CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

ECER VE ZEYREK / TÜRKĐYE DAVASI

.

(29295/95 ve 29363/95)

Strazburg

27 ꢀubat 2001

USULĐ Đ ꢀ LEMLER

1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Yönelik Sözleꢁ me'nin

(“Sözleꢁme”) önceki 25. maddesi uyarınca iki Türk vatandaꢁı Abdülaziz Ecer ve Mehmet

Zeyrek (“baꢁvuranlar”) tarafından, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu'na 18 Temmuz 1995 tarihinde (29295/95 ve 29363/95) no ile yapılan

baꢁvurulardan kaynaklanmıꢁtır.

2. Kendilerine yasal yardım sağlanan baꢁvuranlar, Diyarbakır'da avukatlık mesleğini ifa et-

mekte olan Sezgin Tanrıkulu tarafından temsil edilmiꢁlerdir. Türk Hükümeti, (“Hükümet”)

Mahkeme huzurunda kendisini temsil etmek üzere Ajan atamamıꢁtır.

3. Baꢁvuranlar, 12 Nisan 1991 tarihli 3713 no'lu kanunun 1988 ve 1989 yıllarında iꢁledikleri

fiillere uygulandığını, bu ꢁekilde kanunun geçmiꢁe yürütülmesinin de Sözleꢁme'nin 7. mad-

desinin ihlal edilmesine neden olduğunu iddia etmiꢁlerdir.

4. Baꢁvurular, Sözleꢁmeye Ek 11 nolu Protokol'ün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998 tarihinde

Mahkeme'ye devredilmiꢁtir. (11 No'lu Protokol'ün 5. maddesinin 2. paragrafı).

5. Baꢁ vurular, Mahkeme'nin 1. Dairesi'ne tahsis edilmiꢁ tir. (Mahkeme Đç Tüzüğü'nün 52.

maddesinin 1. paragrafı) Bu Daire içinde, davayı inceleyecek Heyet, Mahkeme Đç Tüzüğü'nün

26. maddesi ni n1. para gr a fı nda bel i rt i l di ğ i ꢁe k i l d e o l u ꢁ turulmuꢁ tur. (Sözleꢁmenin 27. Maddesinin

1. paragrafı). Türkiye ile ilgili olarak seçilen hakim Sn. Rıza Türmen davadan çekilmiꢁtir.

(Đç Tüzük Madde 28 ). Hükümet bu nedenle Sn. Feyyaz Gölcüklü'yü onun yerine atamıꢁtır.

(Sözleꢁmenin 27. maddesinin 2. paragrafı ve Đç Tüzüğün 29. maddesinin 1. paragrafı).

6. 15 ꢀubat 2000 tarihli kararla Daire, baꢁvuruların kabuledilebilir olduğunu açıklamıꢁtır.

Daire baꢁkanı adaletin düzgün bir ꢁekilde yerine gelmesi için baꢁvuruların birleꢁtirilmesi

gerektiğine karar vermiꢁtir.

7. Baꢁvuranlar ve Hükümet esas hakkında görüꢁ sunmuꢁtur. (Mahkeme Đç Tüzüğünün 59.

maddesinin 1. paragrafı). Daire, tarafların görüꢁlerini aldıktan sonra esas hakkında duruꢁma

y a p ı l m a s ı n a g e r e k o l m a d ı ğına karar vermiꢁtir. (Đç Tüzüğün 59. maddesinin 2. paragrafı in

fine ).

_____________________________________________________________________________________________

Müdürlüğü tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmi

olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

OLAYLAR

I. DAVAYA KONU TEꢀKĐL EDEN OLAYLAR

A. Baꢁvuranların Yakalanmaları ve Tutuklanmaları

8. 2 Eylül 1993 tarihinde baꢁvuranlar ꢀırnak Merkez Jandarma Komutanlığı güvenlik güçleri

tarafından yakalanmıꢁtır. Aynı tarihli bir tutuklama tutanağında PKK terör örgütüne yardım

ve yataklık ettikleri ve ayrıca kurye olarak örgüt içinde görev aldıkları ve lojistik destek

sağladıkları için yakalandıkları belirtilmiꢁtir. Daha sonra baꢁvuranlar gözaltına alınmıꢁtır.

9. Baꢁvuranlar, ꢀırnak Merkez Jandarma Komutanlığı'ndaki görevliler tarafından 22 Eylül

1993 tarihinde sorgulanmıꢁlardır. Sorgulanmaları sırasında baꢁvuranlar 1988 yılından beri

PKK üyesi olduklarını ve PKK militanları için gıda maddeleri ve para sağladıklarını itiraf

etmiꢁlerdir. Baꢁvuranlardan Abdülaziz Ecer haraç ödemek yerine, oğlu Mustafa Ecer'in

PKK'ya hizmet etmesini sağladığını belirtmiꢁtir. Diğer baꢁvuran Mehmet Zeyrek katırlarla

PKK'ya teçhizat taꢁıdığını ve en son Ağustos 1993'te batarya götürdüğünü söylemiꢁtir.

