CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

DOKDEMİR VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 44031/04, 44045/04, 44050/04, 44053/04, 44105/04, 44108/04, 44111/04,

44112/04, 44123/04, 44131/04, 44133/04, 44194/04, 44197/04, 44199/04, 45260/04 ve

45283/04)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

16 Aralık 2008

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Adları ekte yer alan on yedi T.C. vatandaşı (başvuranlar) tarafından Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine, 3 Kasım 2004 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin

Sözleşme’nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılan

44031/04, 44045/04, 44050/04, 44053/04, 44105/04, 44108/04, 44111/04, 44112/04,

44123/04, 44131/04, 44133/04, 44194/04, 44197/04, 44199/04, 45260/04 ve 45283/04

numaralı başvurular sonucu bu dava görülmektedir.

Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Elazığ barosu avukatlarından

R. T. Bektaş tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Başvuranların hepsi T.C. vatandaşı olup Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde ikamet etmektedirler.

Başvuranların her biri, zilyetliklerinde bulunan taşınmazlara ilişkin hak kazandırıcı sürenin

dolmuş olması nedeniyle adlarına tapuya kaydedilmesi için Ocak 1993, Kasım/Aralık 1995 ve

Mart 1997’de Silvan Asliye Hukuk Mahkemesinde (“Mahkeme”) dava açmışlardır.

Mahkeme, çeşitli bilirkişi raporları ve yerinde incelemeler yaptıktan sonra 12 Nisan 2000

tarihinde başvuranların taleplerini reddetmiştir. Mahkeme, kararın gerekçesinde, Yargıtay

Genel Kurulu’nun hak kazandırıcı zamanaşımı ile bir arazinin mülkiyetinin kazanılabilmesi

için araziye ilişkin kadastro planının kesinleşmesinden itibaren yirmi senelik bir sürenin

geçmesi gerektiğine ilişkin içtihadı birleştirme kararına dayanmıştır. Bu davada ise,

anlaşmazlık konusu araziler ile ilgili kadastro planı 19 Nisan 1986 tarihinde düzenlenmiş ve

18 Mart 1987 tarihinde kesinleşmişti. İleri sürülebilir bir gayrimenkul hakkının

bulunmamasından dolayı, başvurular zamansız olarak yapılmıştır.

Başvuranların temsilcisi kayıt masraflarının ödenmesi gibi bazı idari işlemleri gecikmeli

olarak gerçekleştirmiştir.

Böylece, 44131/04 nolu başvuruda aşağı yukarı iki sene ve on ay, 44133/04 ve 44194/04 nolu

başvurularda aşağı yukarı üç sene ve sekiz ay ve başvuruların kalan kısmında aşağı yukarı üç

sene ve yedi ay geçmiştir.

Oysa ki bu kararların temyizi için, tebliğ tarihinden itibaren on beş günlük yasal süre içinde

idari işlemlerin tamamlanması ve başvurunun yapılması gerekmekteydi.

44131/04 nolu başvuru ile ilgili mahkeme kararı, 30 Eylül 2003 tarihinde onanmıştır.

Başvuranın kararın düzeltilmesi talebi 5 Nisan 2004 tarihinde reddedilmiştir. Yargıtay diğer

başvurular ile ilgili mahkeme kararlarını 2004 senesinin Şubat ve Mart aylarında onamıştır.

Kesinleşmiş kararlar başvuranlara 5 Mayıs 2004 tarihinde tebliğ edilmiştir.

Detaylar aşağıda yer alan tabloda belirtilmiştir:

Başvuru no

Davanın açıldığı tarih

Asliye Hukuk

Mahkemesi’nin kararının

tebliğ tarihi

Yargıtay’ın son karar tarihi

2

44031/04

44045/04

44050/04

44053/04

44105/04

44108/04

44111/04

44112/04

44123/04

44131/04

44133/04

44194/04

44197/04

44199/04

45260/04

45283/04

14.11.1995

29.11.1995

04.12.1995

26.03.1997

12.01.1993

04.12.1995

29.11.1995

14.11.1995

29.11.1995

11.11.2003

19.02.2003

26.12.2003

11.11.2003

23.02.2004

05.04.2004

15.03.2004

23.02.2004

HUKUK

I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

Mahkeme; davalar arasındaki benzerlikten dolayı, yönetmeliğinin 42/1 maddesi gereğince

birleştirilmelerine karar vermiştir.

II. KABULEDİLEBİLİRLİK HAKKINDA

Başvuranlar, mülkiyet haklarının ihlal edildiğinden ve davalarının zamansız yapıldığı

gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkından yoksun kaldıklarından

şikayetçidirler. Başvuranlar, özellikle hiçbir yasal dayanağı bulunmayan ve amacı idareyi

masraflı kamulaştırma işlemleri yapmaktan korumak olan Yargıtay Mahkemesi Kurulu

kararını eleştirmişlerdir. Başvuranlar, ihtilaf konusu arazilerin yakında Batman Barajı’nın

suları altında kalacak olmalarından dolayı, hakimlerin hak kazandırıcı zamanaşımının

sonuçlarını ortadan kaldıracak bir çözüm üretmişlerdir. Başvuranlar, bu bakımdan, AİHS’ye

ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ve AİHS’nin 14. maddesinin, ayrıca mahkemeye erişim

haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmiş ve başvuruların dayanaksız olmaları nedeniyle AİHS’nin

35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez bulunmalarını talep etmiştir.

AİHM, ‘’Mülk’’ kavramının “mevcut malları’’ kapsadığı kadar, istida sahibinin bir mülkiyet

hakkından efektif istifade etme “meşru beklentisini’’ ileri sürmesine neden olacak, mamelek

değerlerini de kapsadığını hatırlatır (Prince Hans-Adam II de Liechtenstein Almanya [GC], n^o

42527/98, § 83, CEDH 2001-VIII Bakınız).

Bununla birlikte, bu başvurularda, en yüksek yargı makamı tarafından yorumlandığı şekilde,

Türk iç hukuku başvuranlara anlaşmazlık konusunu teşkil eden mallar üzerinde herhangi bir

« tanınmış hak» ileri sürmeye imkan tanımamaktadır ve bir keyfiliğin sözkonusu olmadığı

durumda bu yorumun isabetine karar vermek AİHM’ye düşmemektedir (mutatis mutandis,

3

Brualla Gómez de la Torre İspanya, 19 Aralık 1997 tarihli karar, Kararların ve yargıların

derlemesi 1997-VIII, § 31 Bakınız).

AİHM ayrıca, AİHS’nin 14. maddesine atıfla yapılan şikâyetin gerekçelendirilmediğini ve

dolayısıyla dayanaksız olduğunu tespit etmektedir. Aynı husus mahkemeye erişim hakkına

ilişkin şikayet için de geçerlidir. AİHM, başvuranların dava açmalarını engelleyen hiçbir

unsur tespit etmemiştir. Nitekim başvuranlar dava açmışlardır (Benzer şikâyetler için ayrıca

Rauf Saçlı ve diğerleri Türkiye (Aralık), n^o42710/04, 23 Mayıs 2006 Bakınız).

Başvurunun bu kısmının, AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca, açıkça

dayanaktan yoksun olduğu ve reddedilmesi gerektiği kararını vermiştir.

Başvuranlar son olarak, sözkonusu yargılamaların uzunluğundan şikâyet etmişlerdir.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

taşımadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru, kabuledilebilir niteliktedir.

III. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, davalarının süresinin AİHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre” şartına

uymadığı konusunda şikayetçi olmuşlardır.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmiştir.

44194/04 numaralı başvuru için değerlendirmeye alınması gereken süre 12 Ocak 1993

tarihinde başlamış ve 15 Mart 2004 tarihinde sona ermiştir. Dolayısıyla yaklaşık on bir yıl ve

iki ay sürmüştür.

44131/04 numaralı başvuru için 4 Aralık 1995 tarihinde başlamış ve 5 Nisan 2004 tarihinde

sona ermiştir. Dolayısıyla yaklaşık sekiz yıl ve dört ay sürmüştür. İki aşamalı yargıda görülen

diğer davalardan farklı olarak, bu başvuru üç aşamalı yargıda görülmüştür.

44197/04 numaralı başvuru için yine 4 Aralık 1995 tarihinde başlamış ve 23 Şubat 2004

tarihinde sona ermiştir. Dolayısıyla yaklaşık sekiz yıl ve iki ay sürmüştür.

44133/04 numaralı başvuru için 26 Mart 1997 tarihinde başlamış ve 15 Mart 2004 tarihinde

sona ermiştir. Dolayısıyla yaklaşık yedi sene sürmüştür.

Diğer başvurular için değerlendirmeye alınması gereken dönemler 1995 senesinin Kasım

ayında başlamış ve 2004 senesinin Şubat ayında sona ermiştir. Dolayısıyla yaklaşık sekiz sene

ve üç ay sürmüştür.

Hükümet, mahkemenin karar vermesi ile Yargıtay’ın kararı onaması arasında geçen sürenin,

karar harcını gecikmeli olarak ödeyen başvuranların temsilcisinin özensizliğinden

kaynaklandığını iddia etmiştir. Dolayısıyla dikkate alınması gereken süre sadece mahkeme

huzurundaki süre olmalıdır.

Hükümet ayrıca, iç hukukta davaların birleştirildiğine, bunun da davanın karmaşıklığını

artırdığına dikkat çekmektedir Ayrıca, ihtilaflı hukuk davaları uzun araştırmalar

gerektirmiştir.

4

Başvuranlar özellikle Silvan Asliye Hukuk Mahkemesi bünyesinde yürütülen davaların

süresinden şikâyetçi olduklarını, ulusal makamların mahkemenin taleplerini cevaplandırmada

gecikmeleri nedeniyle bu sürenin çok uzadığını belirtmişlerdir.

AİHM, yargılama süresinin makul olup olmadığını değerlendirirken konuyu dava koşulları

ışığında ve davanın karmaşıklığı, başvuran ile ilgili makamların tutumu ve sözkonusu

anlaşmazlıkta taraflar için neyin önemli olduğu gibi içtihadından çıkan ölçütleri dikkate

aldığını hatırlatır (Diğerleri arasından Frydlender Fransa [GC], n^o30979/96, § 43, CEDH

2000-VII Bakınız).

AİHM, mahkemenin kararını verdiği 12 Nisan 2000 tarihi ile bu kararların tebliğ edildikleri

üstte yer alan tabloda belirtilen tarihler arasında geçen sürenin gerçekten başvuranların

avukatının karar harcını ödemede gecikmesinden kaynaklandığını tespit etmiştir. Dolayısıyla

bu sürelerin ulusal makamlara yüklenmesi mümkün değildir. Bununla birlikte, toplam

yargılama süresinden bu süreler çıkarıldığında kalan süreler halen uzundur.

AİHM bu konudaki yerleşik içtihadı ve sözü edilen gerekçeler ışığında yargı süreçlerinin

uzunluğunun aşırı olduğuna ve «makul süre» koşulunu karşılamadığına itibar etmektedir.

Dolayısıyla, Sözleşme’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuranlar 153.000 Euro’dan 900.000 Euro’ya kadar değişen miktarlarda maddi tazminat

talep etmektedir. Manevi tazminat başlığı altında her başvuran yaklaşık 250.000 Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını

kaydeden AİHM bu talebi reddeder. AİHM buna karşın, Ahmet Gökhaner ve Eşref

Başkalene’nin her birine 950 Euro, İbrahim Dalgın ve Mehdiye Dalgın’ın her birine 4.200

Euro, Mehmet Sabri Çorukluğ’a iki başvuru için (başvuru no: 44123/04 ve 44199/04) 4.800

Euro ve geri kalan başvuranların her birine 2.400 Euro manevi tazminat ödenmesine karar

verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar yargılama masraf ve giderleri hakkında herhangi bir talepte bulunmamıştır.

AİHM bu başlık altında bir ödemenin yapılmasını gerekli görmemektedir.

C. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

5

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Yargılama süresinin aşırı uzun olduğuna ilişkin şikayetin kabuledilebilir, başvurunun

kalanının kabuledilemez olduğuna;

3. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından manevi tazminat

olarak:

i) Başvuranlar Ahmet Gökhaner ve Eşref Başkalene’nin her birine 950 (dokuz yüz

elli) Euro ödenmesine;

ii) Başvuranlar İbrahim Dalgın ve Mehdiye Dalgın’ın her birine 4 200 (dört bin iki

yüz) Euro ödenmesine;

iii) Başvuran Mehmet Sabri Çorukluğ’a 4 800 EUR (dört bin sekiz yüz) Euro

ödenmesine;

iv) Diğer kalan başvuranların her birine 2 400 (iki bin dört yüz) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

EK

Başvuru

numaraları

44031/04

44045/04

44050/04

44053/04

44105/04

44108/04

44111/04

44112/04

Başvuranların adları

İhsan DOKDEMİR

Mehmet Şafi AKSOY

Muhyettin AKSOY

Ahmet AKSOY

Süleyman AKSOY

Ömer AKSOY

Mahmut AKSOY

M. İhsan AKSOY

Başvuranların

doğum tarihleri

1951

-

1965

1961

1945

1940

1954

1969

6

Abdulkudduz GÜRMEZ

Mehmet Sabri ÇORUKLUĞ

Eşref BAŞKALENE

Ahmet GÖKHANER

İbrahim DALĞIN

1960

1946

1939

-

44123/04

44131/04

44133/04

44194/04

-

Mehdiye DALĞIN

1928

-

1946

1939

1946

44197/04

44199/04

45260/04

45283/04

M. Şirin ÇORUKLUĞ

Mehmet Sabri ÇORUKLUĞ

Elif DOKDEMİR

M. Vahyeddin GÜRMEZ

7