COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DÖNDÜ ERDOĞAN – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 32505/02)

KARAR

STRAZBURG

23 Mart 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 32505/02 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Döndü Erdoğan’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 2 Ağustos 2002

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đstanbul Barosu

avukatlarından A. Yazıcıoğlu ve K. Doğru tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I.

DAVAN

IN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1986 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

A. Baꢀvuranın yakalanması ve tutuklanmasına iliꢀkin olaylar

1. Baꢀvuranın anlattığı ꢀekliyle olaylar

Baꢀvuran, 29 Nisan 2001 tarihinde saat 14.30 sularında, kız kardeꢀinin evine giderken

polis memurları tarafından yakalanmıꢀtır. Yakalandığı sırada baꢀvuranın üzerinde kimliği

bulunmamaktadır.

Baꢀvuran daha sonra kelepçelenerek Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü’ne götürülmüꢀ

ve bir saat boyunca sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuranın sorgu sırasında insanlık dıꢀı muameleye

maruz bırakıldığı iddia edilmiꢀtir. Baꢀvuran copla dövülmüꢀ, üzerine hortumla soğuk su

tutulmuꢀ ve duvara çarpılmıꢀtır.

Saat 21.30 sularında, baꢀvuranın ailesi, kızlarının kaybolduğunu bildirmek için

karakolla irtibata geçmiꢀtir. Polis, tarif edilen kayıp kiꢀinin baꢀvuran olduğunu tespit etmiꢀ ve

baꢀvuranın ailesini Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü’nün ikinci katında bulunan terörle

mücadele ꢀubesine yönlendirmiꢀtir.

Baꢀvuranın ailesi, baꢀvuranın tutulduğu görüꢀme odasına alınmıꢀtır. Baꢀvuranın ailesi,

baꢀvuranı kendini kaybetmiꢀ bir halde polis memurlarına bağırıp küfür ederken bulmuꢀtur.

Baꢀvuran kendini duvarlara vurmuꢀ ve pencereden atlamaya teꢀebbüs etmiꢀtir. Baꢀvuran,

baꢀında ve bileklerinde bulunan çürüklerin ve tırnak izlerinin kelepçeden dolayı oluꢀtuğunu

iddia etmiꢀtir. Ailesi, söz konusu tarihte 15 yaꢀında olan baꢀvuranın neden yakalandığını

sorduğunda, polis memurları baꢀvuranın terörist olduğu ꢀüphesiyle yakalandığını ve adını ve

yaꢀını kendilerine söylemediğini bildirmiꢀtir. Polis memurları, ayrıca, uyguladıkları

muameleye rağmen baꢀvuranın konuꢀmayı reddettiğini belirtmiꢀlerdir.

Bununla birlikte, baꢀvuran, kendisinin ve babasının adının, kimliğinin ve yaꢀının

çantasında bulunan günlükten kolaylıkla öğrenilebileceğini makamlara bildirmiꢀtir. Ayrıca,

baꢀvuranın günlükte kaydedilen yaꢀı polis memurları tarafından 14 yerine 19 olarak

değiꢀtirilmiꢀtir.

2

Baꢀvuranın kimlik bilgilerinin doğrulanmasından sonra kelepçeler çıkartılmıꢀ ve

baꢀvurana bir bardak su verilmiꢀtir. Ancak, baꢀvuran bardağı kırmıꢀ ve bileklerini kesmiꢀtir.

Bunun üzerine, baꢀvuran polis tarafından Yenibosna Hastanesi’ne götürülmüꢀtür.

Baꢀvuran tedavi edildikten sonra, saat yaklaꢀık 1.00’de, polis memurları baꢀvuranı

evine götürmüꢀ ancak baꢀvuran yine kendini kaybederek histerik tavırlar sergilemiꢀtir.

Baꢀvuran, ailesine karakolda gördüğü muameleyle ilgili olarak konuꢀmayı reddedince,

kendisini daha rahat hissetmesi için kız kardeꢀinin evine gönderilmiꢀtir. Baꢀvuran, dördüncü

katta bulunan kız kardeꢀinin evinden atlayarak intihara teꢀebbüs etmiꢀtir.

