COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DĐKĐCĐ – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 18308/02)

KARAR

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 18308/02 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀları

Hasan Dikici ve Satike Dikici’nin (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 1

ꢁubat 2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đzmir Barosu

avukatlarından A. Bozdoğan tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

Baꢀvuranlar sırasıyla 1949 ve 1955 doğumlu olup Đzmir’de ikamet etmektedirler.

Hasan ve Satike Dikici’nin elektrik tesisatçısı olarak çalıꢀan oğulları Ercan Dikici, 3

Temmuz 1995 tarihinde bir iꢀ kazası geçirmiꢀ ve elektrik çarpması sonucu hayatını

kaybetmiꢀtir.

Aynı gün, Aliağa Cumhuriyet Savcısı olayla ilgili soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Aliağa

Cumhuriyet Savcısı, 17 Ağustos 1995 tarihinde, Aliağa Ceza Mahkemesi’nde, Ercan

Dikici’nin iꢀvereni ve kaza günü Dikici ile birlikte çalıꢀan bir baꢀka iꢀçinin de aralarında

bulunduğu üç kiꢀi aleyhinde ceza kovuꢀturması baꢀlatmıꢀtır. Bu kiꢀiler, Ceza Kanunu’nun

455. maddesi uyarınca taksirle adam öldürme suçuyla itham edilmiꢀlerdir. 4 Temmuz 1996

tarihinde, Aliağa Ceza Mahkemesi, sanıkları itham edildikleri suçlardan beraat ettirmiꢀtir. 12

Mayıs 1997 tarihinde, Yargıtay, Aliağa Ceza Mahkemesi’nin kararını bozmuꢀtur.

17 Aralık 1998 tarihinde, Aliağa Ceza Mahkemesi, Ercan Dikici ile birlikte çalıꢀan

diğer iꢀçi ile Dikici’nin iꢀverenini taksirle adam öldürme suçundan altı ay hapis cezasına

mahkum etmiꢀtir. Hapis cezası para cezasına çevrilmiꢀtir. 16 ꢁubat 2000’de, Yargıtay söz

konusu kararı onamıꢀtır.

Baꢀvuranlar, ceza kovuꢀturması derdest iken 20 Kasım 1995 tarihinde, Đzmir Đꢀ

Mahkemesi’nde oğullarının iꢀverenine tazminat davası açmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, maddi

tazminat olarak 50,000,000 Türk Lirası, manevi tazminat olarak 1,500,000,000 Türk Lirası

(yaklaꢀık 28,000 ABD Doları) talep etmiꢀlerdir.

Belirtilmeyen bir tarihte, Đzmir Đꢀ Mahkemesi ceza yargılaması sonuçlanıncaya kadar

tazminat davasını ertelemeye karar vermiꢀtir.

Ceza yargılaması sonuçlanınca Đzmir Đꢀ Mahkemesi önündeki yargılama yeniden

baꢀlamıꢀtır. Mahkeme, yeni bilirkiꢀi raporlarının hazırlanmasını talep etmiꢀ ve tanıkların

ifadesini dinlemiꢀtir. 24 Mayıs 2001 tarihinde, mahkeme, 3 Temmuz 1995 tarihinden itibaren

iꢀleyecek yasal faizi ile birlikte baꢀvuranlara 600,000,000 TL manevi tazminat ödenmesine

karar vermiꢀtir. Mahkeme, ayrıca, baꢀvuranların maddi açıdan hiçbir ꢀekilde ölen oğullarına

bağlı olmadıklarını belirterek maddi tazminat taleplerini reddetmiꢀtir.

5 Temmuz 2001 tarihinde, Yargıtay, manevi tazminat miktarının, 3 Temmuz 1995¹

tarihinden itibaren iꢀleyecek yasal faizi ile birlikte, 1,000,000,000 TL’ye (yaklaꢀık 790 ABD

¹3 Temmuz 1995 tarihinde, 1,000,000,000 TL 22,660 ABD Doları’na eꢀdeğerdir.

2

Doları) çıkarılması gerektiğine karar vermiꢀtir. Yargıtay, Đzmir Đꢀ Mahkemesi’nin kararını

bozmak için herhangi bir gerekçe bulunmaması nedeniyle, baꢀvuranların temyiz taleplerinin

geri kalan kısmını reddetmiꢀtir. Söz konusu karar, 22 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlara

tebliğ edilmiꢀtir. Aynı gün, davalı taraf baꢀvuranlara 2,677,533,000 TL (yaklaꢀık 1,850 ABD

Doları) ödemiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, ilk olarak, yerel mahkemelerin maddi tazminat taleplerini reddederek

delilleri değerlendirmedikleri ve iç hukuku doğru yorumlamadıkları konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀlar ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, ayrıca,

aynı hüküm uyarınca, tazminat davası süresinin makul süre ꢀartına uymadığını iddia

etmiꢀlerdir.

