COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DĐLDAR - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 77361/01)

KARAR

STRAZBURG

12 Aralık 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, Mustafa Nazif Dildar (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 20 Temmuz 2001

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.

maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no.

77361/01) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

I.DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1948 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir. 25 Haziran 1987

tarihinde, Đstanbul Belediyesi, baꢀvurana ait, Beyoğlu’nda bulunan iki evi kamulaꢀtırmaya

karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, Đstanbul Đdare Mahkemesi’nde, Belediye kararının iptali istemiyle

dava açmıꢀtır. 22 Aralık 1993 tarihinde, Đdare Mahkemesi, talebi reddetmiꢀtir. Bir bilirkiꢀi

komitesi taꢀınmazın değerini 11.590.000 TL olarak belirlemiꢀ ve bu meblağ, kamulaꢀtırma

gerçekleꢀtiğinde baꢀvurana ödenmiꢀtir. 18 Ocak 1994 tarihinde, baꢀvuran, artırma bedeli

talebiyle Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır. 28 Mayıs 1998 tarihindeki

duruꢀmaya baꢀvuran ve avukatı katılmamıꢀtır. Ardından, mahkeme, baꢀvuran yeniden dilekçe

verene kadar dosyanın iꢀlemden kaldırılmasına karar vermiꢀtir. 5 Haziran 1998 tarihinde,

baꢀvuranın avukatı tarafından verilen dilekçenin ardından, dava yeniden baꢀlamıꢀtır. Beyoğlu

Asliye Hukuk Mahkemesi’nde, yirmi üç duruꢀma yapılmıꢀ, bunların altısına baꢀvuran ve

avukatı katılmamıꢀtır. 16 Temmuz 1998 tarihinde, mahkeme, 22 Aralık 1993 tarihinden

itibaren geçerli olmak üzere, baꢀvurana 615.478.000 TL¹artırma bedeli ve yasal faiz oranının

ödenmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranın temyize gitmesi üzerine, 19 Aralık 2000 tarihinde,

Yargıtay, Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır. Karar, baꢀvurana 26

Ocak 2001 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir. Baꢀvuran, karar düzeltme talebinde bulunmuꢀtur. 23

Mart 2001 tarihinde, Yargıtay baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. 30 Haziran 2006 tarihli

görüꢀünde, baꢀvuran Sekreterya’ya, 16 Temmuz 1998 tarihinde, birinci derece mahkemesi

tarafından ödenmesine karar verilen meblağın kendisine hala ödenmediğini bildirmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında, adil yargılama yapılmaması, uzun

yargılama süresi ve lehine çıkmıꢀ mahkeme kararının uygulanmamasını ileri sürerek ꢀikâyetçi

olmuꢀtur. Ayrıca, AĐHS’nin 1 no’lu Protokolü’nün 1. maddesi kapsamında, taꢀınmazının

kamulaꢀtırılmasından sonra kendisine ödenmesine karar verilen artırma bedeline iliꢀkin

yetersiz faizi ve yetkililerin bu meblağı ödememesini öne sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur.

I.KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

A.Hükümet’in Đlk Đtirazı

1.Đç Hukuk Yolarının Tüketilmemesi

Hükümet, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca, iç hukuk yollarının

tüketilmemesi sebebiyle reddedilmesi gerektiğini, zira baꢀvuranın Yargıtay kararının

düzeltilmesini talep etmediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, lehine çıkan mahkeme kararının ardından,

baꢀvuran, Đstanbul Đcra Dairesi’nde Belediye’nin ödemeyi yapması için iꢀlem

baꢀlatabileceğini ya da doğrudan Belediye’ye baꢀvurarak parasını talep edebileceğini ifade

¹Karar tarihinde, bu meblağ yaklaꢀık olarak 2,291 ABD Doları’na eꢀitti.

