꢀi raporlarına atıfta bulunarak, ulusal mahkemelerin  
2942 No.lu Kanun’un 38. Maddesi uyarınca söz konusu taꢀınmazın ĐSKĐ’nin mülkiyetinde  
olduğu yönünde vermiꢀ oldukları kararı eleꢀtirdiğini kaydeder. Ancak, söz konusu dava  
koꢀullarında, incelenmesi gereken temel sorunun “orantılılık” (izlenen amaç ile kullanılan  
yollar arasında adil bir denge bulunması) olması nedeniyle, AĐHM’nin bu konuyla ilgili  
olarak bir taraf seçmesine gerek yoktur.  
AĐHM, bu davada, baꢀvuranın söz konusu taꢀınmaza ait tapu kaydının, 2942 No.lu  
Kanun’un kamulaꢀtırma tarihinden itibaren 20 yıl içerisinde kamulaꢀtırmaya karꢀı tazminat  
davası açılabileceğini öngören 38. maddesi uyarınca, Su ve Kanalizasyon Đdaresi Genel  
Müdürlüğü adına tescil edildiğini hatırlatır. Geriye dönük olarak bu hükmü uygulayan ulusal  
mahkemeler, baꢀvuranı tapu kaydının iptali karꢀılığında tazminat elde etme imkanından  
mahrum bırakmıꢀlardır. AĐHM, bu bağlamda, daha önce benzer davaları incelediğini ve iyi  
niyetle edinilen ancak 2942 No.lu Kanun’un 38. maddesi uyarınca tazminat ödenmeksizin  
Devlet mülkiyetine geçirilen taꢀınmazlara ait tapu kayıtlarının iptali nedeniyle 1 No.lu  
Protokol’ün 1. maddesinin ihlalini tespit ettiğini hatırlatır (Đnci (Nasıroğlu) / Türkiye, no.  
69911/01; Börekçioğulları (Çökmez) ve Diğerleri; I.R.S. ve Diğerleri). AĐHM, söz konusu  
davada bu tespitinden ayrılması için herhangi bir gerekçe bulunmadığı kanaatindedir.  
Dolayısıyla, AĐHM, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar verir.  
IV.  
ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ  
Baꢀvuran, ayrıca, AĐHS’nin 6. ve 7. maddeleri uyarınca, ilk derece mahkemesinin  
davanın esasına iliꢀkin karar verme ꢀekli konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, özellikle,  
ilk derece mahkemesinin isale hattının baꢀvuranın taꢀınmazının altından geçip geçmediği  
konusunda yeterince araꢀtırma yapmadan karar verdiğini ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin yalnızca AĐHS’nin 6. maddesi bağlamında  
incelenmesi gerektiği kanaatindedir. Ayrıca, dava olaylarını, tarafların ifadelerini ve 1 No.lu  
Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği yönündeki tespitini göz önünde bulunduran AĐHM,  
söz konusu baꢀvuruda ortaya konan temel hukuki sorunu incelediği kanaatindedir.  
Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvuranın 6. madde uyarınca yaptığı diğer ꢀikayetle ilgili olarak ayrıca  
karar vermesine gerek olmadığı sonucuna varır (Günaydın Turizm ve Đnꢀaat Ticaret Anonim  
ꢁirketi / Türkiye, no. 71831/01; K.Ö. / Türkiye, no. 71795/01; Mehmet ve Suna Yiğit / Türkiye,  
no. 52658/99; Uzun / Türkiye, no. 37410/97).  
V.  
AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
5
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci  
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun  
bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, maddi tazminat olarak, baꢀvuru tarihinden itibaren iꢀleyecek faizi ile  
birlikte 899,222 Euro, manevi tazminat olarak 100,000 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, maddi  
tazminat talebini, söz konusu yargılama kapsamında inꢀaat mühendisi Sevim Ünal tarafından  
24 Haziran 2008 tarihinde hazırlanan ve Ümraniye Asliye Hukuk Mahkemesi’ne sunulan  
bilirkiꢀi raporuna dayandırmıꢀtır.  
Hükümet, talep edilen miktarlara itiraz etmiꢀtir. Hükümet, taꢀınmazın değerinin gerçek  
olmayan hesap ve tahminlere dayandığını ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuranın maddi tazminat talebiyle ilgili olarak Hükümet tarafından iddianın aksini  
destekleyici herhangi bir belge ortaya konmaması nedeniyle, dava dosyasında yer alan  
bilirkiꢀi raporlarını, fotoğrafları, haritaları, davanın koꢀullarını ve özellikle söz konusu  
taꢀınmazın geçmiꢀte ve günümüzde umumi yol olarak kullanılmasını göz önünde bulunduran  
AĐHM, baꢀvuranın haklı beklentilerini karꢀılayacak götürü bir miktarın belirlenmesinin uygun  
olacağı kanaatindedir. Dolayısıyla, AĐHM, bu baꢀlık altında, baꢀvuranın varislerine ortaklaꢀa  
350,000 Euro ödenmesine karar verir.  
Baꢀvuranın manevi tazminat talebiyle ilgili olarak, AĐHM, söz konusu dava  
koꢀullarında tespit edilen ihlalin tek baꢀına yeterli adil tatmin oluꢀturduğuna karar verir.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran, ayrıca, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama  
masraf ve giderleri için 560 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, talebini destekleyen belgeler  
sunmuꢀtur.  
Hükümet, talep edilen miktara itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı  
miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Söz konusu davada, elindeki bilgileri ve  
yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuranın talep ettiği miktarın  
tamamının ödenmesine karar verir.  
C. Gecikme Faizi  
AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına  
uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
6
3. AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek  
olmadığına;  
4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten  
itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na  
çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet  
tarafından baꢀvuranın varislerine maddi tazminat olarak ortaklaꢀa 350,000 Euro (üç  
yüz elli bin Euro), yargılama masraf ve giderleri için ortaklaꢀa 560 Euro (beꢀ yüz  
altmıꢀ Euro) ödenmesine;  
(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin  
yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal  
kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragrafları gereğince 27 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
7