C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

EBRU VE TAYFUN ENGĐN ÇOLAK- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 60176/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

30 Mayıs 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (60176/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀları olan Ebru Çolak (anne) ve Tayfun Engin Çolak (çocuk) (baꢀvuranlar) 10

Temmuz 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından F. Bakirci Efe tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1973 ve 1991 doğumlu olup Bursa’da ikamet etmektedirler.

2 Nisan 1992 tarihinde baꢀvuran Ebru Çolak, kendisi ve oğlu adına, ꢀarkıcı Emrah

Đpek hakkında Đstanbul Asliye Ceza Mahkemesi’ne (Mahkeme) babalık davası açmıꢀtır.

Mahkeme’nin talebi üzerine Đstanbul Üniversitesi Adli Tıp Kurumu tarafından yapılan

kan muayeneleri ve genetik testler sonucunda 24 Ekim 1994 tarihinde düzenlenen raporda,

Tayfun Engin Çolak’ın babasının %99,77 kesinlikle Emrah Đpek olduğu saptanmıꢀtır.

19 Aralık 1994 tarihinde tıbbi test sonuçları ve dosyada yer alan unsurların tümü ıꢀığı

altında Mahkeme, Emrah Đpek’in Tayfun Engin Çolak’ın babası olduğuna ve Tayfun Engin

Çolak’ın nüfus cüzdanındaki baba adı hanesine Emrah Đpek’in adının yazılmasını karar

vermiꢀtir.

30 Mayıs 1995 tarihinde Yargıtay bu kararı onamıꢀtır

Kararın düzeltilmesi talebiyle Yargıtay’a yapılan baꢀvuru üzerine 7 ꢁubat 1996

tarihinde Yargıtay, bilirkiꢀi raporunun Mahkeme tarafından belirlenen kurumca

hazırlanmadığı gerekçesiyle 19 Aralık 1994 tarihli kararı bozmuꢀ ve dava dosyasını tekrar

incelenmek üzere ilk derece mahkemesine göndermiꢀtir.

Mahkeme taraflara, 24 Temmuz 1996 tarihinde gerekli testlerin yapılması için Adli

Tıp Kurumu’na gitmeleri ve bilirkiꢀi raporu masraflarının davalı tarafından karꢀılanması

çağrısında bulunmuꢀtur.

Davalı tarafın masrafları karꢀılamadığının anlaꢀılması üzerine 28 Ekim 1996 tarihine

yeni bir randevu belirlenmiꢀ, fakat davalı belirtilen tarihte orada bulunmamıꢀtır.

19 ꢁubat 1997 tarihinde Mahkeme, tarafların duruꢀmaya gelmemeleri üzerine davanın

kayıtlardan düꢀürülmesine karar vermiꢀtir.

26 ꢁubat 1997 tarihinde baꢀvuranın talebi üzerine Mahkeme davanın tekrar ele

alınmasını uygun bulmuꢀtur.

Mahkeme 6 Ekim 1997 tarihinde tarafların testler için Adli Tıp Kurumu’na

gitmelerini istemiꢀ, Emrah Đpek’in belirtilen tarihte orada bulunamayacağı bildirmesi üzerine

baꢀka bir gün için randevu alınmıꢀ, fakat Emrah Đpek bu tarihte de hazır bulunmamıꢀtır.

2

24 Aralık 1997 tarihinde baꢀvuranın avukatının talebinin ardından Mahkeme, Emrah

Đpek hakkında, 21 Ocak 1998 tarihinde yapılacak olan testlere getirilmesi için ihzar

müzekkeresi çıkartmıꢀtır.

Belirtilen adreslerde bulunamayan Emrah Đpek 21 Ocak 1998 tarihinde de Adli Tıp

Kurumu’na gelmemiꢀtir.

Mahkeme Emrah Đpek hakkında bir kez daha ihzar müzekkeresi çıkartmıꢀ fakat ilgili

kiꢀi Mahkeme tarafından belirlenen 12 Mart 1998 tarihli randevuya da uymamıꢀtır.

Emrah Đpek’in bundan sonra belirlenen 15 Mayıs ve 30 Haziran tarihli randevulara da

gelmemesi üzerine baꢀvuran, ihzar müzekkeresini yerine getirmekle görevli polis memurları

hakkında görevi ihmalden dolayı ꢀikayetçi olmuꢀtur.