Baꢀvuran, takip eden on dört günü Đstanbul Üniversitesi Hastanesi yoğun bakım

ünitesinde geçirmiꢀtir. Söz konusu baꢀvurunun yapıldığı tarihte, baꢀvuranın Türkiye Đnsan

Hakları Vakfı’nda psikolojik tedavi görmeye devam ettiği iddia edilmiꢀtir.

Baꢀvuran hastanedeyken Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polis memurları

ile Emniyet Müdürü, düzenli olarak baꢀvuranı ziyaret etmiꢀ ve ailesine suç duyusunda

bulunmamalarını veya olayla ilgili olarak basına haber vermemelerini talep etmiꢀlerdir. Polis

memurları, aldıkları ihbar üzerine baꢀvuranı yakaladıklarını ve sonradan söz konusu ihbarı

baꢀvuranın yaptığını anladıklarını ifade etmiꢀlerdir. Daha sonra, polis memurları, baꢀvuranın

babasına ihbar telefonunun kaydını dinletmiꢀlerdir. Baꢀvuranın babası, kayıttaki sesin kızına

ait olmadığını iddia etmiꢀtir.

2. Hükümet’in anlattığı ꢀekliyle olaylar

29 Nisan 2001 tarihinde saat 14.00 sularında, polis imdat hattına kimliği belirsiz bir

kiꢀi tarafından bir kadının çantasında yasadıꢀı belgeler taꢀıdığına dair bir ihbar gelmiꢀtir.

Kimliği belirsiz kiꢀi, ꢀüpheliyi ayrıntılı bir biçimde tarif etmiꢀ ve söz konusu ꢀahsın Đstanbul

Bahçelievler’deki bir kontörlü telefon bayiliğinin önünde durduğunu belirtmiꢀtir. Polis,

belirtilen yere hemen bir devriye göndermiꢀ ve tarif edilen ꢀüpheliyle aynı özellikleri taꢀıyan

baꢀvuranı yakalamıꢀtır. Yakalandığı sırada baꢀvuranın kimliği yanında değildir; baꢀvuran,

yaꢀını ve ismini polise söylemeyi reddetmiꢀtir. Hükümet tarafından sunulan belgelere göre,

baꢀvuranın olay tarihinde 19 yaꢀında olduğu tahmin edilmektedir.

Saat 16.00 sularında, baꢀvuran Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü’ne getirilmiꢀtir.

Baꢀvuran, terörle mücadele ꢀube müdürünün odasında kimliği, ailesi ve adresiyle ilgili olarak

yaklaꢀık bir saat boyunca sorgulanmıꢀtır. Sorgulama sırasında Bahçelievler Emniyet Müdürü

ile Terörle Mücadele ꢁube Müdürü de odada bulunmuꢀtur. Bilgi vermeyi reddeden baꢀvuran,

terörle mücadele ꢀubesine bağlı uzman polisler tarafından yaklaꢀık bir saat kadar daha

sorgulanmıꢀ ancak yine sessizliğini korumuꢀtur.

Sonuç olarak, baꢀvuranın herhangi bir yasadıꢀı örgütle bağlantısı olmadığına karar

verilmiꢀtir. Ancak, kimliğinin belirlenememesi ve polisin “akli dengesinin yerinde

olmadığına” karar vermesi üzerine, baꢀvuran serbest bırakılamamıꢀtır. Dolayısıyla,

baꢀvuranın kimlik ve adresine iliꢀkin soruꢀturma sonlanıncaya kadar kayıp kiꢀi statüsüyle

emniyet müdürlüğünde tutulmasına karar verilmiꢀtir. Bu arada, bölgedeki polis birimlerine,

herhangi bir kayıp kiꢀi ihbarı durumunda Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü ile iletiꢀime

geçmeleri talimatı verilmiꢀtir.

