COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

DAVUT ASLAN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 21283/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

26 Haziran 2007

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (21283/02) başvuru no Tu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı Davut Aslan’ın (başvuran) 28 Ocak 2002 tarihinde Avrupa İnsan Haklan

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi’ne

(Mahkeme) yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Adana Barosu avukatlarından Halis Yetkiner tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Yasadışı Hizbullah örgütüne yönelik düzenlenen bir operasyon çerçevesinde Gaziantep

Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’ne bağlı ekipler 6 Eylül 2001 tarihinde saat

6:30 sularında başvuranın evinde bir arama yapmışlardır. Başvuranın üzerinde bulunan sahte

kimlik dışında herhangi bir obje ya da doküman ele geçirilmemiştir. Başvuran, Emniyet

Müdürlüğü’ne götürülmeden önce doktor muayenesinden geçirilmesi için Gaziantep Devlet

Hastanesi’ne sevkedilmiştir. Düzenlenen tıbbi raporda başvuranın vücudunda herhangi bir

darp ya da yara izine rastlanmadığı belirtilmiştir.

Emniyet Müdürlüğü’nün talebi üzerine aynı gün Cumhuriyet Savcılığı başvuranın gözaltı

süresini 10 Eylül 2001 tarihinde kadar uzatmıştır.

Yine 6 Eylül günü başvuran mide rahatsızlığı şikayeti nedeniyle yeniden hastaneye

sevkedilmiştir. Akut gastrit tanısı koyan doktor, başvuranın tedavisi için ilaç yazmıştır.

7 Eylül 2001 tarihinde Hizbullah üyesi olduğunu kabul eden başvuran bu örgütle olan

bağlantısını ve örgüt bünyesindeki faaliyetlerini ayrıntısıyla anlattığı bir itirafnameyi

imzalamıştır.

7 Eylül 2001 günü başvuran, birincisinde kendi isteğiyle İkincisinde ise tıbbi rapor

düzenlenmesi maksadıyla olmak üzere iki defa hastaneye sevkedilmiştir. Düzenlenen tıbbi

raporda başvuranın vücudunda herhangi bir darp ya da yara izine rastlanmadığı belirtilmiştir.

Başvuranın hangi saatlerde hastaneye sevkedildiği hususunda bir bilgi yoktur.

10 Eylül 2001 tarihinde Emniyet Müdürlüğü üç gün ek gözaltı süresi talebiyle Savcılığa,

Savcılık ise Gaziantep Sulh Ceza Mahkemesine başvurmuştur. Sulh hakimi ek süre talebini

yerinde görerek başvuranın gözaltı süresini 13 Eylül 2001 tarihine kadar uzatmıştır.

Başvuran 13 Eylül 2001 tarihinde önce Savcılığa sonra da sulh hakimi karşısına çıkarılmıştır.

Başvuran polise verdiği ifadeyi büyük ölçüde teyit etmiştir. Başvuranın ifadesini dinleyen

hakim, tutuklu yargılamaya hükmetmiştir.

Savcılık 14 Eylül 2001 tarihinde konuyla ilgili yetkisizlik kararı vererek başvuranın dosyasını

Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne (‘DGM’) sevketmiştir.

DGM Savcısı 18 Ekim 2001 tarihli bir iddianameyle başvuranı, anayasal düzeni zorla

değiştirmeye yönelik her türlü teşebbüsü cezalandıran TCK’nın 146. maddesine muhalefet

etmekle suçlamıştır.

DGM önünde ilk duruşma 19 Ekim 2001 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Bu duruşmada usule

ilişkin meseleler görüşülmüştür.

13 Aralık tarihinde yapılan ikinci duruşmada ise esas hakimleri başvuranı dinlemişlerdir.

Hakkında yapılan suçlamaların tamamım inkar eden başvuran sözkonusu itirafnameyi işkence

altında imzaladığım ifade etmiştir.

Başvurunun yapıldığı tarihte dava halen DGM önünde devam etmekteydi.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 5 § 3 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, adli denetimin yapılmadığı aşırı gözaltı süresinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran

bu hususta AİHS’nin 5 § 3 maddesine atıfta bulunmaktadır.

A, Kabuledilebilirliğe dair

İçhukuktaki başvuru yollarının tüketilmediğini ifade eden Hükümet iki bakımdan itirazda

bulunmaktadır. Hükümet ilk olarak başvuranın CMUK’un 128 § 4 maddesi uyarınca serbest

bırakılma talebinde bulunabilme, ikinci olarak ise AİHM’ye yaptığı şikayetlerle ilgili olarak

466 sayılı kanun temelinde bir tazminat talep edebilme imkanının olduğunu ifade etmektedir.

AİHM, Öcalan - Türkiye (no: 46221/99, § 68) kararında, ilgili şahısların tutukluluğunun

(mevcut davada ise ilgilinin yakalanması ve gözaltına alınması ile gözaltı süresi sözkonusu

edilmektedir) yasaya uygunluğunu tespit maksadıyla CMUK’un 128 § 4 maddesi uyarınca

ulusal hakim tarafından gerçekleştirilen denetimin olayların meydana geldiği dönemde

AİHS’nin 5 § 4 maddesinin gereklerine uymadığı kanaatine vardığını hatırlatmaktadır.

