COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DÜZDEMĐR VE GÜNER – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 25952/03 ve 25966/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Mayıs 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 25952/03 ve 25966/03 no’lu davanın nedeni, Đsa

Düzdemir ve Gıyasettin Güner (“baꢀvuranlar”) adlı iki T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne 26 Mayıs 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Çınar tarafından temsil edilmiꢀtir.

Savunmacı Devlet 9 Temmuz 2009 tarihli bir yazıyla, AĐHM’ye, baꢀvuran Đsa

Düzdemir’in 19 Nisan 2008 tarihinde vefat ettiğini bildirmiꢀtir. Baꢀvuranların avukatı 6

Ağustos 2009 tarihli yazıyla baꢀvuran Đsa Düzdemir’in belirtilen tarihte vefat ettiğini

doğrulamıꢀ,

AĐHM’ye

baꢀvuranın

varisleri,

Mehmet

Düzdemir, ꢁükrü Düzdemir, Ahmet Düzdemir, Abdurrahman Düzdemir, Harun Düzdemir ve

Musa Düzdemir’in baꢀvuruyu sürdürmek istediklerini bildirmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Sırasıyla 1981 ve 1961 doğumlu baꢀvuranlar Diyarbakır’da ikamet etmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar 5 Mayıs 1999 tarihinde Diyarbakır Đli Sur Belediyesi’nde (“Belediye”)

geçici olarak girdikleri iꢀten çıkarılmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar Belediye hakkında kıdem ve ihbar tazminatları ve maaꢀ vs. alacakları ile

ilgili olarak Diyarbakır Đꢀ Mahkemesinde dava açmıꢀlardır.

Đꢀ mahkemesi 23 Aralık ve 11 Kasım 1999 tarihlerinde baꢀvuranların alacaklarının

ödenmesine hükmetmiꢀ, faizleriyle beraber baꢀvuran Đsa Düzdemir’e 324.681.000 Türk

Lirası¹(TL), baꢀvuran Gıyasettin Güner’e ise 927.531.000 TL²ödenmesine karar vermiꢀtir.

Đtiraz yapılmaması üzerine kararlar sırasıyla, 3 Ocak 2000 ve 22 Kasım 1999 tarihlerinde

kesinleꢀmiꢀtir.

Baꢀvuruların sunulduğu tarihte, hükmedilen ödemeler halen yapılmamıꢀtı. Ancak bu

esnada 31 Temmuz 2008 ile 10 ꢁubat 2005 tarihlerinde taraflar ile Belediye arasında dostane

çözüme gidilmiꢀ ve sözkonusu ödemeler gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

HUKUK

AĐHM, hukuki ve fiili bakımdan benzer konularda olması nedeniyle baꢀvuruların

birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.

I. LOCUS STANDI (DAVAYA EHLĐYET)

¹Sözkonusu tarihte yaklaꢀık 600 Euro karꢀılığı.

²Sözkonusu tarihte yaklaꢀık 1800 Euro karꢀılığı.

AĐHM, baꢀvuran Đsa Düzdemir’in 19 Nisan 2008 tarihinde vefat ettiğini ve varisleri

Mehmet Düzdemir, ꢁükrü Düzdemir, Ahmet Düzdemir, Abdurrahman Düzdemir,

Harun Düzdemir ve Musa Düzdemir’in baꢀvuruyu sürdürmek istediklerini belirttiklerini

kaydeder.

Hükümet baꢀvuranların varislerinin AĐHM önünde baꢀvuruyu sürdürmelerine itiraz

etmiꢀ, baꢀvuranın 19 Nisan 2008 tarihinde vefat etmesine karꢀın, varislerinin baꢀvuruyu

sürdürme isteklerini 6 Ağustos 2009 tarihinde, Hükümet’in AĐHM’ye baꢀvuranın vefatını

bildirmesinden sonra ilettiklerini savunmuꢀtur.

AĐHM baꢀvuranın davanın görülmesi esnasında vefat ettiği birkaç davada, baꢀvuranın

varislerinin veya yakın akrabalarının AĐHM’ye yapılan baꢀvuruyu sürdürme isteklerini

belirten ifadelerini göz önünde bulundurduğunu yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz. Dalban –

Romanya [BD], 28114/95; Latif Fuat Öztürk – Türkiye, 54673/00; Mutlu – Türkiye, 8006/02).

Baꢀvuranın varislerinin mevcut davada iꢀ mahkemesinin kararının icrasında “somut

bir maddi çıkarı” bulunduğu göz önünde bulundurulursa, AĐHM, Hükümet’in diğer ön

itirazlarının etkisi altında kalmaksızın, mevcut baꢀvuruyu baꢀvuranın yerine sürdüreceği

kanısındadır. Öte yandan Đsa Düzdemir’e baꢀvuran olarak atıfta bulunulmaya devam

edilecektir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ ĐLE AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1.

MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, makamların Diyarbakır Đꢀ Mahkemesi’nin kararlarına uzun süre

uymamalarının AĐHS’nin 6. maddesinin teminat altına aldığı haklarını ihlal ettiğini iddia

etmiꢀlerdir. Ayrıca AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca makamların

baꢀvuranların alacaklarını ödememelerinin, mülkiyetin çekiꢀmesiz kullanımı haklarını ihlal

ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

A. Kabuledilebilirliğine iliꢁkin

Hükümet baꢀvuruların sunulmasından sonra Belediye’nin alacaklarını ödemek üzere

baꢀvuranları davet ettiğini belirtmiꢀtir. Belediye’yle baꢀvuranlar dostane çözüme

ulaꢀmıꢀlardır. Hükümet AĐHM’den baꢀvuruları, baꢀvuranların mağdur sıfatlarını kaybettikleri

gerekçesiyle kabuledilmez olarak ilan etmesini istemiꢀtir.

