C O U N C I L O F

E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DURSUN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 17765/02)

KARAR

STRAZBURG

3 Mayıs 2007

Bu karar, AĐHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen ꢀartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak ꢀekle

iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaꢁı olan Ali Dursun’un (“baꢁvuran”), Đnsan Haklarını ve

Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢁme’nin (“Sözleꢁme”) 34. Maddesi uyarınca, 18 ꢀubat

2002 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

baꢁvurudur (baꢁvuru no: 17765/02).

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢁvuran, 1969 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢁvuran, 18 Temmuz 1992 tarihinde, yasadıꢁı bir örgüte üye olduğu ꢁüphesiyle,

Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde görevli polis memurları tarafından yakalanmıꢁ ve gözaltına

alınmıꢁtır.

Baꢁvuran, 3 Ağustos 1992 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkarılmıꢁtır. Aynı gün, baꢁvuranın tutuklu yargılanması

talimatını veren Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki bir hakim huzuruna çıkarılmıꢁtır.

30 Eylül 1992 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢁvuran ve diğer on altı suç ortağı aleyhinde bir ithamname vermiꢁ ve Devlet’in bütünlüğünü

bozmaya ve ulusal toprakların bir bölümünü Devlet’in kontrolünden ayırmaya yönelik

eylemleri nedeniyle, Ceza Kanunu’nun 125. Maddesi uyarınca, baꢁvuranın hüküm giymesi

talebinde bulunmuꢁtur.

23 Ekim 1992 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda ve

baꢁvuranın gıyabında yapılan ilk duruꢁmada, sanığın hayatını emniyet altına almak için

alınacak önlemler gibi usulü sorunlar ele alınmıꢁtır.

23 Ekim 1992 ve 11 Nisan 2003 tarihleri arasında, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi, düzenli aralıklarla duruꢁmalar düzenlemiꢁtir. 26 Kasım 1992 tarihinde, ilk derece

mahkemesi, baꢁvuran aleyhinde açılmıꢁ bir baꢁka davayı kovuꢁturmaya eklemeye karar

vermiꢁtir. Mahkeme, ayrıca, aynı örgüte üye olmakla suçlanan baꢁka kiꢁiler aleyhinde açılmıꢁ

diğer birkaç davayı da baꢁvuran aleyhindeki adli kovuꢁturmaya eklemeye karar vermiꢁtir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, her duruꢁmanın sonunda, hem ex officio, hem de

baꢁvuranın talepleri doğrultusunda, baꢁvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest

bırakılmasını gözönünde bulundurmuꢁtur. Mahkeme, her duruꢁmada, dava dosyasının

içeriğini ve kanıtların durumunu gözönüne alarak, baꢁvuranın tutuklu yargılanma sürecini

devam ettirmeye karar vermiꢁtir.

11 Nisan 2003 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, suçlandığı ꢁekliyle

baꢁvurana hüküm giydirmiꢁ ve baꢁvuranı ömür boyu hapis cezasına mahkum etmiꢁtir.

7 Haziran 2004 tarihinde, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢁtur.

2

Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kaldırılmasını öngören 5190 sayılı Kanun’un 16

Haziran 2004 tarihinde resmen yürürlüğe konmasıyla, baꢁvuranın davasına iliꢁkin yetki

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne geçmiꢁtir.

30 Aralık 2004 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢁvuranın tutuksuz

yargılanmak üzere serbest bırakılmasına karar vermiꢁtir.

Dava dosyasındaki mevcut bilgiye göre, dava bu kararın alındığı tarihten beri

beklemededir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5 §§ 3, 4 ve 5; 6 § 2 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, gözaltında bulunma süresinin mantıksız bir ꢁekilde uzun olduğundan ve

tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına iliꢁkin taleplerinin ilk derece mahkemesi

tarafından ciddi bir biçimde ele alınmadığından ꢁikayetçi olmuꢁtur. Baꢁvuran, AĐHS’nin 5 §§

3, 4 ve 5; 6 § 2 ve 13. Maddelerini ileri sürmüꢁtür.

AĐHM, bu ꢁikayetin yalnızca AĐHS’nin 5 § 3 Maddesi’nin bakıꢁ açısına göre

incelenmesi gerektiği görüꢁündedir.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHM, bu ꢁikayetin AĐHS’nin 35 § 3 Maddesi uyarınca tamamen asılsız olmadığı

görüꢁündedir. AĐHM, ayrıca, ꢁikayetin kabuledilmez olması için hiçbir gerekçe

bulunmadığını belirtmektedir. Bu nedenle, bu ꢁikayetin kabuledilebilir olduğu yönünde karar

verilmelidir.