Saat 22.30 sularında, baꢀvuranın kız kardeꢀleri ile amcaları, baꢀvuranın kaybolduğunu

Yenibosna Polis Karakolu’na bildirmiꢀler ve baꢀvuranın tutulduğu Bahçelievler Emniyet

3

Müdürlüğü’ne yönlendirilmiꢀlerdir. Ailesini karꢀısında görünceye kadar oldukça sakin bir

ꢀekilde bekleyen baꢀvuran, aniden taꢀkın davranıꢀlar sergilemeye baꢀlamıꢀtır. Baꢀvuran, daha

sonra, pencereden atlamaya teꢀebbüs etmiꢀ ve kendi güvenliği için kelepçelenmek zorunda

kalmıꢀtır. Bu arada, baꢀvuranın kız kardeꢀlerinden biri olan G.E., polise baꢀvuranın

psikolojik bir rahatsızlığı olduğunu ve daha önce birkaç kez evden kaçmaya teꢀebbüs ettiğini

anlatmıꢀtır.

Bir süre sonra, baꢀvuranın bir nebze sakinleꢀmesinin ardından, kelepçeler çıkarılmıꢀ

ve baꢀvuranın isteği üzerine kendisine bir bardak su verilmiꢀtir. Ancak, baꢀvuran bardağı

kırarak bileklerini kesmiꢀtir. Baꢀvuran polis tarafından Yenibosna Hastanesi’ne

götürülmüꢀtür. Hükümet tarafından sunulan kayıtlara göre, baꢀvuranın kollarında ve

bileklerinde daha önce de kendisini yaralama giriꢀiminde bulunduğunu gösteren eski yara

izleri bulunmaktadır.

Saat 00.10 sularında, baꢀvuran hastaneden çıkarılmıꢀ ve ailesiyle eve gitmek

istememesi üzerine polis tarafından evine götürülmüꢀtür. Eve geldiklerinde baꢀvuran yine

çılgınca tavırlar sergilemeye baꢀlamıꢀ ve babasını görmek istemediğini söyleyerek eve

girmemek için direnmiꢀtir. Bunun üzerine, baꢀvuran, kız kardeꢀinin evine götürülmüꢀtür. Saat

01.10 sularında, baꢀvuran pencereden atlayarak intihara teꢀebbüs etmiꢀtir.

B. Baꢀvuranın kötü muamele ꢀikayetine iliꢀkin ceza soruꢀturması

3 Mayıs 2001 tarihinde, baꢀvuranın babası, Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü’nde

görevli polis memurları hakkında Bakırköy Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda

bulunmuꢀtur. Baꢀvuranın babası, kızının akli dengesinin bozulmasına yol açan polis

memurlarının baꢀvuranın intihar giriꢀiminden sorumlu tutulmaları gerektiğini ifade etmiꢀtir.

15 Mayıs 2001 tarihinde, Bakırköy Cumhuriyet Savcısı, dosyayı Bahçelievler Đlçe

Đdare Kurulu’na göndererek ꢀüpheli polis memurlarını 4483 No.lu Memurlar ve Diğer Kamu

Görevlilerinin Yargılanması Hakkındaki Kanun uyarınca yargılama izni talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran, 13 Mayıs 2001 tarihinde, sekiz polis memurunun kız kardeꢀi T.Ç.’nin evine

geldiğini iddia etmektedir. Polis memurları, T.Ç.’ye, Emniyet Müdürlüğü’nde imzalamaları

gereken bazı belgelerin bulunduğunu ve imzalamamaları halinde gözaltına alınacaklarını

söylemiꢀtir.

29 Haziran 2001 tarihinde, baꢀvuranın babasının iddialarına iliꢀkin olarak Bahçelievler

Đlçe Đdare Kurulu adına ön soruꢀturma yapmak üzere iki polis müfettiꢀi görevlendirilmiꢀtir.

Polis müfettiꢀleri, ilgili polis memurlarının, baꢀvuranın yakınlarının ve diğer tanıkların

ifadesini almıꢀtır. Ancak, söz konusu tarihte tam anlamıyla sağlığına kavuꢀmadığı için

baꢀvuranın ifadesi alınmamıꢀtır.