10. Baꢁvuranlar Nisan 1990 ve Temmuz 1992 tarihleri arasında PKK'ya yardım ve yataklık

etmekten tutuklanan Đkram Yamaner isimli bir tanıkla yüzleꢁtirilmiꢁlerdir. Đkram Yamaner

baꢁvuranları teꢁhis etmiꢁ ve kendisi PKK için çalıꢁmakta iken, baꢁvuranların da örgüt adına

gıda maddeleri ve giyecek tedarik ettiklerini belirtmiꢁtir.

11. 23 Eylül 1993 tarihinde ꢀırnak Savcısı PKK'daki etkinlikleri nedeniyle baꢁvuranları

sorgulamıꢁtır. Öncelikle kendilerine yapılan suçlamalar hakkında bilgi vermiꢁ ve gözaltında

bulundukları sırada verdikleri ifadeleri kendilerine okumuꢁtur. Baꢁvuranlar, Savcı tarafından

okunan ifadelere itiraz etmiꢁlerdir. PKK ile bağlantıları olmadığını ve örgüt üyeleri için

teçhizat tedarik etmediklerini iddia etmiꢁlerdir. Abdülaziz Ecer oğlu Mustafa Ecer'in ꢀırnak

Jandarma Komutanlığı'nda sorgulanması sırasında jandarmalar tarafından yazılanın aksine

PKK tarafından kaçırıldığını ve örgüte katılmaya zorlandığını iddia etmiꢁtir.

Aynı gün 23 Eylül 1993 tarihinde baꢁvuranlar ꢀırnak Sulh Ceza Mahkemesi'ne

çıkarılmıꢁlardır. Mahkeme huzurunda baꢁvuranlar PKK'ya katıldıklarını reddetmiꢁler ve

suçsuz olduklarını iddia etmiꢁlerdir. Mahkeme, baꢁvuranların tutuklu yargılanmalarına karar

vermiꢁtir.

12. ꢀırnak Savcısı 24 Eylül 1993 tarihinde yetkisizlik kararı vermiꢁ ve dosyayı Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcılığı'na göndermiꢁtir.

B. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki Yargılama

13. Baꢁsavcı, baꢁvuranları 1988 ve 1989 yılları arasında PKK'ya yardım ve yataklık etmekle

suçladığı iddianamesini 19 Ekim 1993 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ne

sunmuꢁtur. Savcı, baꢁvuranların silahlı örgüt üyelerine kırsal alanda gıda maddeleri tedarik

ettiklerini iddia etmiꢁtir. Ayrıca, baꢁvuran Abdülaziz Ecer'in, örgüt üyeleri için dükkanına

gıda maddeleri depoladığını ve örgütte aktif bir militan olarak görev almıꢁ olan oğlu ile

temasları aracılığı ile yardım ve yataklık ettiğini iddia etmiꢁtir. Savcı iddialarını baꢁvuranların

ꢀırnak Merkez Jandarma Komutanlığı'ndaki itiraflarına, tanık Đkram Yamaner'in ifadesine ve

dava dosyasındaki belgelere dayandırmıꢁtır.

Savcı, baꢁvuranların Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesi ve Terörle Mücadele Kanunu'nun 5.

maddesi gereğince cezalandırılmalarını talep etmiꢁtir.( 12 Nisan 1991 tarihli 3713 nolu kanun,

bundan sonra “1991 Tarihli Kanun” olarak anılacaktır, bkz. aꢁağıdaki 19. prg).

14. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki yargılamalarda baꢁvuranlar gözaltında

tutuldukları sırada verdikleri ifadelere itiraz etmiꢁlerdir. Her ikisi de sözkonusu ifadelerin

jandarmalar tarafından hazırlandığını ve okumadan imzaladıklarını iddia etmiꢁlerdir.

Baꢁvuranlar ayrıca, yüzleꢁtirildikleri iddia edilen Đkram Yamaner'i tanımadıklarını;

sorgulanmaları esnasında gözlerinin bağlı olduğunu savunmuꢁlardır. Mahkemenin kendilerini

suçsuz bulmasını talep etmiꢁlerdir.

15. 12 Mayıs 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, 1988 ve 1989 yılları

arasında baꢁvuranları PKK'ya yardım etmekten yargılamıꢁ ve üç yıl dokuz ay hapis cezası ile

cezalandırmıꢁ ve üç yıl süre ile kamu hizmetinden menetmiꢁtir. Verilen ceza

değerlendirilirken mahkeme öncelikle Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesi gereğince verilen

üç yıllık hapis cezasının uygun olacağı görüꢁünü benimsemiꢁ; daha sonra bu cezanın yarısı

kadar artırılmasını gerektiren 1991 tarihli kanunun 5. maddesini uygulamıꢁ örn. dört yıl altı ay

hapis cezası; son olarak da Türk Ceza Kanunu'nun 59. maddesini uygulayarak cezayı 1/6

oranında azaltmıꢁ ve toplam hapis cezasını üç yıl dokuz aylık bir süreye indirmiꢁtir. Mahkeme

ꢁöyle karar vermiꢁtir:

“Cürüm: Yasadıꢁı PKK örgütü üyelerine yardım ve yataklık etmek

Cürümün Tarihi : 1988 ve 1989 yılları

......

