C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DUMAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 17149/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Ocak 2009

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀı Mahmut Duman (baꢀvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 12

Mayıs 2003 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan

17149/03 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir barosu avukatlarından A.

Terece tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1970 doğumlu olup Antalya’da ikamet etmektedir.

2 ꢁubat 2002 tarihinde o çevreye sızmıꢀ bir haber elemanının verdiği bilgilere dayanarak

düzenlenen bir operasyon sırasında, baꢀvuran uyuꢀturucu madde sattığı sırada sivil iki

jandarma tarafından suçüstü yakalanmıꢀtır. Baꢀvuran daha sonra gözaltına alınmıꢀtır.

3 ꢁubat 2002 tarihinde baꢀvuranı yakalayan jandarmalar ve haber elemanı V.D.’nin ifadeleri

alınmıꢀtır. Ön soruꢀturma sırasında aralarında uyuꢀturucuyu evine bıraktığı suç ortağı

M.K.’nın da bulunduğu tanıkların ifadeleri alınmıꢀtır.

4 ꢁubat 2002 tarihinde Gazipaꢀa Sulh Ceza Mahkemesi hakimi baꢀvuranın tutuklanmasına

karar vermiꢀtir.

Alanya Cumhuriyet Savcısı 8 ꢁubat 2002 tarihinde baꢀvuranın mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

Alanya Ağır Ceza Mahkemesi 12 ꢁubat 202’de Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

lehine yetkisizlik kararı vermiꢀtir.

9 Mayıs 2002 tarihli duruꢀmada soruꢀturmada olay yeri tutanakları okunmuꢀ, baꢀvuranın

avukatı müvekkili aleyhindeki bütün suçlamalara karꢀı çıkmıꢀ, baꢀvuranın uyuꢀturucu satıcısı

değil kullanıcısı olduğunu öne sürmüꢀtür.

27 Haziran 2002’deki duruꢀma sırasında DGM ele geçirilen uyuꢀturucu miktarının 2,276 kg.

olduğu bilgisini adli tıptan edinmiꢀtir.

6 Ağustos 2002 tarihindeki duruꢀma esnasında baꢀvuranın avukatı müvekkilinin uyuꢀturucu

satıcısı olduğu suçlamasını reddederek DGM’den sivil polis memurları ile haber elemanının

duruꢀmada ifade vermelerini talep etmiꢀtir. Hakimler bu talebi sözü edilen kiꢀilerin

mahkemede ifade vermelerinin gerçeğin ortaya çıkmasında hiçbir katkısı olmayacağı

gerekçesiyle reddetmiꢀtir.

DGM 6 Ağustos 2002 tarihli bir karar ile baꢀvuranı iki yıl altı ay hapis ve 136.315.061 TL.

(yaklaꢀık 85 Euro) para cezasına çarptırmıꢀtır. DGM baꢀvuranın 28 Temmuz 2002 tarihli

yazılı savunmasında aleyhinde yapılan suçlamaları ve aynı günkü duruꢀmada itiraf

mektubunun kendisine ait olduğunu kabul ettiğini hatırlatmıꢀtır. Mahkeme maddi kanıtların

yanı sıra ele geçirilen uyuꢀturucu maddenin miktarını ve soruꢀturma sırasında hazırlanan olay

yeri tutanaklarını da dikkate almıꢀtır. Bu tutanakların baꢀvuranın ve avukatının hazır

2

bulunduğu duruꢀmalar sırasında okunmasında adı geçenlerin içeriğine itiraz etme imkânları

bulunmaktaydı.

Baꢀvuran 13 Ağustos 2002 tarihinde temyize gitmiꢀtir.