1. Soruꢀturma raporunda bulunan ifadeler

Baꢀvuranın önünde yakalandığı kontörlü telefon bayiliğinin çalıꢀanları C.A. ve

D.A.’dan ön soruꢀturma sırasında tanık olarak bilgi vermeleri istenmiꢀtir. C.A. ve D.A.,

ifadelerinde, olay tarihinde bir kadının telefon görüꢀmesi yapmak için bayiliğe geldiğini iddia

etmiꢀlerdir. Kadın, kendisine ayrılan kabinden polis imdat merkezi 155’i aramıꢀtır. Söz

konusu ꢀahıs, görüꢀmesini tamamladıktan yaklaꢀık on, on beꢀ dakika sonra kontörlü telefon

bayiliğinin önünden bir polis aracıyla götürülmüꢀtür. C.A. ve D.A., kadının

4

kelepçelenmediğini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuranı yakalayan polis memurları da, ifadelerinde

baꢀvurana kelepçe takmadıklarını belirterek söz konusu ifadeyi doğrulamıꢀlardır.

Baꢀvuranın kız kardeꢀlerinden biri olan G.Ç. ile amcası D.E., ifadelerinde, baꢀvuranı

emniyet müdürlüğünde gördüklerinde bileklerinde izler olduğunu ve söz konusu izlerin

kelepçeden kaynaklandığını iddia etmiꢀlerdir. G.Ç. ve D.E., ifadelerinde, baꢀvuranın

vücudunda baꢀka herhangi bir iz veya yaradan bahsetmemiꢀlerdir. Ayrıca, baꢀvuranın

gözaltındayken kötü muamele gördüğüne dair kendilerine herhangi bir ꢀikayette

bulunduğundan bahsetmemiꢀlerdir. Öte yandan, baꢀvuranın diğer kız kardeꢀleri ile amcası,

baꢀvuranın bilekleri dahil olmak üzerinde vücudunda herhangi bir iz görmediklerini ifade

etmiꢀlerdir.

Baꢀvuranın bir diğer kız kardeꢀi G.E., ifadesinde, emniyet müdürlüğüne kız kardeꢀinin

yanına götürüldüğünde baꢀvuranın çılgınca tavırlar sergileyerek kafasını duvarlara vurduğunu

belirtmiꢀtir. G.E., kız kardeꢀinin bu kendini kaybetme sürecinde kısa bir süreliğine

kelepçelendiğini ve kardeꢀinin baꢀka bir kelepçelenmeden bahsetmediğini ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuranın babası, ifadesinde, baꢀvuranın yedi veya sekiz saat boyunca emniyet

müdürlüğünde tutulduğunu ve bu süre içerisinde baskı altında sorgulandığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranın babası, ayrıca, kızının normalde hayat dolu bir insan olduğunu ifade etmiꢀtir.

Ancak, G.E., baꢀvuranın sosyal etkileꢀime kapalı, içine kapanık bir insan olduğunu, beꢀ yıl

önce menenjit geçirdiğini ve bu hastalık nedeniyle kalıcı bir fiziksel veya ruhsal

rahatsızlığının olmasını beklediklerini iddia etmiꢀtir.

Ön soruꢀturma raporuna göre, Yenibosna Hastanesi’nde baꢀvuranın bileklerindeki

kesiklere müdahalede bulunan sağlık görevlisi ifadesinde, baꢀvuranın bileklerinde kelepçe

izine benzer baꢀka herhangi bir ize rastlamadığını belirtmiꢀtir.

2. Bahçelievler Đlçe Đdare Kurulu’nun Kararı

24 Temmuz 2001 tarihinde, Bahçelievler Đlçe Đdare Kurulu, yeterli delil bulunmadığı

gerekçesiyle ꢀüpheli polis memurlarının yargılanması için gerekli izni vermemiꢀtir. Söz

konusu karar, iki polis memuru tarafından hazırlanan rapora ve raporda bulunan ifadelere

dayandırılmıꢀtır. Đlçe Đdare Kurulu, polise ihbarda bulunan kiꢀinin baꢀvuranın kendisi

olduğunun düꢀünüldüğünü belirtmiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuran, emniyet müdürlüğünde tutulduğu

süre boyunca sessiz ve sakin olmasına rağmen, ailesiyle karꢀılaꢀtığı üç seferde de kendisine

ciddi biçimde zarar vermeye teꢀebbüs etmiꢀtir. Dolayısıyla, baꢀvuranın intihar giriꢀiminin

emniyet müdürlüğünde alıkonmasına bağlanamayacağı ve baꢀvuranın yakınlarının iddialarını

desteklemek üzere delil veya tanık göstermek yerine çeliꢀkili açıklamalar yapmaktan baꢀka

bir ꢀey yapmadıkları sonucuna varılmıꢀtır.