Başvuranın yakalanmasının 2001 yılında (adıgeçen Öcalan davasında yakalanma olayı 1999

tarihinde vuku bulmuştur) vuku bulmuş olması yönünden bu dava Öcalan davasından farklılık

arz etmekteyse de, başvurana yöneltilen suçlamanın ağır olması ve gözaltı süresinin ulusal

mevzuata uygun olması ve bu noktada davaya bakan hakime yapılacak bir itirazın salıverme

kararıyla sonuçlanma ihtimalinin pek az olması gibi sebeplerle AİHM, daha önceki

kararından ayrılması için bir gerekçe görmemektedir (bkz, mutatis mutandis, Öcalan,

adıgeçen, § 70).

466 sayılı kanunda öngörülen tazmin yoluna ilişkin olarak ise AİHM yine adıgeçen Öcalan

davasında, gözaltının yasadışı olması durumunda mahkemenin serbest bırakma ya da

gözaltının iç hukuka uygun olması durumunda AİHS’nin bir ihlali için tazminata karar verme

yetkisinin olmadığı gerekçesiyle buna benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. Bu

hususta AİHM, mevcut davada başvuranın tartışmalı gözaltı halinin içhukuka uygun bir

biçimde cereyan ettiğini gözlemlemektedir. Bu itibarla Hükümet’in ön itirazı dayanaktan

yoksun olup kabul edilmeyecektir.

AİHM ayrıca başvurunun AİHS’nin 35 § 3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

ilan edilemeyeceğini tespit etmektedir. Öte taraftan AİHM başvurunun herhangi bir

kabuledilemezlik gerekçesiyle karşılaşmadığını tespit etmektedir. Bu nedenle başvuruyu

kabuledilebilir ilan etmek yerinde olacaktır.

B. Esasa dair

Başvuranın gözaltına alınması işleminin ulusal mevzuata uygun olduğunu ifade eden

Hükümet, başvuranın ciddi bir suç işlediğine dair kuşku duymak için makul nedenler

bulunduğu hususuna dikkat çekmektedir. Hükümet yetkili makamların önsoruşturmaya ilişkin

olarak beklenen özeni gösterdikleri kanaatindedir. Son olarak Hükümet, AİHM’den konuyla

ilgili yapılan yasal değişiklikleri, içhukukunu AİHM normlarıyla uyumlu hale getirme

yolunda iyi niyetinin bir göstergesi olarak değerlendirmesini rica etmektedir.

AİHM, terör suçlarıyla ilgili soruşturmaların yetkili makamları hiç kuşkusuz özel bir takım

sorunlarla karşı karşıya bıraktığı olgusunu geçmişte de müteaddit defalar kabul etmiştir

{Brogan ve diğerleri ~ Birleşik Krallık, 29 Kasım 1988 tarihli karar, § 61, Mıırray - Birleşik

Krallık, 29 Ekim 1994 tarihli kara, § 58, ve Aksoy - Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, §

78). Ancak bu durum yetkili makamların, ulusal mahkemelerin ve son aşamada AİHS

organlarının her türlü etkin denetiminden uzak bir biçimde terör suçu olduğunu ifade ettikleri

her seferinde şüphelileri istedikleri gibi gözaltına alabilecekleri anlamına gelmez {Sakık ve

diğerleri - Türkiye, 26 Kasım 1997, § 44).

Yukarıda dile getirilen ilkeler, örgütlü suçun sözkonusu olduğu mevcut davadaki gibi hallerde

a fortiori uygulanır. Bu hususta AİHM tartışmalı gözaltının başvuranın 6 Eylül 2001

tarihinde (saat 6:30 sularında) gözaltına alınmasıyla başlayıp 13 Eylül 2001 tarihinde son

bulduğunu tespit etmektedir. Bu itibarla toplam gözaltı süresi yedi günden biraz fazladır.

AİHM, adıgeçen Brogan ve diğerleri davasında, ilgilinin bir hakim karşısına çıkarılmaksızın

dört gün altı saat süresince gözaltında tutulmasının AİHS’nin 5 § 3 maddesinde belirlenmiş

zaman sınırını aştığına hükmettiğini hatırlatmaktadır.

Bu nedenle AİHM başvuranın bir hakim önüne çıkarılmaksızın yedi günden fazla bir süre

boyunca gözaltında tutulmasının zorunluluk arzettiğini kabul etmemektedir.

Bu itibarla AİHS’nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

22 Ocak 2007 tarihinde gönderilen mektupta AİHS’nin 41. maddesi bakımından yapılacak her

türlü adil tazmin talebinin esasa ilişkin görüşlerde belirtilmesi gerektiği hükmünü ifade eden

AİHM tüzüğünün 60. maddesine ilişkin olarak başvuranın dikkati çekilmiştir. Bu nedenle

yukarıda anılan mektupta belirtilen süreler içinde adil tazmine dair bir görüşün sunulmamış

olması sebebiyle AİHM, AİHS’nin 41. maddesi bakımından bir tazminata hükmedilmesine

yer olmadığı kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 5 § 3 maddesinin ihlal edildiğine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 26 Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.