Kanıtların Değerlendirilmesi:

1. Davalı Mehmet Zeyrek :

Mehmet Zeyrek jandarmalara verdiği ifadesinde PKK üyelerinin 1989 yılında köylerine

geldikleri sırada yaptıkları propagandadan etkilendiğini söylemiꢁtir. Örgütün (PKK) kendileri

için çalıꢁtığını anlayınca yardım etmeye baꢁlamıꢁtır. Haraç ödemek yerine akrabası Behiye

Zeyrek'i örgüte teslim etmiꢁtir. Kod adları Hamit, Mahmut, Sorej, Rojger ve Ahmet olan

örgüt üyelerini tanımaktadır. Sözkonusu örgüt üyelerini Besta'da, Kaniye Rengin Noktası'nda

Zirvi deresinde ve Elma dağı eteklerinde görmüꢁtür. Militanlardan da bir kaç kiꢁiyi

tanımaktadır. Ayrıca, örgütten ve grup liderlerinden aldığı talimatlarla katırlarla teçhizat

sağladığını belirtmiꢁtir. Örgüte katılmasında kimse kendisine yardımcı olmamıꢁtır. Örgüt

üyeleri geçmiꢁte örgütün lehine propaganda yapmakta idiler ancak örgüt herkes tarafından

öğrenildikten sonra propaganda yapılmamıꢁtır. Bir süre önce Milli Jandarma Karakolu'nun

karꢁısındaki kömür ocağındaki Hamza kod adlı bir militana batarya ve teçhizat götürdüğünü

söylemiꢁtir.

Ancak savcı huzurunda jandarmaya vermiꢁ olduğu ifadeyi reddetmiꢁ, Ahmet kod adlı bir

kimseyi tanımadığını, bütün bunların doğru olmadığını, kendisine iftira atıldığını iddia

etmiꢁtir. Örgüt üyelerine teçhizat taꢁımadığını söylemiꢁ, haraç vermek yerine Behiye Zeyrek'i

PKK'ya teslim ettiğini reddetmiꢁtir. Ayrıca, Behiye Zeyrek'in nerede olduğunu bilmediğini

iddia etmiꢁtir.

ꢀırnak Sulh Ceza Mahkemesi'ne verdiği ifadesinde PKK terör örgütüne yardım etmediğini,

PKK militanlarına hiçbir zaman teçhizat taꢁımadığını ve hiçbirzaman PKK militanları ile

karꢁılaꢁmadığını iddia etmiꢁtir. Kendisine karꢁı yapılan suçlamaları reddetmiꢁ ve suçsuz

olduğunu iddia etmiꢁtir.

Mahkemeye sunduğu ifadesinde davalı PKK'ya yardım ve yataklık ettiğini reddetmiꢁtir.

Đddianame'de adı geçen Đkram Yamaner'i tanımadığını iddia etmiꢁtir. Kendisine karꢁı yapılan

suçlamaları reddetmiꢁtir.

9 no'lu dosyadaki kimlik teꢁhis ve yüzleꢁtirme tutanağına göre, davalı Mehmet Zeyrek, Ahmet

kod adlı Đkram Yamaner ile yüzleꢁtirildiğinde, Đkram Yamaner, Mehmet Zeyrek'i tanıdığını

söylemiꢁtir. Mehmet Zeyrek'in Erdal, Mehmet, Hamit, ve Serxabun kod adlı örgüt üyelerini

görmeye geldiğini, Besta'ya, Elma Dağı'na, Zirvi Deresi'ne ve Keniya Rengin noktasına 10-15

katırla teçhizat taꢁıdığını söylemiꢁtir. Tanık ayrıca güvenlik güçlerine bu teçhizatın

depolandığı yerleri göstermiꢁtir. Davalı Mehmet Zeyrek'in önemli bir örgüt üyesi olduğunu

iddia etmiꢁtir.

Đkram Yamaner mahkeme huzurunda verdiği ifadesinde davalının örgütten önemli kiꢁilerle

görüꢁtüğünü, örgütün daimi bir üyesi olduğunu ve Erdal kod adlı bir militanla sürekli olarak

görüꢁtüğünü belirtmiꢁtir. Davalının örgüte gıda maddeleri, içecek, silah sağladığını

belirtmiꢁtir.

Davalının köye gelen silahlı örgüt üyeleri için teçhizat sağladığı ve kırsal alanda da örgüte

teçhizat götürdüğü tesbit edilmiꢁtir. Davalının bu fiilleri yasadıꢁı silahlı örgüt PKK üyelerine

bilerek yardım ve yataklık etme suçunu oluꢁturmaktadır. Mahkeme bu nedenle, suçun actus

reus ve mens rea özelliklerinin ortaya çıktığı sonucuna varmıꢁtır. Bu husustaki savunması

bertaraf edilmiꢁtir.

Duruꢁmalar sırasında gözlenen davalının iyi hali cezanın hafifletilmesi için bir neden

olmuꢁtur.

2. Davalı Abdülaziz Ecer

Jandarmalara verdiği ifadesinde Besta'da faaliyet gösteren Amid ve Mahmut kod adlı kiꢁilerin

köye geldiklerinde verdikleri öğütlerin ardından, 1988 yılında PKK'ya katıldığını söylemiꢁtir.