5 Kasım 1998 tarihinde Mahkeme, Emniyet Müdürlüğü’ne yaptığı taleplere cevap

alamadığından bu konu hakkında kendilerine bilgi sağlanmasını talep etmiꢀ, ayrıca ihzar

müzekkeresi yerine getirilmediği takdirde, görevli polis memurlarının görevi ihmal etmekten

sorumlu tutulabileceklerini bildirmiꢀtir. Mahkeme 12 Kasım 1998 günü için yeni bir randevu

ve duruꢀma tarihi belirlemiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı Mahkeme’den, Emrah Đpek’in yapılan

hiçbir çağrıya uymadığını ve bulunamadığını belirterek, son çağrıya da uymaması halinde

gıyabında babalık kararı vermesini talep etmiꢀtir.

12 Kasım 1998 tarihinde Mahkeme, Emrah Đpek’in avukatının sunduğu belgelerden

ilgili kiꢀinin bir turne dolayısıyla yurt dıꢀında bulunduğunu öğrenmiꢀtir.

10 Aralık 1998 tarihinde Mahkeme, Cumhuriyet Savcılığı’na, ihzar müzekkeresini

yerine getirilmekle görevli polis memurları hakkında görevi kötüye kullandıkları gerekçesiyle

ꢀikayette bulunmuꢀtur. Mahkeme Emrah Đpek’e de, test yaptırmaktan kaçınmasının babalığı

kabul ettiği ꢀeklinde yorumlanacağını bildirmiꢀtir.

1 ꢁubat 1999 tarihinde yapılan duruꢀmada her iki taraf da hazır bulunmuꢀtur.

3 Mart 1999 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, ihzar müzekkeresinin

yürütülmemesi ꢀikayeti hakkında takipsizlik kararı vermiꢀtir.

13 Nisan 1999 tarihinde Mahkeme, Adli Tıp Kurumu’ndan dosya geri gönderilene

kadar beklenmesine karar vermiꢀtir. 27 Ekim 1999 tarihine kadar dosyanın geri gelmemesi

üzerine Mahkeme bu konuyu araꢀtırma kararı almıꢀtır.

8 Kasım 1999 tarihinde Adli Tıp Kurumu gerekli testler için yeniden kan alınması

gerektiğini belirtince Mahkeme 17 Ocak 1999 tarihi için bir randevu daha belirlemiꢀtir.

Gerekli tüm tetkikler yapıldıktan sonra 28 ꢁubat 2000 tarihinde hazırlanan raporda,

Emrah Đpek’in %99.99 Tayfun Çolak’ın babası olduğu tespit edilmiꢀtir.

17 Mayıs 2000 tarihinde Mahkeme, Emrah Đpek’in Tayfun Çolak’ın babası olduğuna

hükmetmiꢀtir.

18 Ocak 2001 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesi kararını onamıꢀ ve kararın

düzeltilmesi talebini reddetmiꢀtir.

3

Emrah Đpek’in tanınan biri olması dolayısıyla sözkonusu dava, tüm yargılama süreci

boyunca basında geniꢀ yer bulmuꢀtur.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6§1 maddesine atıfta bulunarak, yargılama süresinin “makul

süre” ilkesine uymadığını iddia etmektedirler.

Hükümet, prosedürün uzamasının hukuki makamlara isnat edilemeyeceğini,

gecikmenin esas sebebinin tarafların ve diğer yetkililerin davranıꢀları olduğunu ileri

sürmektedir. Hükümete göre, ilk baꢀta baꢀvuranı duruꢀmada temsil edecek vasisinin atanması

için beklenmiꢀtir. Daha sonra ise baꢀvuranın annesinin ve de avukatının neden bildirmeden

duruꢀmalara katılmaması süreyi uzatmıꢀtır ve bu durum mahkemeyi davayı düꢀürmeye sevk

etmiꢀtir. Bunun dıꢀında baꢀvuranın annesi, bulunamayan bir tanığın dinlenmesi için ısrar

etmiꢀtir. Bununla birlikte Hükümet, baꢀvuranların Adli Tıp Kurumundaki 16 Mart 1994 tarihli

randevularına gitmediklerine dikkat çekmektedir. Aynı zamanda davalı tarafın birçok hukuki

baꢀvuru yolunu kullanması da prosedür süresini uzatmıꢀtır.