B. Esaslar

Hükümet, yerel makamların baꢁvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest

bırakılmaya yönelik taleplerini gözönünde bulundururken titizlikle davrandıklarını

belirtmiꢁtir. Hükümet, ayrıca, suçun ciddiyetinin ve davaya ait özel koꢁulların baꢁvuranın

devam eden tutuklu yargılanmasını açıkladığını ileri sürmüꢁtür.

Baꢁvuran, iddialarını sürdürmüꢁtür.

AĐHM, belli bir davayı ele alınacak olursa, bir suçlunun duruꢁmaya kadar tutuklu

kaldığı sürenin makul süreyi geçmemesini sağlama görevinin ilk olarak yerel adli makamlara

ait olduğunu yinelemektedir. Bu makamlar, bu amacı yerine getirmek için, bireysel özgürlüğe

saygı kuralından ayrılmayı haklı gören ve gerçek bir kamu yararı ꢁartının varlığının lehinde ya

da aleyhinde olan bütün delilleri masumiyet karinesi ilkesine gereken saygıyı göstererek

incelemeli; tahliye baꢁvurularıyla ilgili kararlarında bunları belirlemelidir. AĐHM, bu

kararlarda verilen gerekçelere ve baꢁvuranların itirazlarında bahsettikleri saptanmıꢁ gerçeklere

dayanarak, AĐHS’nin 5 § 3 Maddesi’nin ihlalinin sözkonusu olup olmadığına karar

vermelidir.

Tutuklanan kiꢁinin suç iꢁlemiꢁ olduğuna dair makul ꢁüphenin devam etmesi, süren

gözaltının geçerliliği için bir ‘olmazsa olmazdır’ (sine qua non); ancak belirli bir

3

zamanaꢁımından sonra, bu yeterli olmaz. Bu durumda, AĐHM, adli makamlar tarafından sözü

edilen diğer gerekçelerin, özgürlükten mahrum edilmeyi haklı çıkarmaya devam edip

etmediklerini belirlemelidir (bkz, diğer makamlar arasında, Ilijkov / Bulgaristan, no.

33977/96, § 77, 26 Temmuz 2001, ve Labita / Đtalya [GC], no. 26772/95, §§ 152-153, ECHR

2000-IV).

Sözkonusu davada, AĐHM, duruꢁma öncesi tutukluğun iki dönemde gerçekleꢁtiğini

belirtmektedir. Đlk dönem, baꢁvuranın yakalanması ile 18 Temmuz 1992 tarihinde baꢁlayıp

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin karar tarihi olan 11 Nisan 2003’te sona ermiꢁtir.

Baꢁvuran, bu tarihten itibaren, Yargıtay’ın karar tarihi olan 7 Haziran 2004’e kadar,

AĐHS’nin 5 § 1 (a) Maddesi’nin kapsamına giren “yetkili bir mahkemenin hüküm vermesinin

ardından” alıkonmuꢁtur. Đkinci dönem, 7 Haziran 2004 tarihinde baꢁlamıꢁ ve baꢁvuranın

duruꢁmaya kadar serbest bırakıldığı 30 Aralık 2004 tarihinde sona ermiꢁtir. Böylece, duruꢁma

öncesi tutukluluk süresi toplamda on bir yıl üç ay sürmüꢁtür (bkz, özellikle, Solmaz / Türkiye¹,

no. 27561/02, §§ 23-36, 16 Ocak 2007). Bu süre içerisinde, ilk derece mahkemesi, her oturum

sonunda, bazen kendi kararıyla bazense baꢁvuranın isteği üzerine, baꢁvuranın tutukluluğunu

devam ettirmiꢁtir. Ancak, AĐHM, dava dosyasından yola çıkarak, Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin “suçun niteliği ve delillerin durumu gözönünde bulundurularak” gibi

birbirinin aynı ve kalıplaꢁmıꢁ ifadeler kullanarak baꢁvuranın tutukluluğunun devam etmesine

karar verdiğini belirtmektedir.