Oğlu Mustafa Ecer'i PKK'ya yardım etmesi için örgüte teslim etmiꢁtir. Oğlu ꢁu anda PKK'nın

silahlı militanlarından biridir. ꢀırnak'ın Geçitboyu ilçesinde bir süre dükkan iꢁletmiꢁ, daha

sonra iꢁi bırakmıꢁtır. Amid kod adlı oğlunun dıꢁında Mahmut, Sorej, Ahmet, Aydın ve

Kalender kod adlı kiꢁileri de tanıyordu. Örgüt üyelerinin dükkanından istedikleri kadar

teçhizat almalarına izin veriyordu. Bazen örgüt üyeleri un, ꢁeker ve yağ alması için para

veriyordu. Bu gıda maddelerini militanlar gelip alana kadar dükkanında bekletiyordu. Kendi

köyünden olan Cafer Demir kod adlı silahlı bir militanın talimatları ile örgüte yardım

sağlamıꢁtır. Davalı ayrıca Ahmet kod adlı bir örgüt üyesine paketlerle sigara vermiꢁtir. Davalı

ayrıca 1000 torba un alması için Mahmut kod adlı bir örgüt üyesinin kendisine para verdiğini

belirtmiꢁtir. Örgüte 30 katır yükü un, yağ, ꢁeker, mercimek, çorap ve peꢁmerge kıyafetleri

sağlamıꢁtır.

Davalı savcıya verdiği ifadesinde örgüt üyelerine yardım etmediğini ve örgüte gıda maddesi

ya da teçhizat sağlamadığını iddia etmiꢁtir. Ahmet kod adlı Đkram Yamaner'i tanımadığını

iddia etmiꢁtir. Đddiaları reddetmiꢁ ve örgütle herhangibir bağı olmadığını ifade etmiꢁtir.

Sulh Ceza Mahkemesi'ne sunduğu ifadesinde davalı, PKK terör örgütüne yardım etmediğini,

örgüt üyelerine gıda maddesi ve teçhizat sağlamadığını savunmuꢁtur. Kendisine karꢁı yapılan

suçlamaları reddetmiꢁtir.

Mahkeme huzurunda sunduğu sözlü ifadesinde davalı kendisine karꢁı yapılan suçlamaları

reddetmiꢁtir. Đddianamede ismi geçen Mustafa Ecer'in oğlu olduğunu ve 5 yıldır oğlunu

görmediğini iddia etmiꢁtir. Bazı kimselerden oğlunun öldüğünü duyduğunu belirtmiꢁtir.

PKK'ya teçhizat veya gıda maddeleri sağlayarak yardım ve yataklık etmediğini iddia etmiꢁtir.

9 no'lu dosyadaki kimlik teꢁhis ve yüzleꢁtirme tutanağına göre, davalı Abdülaziz Ecer, Ahmet

kod adlı Đkram Yamaner ile yüzleꢁtirildiğinde, Đkram Yamaner Abdülaziz Ecer'i tanıdığını,

köyde dükkan iꢁlettiği sıralarda kendisini evinde ziyaret ettiğini söylemiꢁtir. Mahmut kod adlı

bir militan Abdülaziz Ecer'e para vermiꢁ ve 1000 torba un almasını istemiꢁtir. Davalı

dükkanının karꢁısında evinin arkasında bir odayı depo olarak kullanıyordu. Davalı örgüt için

teçhizat sağlıyordu ve 600 çift yeni ayakkabı getirmiꢁti. Davalının Erdal kod adlı oğlu örgüt

içinde aktif bir militandı. Đkram Yamaner ayrıca, davalının 20 torba ꢁeker, un,yağ ve

mercimek ile 30 katır yükü teçhizat getirdiğini söylemiꢁtir.

Mahkeme huzurunda tanık Đkram Yamaner, davalının örgüte yiyecek, içecek ve silah

getirdiğini söylemiꢁtir. Ayrıca, davalının aktif bir militan olduğunu ve davalıyı örgütte sık sık

gördüğünü ifade etmiꢁtir.

Davalının, Geçitkaya Köyü'ne gelen silahlı örgüt üyelerine teçhizat sağladığı ve kırsal alanda

da bunu tekrarladığı tespit edilmiꢁtir. Ayrıca, davalı örgüt üyeleri için dükkanına teçhizat

depolamıꢁtır. ꢀu anda örgüt üyesi olan oğlu Mustafa Ecer'in yardımı ile diğer üyelerle

tanıꢁmıꢁ ve ihtiyaçları doğrultusunda kendilerine teçhizat sağlamıꢁlardır. Davalının ilgili

fiilleri yasadıꢁı silahlı PKK terör örgütüne bilerek yardım ve yataklık etme suçlarını

oluꢁturmaktadır. Mahkeme bu nedenle suçun actus reus ve mens rea unsurları olduğu

sonucuna varmıꢁtır. Bu hususla ilgili savunması reddedilmiꢁtir.

Davalının duruꢁmalar esnasında görülen iyi halinin cezanın azaltılması için bir neden olduğu

düꢁünülmüꢁtür.