10 Ekim 2002 tarihinde Yargıtay Baꢀsavcısı esas hakkındaki görüꢀünü Yargıtay Đkinci Ceza

Dairesi’ne iletmiꢀ ve ilk derece mahkemesindeki süreç, eldeki kanıt unsurları, ilk derece

mahkemesinin takdir yetkisini göz önünde bulundurarak, yargılamanın usul kurallarına ve

hukuka uygun olduğu, bu cihetle temyiz baꢀvurusunun reddedilerek bidayet mahkemesi

kararının onanması yönünde görüꢀ bildirmiꢀtir

Yargıtay baꢀsavcısının görüꢀü baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀ, 19 Ekim 2002 tarihinde dosyaya

konmuꢀ, böylece tarafların ulaꢀabileceği bir hale gelmiꢀtir.

19 Aralık 2002 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin 6 Ağustos 2002 tarihli kararını

onamıꢀtır.

Yargıtay’ın bu kararı baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀ, 31 Aralık 2002’de DGM’deki dosyasına

eklenmiꢀ ve 31 Aralık 2002’de nihai hale gelmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran ilgili tanıkları sorgulama olanağının bulunmadığı, Yargıtay baꢀsavcısının yazılı

görüꢀüne yanıt veremediği ve baꢀsavcının tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmediği gibi

gerekçelerle iç hukuktaki mahkemeler önünde adil yargılanma hakkından yoksun bırakıldığını

iddia etmektedir. Baꢀvuran bu yönde AĐHS’nin 6. maddesini öne sürmektedir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

1. Đlgili tanıkları sorgulamanın olanaksız oluꢀu

Hükümet öncelikle, bir tanığın duruꢀmada ifade vermesinin gerekliliğine veya yararına karar

vermenin ilke olarak ulusal yargıcın sorumluluğunda olduğunun altını çizmektedir.

Baꢀvuranın uyuꢀturucu madde satarken suçüstü yakalandığını ve ulusal yargı mercilerinin,

tanıkların soruꢀturma sırasında alınan ifadelerini yeterli bulduğunu ve yazılı beyanlarını

dikkate aldıklarını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuran ꢀikayetlerini yinelemektedir.

AĐHM, mahkumiyet kararının, tamamen veya büyük ölçüde, sanığın ne soruꢀturma ne

duruꢀma safhasında sorgulayamadığı ya da sorgulatamadığı bir tanığın ifadesine dayanması

durumunda, savunma hakkının AĐHS’nin 6. maddesinin gerekleri ile bağdaꢀmayacak ꢀekilde

kısıtlandığını daha önce birçok kez dile getirmiꢀtir (Bkz. Unterpertinger-Avusturya kararı 24

Kasım 1986, Saidi-Fransa 20 Eylül 1993 ve Van Mechelen vd-Hollanda 23 Nisan 1997,

Dorigo-Đtalya no: 33286/96).

AĐHM bu baꢀvuruda baꢀvuranın ilgili tanıkları duruꢀmada sorgulama talebinin hakimler

tarafından sözkonusu kiꢀilerin duruꢀmada ifade vermelerinin gerçeğin ortaya çıkmasında

3

hiçbir katkısı olmayacağı gerekçesiyle reddedildiğini hatırlatır. Hakimler, baꢀvuranın

suçluluğunu tespit ederken suçu açıkça itiraf etmesini, maddi kanıtları ve bilhassa ele

geçirilen uyuꢀturucu madde miktarını dayanak kabul etmiꢀlerdir.

AĐHM baꢀvuranın ve avukatının 9 Mayıs 2002 tarihli duruꢀma sırasında soruꢀturma sırasında

toplanan yazılı kanıt unsurlarına, bunlara iliꢀkin tutanaklar okunurken itiraz etme

olanaklarının bulunduğunu hatırlatır.

Bu ꢀartlar altında baꢀvurana aleyhindeki tanıkları sorgulama imkânının verilmemesi AĐHS’nin

6/3 b) bendinde öngörülen davanın çekiꢀmeli olması ilkesini ihlal etmemiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca baꢀvurunun dayanaktan yoksun olduğunu ve 35/4

madde gereğince reddedilmesi gerektiğini kaydeder.

2. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi

Hükümet altı ay kuralının Yargıtay Baꢀsavcısı’nın görüꢀünün dosyaya konduğu 19 Ekim 2002

tarihinden itibaren baꢀladığını, dolayısıyla Yargıtay Baꢀsavcısı’nın görüꢀünün tebliğ

edilmediği ꢀikayetinin gecikmeli yapıldığını savunmaktadır.

AĐHM buna benzer davalarda kaydettiği üzere (Bkz. örneğin sözü edilen Tekelioğlu) yargı

sürecini bir bütün olarak değerlendirdiğini ve iç hukuktaki nihai kararın tebliğ edildiği tarihi

altı ay kuralının baꢀlangıç tarihi olarak kabul ettiği hususunu yineler. Böylesi bir tebliğin

yokluğunda, mahkeme kalemine intikal ettiği ve dosyaya konduğu «nihai tarih» son tarih

olarak kabul edilir ki bu davada bu tarih 31 Aralık 2002’dir. AĐHM altı ay kuralına riayet

edildiğini saptamaktadır. Bu nedenle Hükümetin ön itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas hakkında

AĐHM daha önce de bu baꢀvurudakine benzer bir ꢀikayeti incelediğini ve baꢀsavcının

görüꢀünün tebliğ edilmemesi, baꢀsavcının görüꢀlerinin niteliği ve davalının bu görüꢀlere yazılı

cevap verme imkanından mahrum olması nedenleri ile AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği

sonucuna vardığını anımsatır (Bkz. diğer birçokları arasında, sözü edilen Göç kararı, Arslan-

Türkiye kararı, 20 Eylül 2007, no: 67036/01 ve sözü edilen Tekelioğlu kararı).

AĐHM, Hükümetin benzer bu ꢀikayetler karꢀısında Mahkemenin bu davada farklı bir sonuca

ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını belirlemiꢀtir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASINA ĐLĐꢀKĐN

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

4

A. Tazminat

Baꢀvuran 2.500 Euro maddi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran kanıtlayıcı herhangi bir

belge olmaksızın mahkum olduğu süre boyunca profesyonel iꢀ yaꢀantısının kesintiye

uğraması nedeniyle gelir kaybına uğradığını ve ayrıca ailesinin kendisini ziyarete gelmesi için

birtakım masraflar yaptığını öne sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca 2.500 Euro manevi tazminat

talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

Baꢀvuranın öne sürdüğü gelir kaybı ile ilgili olarak AĐHM, tespit edilen ihlal kararı ile öne

sürülen maddi zarar arasında bir illiyet bağı tespit edememekte ve bu talebi reddetmektedir.

AĐHM, yerleꢀik içtihadı uyarınca ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına sürülen manevi zararı gidermesi

bakımından yeterli bir adil tatmini oluꢀturduğuna itibar etmektedir (Bkz. Kömürcü-Türkiye

kararı, no: 77432/01, 22 Haziran 2006; Ayçoban vd.-Türkiye kararı, no: 42208/02, 43491/02

ve 43495/02, 22 Aralık 2005).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 3.000 Euro talep

etmektedir. Baꢀvuran ekte Đzmir Barosunun ve Türkiye Barolar Birliği’nin avukatlık ücret

tarifesini ve 30 Mayıs 2008 tarihli 3.500 Euro’luk (yaklaꢀık 1.900 Euro) masrafın yapıldığını

gösterir faturayı sunmaktadır.

Hükümet bu talebin dayanaksız olduğunu savunmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve yerleꢀik içtihat

ıꢀığında baꢀvurana yargılama giderlerine karꢀılık 1.900 Euro ödenmesine karar vermektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmediği yönündeki ꢀikayetin

(6/1 madde) kabuledilebilir, bunun dıꢀındaki ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đhlal tespitinin kendisinin baꢀvuranın öne sürdüğü manevi zararı gidermesi bakımından

baꢀlı baꢀına bir adil tatmini oluꢀturduğuna;

4. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin yargı giderleri için baꢀvurana

1.900 (bin dokuz yüz) Euro ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 27 Ocak 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6