C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DENĐZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:71355/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 HAZĐRAN 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 71355/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaꢀı Hasan Deniz’in (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 2 Nisan

2001 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran, Đstanbul

Barosu avukatlarından I. Bilmez tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1974 doğumlu baꢀvuran Hasan Deniz, Paris’te ikamet etmektedir. Baꢀvuran, 18 Nisan

1999 tarihinden 9 Haziran 1999 tarihine kadar Özgür Bakıꢀ gazetesinin Yazı Đꢀleri

Müdürlüğü’nü yapmıꢀtır.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), 1 Haziran 1999 tarihinde Cumhuriyet

Baꢀsavcılığı, aynı gün 6. sayfada yayımlanan ve Fikret Baꢀkaya tarafından yazılan “Tarihi

dava mı?” baꢀlıklı makale nedeniyle gazetenin toplatılmasına karar vermiꢀtir.

Đstanbul DGM yedek hakimi aynı gün, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın ileri sürdüğü

gerekçelere dayanarak gazetenin toplatılmasına karar vermiꢀtir.

3 Ağustos 1999 tarihinde sunulan iddianameyle Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, 3713 sayılı

Kanunu’nun 8§§1, 2 ve in fine ve 6§2 ve in fine, 5680 sayılı Kanun’un ek 2§1 ve Türk Ceza

Kanunu’nun (TCK) 36. maddeleri uyarınca, baꢀvuranın mahkum edilmesini, sözkonusu

gazetenin feshini ve belirtilen malların müsaderesini isteyerek, baꢀvuran hakkında basın

yoluyla ayrımcılık propagandası yaptığı gerekçesiyle dava açmıꢀtır.

DGM, 13 Haziran 2000 tarihli kararla, 3713 sayılı Kanun’un 8§2 maddesi uyarınca

“Tarihi dava mı?” baꢀlıklı makaleyi yayımlaması nedeniyle ve ayrımcı propaganda yaptığı

gerekçesiyle baꢀvuranı altı ay hapis ve 912.060.000 TL [yaklaꢀık 1.553 Euro] ağır para

cezasına çarptırmıꢀtır.

DGM, TCK’nın 72. maddesi uyarınca cezaları birleꢀtirerek, baꢀvuranı 912.960.000 TL

[yaklaꢀık 1.555 Euro] para cezasına çarptırmıꢀtır.

Son olarak DGM, 5680 sayılı Kanuna ek 2§1 maddesi uyarınca gazetenin üç gün

süreyle yayımlanmasının yasaklanmasına karar vermiꢀtir.

Yargıtay 15 Ocak 2001 tarihli kararla temyize gidilen kararı onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Hükümet görüꢀ bildirmemektedir.

AĐHM, elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak baꢀvurunun esastan

incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. Ayrıca AĐHM baꢀka hiçbir kabul edilemezlik

gerekçesi tespit etmemektedir.

B. Esas Hakkında

Baꢀvuran, cezai mahkumiyet kararının düꢀünce ve ifade özgürlüğü hakkını ihlal

ettiğini savunmaktadır. Bu bağlamda ulusal makamların özellikle etnik azınlığa iliꢀkin fikir ve

haberlerin alınması ve verilmesi, yayımlanması ve açığa çıkarılması hakkını tanımadıklarını

ileri sürmektedir. Baꢀvuran AĐHS’nin 10. maddesini ileri sürmektedir.

AĐHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10§1 maddesinin güvence altına aldığı

baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluꢀturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu

olmadığını not etmektedir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10§2

maddesi bakımından, toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz

edilmemektedir (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye, no: 29590/96). AĐHM, bu değerlendirmeyi

benimsemiꢀtir. Buna karꢀın uyuꢀmazlık, bu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli”

olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.

AĐHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiꢀ

AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir ( Bkz. özellikle Ceylan-Türkiye, no:

23556/94, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, Đbrahim Aksoy, Karkın-Türkiye, no: 43928/98 ve

Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95).

AĐHM, içtihat kararları ıꢀığında mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, terörle

mücadeleye bağlı zorlukların haricinde sözkonusu durumu farklı bir sonuca ulaꢀtırabilecek ne

bir olay ne de bir argüman sunduğuna kanaat getirmektedir AĐHM, baꢀvuranın dava konusu

basın makalesinde kullanılan terimlere büyük önem verecektir. Bu bağlamda AĐHM, göreceği

davanın bulunduğu koꢀulları ve özellikle terörle mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde

bulundurmaktadır (Đbrahim Aksoy ve Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar).

Dava konusu makalede, Abdullah Öcalan davası vesilesiyle Kürt sorunu konusunda

yetkili makamların eleꢀtirisi yapılmaktadır.