C. Dava Muameleleri

16. Baꢁvuranlar, 11 Temmuz 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin

kararını temyiz etmiꢁlerdir. Özellikle de Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin ceza hukukunun

geriye yürütülmemesi kuralını bozduğunu iddia etmiꢁtir; Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesi

gereğince verilen cezanın ½ oranında artırılması için 12 Nisan 1991 tarihli 3713 nolu kanunun

5. maddesi uygulanmıꢁtır. Baꢁvuranlar iddianamede belirtildiği gibi 1988 ve 1989 yıllarında

iꢁlenen fiillerden dolayı suçlu bulunduklarını belirtmiꢁlerdir. Kendileri aleyhinde ꢁahitlik eden

ve 1991 yılında yakalanan tanık Đkram Yamaner'in, 1988 ve 1989 yıllarının suçun iꢁlendiği

tarih olduğunu söylediğini savunmuꢁtur. Baꢁvuranlar son olarak baskı altında alındığını iddia

ettikleri ifadelerinin Mahkeme tarafından kanıt olarak kabul edilmemesi gerektiğini

savunmuꢁlardır.

17. 21 ꢀubat 1995 tarihinde, Yargıtay baꢁvuruyu reddetmiꢁtir. Devlet Güvenlik

Mahkemesi'nin olaylarla ilgili değerlendirmesini kabul etmiꢁtir. Yargıtay, 1991 tarihli

kanunun geçmiꢁe dönük olarak uygulanması hakkındaki baꢁvuranın ꢁikayeti ile özel olarak

ilgilenmemiꢁtir.

18. Baꢁvuranlar, 22 Mayıs 1995 tarihinde, 21 ꢀubat 1995 tarihli kararın tashihi istemiyle

Yargıtay Baꢁsavcılığı'na baꢁvuruda bulunmuꢁlardır. 19 Haziran 1995 tarihinde Yargıtay'ın

baꢁvuranlar tarafından gündeme getirilen tüm hususları incelemiꢁ olduğu ve kararın

düzeltilmesi için bir sebep olmadığı gerekçeleriyle talep baꢁsavcı tarafından reddedilmiꢁtir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI

19. Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesi aꢁağıdaki gibidir:

“Her kim, böyle bir cemiyete ve çeteye hal ve sıfatlarını bilerek barınacak yer gösterir veya

yardım eder yahut erzak veya esliha ve cephane veya elbise tedarik eder ve- ya her ne suretle

olursa olsun hareketlerini teshil ederse üç seneden beꢁ seneye kadar ağır hapis ile

cezalandırılır”.

Hükümete göre yasadıꢁı örgüt üyelerine yardım etmek ve barınacak yer göstermek süreklilik

özelliği taꢁıyan bir suçtur.

20. Terörle Mücadele Kanunu'nun 4. maddesi gereğince (12 Nisan 1991 tarihli 3713 nolu

Kanun ) Ceza Kanunu'nun 169. maddesi ile tanımlanan suç “terörizmin amaçlarını

kuvvetlendirmek için yapılan eylemler” kategorisi dahilindedir.

3713 No'lu Kanunun 5. maddesi gereğince Kanunun 4. maddesinde ortaya konan suçun Ceza

Kanunu ile belirlenen cezası, yarısı oranında artırılmıꢁtır.

21. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 150. maddesi aꢁağıdaki ꢁekildedir:

“ Tahkikat ve hükmün, yalnız iddianamede beyan olunan suça, ve zan altına alınan ꢁahıslara

hasredilir”.

HUKUK

I. SÖZLEꢀMENĐN 7. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

22. Baꢁvuranlar, 1991 tarihli yasanın 5. maddesinin, 1988 ve 1989 yıllarında kendileri

tarafından iꢁlenen suçlara uygulanmasının Sözleꢁmenin aꢁağıda verilen 7. maddesinin ihlal

edilmesine neden olacak ꢁekilde geriye yürütüldüğünü iddia etmiꢁlerdir.

“1. Hiç kimse, iꢁlendiği zaman ulusal ve uluslararası hukuka göre bir suç sayılmayan bir fiil

veya ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun iꢁlendiği sırada

uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

2. Bu madde, iꢁlendiği zaman uygar uluslar tarafından tanınan genel hukuk ilkelerine göre suç

sayılan bir fiil veya ihmal ile suçlanan bir kimsenin yargılanmasına ve cezalandırılmasına

engel değildir”.

A. Mahkeme Huzurundaki Argümanlar

1. Hükümet

23. Hükümet, baꢁvuranların Türk Ceza Kanununun 169. maddesinde tanımlanan yasa dıꢁı bir

örgüte yardım ve yataklık etme suçunu iꢁlediklerini ve bu suçun süreklilik arzeden bir niteliği

olduğuna dikkat çekmiꢁtir. Baꢁvuranlar, ꢀırnak Merkez Jandarma Komutanlığı'nda yapılan

sorgulamaları sırasında, 1988 ve 1989 yıllarından beri PKK militanlarına yardım ettiklerini

kabul etmiꢁlerdir.