AĐHM, baꢁvurana atfedilen suçun ciddiyetini ve ilgili cezanın ağırlığını gözönünde

bulundurmaktadır. Ancak, AĐHM, firar etme tehlikesinin yalnızca verilen cezanın ağırlığına

dayanarak değil, aynı zamanda böyle bir tehlikenin varlığını onaylayan veya duruꢁmaya kadar

tutukluluğu haklı çıkaramayacak ꢁekilde bunu önemsiz gösterebilen diğer çok sayıda ilgili

faktöre atıfta bulunarak incelenmesi gerektiğini tekrarlamaktadır (bkz, Muller / Fransa, 17

Mart 1997 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1997-II, § 43, ve Letellier / Fransa, 26

Haziran 1991 tarihli karar, A Serisi no. 207, § 43). Bu bakımdan, AĐHM, yerel mahkemenin

baꢁvuranın tutukluluğunu uzatma kararlarında, böylesi bir muhakemeden yoksun olduğunu

belirtmektedir.

Son olarak, “delillerin durumu” ifadesi, genellikle, suç iꢁlendiğine dair ciddi

göstergelerin varlığı ve devamlılığı için ilgili bir faktör olabilmesine rağmen, sözkonusu

davada, tek baꢁına bu ifade, baꢁvuranın ꢁikayetçi olduğu tutukluluk süresinin uzunluğunu

haklı çıkaramaz (bkz, Letellier, yukarıda kaydedilen, Tomasi / Fransa, 27 Ağustos 1992

tarihli karar, A Serisi no. 241-A; Mansur / Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar, A Serisi no.

319-B, § 55, ve Demirel / Türkiye, no. 39324/98, § 59).

AĐHM, yukarıda bahsedilen düꢁüncelerden yola çıkarak, baꢁvuranın toplamda yaklaꢁık

on bir yıl üç ay süren duruꢁma öncesi tutukluluğunun, makul süre limitini aꢁtığı sonucuna

varmıꢁtır.

Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 3 Maddesi’nin ihlali sözkonusudur.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, cezai takibat süresinin AĐHS’nin 6 § 1 Maddesi’nde öngörülen “makul

süre” ꢁartını ihlal etmesinden ꢁikayetçi olmuꢁtur.

¹Bu kararla ilgili olarak henüz nihai hükme varılmamıꢁtır.

4

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢁvuran aleyhindeki cezai takibat hala beklemede olduğu halde, baꢁvuranın

AĐHS’nin 35 § 1 Maddesi’nde öngörüldüğü ꢁekilde iç hukuk yollarını tüketmediğini ileri

sürmüꢁtür. Hükümet, ayrıca, baꢁvuranın yerel mahkemeler huzurunda ꢁikayetinin aslını dile

getirmediğini iddia etmiꢁtir.

Baꢁvuran, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢁtir.

AĐHM, daha önceki davalarda Hükümet’in benzer itirazlarını inceleyip reddettiğini

yinelemektedir (bkz, özellikle, Karakullukçu / Türkiye, no. 49275/99, §§ 27-28, 22 Kasım

2005, ve Tutar / Türkiye, no. 11798/03, §§ 12-14, 10 Ekim 2006). AĐHM, sözkonusu davada,

yukarıda bahsedilen davalarda vermiꢁ olduğu kararların dıꢁına çıkmasını gerektirecek hiçbir

özel koꢁul bulunmadığını belirtmektedir. AĐHM, bu nedenle, Hükümet’in bu bağlamda

yapmıꢁ olduğu itirazları reddetmektedir.

AĐHM, ayrıca, baꢁvurunun AĐHS’nin 35 § 3 Maddesi uyarınca asılsız olmadığını

belirtmektedir. Baꢁvurunun kabuledilmez olması için baꢁka hiçbir gerekçe bulunmamaktadır.

Bu nedenle, baꢁvurunun kabuledilebilir olduğu yönünde karar verilmelidir.

B. Esaslar

Hükümet, takibat süresinin gereksiz ꢁekilde uzun olduğuna karꢁı çıkmıꢁtır.

Baꢁvuran, iddialarını sürdürmüꢁtür.

AĐHM, gözönüne alınması gereken sürenin baꢁvuranın yakalanıp gözaltına alındığı 18

Temmuz 1992 tarihinde baꢁladığı görüꢁündedir. Dava dosyasındaki bilgiye göre, dava henüz

sona ermemiꢁtir. Bu nedenle, on dört yıl sekiz aydan fazla sürmüꢁtür.

