COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DEMĐR VE ĐPEK/TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 42138/07 ve 42143/07)

KARAR

STRAZBURG

26 Ocak 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan iki davanın (no. 42138/07 ve 42143/07)

nedeni T.C. vatandaꢀları (“baꢀvuranlar”) Mahmut Demir ve Mustafa Đpek’in, 11 Eylül 2007

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler

Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1974 ve 1970 doğumludur ve halen Diyarbakır’da tutuklu

bulundurulmaktadır.

19 Ocak 2000’de yasadıꢀı bir örgüt olan Hizbullah’a üye oldukları ꢀüphesiyle polis

tarafından gözaltına alınmıꢀlardır.

31 Ocak 2000’de Ankara 2 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi yargıcı, baꢀvuranların

yargılama öncesi tutuklu bulundurulmalarına karar vermiꢀtir.

24 Mayıs 2000’de Diyarbakır DGM Savcısı, eski Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi

uyarınca anayasal düzeni bozmaya teꢀebbüs etmekle suçladığı baꢀvuranlar aleyhinde bir

iddianame yayınlamıꢀtır.

10 Temmuz 2000’de Diyarbakır DGM Üçüncü Dairesi önünde ilk duruꢀma

düzenlenmiꢀtir.

30 Haziran 2004 tarihli gazetede yayımlanan 16 Haziran 2004 tarihli 5190 No’lu

Kanun’a göre, devlet güvenlik mahkemeleri kaldırılmıꢀtır. Baꢀvuranlar aleyhindeki dava,

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi Altıncı Dairesi’ne havale edilmiꢀtir.

Her duruꢀma sonunda, Diyarbakır DGM ve müteakiben Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi, resen ya da baꢀvuranların talepleri üzerine baꢀvuranların tutuklanmalarına karar

vermiꢀtir. Her defasında, itham edildikleri suçun niteliğini, suçu iꢀlemiꢀ olduklarına dair

kuvvetli bir ꢀüphenin mevcut olduğunu ve delillerin durumunu göz önüne alarak tutuklu

yargılanmalarının devamına karar vermiꢀlerdir.

Dava dosyasındaki bilgilere göre, yargılama halen Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi

Altıncı Dairesi önünde devam etmektedir ve baꢀvuranların halen tutuklu olarak

yargılanmaktadır.

HUKUK

Olayların ve hukuk kısmının benzer olmasını göz önüne alan AĐHM, baꢀvuruları

birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir.

I. AĐHS’NĐN 5/3, 6/1 VE 6/2 MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 5/3 maddesi uyarınca yargılanma öncesi tutukluluk sürelerinin

aꢀırı olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, AĐHS’nin 6/2 maddesi uyarınca tutuklu

yargılanmalarının uzun sürmesinin, masum varsayılma haklarını ihlal ettiğini belirtmiꢀlerdir.

Son olarak, AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak aleyhlerindeki cezai yargılamanın makul bir

süre içerisinde tamamlanmadığını iddia etmiꢀlerdir.

AĐHM baꢀvuranların AĐHS’nin 5/3 ve 6/2 maddeleri bağlamındaki ꢀikayetlerinin,

yalnızca 5/3. madde açısından incelenmesi gerektiği kanaatindedir (bkz. Güler/Türkiye

(karar), no. 14152/02, 28 Eylül 2006; Tamamboğa ve Gül/Türkiye, no. 1636/02, 26. paragraf,

29 Kasım 2007).

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet AĐHM’den AĐHS’nin 5/3 maddesine dayanılarak iç hukuk yollarının

tüketilmediği yönünde yapılan ꢀikayeti, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca reddetmesini

istemiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranların ne eski CMUK’un 298. ve 299. maddeleri uyarınca (1412

sayılı Kanun) ne de 1 Haziran 2005’te yürürlüğe giren yeni CMK’nın 104. maddesinin 2.

paragrafı uyarınca (5271 sayılı Kanun) tutuklu yargılanmalarının devamına itiraz ettiklerini

ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, Hükümet’in eski CMUK kapsamında sağlanan iç hukuk yolunun etkin

olmadığı hususundaki ön itirazını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu yineler (bkz., özellikle,

Koꢀti ve Diğerleri/Türkiye, no. 74321/01, paragraflar 19-24, 3 Mayıs 2007). AĐHM ayrıca

Hükümet tarafından yeni CMK kapsamında gösterilen iç hukuk yolunun, benzer ꢀekilde ꢁayık

ve Diğerleri kararında incelenmiꢀ ve ꢀimdiki ꢀartlara göre eksik bulunmuꢀ olduğunu

kaydeder. Hükümet’in, yeni CMK’nın 271/1. maddesinin öngördüğü çekiꢀmeli yargılamanın

uygulandığı iç hukuk davalarına örnek göstermemesini göz önüne alan AĐHM, mevcut davada

ꢁayık ve Diğerleri kararında vardığı sonuçtan farklı bir sonuca varmak için gerekçe

görmemektedir. Sonuç olarak AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder. Ayrıca, mevcut

baꢀvuruların kabuledilemez olduğu sonucu varmak için gerekçe bulunmadığını ve bu nedenle,

kabuledilebilir oldukları sonucuna varılması gerektiğini kaydeder.