A. Hükümet’in ön itirazı

Hükümet, baꢀvurunun altı aylık sürenin dıꢀında yapıldığını iddia etmiꢀtir. Hükümet,

bu bakımdan, yerel mahkemelerce nihai kararın 5 Temmuz 2001 tarihinde verildiğini, ancak

baꢀvurunun 1 ꢁubat 2002 tarihinde yapıldığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, Yargıtay’ın nihai kararının 22 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlara tebliğ

edildiğini, dolayısıyla AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği ꢀekilde altı ay içerisinde

AĐHM’ye baꢀvuruda bulunulduğunu gözlemlemektedir.

B. Yargılamanın adilliği

Baꢀvuranlar, yerel mahkemelerin maddi tazminat taleplerini reddederek yanlıꢀ karar

verdikleri konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

AĐHM, görevinin, yerel mahkeme kararları için bir temyiz mahkemesi olarak veya

kimi zaman söylendiği gibi, bir dördüncü derece mahkemesi olarak hareket etmek olmadığını

hatırlatır. Đçtihadına göre, tanıkların güvenilirliğini ve davaya iliꢀkin hususlarla kanıtlar

arasındaki bağlantıyı en iyi yerel mahkemeler değerlendirebilir (Vidal/Belçika, 22 Nisan

1992, Edwards/Birleꢀik Krallık, 16 Aralık 1992).

AĐHM, söz konusu davada, yerel mahkeme kararlarının iç hukuka ve davanın özel

koꢀullarına dayanılarak verildiğini gözlemlemektedir. AĐHM, yerel mahkemelerin gerçekleri

saptarken veya iç hukuku yorumlarken keyfi veya makul olmayan bir ꢀekilde hareket ettikleri

sonucuna varmak için herhangi bir gerekçe görmemektedir. Bu nedenle, AĐHS’nin 6/1

maddesinin ihlali söz konusu değildir.

AĐHM, yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği

sonucuna varmıꢀtır.

C. Yargılamanın süresi

3

Baꢀvuranlar, tazminat davasının makul bir süre içerisinde tamamlanmadığı konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Baꢀvuranlar, ayrıca, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle, yerel

mahkeme tarafından ödenmesine hükmedilen tazminatın 1995-2001 yılları arasında enflasyon

nedeniyle oluꢀan değer kaybını kapsamadığını iddia etmiꢀlerdir.

Hükümet, iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, esasa iliꢀkin olarak, söz konusu yargılamanın 20 Kasım 1995 tarihinde

baꢀlayıp 5 Temmuz 2001 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, yargılama iki

aꢀamalı olarak beꢀ yıl yedi ay sürmüꢀtür.

AĐHM, yargılama süresinin uzun olup olmadığı konusunun dava koꢀulları ıꢀığında ve

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuran ile ilgili makamların tutumu ve baꢀvuran için neyin tehlikede

olduğu gibi ölçütler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Frydlender /

Fransa, no. 30979/96).

AĐHM, söz konusu davadakine benzer sorunlar içeren birçok davada sıklıkla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (Frydlender, yukarıda kaydedilen).

AĐHM, dava koꢀullarına dönerek, baꢀvuranların oğullarının iꢀvereni aleyhine açılan

ceza davası sonuçlanıncaya kadar Đzmir Đꢀ Mahkemesi’nin tazminat davasını ertelediğini

gözlemlemektedir. Ancak, Türk mevzuatına göre, ceza mahkemelerinin kararları hukuk

mahkemeleri açısından bağlayıcı değildir. Dava dosyasına göre, Đzmir Đꢀ Mahkemesi, ceza

davasının sona ermesinin ardından 2001 yılında konuya iliꢀkin bir bilirkiꢀi raporunun

hazırlanmasına hükmetmiꢀ ve Mart 2001’de hazırlanan söz konusu rapora dayanarak karara

varmıꢀtır. Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulunduran AĐHM, yerel mahkemenin

tazminat davasını beꢀ yıl erteleyerek, makul bir süre içerisinde davalara iliꢀkin karar verme

yükümlülüğünü yerine getirmediğine karar vermiꢀtir.