Hükümet sürenin ikinci kısmının kesinlikle uzun olduğunu kabul etmektedir. ama bu

durum esas olarak uzun yıllar test yaptırmaktan kaçınan davalı tarafa isnat edilebilir.

Hakimler Emrah Đpek’i reddinin sonuçları konusunda uyarmıꢀlardır ve onun duruꢀmalarda

hazır bulunması için ellerinden geleni yapmıꢀlardır. Bunun yanısıra, hakimler görevlerini

gerektiği gibi yapmayan polisler hakkında ꢀikayette bulunmuꢀlardır.

Ve yine Hükümet, prosedür süresinin biraz da tıp yetkililerinin davranıꢀlarına bağlı

olduğunu ileri sürmektedir. Hükümet, Adli Tıp Kurumunun kan testlerinin sonucunu

göndermek için bir yıldan fazla beklediğine ve üç sefer de tarafların hazır bulunmasını talep

ettiğine dikkat çekmektedir. Mahkeme prosedürü hızlandırmak için gerekli önlemleri almıꢀ ve

bu amaçla tıp otoritelerine emir vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar bu argümanları reddetmektedir.

AĐHM, hesaplanacak sürenin 2 Nisan 1992 tarihinde Đstanbul Asliye Hukuk

Mahkemesinde babalık davasının açılmasıyla baꢀladığına ve 18 Ocak 2001 tarihli Yargıtay

kararıyla son bulduğuna hükmetmiꢀtir. Dolayısıyla süre beꢀ duruꢀma için sekiz yıl dokuz

aydan daha fazla sürmüꢀtür.

AĐHM, prosedürün makul süresinin davanın ꢀartlarına bağlı olduğunu belirtmiꢀ ve

içtihat kriterlerini özellikle davanın karmaꢀıklığını, baꢀvuranların ve yetkili makamların

davranıꢀlarını aynı zamanda ilgililerin uyuꢀmazlıktaki kozlarını (Bkz. Frydlender-Fransa

davası, 30979/96 no’lu dava, § 43) göz önünde bulundurmuꢀtur.

Kiꢀilerin durum ve kapasiteleriyle ilgili davalarda özel bir itina gerekmektedir (Bock-

Almanya davası, 29 Mart 1989 tarihli, A serisi 150 no’lu dava). AĐHM, baꢀvuranın davadaki

amacının Emrah Đpek’in kendisinin biyolojik babası olup olmadığının tespit edilmesi, böylece

soy belirsizliğinin ortadan kalkması olduğunu göz önünde bulundurmuꢀtur. AĐHM, AĐHS’nin

6 § 1 no’lu maddesi gereğince, baꢀvuranın ülkesindeki konuyla ilgili yetkililerinin prosedürün

4

çabuk ilerlemesini garanti etmek için özel bir itinayla hareket etmesi gerektiği görüꢀündedir

(Mikulic-Hırvatistan davası, 53176/99 no’lu dava, § 44).

AĐHM, davada kayda değer bir zorluk olmadığını belirtmektedir. Adli makamların

davranıꢀlarıyla ilgili olarak, AĐHM, dava ilk olarak Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açıldığı

zaman, mahkemenin davayı ele almak için iki yıl sekiz aydan daha fazla beklediğini tespit

etmiꢀtir. AĐHM, mahkemenin, hepsini aynı anda yapabilecekken birbirinin ardı sıra birçok

prosedür iꢀlemi yaptığını da tespit etmiꢀtir. Bununla birlikte, mahkeme ꢀahitlerin

dinlenmesine baꢀlamak için duruꢀmada baꢀvurana vasi tayin edilmesini beklemiꢀtir ve de tıbbi

muayene emrini, ancak 18 ꢁubat 1994 tarihinde, duruꢀmanın baꢀlamasından yaklaꢀık iki yıl

sonra, baꢀvuranların talebi üzerine vermiꢀtir. Yargıtay’ın davayla ilgili itirazı inceleme süresi

için ise eleꢀtirilecek bir unsur bulunmamaktadır.