23 Ağustos 2001 tarihinde, baꢀvuranın babası, özellikle karar verme organının idari

niteliği konusunda ꢀikayetçi olarak öngörülen yasal süre içerisinde Đlçe Đdare Kurulu’nun

kararına itirazda bulunmuꢀtur.

7 Aralık 2001 tarihinde, Đstanbul Bölge Đdare Mahkemesi, Đlçe Đdare Kurulu’nun

verdiği kararı onamıꢀtır. Söz konusu karar, 8 ꢁubat 2002 tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

Bu arada, ꢀüpheli polis memurları hakkında disiplin soruꢀturması baꢀlatılmıꢀtır. 11

Ekim 2001 tarihinde, emniyet müdürlüğü disiplin kurulu, baꢀvuranın intihar giriꢀimiyle ilgili

5

olarak ꢀüpheli polis memurlarının herhangi bir ihmallerinin söz konusu olmadığına karar

vermiꢀtir. Bu nedenle, polis memurları hakkında herhangi bir disiplin iꢀlemi yapılmamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, gözaltındayken kötü muameleye maruz bırakıldığı konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 3. maddesine dayandırmıꢀtır. Baꢀvuran, kendisine copla

vurulduğunu, üzerine hortumla soğuk su tutulduğunu ve duvara çarpıldığını, bunun

sonucunda da kendisini intihara sürükleyen ciddi bir ruhsal rahatsızlık geçirdiğini iddia

etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddeleri uyarınca, ꢀüpheli polis memurları

hakkında ceza kovuꢀturması baꢀlatılması yönündeki talebinin bağımsız ve tarafsız bir

mahkeme tarafından incelenmemesi nedeniyle Savunmacı Hükümet’in kötü muamele

iddialarına iliꢀkin etkili bir soruꢀturma yapmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, söz konusu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında

incelenmesi gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği ꢀekilde mevcut iç

hukuk yollarını tüketmediğini ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda, Hükümet, baꢀvuranın iddia ettiği

zararın telafi edilmesini sağlayacak medeni ve idari hukuk yollarına baꢀvurmadığını ileri

sürmüꢀtür. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın kötü muamele iddialarıyla ilgili olarak etkili iç hukuk

yollarının bulunmadığını düꢀünmüꢀ olması halinde, ꢀikayet konusu olay tarihinden sonraki

altı ay içerisinde, yani 2 Ağustos 2002 tarihinden önce AĐHM’ye baꢀvurmuꢀ olması

gerektiğini ifade etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay

kuralına uymadığı sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, benzer davalarda, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmediğine iliꢀkin ön

itirazlarını inceleyip reddettiğini hatırlatır (Karayiğit / Türkiye, no. 63181/00). AĐHM, söz

konusu davada, benzer davalarda yapmıꢀ olduğu tespitlerden ayrılmasını gerektirecek

herhangi bir özel koꢀul bulunmadığına karar verir. Bu nedenle, AĐHM, Hükümet’in bu baꢀlık

altında yapmıꢀ olduğu ön itirazını reddeder.