2

etmiꢀtir. Buna ek olarak, Hükümet, baꢀvuranın ödemeyi geciktiren Devlet görevlileri aleyhine

cezai iꢀlem baꢀlatma imkânının olduğunu ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuranın 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikâyetine iliꢀkin olarak,

Hükümet, baꢀvuranın, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi kapsamında faydalanabileceği

hukuk yolundan gerektiği üzere faydalanmadığını belirtmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın Yargıtay’dan karar düzeltme talebinde bulunduğunu ancak, bu

talebin 23 Mart 2001 tarihinde reddedildiğini gözlemler. Ayrıca, baꢀvurandan, kendi lehine

çıkmıꢀ mahkeme kararının uygulanması için Belediye’ye ayrı bir talepte bulunmasının

beklenemeyeceğini not eder.

Hükümet’in, baꢀvuranın kararın uygulanması için Đcra Dairesi’ne baꢀvurmamasına

iliꢀkin görüꢀüyle ilgili olarak, AĐHM, Kanioğlu ve Diğerleri – Türkiye davasında (no.

44766/98, 44771/98 ve 44772/98, 13 Mayıs 2004) benzer bir itirazı incelediğini ve bu hukuk

yolunun alacaklılara olumlu bir sonuç getiremeyeceği gerekçesiyle reddettiğini not eder.

Hükümet’in 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikâyete iliꢀkin itirazıyla

ilgili olarak, AĐHM, Aka – Türkiye davasında benzer bir ilk itirazı reddettiğini gözlemler (23

Eylül 1998). Bu davada farklı yaklaꢀım için hiçbir gerekçe görmemektedir.

Dolayısıyla, AĐHM Hükümet’in iç hukuk yollarıyla ilgili ilk itirazlarını reddeder.

2.Altı ay Kuralı

Hükümet ayrıca, baꢀvurunun altı ay kuralına uyulmamasından dolayı reddedilmesi

gerektiğini zira baꢀvuranın, en son yerel mahkeme karar tarihi olan 19 Aralık 2000’den sonra

altı ay içinde baꢀvurusunu yapmadığını belirtmiꢀtir.

AĐHM, bu davanın, hukuk mahkemeleri usulü ile ilgili olduğunu ve Türkiye’deki

karar düzeltme usulünün de genel olarak kabul edilmiꢀ olan uluslararası hukuk ilkeleri

çerçevesinde etkili bir iç hukuk yolu teꢀkil ettiğini tekrarlar (bkz. Molin Đnꢀaat – Türkiye, no.

23762/94, 7 Eylül 1995). Dolayısıyla, Yargıtay’ın karar tarihi, altı aylık süre limitinin

belirlenmesi için baꢀlangıç noktası olarak alınamaz (bkz. Latif Fuat Öztürk – Türkiye, no.

54673/00, 2 ꢁubat 2006). AĐHM, bu davada, altı ay kuralının, Yargıtay’ın baꢀvuranın karar

düzeltme talebini reddettiği tarih olan 23 Mart 2001’de iꢀlemeye baꢀladığını gözlemler.

Baꢀvuran, baꢀvurusunu 20 Temmuz 2001 tarihinde yaparak, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde

belirtilmiꢀ olan koꢀula uygun hareket etmiꢀtir. Dolayısıyla, Hükümet’in itirazının

reddedilmesi gereklidir.

B.Kabuledilebilirliğe iliꢀkin diğer gerekçeler

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında adil yargılanmadığını, zira Beyoğlu

Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, yasal faiz oranının iꢀlemeye baꢀladığı tarihi belirleyen

kararının keyfi olduğunu iddia etmiꢀtir.

AĐHM, görevinin, bir temyiz mahkemesi olarak veya kimi zaman da değinildiği gibi,

bir dördüncü derece mahkemesi olarak görev yapmak olmadığını not eder. Đçtihadına göre,

tanıkların güvenilirliğini ve davaya iliꢀkin hususlarla kanıtlar arasındaki bağlantıyı en iyi

değerlendirebilecek olan yerel mahkemelerdir (bkz. diğer içtihatlar arasında Vidal – Belçika,

3

22 Nisan 1992, Edwards – Đngiltere, 16 Aralık 1992). Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM,

bu ꢀikâyetin, AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri bağlamında temelsiz olduğundan

reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, aksi takdirde, baꢀvuranın ꢀikâyetlerinin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında

temelsiz olmadığını not eder. Ayrıca, herhangi baꢀka bir gerekçeden dolayı kabuledilmez

olmadıklarını da not eder. Dolayısıyla, kabuledilebilir ilan edilmeleri gereklidir.