Özellikle, prosedürün ikinci bölümü ivedilikle hareket etme zorunluluğuna cevap

vermemektedir. Adli Tıp Kurumu’ndaki ilk randevu tarihi 24 Temmuz 1996 olarak

belirlenmiꢀ olmasına rağmen davalı taraf ancak 11 ꢁubat 1999 tarihinde hazır bulunmuꢀtur.

Bu süre zarfında, Asliye Hukuk Mahkemesi, DNA testleri için on bir randevu ayarlamıꢀ ve

davalı bu randevuların hiçbirine gelmemiꢀtir. Hükümetin davalı tarafın buyruklara geç

uymasının prosedürün ilerlemesini engellediği yolundaki tezi ikna edici olmamıꢀtır. Bu

bağlamda, AĐHM, bireyin hak ve yükümlülükleriyle ilgili itirazını makul bir sürede kesin

karara bağlayabilmek için iç hukuk sistemlerinin düzenlemesinin Devletin sorumluluğunda

olduğunu hatırlatmaktadır (Comingersoll-Portekiz davası, 35382/97 no’lu dava. § 24).

Bununla birlikte, AĐHM, polisin, davalıya duruꢀmalara katılması için gerekli ꢀekilde

celp veya ihzar müzekkeresi gönderme ve gerekenleri yapma konusunda ihmali bulunduğunu,

bu durumun baꢀvuranları ve mahkemeyi sorumlu polis memurları hakkında ꢀikayetçi olmaya

sevk ettiğini belirtmektedir. Son olarak, raporunu düzenlemesi yaklaꢀık bir yıl süren ve bu

raporun düzenlenebilmesi için tarafların üç kez hazır bulunmasını talep eden Adli Tıp

Kurumunun ihmalinin olduğunun da altını çizmek gerekir. Devlet, sadece adli makamlardan

değil bütün hizmetlerden sorumlu olduğundan, bu ihmallerin adli makamlara doğrudan isnat

edilemez oluꢀu, Devletin sorumluluktan muaf tutulması için yeterli bir unsur

oluꢀturmamaktadır (Bkz. Moreira de Azevedo-Portekiz davası, 23 Ekim 1990 tarihli karar, A

serisi 189 no’lu, § 73).

Baꢀvuranların tutumları davanın uzamasının tek baꢀına sebep unsurunu

oluꢀturmamaktadır. Baꢀvuranların tanığının aylar boyunca bulunup dinlememesi bir veri olsa

da, mahkeme bu süre zarfında diğer dava iꢀlemlerini gerçekleꢀtirmiꢀ ve özellikle baꢀvuranlar

diğer tanıkların dinlenmesinin ardından bulunamayan tanığın dinlenilmesi taleplerinden

vazgeçmiꢀlerdir. Baꢀvuranların, 16 Mart 1994 tarihli randevuda hazır bulunmamaları ve bu

ꢀekilde mazeret belirtmeden hazır bulunmamaları nedeniyle davanın üç defa düꢀmesi, hemen

harekete geçerek soruꢀturmanın devamını talep etmeleri üzerine davanın en fazla birkaç ay

uzamasına sebep olmuꢀtur.

AĐHM, konuyla ilgili yerleꢀik içtihadı, davanın koꢀullarını ve özellikle de

baꢀvuranların amaçlarını göz önünde bulundurarak, uyuꢀmazlığın makul sürede

çözümlenmediğini ve çok uzun sürdüğüne hükmetmiꢀtir.

Sonuç itibarıyla, AĐHS’nin 6 § 1 no’lu maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

5

Baꢀvuranlar, dava süresinin uzunluğunun özel ve aile hayatlarına saygı duyulması

ilkesinin ihlal edilmesine neden olduğunu iddia etmektedirler. Baꢀvuranlar, geçen bu süre

zarfında Emrah Đpek’in meꢀhur olması nedeniyle kendilerinin medyanın odağı haline

geldiklerini ve kendilerine nafaka bağlanmamıꢀ olmasının çocuğun daha iyi bir yaꢀam

standardından ve tahsil hayatından mahrum kalmasına sebep olduğunu iddia etmiꢀlerdir. Son

olarak, nesebi hakkındaki belirsizliğin çocuk üzerinde yarattığı psikolojik etkilerden ve

normal bir aile hayatı yaꢀamalarının imkansız olmasından ꢀikayet etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, bu