AĐHM, ayrıca, AĐHS’nin 35/1 maddesinin öngördüğü altı ay kuralı uyarınca,

baꢀvuranların baꢀvurularını iç hukuk yollarının tüketilmesi sürecindeki nihai kararın

verilmesinden itibaren altı ay içerisinde yapmaları gerektiğini hatırlatır. Ayrıca, yerel

mahkemelerce verilen nihai kararın yazılı olarak baꢀvurana tebliğ edilmesi gereken

durumlarda, AĐHS’nin 35/1 maddesinin amaç ve hedefinin en iyi ꢀekilde yerine getirilmesi

için, altı aylık sürenin yazılı kararın tebliğ tarihinden itibaren iꢀlemesi gerekmektedir

(Salmanoğlu ve Polattaꢀ, no. 15828/03). AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca yapılan

ꢀikayete iliꢀkin nihai kararın (Đstanbul Bölge Đdare Mahkemesi’nin 7 Aralık 2001 tarihli

kararı) 8 ꢁubat 2002 tarihinde baꢀvurana tebliğ edildiğini kaydeder. Bu nedenle, AĐHM, 2

Ağustos 2002 tarihinde yapılan baꢀvurunun, AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay

kuralına uyduğu kanaatindedir. Dolayısıyla, AĐHM, Hükümet’in bu baꢀlık altında yapmıꢀ

olduğu ön itirazı reddeder.

6

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, ilk olarak, baꢀvuranın yakalanmadığını veya gözaltına alınmadığını,

yalnızca, kimliğini açıklamak istememesi üzerinde söz konusu zamanda yürürlükte olan

Yakalama, Gözaltına Alma ve Đfade Alma Yönetmeliği’nin 5(b)(4) maddesi uyarınca polis

gözetiminde tutulduğunu kaydetmiꢀtir. Hükümet, ikinci olarak, baꢀvuranın Bahçelievler

Emniyet Müdürlüğü’nde tutulduğu sırada kötü muameleye maruz kaldığını veya

kelepçelendiğini gösteren herhangi bir somut delil ortaya koymadığını ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, bu bağlamda, baꢀvuranın serbest bırakılmasının ardından, ailesinin kötü muamele

iddialarını desteklemek üzere sağlık raporu alma giriꢀiminde bile bulunmadığını

vurgulamıꢀtır. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın polis gözetiminde bulunduğu sırada oldukça

sessiz ve sakin olduğunu, ancak ailesini görür görmez taꢀkın hareketlerde bulunmaya

baꢀladığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuranın ailesi, baꢀvuranın psikolojik sorunları olduğunu ve

bunun ilk evden kaçma giriꢀimi olmadığını kabul etmiꢀtir. Bu koꢀullar altında, Devlet

makamları, baꢀvuranın kendine zarar verici davranıꢀlarından, özellikle de ailesine teslim

edilmesinden sonraki intihar giriꢀiminden sorumlu tutulamaz. Hükümet, son olarak,

baꢀvuranın iddialarıyla ilgili olarak vakit kaybetmeden etkili bir soruꢀturma yapıldığını ifade

etmiꢀtir.

Baꢀvuran, söz konusu iddiaların hiçbirine yanıt vermemiꢀtir.

AĐHM, ilk olarak, Savunmacı Hükümet’in “gözaltına alınma” ile “nezaret altına

alınma” arasında yapmıꢀ olduğu ayrıma ağırlık veremeyeceğini kaydeder (mutatis mutandis,

Çiçek / Türkiye, no. 25704/94). AĐHM, baꢀvuranın statüsüyle ilgili olarak iç hukuk uyarınca

yapılan sınıflandırmayı dikkate almaksızın, polis gözetimine alındığı andan itibaren

baꢀvuranın sağlığının Devlet makamlarının sorumluluğunda olduğu kanaatine varır.

AĐHM, bu bağlamda, kötü muamele iddialarının uygun kanıtlarla desteklenmesi

gerektiğini hatırlatır. AĐHM, bu tür kanıtları değerlendirirken, genellikle “makul ꢀüphenin

ötesinde” kanıt standardını uygulamaktadır (Talat Tepe / Türkiye, no. 31247/96). Ancak,

böyle bir kanıt, yeterince güçlü, açık ve anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer

karinelerin varlığı ile ortaya konabilir (Labita / Đtalya, no. 26772/95). AĐHM, ayrıca, 3. madde

kapsamına girebilmesi için, kötü muamelenin minimum düzeyde ꢀiddet içermesi gerektiğini

hatırlatır. Bu minimum seviyenin tespiti görecelidir: muamelenin süresi, fiziksel veya ruhsal

etkileri ve bazı durumlarda, mağdurun cinsiyeti, yaꢀı ve sağlık durumu gibi dava koꢀullarının

tamamına bağlıdır.