II.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin iki ihlalinin olduğunu iddia etmiꢀtir.

Sözkonusu maddeye göre:

“Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar… konusunda karar verecek olan,

… bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun … olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

1.Mahkeme kararlarının uygulanmaması

Baꢀvuran, Belediye’nin yerel mahkemelerin kendisi aleyhine verdiği kararların yerine

getirilmediğini ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, bu ꢀikayetin esasları hakkında herhangi bir görüꢀ bildirmemiꢀtir.

AĐHM, bir Sözleꢀmeci Devlet’in iç hukuk sisteminin, nihai ve bağlayıcı bir yargı

kararının bir tarafın aleyhine olacak nitelikte kalmasına izin verdiği takdirde, AĐHS’nin 6 § 1.

maddesi ile teminat altına alınan mahkemeye eriꢀim hakkının, yüzeysel olacağını tekrarlar.

Dolayısıyla, herhangi bir mahkeme tarafından verilen bir kararın uygulanması, 6. maddenin

amaçları bağlamında “yargılama”nın bütünleyici bir parçası olarak görülmelidir (bkz.

diğerleri meyanında Hornsby – Yunanistan, 19 Mart 1997).

Bu davada, AĐHM, 16 Temmuz 1998 tarihinde, Beyoğlu Asliye Hukuk

Mahkemesi’nin, Belediye’ye, taꢀınmazının kamulaꢀtırılmasından dolayı baꢀvurana artırma

bedeli ve faiz ödemesi talimatını verdiğini gözlemler. Temyiz sürecini takiben, bu karar 23

Mart 2001 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir. Bu karar henüz uygulanmamıꢀtır. AĐHM, bu bağlamda,

Devlet’in AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ile bağlı olduğu kanısındadır (Scollo – Đtalya, 28 Eylül

1995; Tunç – Türkiye, no. 54040/00, 24 Mayıs 2005).

AĐHM, bu davada nihai yargı kararlarına uygun hareket etmek amacıyla gerekli

önlemleri almak için böylesine önemli bir süre gecikmekle, yetkililerin 6 § 1. madde

hükümlerinin faydalı etkilerinden yoksun kalınmasına sebep olduğunu tespit etmiꢀtir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2.Yargılama süresi

Hükümet, davanın karmaꢀık olduğunu ileri sürmüꢀtür. Mahkemenin dört ayrı bilirkiꢀi

görüꢀü istediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın, birkaç duruꢀmaya gelmeyerek yargılama

süresinin uzamasına olumsuz katkıda bulunduğunu ifade etmiꢀtir.

4

AĐHM, yargılama süresinin makul uzunluğunun, dava ꢀartları ıꢀığında ve AĐHM

içtihadında ortaya konulmuꢀ olan ölçütler ve özellikle davanın karmaꢀık yapısı ile baꢀvuran

ve ilgili makamların tutumlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini tekrarlar (bkz.

diğer içtihatların yanı sıra Richard ve Fransa, 22 Nisan 1998).

Bu davada, AĐHM, ele alınacak sürenin, baꢀvuranın Beyoğlu Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde dava açtığı tarih olan 18 Ocak 1994’te baꢀladığını not eder. Bu süre,

Yargıtay’ın baꢀvuranın karar düzeltme talebini reddettiği 23 Mart 2001 tarihinde sona

ermiꢀtir. Dolayısıyla, iki yargı kademesinde yedi yıl iki aydan fazla sürmüꢀtür, bu mercilerden

biri davayı iki defa incelemiꢀtir.

AĐHM, davanın özel bir karmaꢀıklığının bulunmadığını gözlemler. Ayrıca, yargılama

süresinin, yalnızca birkaç davaya katılmadığı için baꢀvurana yüklenemeyeceği kanısındadır.

Yetkililerin tutumuna gelince, AĐHM, yerel mahkemelerin yedi yıl iki ay boyunca üç

karar verdiğini not eder. Ayrıca, Belediye, ödenmesine hükmedilen meblağı ve ilgili faizi

baꢀvurana hala ödememiꢀtir.