doğrultuda AĐHS’nin 8. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

A. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐNĐN UYGULANABĐLĐRLĐĞĐ

AĐHM, “özel hayat” kavramının tam olarak tanımı verilemeyecek geniꢀ bir kavram

olduğunun altını çizmektedir. Özel hayat, kiꢀinin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü

kapsamaktadır (Bkz. X ve Y-Hollanda davası, 26 Mart 1985 tarihli karar, A serisi 91 no’lu,

syf.11 § 22). AĐHS’nin 8. maddesi bireyin, kiꢀilik ve kiꢀisel geliꢀim hakkını, hemcinsleriyle

ve dıꢀ dünyayla iliꢀkiler kurması ve geliꢀtirmesi hakkını güvence altına almaktadır. Bu

bağlamda, bireyin özel hayata saygı hakkından etkin ꢀekilde yararlanabilmesi için, zihin

sağlığının korunması vazgeçilmez bir önkoꢀuldur. Bireyin kiꢀisel varlığıyla ilgili gerekli bilgi

ve detayları öğrenmesi hayati önem taꢀımakta ve bireyin kiꢀisel geliꢀimine katkıda

bulunmaktadır. (§§ 54 ve 64’te adı geçen Mikulic). Doğum, özellikle de doğum sırasında

içinde bulunulan koꢀullar çocuğun özel hayatının bir parçasıdır (Bkz. Odièvre-Fransa davası,

42326/98 no’lu dava, § 29).

Bu olayda Mikulic davasına benzer ꢀekilde, baꢀvuran, soy bağının aslını hukuki yolları

izleyerek öğrenmeye çalıꢀan evlilik dıꢀı dünyaya gelmiꢀ bir çocuktur. Açılan babalık

davasının amacı, baꢀvuranın Emrah Đpek ile hukuki bağlarının belirlenmesidir. Dolayısıyla,

baꢀvuranın özel hayatıyla, soy bağının kurulması arasında doğrudan iliꢀki vardır.

AĐHM, evlilik dıꢀı dünyaya gelmiꢀ oğlunun baba olduğu varsayılan kiꢀiyle soy bağı

iliꢀkisinin belirlenmesinin, kuꢀkusuz, baꢀvuranın annesinin de kiꢀisel geliꢀimine katkıda

bulunduğu ve aynı ꢀekilde onun da özel hayatını ilgilendirdiği kanaatindedir.

Sonuç olarak, davaya konu olan olaylar AĐHS’nin 8. maddesinin uygulama alanı

kapsamındadır.

B. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐNĐN ĐNCELENMESĐ

Hükümet, basının davaya gösterdiği ilginin Emrah Đpek’in tanınmıꢀ bir kiꢀi

olmasından kaynaklandığını ve baꢀvuranların özel hayatlarına saygı gösterilmesine iliꢀkin

haklarının basın özgürlüğüyle uzlaꢀması gerektiğinin altını çizmektedir. Hükümete göre,

baꢀvuranlar isteyerek davayı medyatik hale getirmiꢀler ve hiçbir zaman davanın kapalı

oturumla yapılması için talepte bulunmamıꢀlardır.

Baꢀvuranlar, bu iddiaları reddetmektedirler.

AĐHM, AĐHS’nin 8.maddesinin asıl amacının bireyi kamu gücünün keyfi

müdahalelerine karꢀı uyarmak olsa da, maddenin, Devlete sadece bu uygulamalardan

kaçınmasını ꢀart koꢀmakla yetinmediğini, daha çok negatif özelliği olan bu yükümlülüğe,

özel hayatın etkin ꢀekilde korunmasının ayrılmaz bir parçası olan pozitif yükümlülüklerin de

6

eklenebileceğinin altını çizmektedir. Bu yükümlülükler, bireyler arasındaki iliꢀkilerin

düzenlenmesinde bile, özel hayata saygı gösterilmesi ilkesine yönelik önlemler alınmasını

içerebilir. (bkz. X ve Y- Hollanda davası, syf. 11, § 23 ve Botta-Đtalya davası, 24 ꢁubat 1998

tarihli karar, Kararların toplamı, 1998-I, syf.422, § 33).