Yukarıdaki unsurları göz önünde bulunduran AĐHM, söz konusu davada yargılamanın

çok uzun sürdüğü ve makul süre ꢀartının yerine getirilmediği sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle,

AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 1 NO.LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle maddi zarara uğradıkları

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlar ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1.

maddesine dayandırmıꢀlardır. Baꢀvuranlara göre, yerel mahkemelerce uygulanan faiz oranı

1995-2001 yılları arasında enflasyonun yol açtığı değer kaybını karꢀılamamıꢀtır.

Hükümet, ilk olarak, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca davalı taraf

aleyhinde ek dava açmamıꢀ olmaları nedeniyle baꢀvuranların bu ꢀikayete iliꢀkin iç hukuk

yollarını tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Hükümet, diğer yandan, baꢀvuranların olay

tarihinden itibaren iꢀleyen faizi ile birlikte tazminat aldıkları gerekçesiyle mağdur olarak

görülemeyeceklerini iddia etmiꢀtir.

4

AĐHM, bu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayetle yakından iliꢀkili olması nedeniyle

aynı ꢀekilde kabuledilebilir nitelikte olduğunu kaydeder.

Ancak, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle tespit edilen AĐHS’nin 6/1 maddesinin

ihlalini göz önünde bulunduran AĐHM, söz konusu davada, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün

1. maddesinin ihlal edilip edilmediği konusunun ayrıca incelenmesine gerek olmadığı

kanaatindedir. AĐHM, yargılamanın uzun sürmesinin bir baꢀvuranın mülkiyet hakkı

üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalinin bir sonucu

olarak görülebileceğini ve söz konusu hüküm bağlamında adil tatmine karar verirken göz

önünde bulundurulabileceğini hatırlatır (Varipati / Yunanistan, no. 38459/97; Michailidou ve

Diğerleri / Yunanistan, no. 21091/07; Mianowicz / Almanya (no. 2), no.71972/01).

Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesi

uyarınca yapmıꢀ oldukları ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına karar verir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuranlar, maddi tazminat olarak 10,000 Euro talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,

sırasıyla 15,000 Euro ve 25,000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuꢀlardır. Baꢀvuranlar,

ayrıca, avukatlık ücret sözleꢀmesine dayanarak, avukatlık ücretleri için 2,000 Euro, yargılama

masraf ve giderleri için 500 Euro talep etmiꢀlerdir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, yerel mahkemeler önündeki yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin

6/1 maddesinin ihlal edildiği yönündeki tespitine atıfta bulunmuꢀtur. AĐHM, ayrıca,

yargılamanın sonunda yerel mahkemelerin, davanın açıldığı tarih ile karar tarihi arasında

geçen sürede enflasyon nedeniyle oluꢀan değer kaybını göz önünde bulundurmadan tazminat

miktarını belirlediğini kaydeder. Yerel mahkemelerin tazminat miktarına yasal faiz oranını

eklemiꢀ olmalarına rağmen, bu miktarın baꢀvuranların uğradığı maddi zararın tamamını

karꢀılamadığı açıktır. Bu bakımdan, AĐHM, Temmuz 1995’te 22,600 ABD Dolarına tekabül

eden 1,000,000,000 TL’lik miktarın Temmuz 2001’de 790 ABD Dolarına tekabül ettiğini ve

yargılama sonunda baꢀvuranlara Temmuz 1995’ten beri iꢀleyen faizi ile birlikte 1,850 ABD

Doları ödendiğini gözlemlemektedir. Bu nedenle, AĐHM, söz konusu davada yargılamanın

uzun sürmesi sonucu baꢀvuranların sıkıntı çektiklerine ve maddi zarara uğradıklarına karar

verir. Yukarıda anlatılanları göz önünde bulunduran AĐHM, hakkaniyete uygun olarak,

baꢀvuranlara maddi ve manevi tazminat olarak ortaklaꢀa 15,000 Euro ödenmesine karar verir.

AĐHM, yargılama masraf ve giderleri için, ilgili içtihadını göz önünde bulundurarak,

Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 850 Euro’luk miktar düꢀülmek üzere

baꢀvuranlara 1,000 Euro ödenmesine karar verir.

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

5

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikayetin kabulediledilemez, baꢀvurunun geri kalan

kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Baꢀvuranların AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesine iliꢀkin ꢀikayetlerinin

ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvuranlara, maddi ve manevi tazminat olarak ortaklaꢀa 15,000 Euro (on

beꢀ bin Euro), yargılama masraf ve giderleri için adli yardım olarak verilen 850 Euro

düꢀülmek üzere ortaklaꢀa 1,000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6