COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

DEMİREL YE ATEŞ - TÜRKİYE (n°2)

(Başvuru no. 3 1080/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

29 Kasım 2007

îşbu karar AİHS'nin 44/2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle

ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 31080/02 no’lu davanın nedeni T.C,

vatandaşları Hıdır Ateş ve Hünkar Demirel’in (“başvuranlar”) Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne (“AİHM”) Ağustos 2002 tarihinde İnsan Haklarının ve Temel

1

Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“AİHS”) 34. maddesi uyarınca yapmış

oldukları başvurudur

Başvuranlar İstanbul Barosu avukatlarından Ö. Kılıç tarafından temsil edilmektedir.

AİHM, 29 Haziran 2006 tarihinde başvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AİHS’nin 29/3.

maddesini uygulayarak, başvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber incelemeye karar

vermiştir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1979 ve 1951 doğumlu olup, İstanbul’da ikamet etmektedirler. Hıdır

Ateş haftalık Yedinci Gündem gazetesinin genel yayın yönetmeni, Hünkar Demirel ise

sahibidir.

2001 yılının Ağustos ayında, gazetenin onuncu sayısında, yasadışı terör örgütü PKK’nin

liderlerinden Cemil Bayık ile yapılan bir röportajı içeren bir makale yayınlanmıştır.

Röportajın ilgili kısımları şöyledir:

“PKK’nm akan kanın durması ve barış sürecinin gelişmesi için 01.09.1998’de ilan ettiği tek taraflı

ateşkesin üzerinden 3 yıl geçti, PKK bu süreçten sonra barışın gelişmesi için silahlı güçlerini de Türkiye dışına

çekti, ancak Devlet demokratikleşme ve Kürt sorununu çözme noktasında bir adım atmadı.

…

Genel başkanımız Öcalan şahsında görülen dava Kürt halkının davasıdır. Dolayısıyla AİHM’de

yargılanmak isteyen sadece başbakanımız değil halkımızdır. İmralı’da hukuk çiğnenmiştir, bu bakımdan

Öcalan şahsında halkımıza verilen idam hükmü meşru değildir. Tüm bunlar bir arada düşünüldüğünde

demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğünü savunan Avrupa’nın bir mahkemesi olan AİHM’den

halkımızın beklentilerinin olması son derece doğaldır.

…”

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 10 Eylül 2001 tarihinde

başvuranlar hakkında bir iddianame sunmuştur. Cumhuriyet Savcısı röportajın yukarıda

anılan kısımlarına atıfta bulunarak, başvuranları, 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun

6. maddesinin 2. ve 4. fıkraları ile 5680 Sayılı Basın Kanunu’nun 2. maddesi çerçevesinde

yasadışı silahlı bir terör örgütünün beyanlarını yayınlamakla suçlamıştır.

Üç hakimden kurulu İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, 27 Aralık 2001 tarihinde

başvuranları suçlu bulmuş, Hıdır Ateş’i 2.034.900.000¹Türk Lirası (TL), Hünkar Demirel’i

____________________________________________________________________________________

1

Sözkonusu tarihte yaklaşık 1592 Euro’ya (EUR) karşılık gelmektedir.

1

ise 4.069.800.000²TL para cezasına mahkum etmiştir. İlk derece mahkemesi ayrıca gazetenin

on beş gün süreyle kapatılmasına karar vermiştir.

Başvuranlar itiraz etmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı belirlenemeyen bir tarihte

başvuranların itirazının esaslarına ilişkin yazılı görüşünü sunmuştur. Bu görüş başvuranlara

bildirilmemiştir.

Yargıtay, 21 Mayıs 2002 tarihinde, 27 Aralık 2001 tarihli kararı onamıştır.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Başkam, 24 Haziran 2002 tarihinde, nihai kararı

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiş, gazetenin

kapatılması kararının uygulanmasını talep etmiştir.