24. Bu konu ile ilgili olarak, Hükümet, 1993 yılının Ağustos ayında bir PKK militanına

batarya verdiğini itiraf eden Mehmet Zeyrek'in ifadesini vurgulamıꢁtır. Ayrıca eski bir PKK

militanı olan Đkram Yamaner'in ꢀırnak Sulh Mahkemesi, Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi huzurunda ve ayrıca ꢀırnak Merkez Jandarma Komutanlığı'nda baꢁvuranlarla

yüzleꢁtirilmesi esnasında baꢁvuranların Nisan 1990 ve Temmuz 1992 arasında eski PKK

üyesi oldukları konusundaki ifadesine gönderme yapmıꢁtır.

25. Hükümet baꢁsavcının iddianamesinde belirtilen 1988 ve 1989 yıllarının bu tür suçlarla

ilgili fiillerin baꢁladığı yıl olarak değerlendirilmesi gerektiğini iddia etmiꢁtir. Hükümete göre

1991 tarihli kanunun 5. maddesi, 1988 ve 1989 yıllarında baꢁlayıp 1993 yılına kadar devam

eden suçlara uygulanmıꢁtır. Bu konu ile ilgili olarak, Hükümet Mahkeme'den 1991 tarihli

kanunun geriye yürütülmesi konusundaki baꢁvuranın iddialarının reddedilmesini ve

Sözleꢁme'nin 7. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermesini istemiꢁtir.

2. Baꢁvuranlar

26. Baꢁvuranlar, Hükümet'in 1988 ve 1989 tarihlerinin bu tür suçların baꢁlangıcı olduğu

ꢁeklindeki iddiayı reddetmiꢁlerdir. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Baꢁsavcısı'nın,

1989 ve 2 Eylül 1993 tarihinde baꢁvuranların yakalanmasına kadar geçen süre içinde örgüte

üye olduklarına dair bir kanıt bulamadığı için kendilerini sadece 1988 ve 1989 yılları arasında

iꢁlenen suçlarla itham ettiğini iddia etmiꢁlerdir. Baꢁsavcı kendilerini 1989 ve 1993 tarihleri

arasına geçen süre ile ilgili olarak suçlasaydı bunu iddianamede belirtmesi ve suçun tarihi

olarak 1988 ve 1989 yıllarını göstermemesi gerekirdi. Baꢁvuranlar, iddialarını desteklemek

için Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Baꢁsavcısı'nın hazırladığı suçun iꢁlendiği

tarihlerin açık seçik belirtildiği dört iddianameyi sunmuꢁlardır. Bu iddianameler,

baꢁvuranlarla aynı ꢁekilde terör suçu ile suçlanan Nihat Eren (iddianame no 1996/1198), Abit

Asluğ ve Diğerleri (iddianame no 1996/587), Abdullah Kaya ve Diğerleri (iddianame no

1998/95), Mehmet Nuri Günana ve Mahmut Can ( 1996/1199) ile ilgili olanlardır.

27. Baꢁvuranlar, Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin kararında baꢁvuranların suç iꢁledikleri

tarihlerin 1988 ve 1989 tarihleri arasında olduğunun açık olarak belirtildiğini ileri

sürmektedirler. Bu konu hakkında baꢁvuranlar, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 150.

maddesine gönderme yapmıꢁlardır; bu madde mahkemelerin yetkilerinin iddianamede

belirtilen suçlarla sınırlı olduğunu ortaya koymaktadır. Hükümet'in iddianameyi 1989 ve 1993

tarihleri arasındaki süreyi kapsayacak ꢁekilde geniꢁletemeyeceğini; ilgili süre içinde

herhangibir suça karıꢁmadıklarını iddia etmiꢁlerdir.

Baꢁvuranlar ayrıca Hükümet'in baꢁvuranların fiillerinin kapsamını geniꢁletmek için iddialarını

gözaltında iken alınan ifadelere dayandıramayacaklarını; Devlet Güvenlik Mahkemesi

huzurunda sözkonusu ifadelerini baskı altında verdikleri için geri çektiklerini belirtmiꢁlerdir.

28. Özet olarak baꢁvuranlar, Mahkemeden 1988 ve 1989 yılları arasında iꢁlenen suçlar

nedeniyle 1991 tarihli yasa gereğince hapis cezası verilmesinin Sözleꢁmenin 7. maddesine

aykırı olduğuna karar vermesini talep etmiꢁtir.

• Mahkemenin Değerlendirmesi

1. Genel Kurallar

29. Mahkeme hukukun üstünlüğü ilkesinin önemli bir unsurunu oluꢁturan 7. madde ile

sağlanan garantilerin, Sözleꢁme sistemi içinde önemli bir yere sahip olduğunu ve 15. madde

gereğince savaꢁ ve olağanüstü hal durumlarında da bu güvencelerden vazgeçilemeyeceğini

hatırlatmıꢁtır. Đlgili madde amacı ve hedefi doğrultusunda keyfi yargılama, hüküm ve ceza

verme karꢁısında etkili güvenceleri sağlayacak ꢁekilde anlaꢁılmalı ve uygulanmalıdır. (bkz.

sırası ile 22 Kasım 1995 tarihli S.W. ve C.R./ Đngiltere Kararı, Dizi A, no 335-C, s. 42-43, prg.

35, ve s. 68-69, prg. 33 ).