AĐHS’nin 8. maddesi uyarınca, Devletin pozitif ve negatif yükümlülükleri arasındaki

sınır kesin bir ꢀekilde ayrılmamaktadır. Bununla birlikte, uygulanabilir prensipler birbirine

benzemektedir. Özellikle, her iki durumda da karꢀılıklı menfaatler arasında denge kurmaya

özen gösterilmelidir. Aynı ꢀekilde, her iki varsayımda da, Devletin bir ölçüde takdir yetkisini

kullanma hakkı vardır. (bkz. Mikulic, § 58, Odièvre, § 40)

Bu olayda, Emrah Đpek’in iddia edilen babalık bağını reddettiği göz önünde

bulundurulunca, ꢀahsın çocukla soy bağının tespit edilmesi amacıyla baꢀvuranlar için tek çare

sivil mahkemeler önünde dava açmaktır.

Đç Hukuk’a göre, taraflar, soy bağının tespit edilmesi için gerekli olan inceleme sağlık

açısından herhangi bir tehlike arz etmediğine göre, sözkonusu incelemenin yapılmasında

zorluk çıkarmamak durumundadırlar. Eğer taraflardan biri mahkemenin öngördüğü

incelemeye rıza göstermezse, sözkonusu test ve analizlerin yapılması için bireye uygulanacak

herhangi bir müeyyide bulunmamaktadır. Yine de, böyle bir durumda, hakim bu davranıꢀtan

bazı sonuçlar çıkarabilir ve söz konusu incelemenin sonuçları olmadan da karar verebilir.

AĐHM, 17 Mayıs 2000 tarihinde, davanın açılmasından yaklaꢀık sekiz yıl sonra,

mahkemenin Emrah Đpek’in babalığı konusunda ikinci defa karar verdiğinin altını

çizmektedir. Davanın ikinci bölümünde, Emrah Đpek DNA testlerinin yapılması için

öngörülen on bir randevuya da gelmemiꢀtir. Adli Tıp Kurumunun raporu ancak yaklaꢀık bir

yıl sonra ve tarafların üç kez hazır bulunmalarından sonra düzenlenebilmiꢀtir. DNA testlerinin

yapılması toplam olarak üç buçuk yıldan fazla zaman gerektirmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuran statüsündeki kiꢀilerin özellikle de çocuk statüsünde olan kiꢀinin

kimliğinin önemli bir parçası hakkındaki gerçeği öğrenebilmesi için vazgeçilmez olan

bilgilerin edinilmesinin hayati önem taꢀıdığı kanaatindedir. Hal böyleyken, üçüncü kiꢀileri

koruma gerekliliğinin onları herhangi bir tıbbi tahlil özellikle de DNA testi yaptırmaya

mecbur etme imkanını dıꢀlayacağını göz önünde bulundurmak gerekir.

Devletin takdir yetkisi göz önünde bulundurulunca, baba olduğu varsayılan kiꢀinin

DNA testlerini yaptırmak zorunda bırakacak müeyyideler öngörmeyen bir sistem, ilke olarak,

8. maddeden kaynaklanan yükümlülüklerle uyumlu olarak değerlendirilebilir. Bunun için,

babalık DNA testleriyle tespit edilemiyorsa, soy bağını öğrenmeye çalıꢀan kiꢀinin menfaati

korunmalıdır. Nisbilik ilkesi, söz konusu sistemin, baba olduğu iddia edilen kiꢀinin itirazından

bazı sonuçlara varmasını ve babalık davasında ivedilikle karar vermesini ꢀart koꢀmaktadır.

(Bkz. mutadis mutandis, Mikulic, § 64). Halbuki bu olayda söz konusu durum

gerçekleꢀmemiꢀtir. Asliye Hukuk Mahkemesi, Emrah Đpek’i davayı engellemekten alıkoyacak

elveriꢀli idari önlemler alamamıꢀtır. Mahkeme, belirgin verilerin, özellikle de tanıkların ve

Emrah Đpek’in %99,77 oranında baba olduğunu tespit eden ilk muayene raporunun

değerlendirilmesi yoluyla takdir yetkisini kullanarak babalık sorununu çözmeyi

baꢀaramamıꢀtır.

Bundan dolayı, AĐHM, yargılama usulünün, bir an önce çocuğun soy bağı

konusundaki belirsizliği bertaraf etmek isteyen baꢀvuranların haklarıyla baba olduğu

7

varsayılan kiꢀinin DNA testi yaptırmama hakkı arasında adil bir denge sağlayamadığı

kanısındadır. AĐHM, söz konusu menfaatlerin orantılı ꢀekilde korunmadığı kanaatindedir.