AĐHM, DGM’nin dava konusu makalenin ayrımcı propaganda ifadelerini içerdiğine

kanaat getirdiğini belirtmektedir. Ancak AĐHM, yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan

ve baꢀvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı göstermek için yeterli olmayan

gerekçeleri incelemiꢀtir. (Bkz. Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94). AĐHM,

makalenin sert üsluptaki bazı bölümleri, Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizse de, ne

ꢀiddet kullanmaya, ne silahlı mücadeleye, ne de ayaklanmaya teꢀvik eder nitelikte olduğunu

ve AĐHM’nin gözünde, dikkate alınması gereken baꢀlıca unsur olan konuꢀmanın kin güden bir

konuꢀma olmadığını gözlemlemiꢀtir (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95,

ve Gerger-Türkiye, no:24919/94).

AĐHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların

niteliği ve ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu

belirtmektedir. Buna karꢀın AĐHM, DGM’nin baꢀvuranı ağır para cezasına çarptırdığını ve

gazetenin üç gün süreyle yayımlanmasını yasakladığını tespit etmektedir.

Bu durumda, baꢀvuran hakkında verilen mahkumiyet kararı hedeflenen amaçlarla

orantılı olmayıp, “demokratik toplumda gerekli” değildir. Dolayısıyla AĐHS’nin 10. maddesi

ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6§1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, kendisine adil

yargılanmayı sağlayacak “tarafsız ve bağımsız” bir mahkeme olmadığından ꢀikayetçi

olmaktadır. Baꢀvuran özellikle sadece Asliye Ceza ve Ağır Ceza Mahkemeleri’nin 5680 sayılı

Basın Kanunu alanına giren suçlar hakkında hüküm vermek için yetkili olduklarını

savunmaktadır. Baꢀvuran ayrıca, temyiz baꢀvurusu hakkında Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın

Yargıtay’a sunduğu yazılı tebliğnamesine cevap verme olasılığı bulunmadığından dolayı

Yargıtay önündeki yargılamanın hakkaniyete uygun olmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran AĐHS’nin 6§1 ve 3 –c maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliği Hakkında

1. DGM’nin Tarafsız ve Bağımsız Olması Hakkında

AĐHM, baꢀvuranın ꢀikayetlerini dile getirirken hiçbir açıklama getirmediğini ve

dolayısıyla bu yönde ileri sürülen argümanların tamamen dayanaktan yoksun olarak

göründüğünü not etmektedir.

Buradan, ꢀikayetin AĐHS’nin 35§3 ve 4 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.

2. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı Tebliğnamesinin Tebliğ Edilmemesi Hakkında

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olduğunu ve hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile ters düꢀmediği sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla ꢀikayetin kabuledilebilir olduğunu ilan etmek uygun olacaktır.

B. Esasa Dair

AĐHM, baꢀvuranın sunduğu ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce incelediğini ve

Cumhuriyet Baꢀsavcısı görüꢀlerinin niteliği ve yargılanan kiꢀinin yazılı olarak bunlara cevap

verme olanağının bulunmaması koꢀulları gözönüne alındığında, Yargıtay Cumhuriyet

Baꢀsavcısı tebliğnamesinin tebliğ edilmemesinden dolayı AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal

edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Bkz. Göç ve Abdullah Aydın (no:2)).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in mevcut durumda farklı bir sonuca

varılmasını sağlayacak ikna edici ne bir olay ne de bir argüman sunduğuna kanaat

getirmektedir.

Dolayısıyla bu durumda AĐHS’nin 6§1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 7, 9, 13, 14, 17 VE 18. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran, kendisinin yazmadığı ama izni alınarak yayımlanan makale nedeniyle

mahkum edildiğini iddia etmektedir. Baꢀvuran, hakkında verilen mahkumiyet kararına itiraz

etmek için iç hukuk yolunun bulunmamasından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, Kürt sorunu

hakkında haber yayınlamaktan mahkum edildiğini savunmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran,

AĐHS’nin 7, 9, 13 ve 14. maddelerinin (tek baꢀına yada 6, 9, 10 ve 13. maddelerle birlikte)

yanısıra 17 ve 18. maddelerini ileri sürmektedir.

AĐHM elinde bulunan unsurları gözönüne alarak ve dile getirilen iddiaları incelemeye

yetkili olduğu sürece bu ꢀikayetler konusunda hiçbir ihlal göstergesi tespit etmemektedir.

Buradan baꢀvurunun bu kısmının, AĐHS’nin 35§3 ve 4 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan

yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilemez ilan edilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuran, kendisine gönderilen 10 Mart 2005 tarihli mektupta 41. madde hükümlerine

dikkati çekilse de, AĐHS’nin 29§3 maddesinin uygulanması kararından sonra hiçbir adil

tazmin talebinde bulunmamıꢀtır. Dolayısıyla AĐHM, bu bakımdan herhangi bir ödemenin

yapılmasına gerek olmadığına kanaat getirmektedir (mutatis mutandis Willekens-Belçika, no:

50859/99).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin tebliğ edilmediğine ve ifade

özgürlüğünün ihlal edildiğine dair yapılan ꢀikayetlerin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 27 Haziran 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.