30. Mahkemenin içtihatlarına göre, Sözleꢁmenin 7. maddesi kanunsuz suꢁ ve ceza olmaz

ilkesini içermekte (nullum crimen, nulla poena sine lege) ve ayrıca ilgili kimsenin zararına

olacak ꢁekilde ceza kanununun geriye dönük olarak uygulanmasını yasaklamaktadır (bkz. 25

Mayıs 1993 tarihli Kokkinakis/Yunanistan Kararı, Dizi A, no 260-A, s. 22, prg.52).

2. Kanunun Geriye Dörük Olarak Uygulanması

31. Mahkeme, nulla poena sine lege kuralının bu dava ile ilgili olduğu; çünkü baꢁvuranlara

suçun iꢁlendiği tarihte verilmesi gereken cezadan daha ağır bir ceza verildiği görüꢁündedirler.

32. Mahkeme, bu davada Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesinde belirlenen suç açısından

baꢁvuranların yargılanması ve cezalandırılmasının tartıꢁma konusu olmadığını belirtmiꢁtir.

Çözümlenmesi gereken tek sorun, 7. maddenin 1. paragrafına aykırı surette ex post facto ceza

oluꢁturacak ꢁekilde, 1991 tarihli kanunun yürürlüğe girmesinden önce iꢁlenen suçlara

uygulanıp uygulanmadığıdır.

33. Mahkeme, Hükümet'in baꢁvuranların iꢁledikleri suçun Türk Ceza Kanunu'nun 169.

maddesine göre devam eden bir nitelik taꢁıdığını savunduğuna dikkat çekmiꢁtir. (bkz. 19. prg).

Bu anlayıꢁla Mahkeme, iꢁlenen suçun süreklilik niteliği taꢁımasının, ilgili suçun belli bir

zaman dilimi içinde iꢁlendiği anlamını taꢁıdığı sonucuna varmıꢁtır. Mahkemenin görüꢁüne

göre bir kimse süreklilik niteliği taꢁıyan bir suçu iꢁlemekle itham edildiği zaman yasal

kesinlik kuralı söz konusu suçu oluꢁturan fiillerin iddianamede açıkça belirtilmesini

gerektirmektedir. (bkz. mutatis mutandis, Pelissier ve Sassi/ Fransa (GC), prg. 51, no

25444/94, ECHR,1999-II ) Ayrıca, ulusal mahkeme tarafından verilen karar, davalı hakkında

verilen hükmün ve cezanın süreklilik niteliği taꢁıyan bir suç unsuru taꢁıdığının yargılama ile

ortaya çıktığı bulgusunu açıkça ortaya koymalıdır.

34. Bu bağlamda Mahkeme, Devlet Güvenlik Mahkemesi Baꢁsavcısı'nın iddianamede

baꢁvuranları “1988 ve 1989 yılları arasında iꢁlenen suçlarla” suçladığını gözlemlemiꢁtir.

Ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemesi 12 Mayıs 1994 tarihli kararında baꢁvuranların 1988 ve

1989 yılları arasındaki fiillerinden dolayı suçladığını belirtmiꢁtir. Devlet Güvenlik

Mahkemesi verdiği kararın hiçbir yerinde baꢁvuranları 1989'dan sonra iꢁlenen fiillerden

dolayı suçlamamıꢁtır. Mahkeme (AĐHM), bu verilerden yola çıkarak baꢁvuranların 1988 ve

1989 yıllarında veya iki tarih arasında iꢁlendiği iddia edilen suçlardan dolayı yargılandıklarını

gözlemlemiꢁtir. Hükümet'in iddialarının aksine Mahkeme, 1988 ve 1989 yıllarının söz konusu

fiillerin gerçekleꢁmeye baꢁladığı tarih olarak kabul edilemeyeceği görüꢁündedir.

35. Mahkeme, baꢁvuranların Ağustos 1993 tarihine kadar PKK ile iliꢁkilerinin devam ettiğini

kanıtlamak için Hükümet'in iddialarını ꢀırnak Merkez Jandarma Komutanlığı'nda gözaltında

iken verilen ifadelere ve itiraflara dayandırdığını belirtmiꢁtir. Hükümet, ayrıca eski bir PKK

militanının ifadesine dayanarak, baꢁvuranların 1989 yılından sonra da eylemlerine devam

ettiklerini vurgulamıꢁtır.

Ancak Mahkemenin görüꢁüne göre, sadece 1988 ve 1989 yılları ile ilgili olan iddianame göz

önüne alındığında, devam eden suça iliꢁkin bu tür kanıtların sunulması iddianame ile uyumlu

değildir. Baꢁvuranların savunmalarını iddianameye cevaben ve suçlu bulundukları takdirde

verilecek cezaya karꢁı kendilerini savunmak için hazırladıkları düꢁünülebilir. Ayrıca Devlet

Güvenlik Mahkemesi'nin kararından, 1989 yılından sonra iꢁlenen suçlar sebebiyle mahkum

edildikleri ꢁeklinde bir sonuç çıkmamaktadır. Đlk Derece Mahkemesi kararının odak

noktasının 1988 ve 1989 yılları arasındaki eylemler olduğu görüꢁü paylaꢁılmaktadır.