Buna göre, AĐHM, yargılamanın “makul süre” içinde sonuçlandırılmadığını tespit

etmiꢀtir. Sonuç olarak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III.AĐHS’NĐN 1. NO’LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuran, bir yandan 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında taꢀınmazının

kamulaꢀtırılmasından sonra artırma bedeli üzerinden yetersiz faizi, diğer yandan da

yetkililerin bu meblağı ödememesini öne sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur. 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddesine göre:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini

isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen

koꢀullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun

bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak

kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının

ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları

hakka halel getirmez.”

Hükümet, baꢀvuranın argümanlarına itiraz etmiꢀtir. Baꢀvurana, taꢀınmazının

kamulaꢀtırılması üzerine yeterli tazminatın ödendiğini öne sürmüꢀtür.

AĐHM, taꢀınmazı kamulaꢀtırılan baꢀvurana, Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi

tarafından artırma bedeli ödenmesine karar verildiğini gözlemler. Bu kararın 23 Mart 2001

tarihinde kesinleꢀmesine rağmen, henüz hiçbir ödeme yapılmamıꢀtır.

AĐHM, geçmiꢀte benzer davalar incelediğini ve AĐHS’nin 1 nolu Protokolü’nün 1.

maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini not eder (bkz. Tunç – Türkiye, 24 Mayıs 2005; Kuzu

– Türkiye, 17 Ocak 2006; Bourdov – Rusya, no. 59498/00). AĐHM, bu davada farklı bir

sonuca varmak için hiçbir gerekçe görmemektedir.

5

Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, artırma bedeline iliꢀkin yetersiz faizle ilgili

ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısına varmıꢀtır.

Bu davada, 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

IV.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

Kamulaꢀtırılmıꢀ taꢀınmazının iddia edilen piyasa değerine dayanarak, baꢀvuran,

1,000,000 Dolar maddi tazminat talep etmiꢀtir. Ayrıca 100.000 Dolar manevi tazminat talep

etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın maddi tazminat talebinin abartılı ve kanıtlanmamıꢀ olduğunu

ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, AĐHM’nin bu davada bir ihlal tespit etmesi halinde, bunun,

baꢀvuranın maruz kaldığı her türlü manevi zarar için yeterli tazmin teꢀkil edeceğini

belirtmiꢀtir. Aka kararında kullanılan hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik

bilgileri dikkate alarak, AĐHM, baꢀvurana 59,000 Euro maddi tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir. Bu meblağ, baꢀvuranın bu davada ele alınan ödenmemiꢀ alacağının nihai olarak

hallini teꢀkil edecektir.

Manevi tazminatla ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuranın zararının yalnızca çeꢀitli ihlal

tespitleriyle yeterince tazmin edilemeyeceği kanısındadır. Dava ꢀartlarını dikkate alarak,

AĐHM, baꢀvurana bu baꢀlık altında 2,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B.Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, avukatının dava için 60 saatlik bir çalıꢀma yaptığını belirtmiꢀtir. Đstanbul

Barosu asgari ücret tarifesini temel alarak, avukatının ücretinin 12,600 Dolar olduğunu

hesaplamıꢀtır. Ayrıca, AĐHM’deki mahkeme masrafları için de 500 Dolar talep etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın talebinin tamamen temelden yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Elindeki belgeler temelinde ve eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme sonucunda,

AĐHM, baꢀvurana mahkeme masrafları için 1,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

6

C.Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1.Uzun yargılama, taꢀınmazın kamulaꢀtırılmasının ardından kararın uygulanmaması,

ödenmesine hükmedilen artırma bedeline iliꢀkin yetersiz faiz, yetkililerin bu meblağı

ödememesine iliꢀkin ꢀikayeti kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilmez

olduğuna;

2.Kararın uygulanmaması bağlamında AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3.Yargılamanın uzunluğu bağlamında AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4.AĐHS’nin 1 no’lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

5.(a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden yeni Türk

Lirası’na çevrilmek üzere aꢀağıdaki meblağları ödemesine:

(i)59,000 Euro (elli dokuz bin Euro) maddi tazminat;

(ii)2,000 Euro (iki bin Euro) manevi tazminat;

(iii)mahkeme masrafları için 1,000 Euro (bin Euro);

(iv)uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;

(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

6. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 12

Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLE

J.-P. COSTA

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

7