Sonuç itibariyle, ülke mahkemelerinin babalık sorununu ivedilikle çözüme

ulaꢀtıramamıꢀ olmaları baꢀvuranları çocuğun kimliği hususunda uzun süren bir belirsizlik

içinde bırakmıꢀtır. Dolayısıyla, baꢀvuranların özel hayatlarına saygı duyulması ilkesi

uygulanmamıꢀtır.

Bu bağlamda, AĐHS’nin 8. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, Türkiye’de davanın aꢀrı derecede uzun sürmesinden yakınmak için

baꢀvurulabilecek hiçbir hukuki yol olmadığından ꢀikayet etmektedirler. Baꢀvuranlar,

AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

Hükümet ise davanın süresine itiraz etmek için baꢀvuru yollarının olduğunu ileri

sürmektedir: ilk önce, konuyla ilgili soruꢀturma talebinde bulunabilecek olan Cumhuriyet

Savcılığı’na veya Adalet Bakanlığı’na hitaben yazılacak bir dilekçeyle mahkeme üyesine

karꢀı açılabilecek bir dava; daha sonra görevlerini yapmadaki ihmalleri yüzünden polis

memurları ve Adli Tıp Kurumu personeline karꢀı açılacak dava. Sonuç itibariyle, Hükümet,

baꢀvuranların kullanmadıkları hukuki yolların mevcut olduğunu ileri sürmektedir.

Baꢀvuranlar bu savları reddetmektedirler. Baꢀvuranlar, görevinin ihmal ettiğine dair

polis hakkındaki ꢀikayetlerinin sonuçsuz kaldığını ileri sürmekte ve bir kamu görevlisine

sorumluluk yüklemenin zorluğunun altını çizmektedirler.

AĐHM, 13. maddenin, bireyin, 6 § 1. maddede getirilen, davanın makul bir süre

içerisinde görülmesi zorunluluğuna uyulmaması gibi ꢀikayetlerini ulusal bir mahkeme önünde

dile getirebileceği etkin bir baꢀvuru yapma hakkını garanti altına aldığını hatırlatmaktadır

(Bkz. Kudla-Polonya davası, 30210/96 no’lu dava, § 156). 13. maddenin getirdiği

yükümlülük, baꢀvuranın AĐHS’ye dayalı olarak yapmıꢀ olduğu baꢀvurunun yapısına göre

değiꢀmektedir. Bununla birlikte, 13. maddenin öngördüğü baꢀvuru hukukta olduğu kadar

pratikte de «etkili» olmalıdır. (Bkz. Đlhan-Türkiye davası, 22277/93 no’lu dava, § 97).

Bir baꢀvurunun 13. madde uyarınca etkin olması baꢀvuranın lehinde bir sonuç elde

edilmesine bağlı değildir. Aynı ꢀekilde, bu düzenlemenin sözünü ettiği merci hukuki bir

kurum olmak zorunda değildir, ama yetkileri ve temsil ettiği güvenceler kendisi aracılığıyla

yapılan baꢀvurunun etkinliğini değerlendirmek açısından hesaba katılmaktadır. Ayrıca, Đç

Hukuk tarafından bireylere sunulan bütün baꢀvuru yolları, hiçbiri tek baꢀına 13. maddenin

gereklerine tamamen cevap vermeseler de bu gereksinimleri tamamlayabilirler (Bkz. Silver ve

diğerleri-Đngiltere davası, 15 Kasım 1996 tarihli dava, 1996-V, syf. 1869-1870, § 145).

Bu bağlamda, AĐHM, Đç Hukukta ilgili kiꢀinin bir davanın süresinin uzunluğundan

ꢀikayet etmek için kullanabileceği baꢀvuru yollarının AĐHS’nin 13.maddesi uyarınca etkili

olduğuna hükmetmesi için sözkonusu baꢀvuru yollarının iddia edilen ihlalin ortaya çıkması

veya devam etmesini engellemesi veya gerçekleꢀmiꢀ tüm ihlaller için elveriꢀli bir düzeltme

yapması gerektiğini vurgulamaktadır. (bkz. Kudla, § 158). O halde, 13. madde konuyla ilgili

bir seçimlik ꢀart sunmaktadır: bir baꢀvuru yolu ya daha ziyade baꢀvurulan mercilerin

kararlarını ivedilikle açıklamasını sağlayarak ya da ilgili kiꢀiye, tespit edilen gecikmeler

8

(ibidem, § 159) için elveriꢀli bir tazmin imkanı sağladığı zaman etkin olarak nitelendirilebilir.