AĐHM, baꢀvuranın ailesine teslime edildikten sonra, yani polis gözetiminden çıktıktan

sonra kız kardeꢀinin evinde intihar giriꢀiminde bulunması sebebiyle, Devlet’in, ilk bakıꢀta,

söz konusu olayın sorumlusu olarak kabul edilemeyeceğini kaydeder. Ancak, baꢀvuranın

kendine zarar veren davranıꢀının, canına kastetmesine neden olacak kadar ciddi bir kötü

muamele görmesinin bir sonucu olduğunun makul ꢀüphenin ötesinde kanıtlanması halinde,

Devlet’in sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu tür bir illiyet bağının bulup bulunmadığı göz

önünde bulundurulacaktır.

7

AĐHM, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili olarak, baꢀvuranın gözaltı sırasında copla

dövüldüğünü, üzerine hortumla soğuk su tutulduğunu ve duvara vurulduğunu iddia ettiğini

kaydeder. Bununla birlikte, dava dosyasında, baꢀvuranın iddialarını destekler nitelikte (sağlık

raporu gibi) herhangi bir delil bulunmamaktadır. Ayrıca, taraflar, tatmin edici yazılı deliller

sunmak yerine dava konusu olaylarla ilgili olarak birbiriyle tamamen çeliꢀen ifadeler

vermekte, bu da AĐHM’nin olayları değerlendirmesini zorlaꢀtırmaktadır. Bu koꢀullar altında,

AĐHM, makul ꢀüphenin ötesinde baꢀvuranın gözaltındayken kötü muameleye maruz kaldığı

sonucuna varması için yeterli delilin bulunmadığına karar verir. Söz konusu tespit,

AĐHM’nin, baꢀvuranın gözaltı sonrasındaki intihar giriꢀiminden Devlet makamlarının

sorumlu olup olmadığı konusunu değerlendirmesini de imkansız hale getirmektedir.

Dolayısıyla, AĐHM, bu baꢀlık altında AĐHS’nin 3. maddesinin herhangi bir ihlalinin

söz konusu olmadığına karar verir.

Bununla birlikte, AĐHM, baꢀvuranın kötü muamele iddialarını destekleyen deliller

bulunmamasının, büyük oranda Savunmacı Hükümet’in AĐHS’nin 3. maddesi bağlamındaki

usuli yükümlülükleri göz ardı etmesinden kaynaklandığını kaydeder.

AĐHM, ilk olarak, gözaltına alınan kiꢀilerin sağlık muayenesinden geçmesinin kötü

muamele iddialarına karꢀı en gerekli tedbirlerden birini oluꢀturduğunu (Algür / Türkiye, no.

32574/96; Türkan / Türkiye, no. 33086/04) ve sağlık muayenelerinin sonuçlarının gözaltına

alınan kiꢀilerin kötü muamele iddiasında bulunduğu davalarda çok önemli rol oynadığını

kaydeder. AĐHM, ayrıca, söz konusu baꢀvuruya konu olayların yaꢀandığı sırada yürürlükte

olan Türk kanunları uyarınca, gözaltına alınan kiꢀilerin Devlet makamları tarafından sağlık

muayenesinden geçirilmesi gerektiğini, Hükümet’in iddia ettiği gibi bunun baꢀvuranın

yükümlülüğü olmadığını kaydeder. AĐHM, yukarıda anlatılanlara karꢀın, baꢀvuranın ne

Bahçelievler Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmasından önce ne de serbest bırakıldıktan

sonra sağlık muayenesinden geçtiğini gözlemlemektedir. AĐHM’ye göre, usul yönünden

yapılan bu hata, Devlet makamlarının AĐHS’nin 3. maddesi kapsamındaki yükümlülüklerine

iliꢀkin makul bir inceleme yapılması ihtimalini düꢀürmüꢀtür.