Mahkeme ayrıca 1991 Kanunu gereğince yargılanan diğer kimseler bağlamında, sözkonusu

davalarla ilgili iddianamelerde suç niteliğindeki eylemlerin tarihinin kesin olarak belirtildiğini

dikkate almalıdır. (bkz. yukarıdaki 26. prg).

36. Bu ꢁartlar altında Mahkeme, baꢁvuranların 1991 tarihli yasa gereğince, verilmesi

gerekenden daha ağır bir ceza ile cezalandırıldıkları sonucuna varmıꢁtır.

37. Bu yüzden 7. maddenin 1. paragrafı ihlal edilmiꢁtir.

II. SÖZLEꢀMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

38. 41. madde aꢁağıdaki gibidir:

“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder”.

• Zararlar

39. Baꢁvuranlar maddi zararları ile ilgili olarak, talepte bulunmamıꢁtır. Ancak, her biri manevi

tazminat için 25.000 Amerikan Doları (USD) talep etmiꢁtir. Sözleꢁmenin 7. maddesinin 1.

paragrafı ile güvenceye alınan haklarının ihlal edilerek üç ay fazla hapis cezası aldıklarını

iddia etmiꢁlerdir. Bu bağlamda hem özel, hem de sosyal hayatlarının maddi ve diğer

yönlerden zarara uğradığını iddia etmiꢁlerdir.

40. Hükümet, iddiaların kanıtlanmadığını ve talep edilen meblağın fahiꢁ olduğunu ileri

sürerek, 41. maddenin amacı bağlamında ihlal bulgusunun yeterli adil tatmini oluꢁturacağını

savunmuꢁtur. Bu konuda sebepsiz zenginleꢁmenin önüne geçilmesini amaçlamıꢁlardır.

41. Mahkeme, baꢁvuranların çektikleri sıkıntının sadece Mahkemenin ihlal bulgusu ile tazmin

edilemeyeceği görüꢁündedir. Mahkeme adil tazmine hükmederek manevi tazminat için

baꢁvuranların her birine 7500 Amerikan Doları USD verilmesine karar vermiꢁtir.

B. Mahkeme Masrafları

42. Baꢁvuranların temsilcisi mahkeme masrafları için (fotokopi, tercüme, telefon, faks, ve

posta giderleri) 258.000.000 Türk Lirası talep etmiꢁtir. Ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM

önünde 65 saat süren çalıꢁma için 6.500 Amerikan Doları talep etmiꢁtir.

43. Hükümet, talep edilen meblağın, ulusal Mahkemelerde Türk avukatlar tarafından

kazanılan ücretlere kıyasla fahiꢁ olduğunu ve adil olmadığını belirtmiꢁtir. Hükümet yapılan

talebin sadece Sözleꢁme organları huzurundaki iꢁlemlerle ilgili olması gerektiğini de

eklemiꢁtir. Ayrıca baꢁvuranların mahkeme masrafları hususunda talep edilen meblağla ilgili

kanıt sunmadıklarını belirtmiꢁlerdir.

44. Mahkeme baꢁvuranların iddialarını büyük ölçüde desteklemedikleri görüꢁündedir.

Mahkeme, hakkaniyete uygun bir karar vererek ve içtihatlarındaki kriterleri de göz önünde

bulundurarak (bkz. 13 Temmuz 1995 tarihli Tolstoy/ Đngiltere Kararı, Dizi A, no 316, s.83,

prg.77) baꢁvuranlara, Avrupa Konseyi'nden yasal yardım yoluyla alınan 630 Euro'nun 3.000

USD'den çıkarılarak ödenmesine hükmetmiꢁtir.

C. Temerrüt Faizi

45. Mahkeme, ödeme dolar üzerinden yapılacağı için, temerrüt faizi olarak yıllık % 6 faiz

oranının kabul edilmesini uygun görmüꢁtür.

YUKARIDAKĐ NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Sözleꢁmenin 7. maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiğine;

2. a) Sorumlu Devletin üç ay içinde, kararın Sözleꢁmenin 44. maddesinin 2. paragrafına göre

son halini aldığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere, ödeme günündeki kur üzerinden Türk

Lirasına çevrilerek

(i) her baꢁvurana manevi tazminat için 7,500 (yedibin beꢁyüz) USD ödenmesine;

(ii) Yasal harcamalar için, Avrupa Konseyi'nden yasal yardım olarak alınan 630 Euro'nun

karar tarihindeki kur üzerinden Amerikan Dolarına çevrilerek, 3000 USD'den çıkarıldıktan

sonra her baꢁvuran için ödeme yapılmasına;

b) Yukarıda belirtilen üç ayın aꢁılmasından itibaren yıllık %6 basit faiz oranının

uygulanmasına;

3. Baꢁvuranların adil tazmin taleplerinin geri kalan kısmının reddedilmesine,

karar verilmiꢁtir.

Đç Tüzüğün 77. maddesinin 2 ve 3. paragrafları gereğince, karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ

olup, 27 ꢀubat 2001 tarihinde tebliğ edilmiꢁtir.

Michael O'Boyle Elisabeth Palm

Sekreter Baꢁkan