B. Esas

Hükümet, özellikle davanın karmaꢀıklığı, suçların ciddiyeti, sanık sayısı ve organize

suçların da dahil olduğu davalarda delillerin toplanmasında karꢀılaꢀılan zorluklar göz önüne

alındığında, baꢀvuranların tutuklu yargılanma ve aleyhlerinde baꢀlatılan cezai takibat

sürelerinin makul olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM sözkonusu yargılamanın 19 Ocak 2000’de baꢀladığını ve halen ilk derece

mahkemesi önünde devam etmekte olduğunu kaydeder. Bu nedenle, tek aꢀamalı yargılamada

hemen hemen on yıl sürmüꢀtür. AĐHM ayrıca bu süre boyunca baꢀvuranların tutuklu olarak

yargılanmalarına devam edildiğini kaydeder.

AĐHM tutukluluğun ve ceza yargılamasının uzun sürdüğü davalarda sıklıkla AĐHS’nin

5/3 ve 6/1 maddelerinin ihlal edildiğini tespit etmektedir (bkz., örneğin, Dereci/Türkiye, no.

77845/01, 41. paragraf, 24 Mayıs 2005; Taciroğlu/Türkiye, no. 25324/02, 24. paragraf, 2

ꢁubat 2006; Çarkçı/Türkiye, no. 7940/05, 21. paragraf, 26 Haziran 2007; Hasan

Döner/Türkiye, no. 53546/99, 54. paragraf, 20 Kasım 2007; Uysal ve Osal/Türkiye, no.

1206/03, 33. paragraf, 13 Aralık 2007; Can ve Gümüꢀ/Türkiye, no. 16777/06 ve 2090/07, 21.

paragraf, 31 Mart 2009). Kendisine sunulan delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut

davalarda farklı sonuçlara varması için ikna edici delillerin ya da iddiaların öne sürülmediği

kanaatindedir. Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, baꢀvuranların tutuklanma

öncesi yargılanma ve aleyhlerinde baꢀlatılan cezai takibat sürelerinin, AĐHS’nin 5/3 ve 6/1

maddelerini ihlal edecek kadar aꢀırı olduğu sonucuna varmıꢀtır.

III. 41. MADDENĐN UYGULANMASI

A. Zararlar ve yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların her biri maddi tazminat olarak 40,000 Euro ve manevi tazminat olarak

40,000 Euro talep etmiꢀlerdir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM ileri sürülen maddi zarara iliꢀkin olarak, baꢀvuranların taleplerini destekleyen

deliller sunmadıklarını gözlemler; bu nedenle AĐHM, talepleri reddeder.

Ancak AĐHM baꢀvuranların, mevcut davada ihlal bulgusunun baꢀlı baꢀına yeterli

tazmini teꢀkil etmeyeceği bir manevi zarara uğramıꢀ olmaları gerektiği kanaatindedir.

Hakkaniyet temelinde, 41. madde uyarınca, baꢀvuranların her birine bu baꢀlık altında 15,600

Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar AĐHM önünde yapılan yargılamalarda yaptıkları masraf ve harcamalar

için tazminat talep etmemiꢀlerdir ve bu, AĐHM’nin resen incelemesi gereken bir konu değildir

(bkz. Tutar/Türkiye, no. 11798/03, 31. paragraf, 10 Ekim 2006).

AĐHM son olarak tarafların sundukları bilgilere göre, baꢀvuranların aleyhindeki cezai

takibatın devam etmekte olduğunu kaydeder. AĐHM, bu koꢀullar altında tespit ettiği ihlallerin

telafi edilmesi için en uygun yolun, adaletin en doğru ꢀekilde uygulanmasının gerekleri göz

önüne alınarak baꢀvuranlar aleyhinde baꢀlatılan cezai takibatın mümkün olan en kısa sürede

sona erdirilmesi olduğu kanısındadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana yüzde üç puanlık bir ekleme yapılarak belirlenmesi gerektiği kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuruları birleꢀtirmeye;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 5/3 ve 6/1 maddelerinin ihlal edildiğine;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Sorumlu

Devlet tarafından baꢀvuranların her birine 15,600 Euro (on beꢀ bin altı yüz Euro) manevi

tazminat ve buna ek olarak ödeme gününde uygulanabilecek her tür verginin ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 26 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.