AĐHM, sözkonusu davadakine benzer sorunlar içeren davalarda, genellikle AĐHS’nin 6

§ 1 Maddesi’nin ihlalini saptamıꢁtır (bkz, özellikle, Pakkan / Türkiye, no. 13017/02, § 44, 31

Ekim 2006).

AĐHM, kendisine sunulan bütün belgeleri inceledikten ve konuyla ilgili içtihadını

gözönünde bulundurduktan sonra, sözkonusu davada, cezai takibatın fazlasıyla uzun sürdüğü

ve “makul süre” ꢁartına uymadığı sonucuna varmıꢁtır.

Bu nedenle, AĐHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlali sözkonusudur.

III. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, ilk olarak, AĐHS’nin 14. Maddesi’ni ihlal ederek Devlet’e karꢁı suç

iꢁlemekle suçlanması nedeniyle kendisine karꢁı ayrımcılık yapıldığından ꢁikayetçi olmuꢁtur.

AĐHM, kendisine sunulan deliller ıꢁığında baꢁvuranın iddiasını incelemiꢁ ve bu

iddianın asılsız olduğu sonucuna varmıꢁtır. AĐHM, baꢁvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35 §§ 3

ve 4 Maddeleri uyarınca asılsız olduğu gerekçesiyle, reddedilmesi gerektiği görüꢁündedir.

5

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi:

“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢁmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢁvuran, maddi tazminat olarak 3,000 Euro, manevi tazminat olarak ise 22,000 Euro

talep etmiꢁtir. Baꢁvuran, hapsedildiği dönemde akrabaları ve avukatları tarafından yapılan

masrafları da içeren maddi tazminat taleplerini desteklemek üzere, otobüs ve feribot

biletlerine ait çok sayıda makbuz sunmuꢁtur.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢁtir.

AĐHM, bulunan ihlallerle talep edilen maddi tazminat arasında herhangi bir nedensel

bağ bulmadığı için bu talebi reddetmiꢁtir. Ancak, AĐHM adil bir ꢁekilde karar vererek, manevi

tazminat olarak baꢁvurana 12,000 Euro ödenmesine karar vermiꢁtir.

B. Masraf ve Giderler

Baꢁvuran, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢁ olduğu masraf ve giderler için 5,800 Euro

talep etmiꢁtir. Baꢁvuran, bu talebini desteklemek üzere, Đstanbul Barolar Birliği’nin 2006 yılı

için tavsiye edilen asgari ücretleri içeren listesini sunmuꢁtur.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢁtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, masraf ve giderlerin ancak gerçekten ve gerektiği ꢁekilde

yapıldığının kanıtlanması ve miktar olarak makul olması durumunda, bu miktar baꢁvurana

geri ödenir. Söz konusu davada, AĐHM elindeki bilgiye ve yukarıdaki kriterlere dayanarak, bu

bağlamda baꢁvurana 1,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle oluꢁacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuꢁtur.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢁvuranın duruꢁmaya kadar tutukluluk süresi ile cezai takibatın süresine iliꢁkin

ꢁikayetinin kabuledilebilir, ancak baꢁvurunun geri kalan kısmının kabuledilmez

olduğuna;

2. AĐHS’nin 5 § 3 Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiğine;

6

4. (a) davalı Devlet’in, baꢁvurana, AĐHS’nin 44 § 2 maddesi uyarınca bu kararın kesinlik

kazandığı tarihten itibaren üç ay içinde, aꢁağıdaki miktarları ödemesine (bu miktar, ödeme

tarihinde uygulanan kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilecek);

i.

ii.

Manevi tazminat olarak 12,000 Euro (on iki bin Euro);

Masraf ve giderler için 1,000 Euro (bin Euro);

iii. ve bu miktarlara konulabilecek bütün vergiler;

(b) ödeme tarihine kadar yukarıda bahsedilen üç ayın dolması halinde, yukarıdaki

miktarların üzerine, Avrupa Merkez Bankası’nın gecikme döneminde uyguladığı faiz

oranına üç puan eklemek suretiyle oluꢁacak faiz oranına eꢁit miktarda basit faizin

ödenmesine karar vermiꢀtir.

6. Baꢁvuranın adil tazmin talebinin geri kalan kısmının reddine karar vermiꢀtir.

Đꢁbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ olup 3 Mayıs 2007 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

S. DOLLÉ

F. TULKENS

Bölüm Sekreteri

Baꢁkan

7