AĐHM’e göre, AĐHS’nin 13 ve 35 § 1. maddelerindeki (ibidem, § 152) ince benzerlikler göz

önüne alındığında, aynı durum bu ikinci maddede yer alan etkin baꢀvuru kavramı için de

kaçınılmaz olarak geçerlidir.

Olayda, Hükümet, baꢀvuranların davanın süresine itirazda bulunabilecekleri belirli bir

hukuki yolun varlığını ortaya koymamaktadır.

AĐHM, baꢀvuranların, Hükümet tarafından belirtilen hukuki yollar aracılığıyla

önleyici veya tazmin edici bir tatmin elde edemedikleri kanaatindedir. Bu yollar ilgililerin

kiꢀisel sorumluluğunu devreye sokmayı amaçlamaktadır ve sonuçta bazı disiplin cezaları

uygulanabilir fakat bu hukuki yollar daha hızlı bir ꢀekilde karar alınmasına veya baꢀvuranlara

uygun bir tazminatın sağlanmasını hedeflememektedir. Bu yolların davayı hızlandırdığı

varsayılsa bile, duruꢀmada bir tarafın davadaki diğer geciktirici kiꢀiler aleyhinde harekete

geçmesini salık vermek mantıksız bir davranıꢀ olarak kabul edilmektedir. Bu görev, davanın

hızla seyretmesinden sorumlu olan hakimin görevidir.

Bu durumda, AĐHM, olayda, baꢀvuranların davalarının, AĐHS’nin 6 § 1.maddesinde

belirtildiği ꢀekilde, makul bir süre zarfında çözüme ulaꢀtırılması haklarını kullanabilmelerine

olanak tanıyan bir baꢀvuru yolunun Đç Hukukta bulunmamasından dolayı AĐHS’nin

13.maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. TAZMĐNAT

Baꢀvuranlar, 50 000 Euro maddi 50 000 Euro da manevi tazminat talep etmektedirler.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlallerle uğrandığı öne sürülen maddi zarar arasında bir

nedensellik iliꢀkisi kurmadığından talebi reddetmiꢀtir. Buna karꢀılık, AĐHM, baꢀvuranların,

AĐHS’nin ihlal edildiğine dair yüzeysel bir saptamayla telafi edilemeyecek manevi bir zarara

uğratıldıklarını kabul etmektedir. AĐHM, hakkaniyetle karar vererek, baꢀvuranların ikisine

birlikte 12 000 Euro manevi tazminat ödenmesi gerektiğine hükmetmiꢀtir.

B. MASRAF VE HARCAMALAR

Baꢀvuranlar, Đç Hukuk mahkemelerinde harcadıkları masraf ve harcamalar için 20 000

Euro talep etmektedirler. Bunun dıꢀında, miktar belirtmeden, AĐHM’e baꢀvurmalarının yol

açtığı masraf ve harcamaların da tazminini talep etmektedirler. Baꢀvuranlar, bu taleplerini

ispat edecek belge sunmamaktadırlar.

Hükümet, bu iddiaları reddetmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre, baꢀvuran, masraf ve harcamalarını ancak

sözkonusu masraf ve harcamaların talep edilen miktarının gerçekliği, gerekliliği ve makul bir

düzeyde olduğu belirlendiği takdirde tazmin edebilir. Olayda, AĐHM, elindeki verileri ve

yukarıda belirtilen kriterleri göz önünde bulundurarak, bütün masraflar için 2 000 Euro’luk bir

9

miktarı makul bulmuꢀtur ve baꢀvuranların ikisine birlikte bu miktarın ödenmesine

hükmetmiꢀtir.

C. GECĐKME FAĐZĐ

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

2. Đkiye karꢀı beꢀ oyla, AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana manevi

tazminat için 12.000 Euro (on iki bin) ve masraf ve harcamalar için 2.000 Euro (iki

bin) ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 30 Mayıs 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

10

11