Baꢀvuranlar sözkonusu anlaꢀmayı, yaꢀadıkları maddi güçlükler nedeniyle

imzaladıklarını, bu anlaꢀma kapsamında aldıkları ödemelerin asıl ödemenin yalnızca bir

kısmını teꢀkil ettiğini iddia etmiꢀlerdir.

AĐHM, dostane çözümün, baꢀvuranların herhangi bir tazminat talebi ve hakkı ile

masraflar ve yargılama gideri vb. ödemelerden vazgeçtiklerini ꢀarta bağladığını gözlemler.

AĐHM baꢀvuranların mağdur sıfatlarının imzaladıkları anlaꢀmalar yoluyla ancak

kısmen kalktığı kanısındadır. Ulusal anlaꢀmalar baꢀvuranların AĐHS’ye Ek 1 No’lu

Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki taleplerini kapsamaktadır. Dolayısıyla anlaꢀma yoluyla

çözülen “mesele” yalnızca “mülkiyetten yoksun kalma” ꢀikayetidir. Esasında, alacağın

ödenmesi mülkiyet bağlantılı konularla ilgili olarak yeterli bir karꢀılık olsa da, baꢀvuranların

AĐHS’nin 6/1 maddesi kapsamındaki, makamların iꢀ mahkemesinin kararlarını

uygulamamalarından doğan ꢀikayetlerine çözüm teꢀkil etmemiꢀtir.

Bu koꢀullarda AĐHM, içtihadına dayanarak (bkz. Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri –

Türkiye, 74069/01, 74703/01, 76380/01, 16809/02, 25710/02, 25714/02 ve 30383/02; Ekici ve

Diğerleri), baꢀvuranların mağdur sıfatlarının AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi

kapsamında kalktığını, baꢀvuranların bu çerçevedeki ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 35. maddesinin

3. ve 4. fıkralarıyla uyumlu olarak açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle

reddedilmesi gerektiği kanısındadır. Öte yandan, 6/1 madde kapsamındaki ꢀikayetin esastan

ayrı incelenmesi gerekmektedir ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde

kabuledilemezlik unsuru bulunmamaktadır.

B. Esas

AĐHM, Diyarbakır Đꢀ Mahkemesi’nin baꢀvuranlarla ilgili 23 Aralık ve 11 Kasım 1999

tarihli kararlarının 31 Temmuz 2008 ve 10 ꢁubat 2005 tarihlerinde anlaꢀmalar imzalanana dek

uygulanmadığını kaydeder.

Yukarıdakiler ıꢀığında, AĐHM, mevcut davalarda nihai hukuki kararlarla uyumlu

olmak bakımından alınması gereken gerekli tedbirlerin birkaç yıl boyunca alınmaması

sonucunda, makamların, 6/1 maddenin hükümlerini, en etkin etkilerinden yoksun bıraktığı

kanısındadır (bkz. Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri; Ekici ve Diğerleri).

Buna göre her iki baꢀvuran bakımından AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

A. Tazminat ve yargılama giderleri

Baꢀvuranların her biri, mahkeme kararıyla ödenmesine hükmedilen alacakları düzgün

biçimde ödenip bankaya yatırılsaydı, alacakları faizle beraber elde edecekleri meblağ olduğun

savundukları 25.348’er Türk Lirası (TL³)⁴maddi tazminat talep etmiꢀlerdir. Ayrıca 6.000

Euro manevi tazminat ile AĐHM’de meydana gelen mahkeme masrafları için 1.061 Euro talep

etmiꢀlerdir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki tespitlerine uygun

olarak, baꢀvuranların maddi tazminat hakkı bulunmadığı kanısına varmıꢀtır. Bu nedenle bu

talebi reddeder.

Öte yandan AĐHM, ayrıca, her iki baꢀvuranla ilgili olarak, ulusal mahkeme

kararlarının uzun süre uygulanmaması nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini

tespit ettiğini göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranların zararının yalnızca ihlal tespit

edilmesiyle yeterince telafi edilemeyeceği kanısındadır. Davaların koꢀulları ile içtihat göz

önünde bulundurulduğunda, AĐHM, baꢀvuranlara 6.000’er Euro ödenmesine hükmeder.

³Türk Lirası (TL), eski Türk Lirası’nın yerini alarak 1 Ocak 2005 tarihinde tedavüle girmiꢀtir. 1 TL = 1.000.000

eski Türk Lirası.

⁴Sözkonusu tarihte yaklaꢀık 13.130 Euro karꢀılığı.

Yargılama giderleriyle ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranların taleplerini destekleyici hiçbir

belge sunmamaları nedeniyle bu baꢀlık altında tazminata hükmetmemiꢀtir.

B. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesi kapsamındaki ꢀikayetin (iꢀlemlerin haddinden uzun sürmesi)

kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢀvuranlara, AĐHS’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca

kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur

üzerinden Türk Lirası’na çevirerek, uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber,

6.000’er Euro (altı biner Euro) ödemesine:

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢀvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmının reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları

uyarınca 27 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan