HUKUK
I. AĐHS’NĐN 5/ 1 c) ve 3. MADDELERĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA
A. Kabuledilebilirlik hakkında
AĐHS’nin 5/1 c) ve 3. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuranlar birçok kez, makul bir gerekçe
olmadan aꢀırı uzun sürelerle gözaltına alındıklarından ꢀikayetçi olmaktadır.
Hükümet iç hukuk yolları tüketilmediğinden AĐHM’yi 5/3 maddesine yönelik ꢀikayetleri
reddetmeye davet etmektedir. Hükümete göre baꢀvuranlar 466 sayılı Kanun gereğince
tazminat talebinde bulunabilirlerdi.
AĐHM Hükümet tarafından sözü edilen 466 sayılı Kanun ile ortaya konulan baꢀvuru ꢀeklinin
AĐHS’ye veya yasalara aykırı olarak özgürlükten yoksun bırakma hallerine karꢀı bir tazminatı
öngördüğünü hatırlatmaktadır. Oysa bu baꢀvuruda böyle değildir, sözkonusu gözaltı
sürelerinin uzunluğu ilgili dönemde yürürlükte bulunan yasal mevzuata uygundur (Bkz.
Keklik vd.-Türkiye kararı, no: 77388/01, 3 Ekim 2006).
AĐHM baꢀvuranların gözaltı süresinin aꢀırı uzunluğundan ve tutukluluk haline karꢀı telafi
yollarının bulunmayıꢀından ꢀikayetçi oldukları saptamasını yapmaktadır. Bu ꢀikayetler
AĐHS’nin 5/3 maddesi alanına girmektedir, oysa Hükümet tarafından öne sürülen baꢀvuru
yolu yalnızca 5/5 maddesine yöneliktir. Yapılan ön itirazın bu kısmı dayanaktan yoksun
bulunmaktadır.
Hükümetin itirazı bu durumda reddedilmektedir.
Baꢀvuran Mehmet Dilsiz’in 7 Mayıs 2000 tarihli ilk tutuklanması ile ilgili olarak altı ay süresi
baꢀvuruda yer alan suç unsuru eylemden, gözaltından itibaren baꢀlamakta ve 15 Mayıs 2000
tarihinde sona ermektedir (Bkz. Sakık vd.-Türkiye kararı 1997-VII). Baꢀvuru bu çerçevede
gecikmeli olarak 5 Nisan 2001 tarihinde yapılmıꢀtır.
AĐHM iꢀlendiği ileri sürülen suçlardan itham edilecek makul gerekçelerin yer almadığına
yönelik ꢀikayetler ile ilgili, gözaltına alınmalarının ardından baꢀvuranların silahlı bir çeteye
yardım ve yataklıktan ve uyuꢀturucu madde kaçakçılığından ceza soruꢀturması kapsamında
yer aldıklarını (savcılık iddianamesi ile itham edip, hakim kararı ile tutuklama) tespit
etmektedir. Baꢀvuranların bu durumda makul suçlanma gerekçeleri olmadan gözaltına
alındıkları söylenemez. Yapılan bu ꢀikayetler dayanaktan yoksun bulunmaktadır (Bkz. Rahat
ve Tuꢀ-Türkiye kararı, no:39865/02, 18 Mart 2004; Mürsel OKAY-Türkiye kararı, no:
6283/02, 1 Haziran 2006).
AĐHM, Mehmet Dilsiz’in gözaltı süresi ile ilgili sırasıyla 15-19 Ekim 2000, 2-3 Ekim 2001 ve
4-6 Ekim 2001 tarihlerine uzanan üç dönemi dikkate almaktadır. Baꢀvuran Bedurhan Dilsiz’in
gözaltı süresi 1 Nisan 2001’de baꢀlayıp 4 Nisan 2001’de sona ermektedir. Bu süre AĐHM’nin
bu yöndeki yerleꢀik içtihadına uygun bulunmaktadır (Bkz. Brogan vd-Birleꢀik Krallık, 29
Kasım 1988). Baꢀvurunun bu kısmı dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AĐHS’nin 35.
maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmelidir.
AĐHM, aynı ꢀekilde yapılan baꢀvuruda Mehmet Dilsiz’in 1-7 Nisan 2001 tarihleri arasındaki
gözaltına (altı gün), Halil Zeyrek, Muhsin Gasır, Ali Güven ve Ömer Tunç’un 2-7 Nisan 2001
tarihleri arasındaki gözaltı süresine (beꢀ gün) ve 8 Kasım 2000’den 15 Kasım 2000’e dek
5