AĐHM, ikinci olarak, AĐHS’nin 3. maddesinin aynı zamanda makamların

“savunulabilir” ve “makul ꢀüphe uyandıran” kötü muamele iddialarını incelemelerini

gerektirdiğini hatırlatır. AĐHM içtihadına göre, uygulanacak asgari standartlar arasında

soruꢀturmanın bağımsız ve tarafsız olması ꢀartı yer almaktadır. Ayrıca, bir soruꢀturmanın

etkili sayılabilmesi için, makamlar, olaya iliꢀkin delilleri (diğer hususlar meyanında,

mağdurun iddialarına iliꢀkin ayrıntılı ifade) ele geçirmek için alabilecekleri makul olan tüm

önlemleri almalıdırlar (Mehmet Ümit Erdem / Türkiye, no. 42234/02).

AĐHM, baꢀvuranın iddialarının kaygı uyandıran niteliğinin, gözaltında geçirdiği

sürenin uzunluğunun ve özellikle olayların yaꢀandığı zamandaki yaꢀının ve hassas olduğu

görülen ruhsal durumunun baꢀvuranın kötü muameleye maruz bırakıldığına dair makul bir

ꢀüphe uyandırdığı kanaatindedir. Bu nedenle, baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin soruꢀturma

yapılması gerekirdi.

AĐHM, söz konusu davada, 4483 No.lu Kanun hükümleri uyarınca, Cumhuriyet

Savcısı tarafından açılan soruꢀturma dosyasının gerekli izin için Bahçelievler Đlçe Đdare

Kurulu’na gönderildiğini kaydeder. Đki polis müfettiꢀi tarafından ön soruꢀturma yapılmıꢀtır.

Daha sonra, Đlçe Đdare Kurulu ön soruꢀturma sırasında edinilen bilgiye dayanarak ꢀüpheli

polis memurları hakkında kovuꢀturma baꢀlatılmamasına karar vermiꢀtir.

8

AĐHM, daha önceki birçok davada belirttiği gibi, ilçe idare kurulları tarafından

yapılan soruꢀturmaların, güvenlik güçlerinden sorumlu olan kaymakamların baꢀkanlığında

gerçekleꢀtirilmesi ve söz konusu davada tutumu soruꢀturulan kiꢀilerin güvenlik güçleri olması

nedeniyle bağımsız olarak nitelendirilemeyeceklerini hatırlatır. Ayrıca, söz konusu

soruꢀturmalar, genellikle, hiyerarꢀik olarak söz konusu olaylarla iliꢀkili birimlere bağlı olan

güvenlik güçleri tarafından gerçekleꢀtirilmektedir (Kurnaz ve Diğerleri / Türkiye, no.

36672/97). AĐHM, söz konusu davada farklı bir sonuca varması için herhangi bir gerekçe

olmadığı kanaatindedir.

Son olarak, AĐHM, ön soruꢀturma sırasında veya yoğun bakımdan çıkmasının

ardından baꢀvurandan kötü muamele iddialarına iliꢀkin ifade vermesinin istenmediğini

kaydeder. AĐHM, Hükümet tarafından tatmin edici bir açıklama yapılmaması nedeniyle, söz

konusu ihmalin soruꢀturmanın etkinliğini ciddi bir ꢀekilde etkilediği sonucuna varır.

Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, yerel makamlar tarafından baꢀvuranın kötü

muamele iddialarına iliꢀkin etkili bir soruꢀturma yapılmadığı sonucuna varır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 3. maddesi usul yönünden ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5/1 maddesi uyarınca, özellikle söz konusu zamandaki yaꢀı

dikkate alındığında, alıkonmasını destekleyen herhangi bir makul ꢀüphe bulunmadığı

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, baꢀvuranın 30 Nisan 2001 tarihinde serbest bırakıldığını kaydeder. Ancak, 2

Ağustos 2002 tarihine kadar, yani altı aydan daha uzun bir süre boyunca baꢀvuruda

bulunulmamıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca, söz

konusu ꢀikayetin öngörülen sürenin dıꢀında yapıldığını belirterek reddedilmesi gerektiğine

karar verir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuran, adil tatmin talebinde bulunmamıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvurana

herhangi bir ödeme yapılmamasına karar verir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edilmediğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

9

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları uyarınca 23 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

10