İki polis memuru, 15 Temmuz 2002 tarihinde, sözkonusu kararı Hıdıı* Ateş’e bildirerek

kapatma emrini uygulamıştır,

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, Cumhuriyet Savcısının Yargıtay’a sunduğu yazılı görüşe cevap verme

olanağı tanınmadığı için adil yargılanma haklarının ihlal edildiğinden şikayetçi olmuşlardır.

AİHS’nin 6/1. maddesine göre:

“Herkes ... kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan ... [bir] mahkeme tarafından

davasının ... hakkaniyete uygun ... olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.,.”

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHS’nin 35/ 3. maddesi çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AİHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını

tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledİlebilir niteliktedir.

B. Esas

AİHM, Göç - Türkiye kararında (36590/97) aynı mağduriyetin bulunduğunu ve AİHS’nin

6/1. maddesinin ihlal edildiğine karar verdiğini kaydeder. O kararda, AİHM, Cumhuriyet

Başsavcısının görüşlerinin niteliği ve başvurana cevaben yazılı görüş sunma olanağı

tanınmadığı göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın çekişmeli yargılanma hakkının ihlal

edildiğine karar vermiştir.

AİHM mevcut davayı incelemiş, belirtilen davada vardığı karardan sapmasını

gerektirecek özel koşullar tespit etmemiştir.

___________________________________________________________________________

2

Sözkonusu tarihte yaklaşık 3184 EUR’ya karşılık gelmektedir.

2

Dolayısıyla, Cumhuriyet Başsavcısının Yargıtay’a sunduğu görüşlerin başvuranlara

bildirilmemesi nedeniyle AİHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar,

mahkumiyetlerinin

ifade

özgürlüklerine

müdahalede

bulunduğundan

şikayetçi olmuşlardır. Bu bağlamda AİHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmuşlardır. İlgili

maddenin ilgili kısmı şöyledir:

"1. Herkes görüşlerini açıklama ve anlatını özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu

otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak ve vermek

özgürlüğünü de içerir...

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda ... toprak

bütünlüğünün veya kamu emniyetinin korunması... ve suç işlenmesinin önlenmesi... için yasayla öngörülen

bazı biçim koşullarına, sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”

Hükümet bu argümanlara itiraz etmiştir.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHS’nin 35/ 3. maddesi çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AİHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını

tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebiliı* niteliktedir.

B. Esas

Hükümet başvuranların ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin 10/2. maddede belirtilen

hükümler çerçevesinde yerinde olduğunu belirtmiştir.

AİHM, şikayetçi olunan mahkumiyet durumunun, başvuranların 10/1. madde tarafından

güvence altına alınmış ifade özgürlüklerine müdahale teşkil ettiği hususunda taraflar arasında

anlaşmazlık bulunmadığını kaydeder. Ayrıca bu müdahalenin yasayla öngörüldüğü, 10/2.

maddede belirtilen amaçlar doğrultusunda toprak bütünlüğü ve kamu düzeninin korunması

gibi hukuki bir amaç ya da amaçlar güttüğüne de itiraz edilmemektedir. AİHM buna

katılmaktadır. Mevcut davada mesele, müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup

olmadığıdır.

AİHM bu davada ele alman konulara benzer sorunların incelendiği bazı davaları

incelemiş, AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (bkz. Ceylan - Türkiye

[BD], 23556/94; Öztürk - Türkiye [BD], 22479/93; İbrahim Aksoy - Türkiye, 28635/95,

30171/96 ve 34535/97 ve Kızılyaprak-Türkiye, 27528/95).

AİHM mevcut davayı içtihadı ışığında incelemiş, Hükümet’in, farklı bir karara varmasını

sağlayacak bilgi ya da belge sunmadığı sonucuna varmıştır. AİHM makalenin içeriği ile

yayınlandığı bağlama özel dikkat vermiştir. Bu bağlamda, sunulan davanın zeminini, özellikle

de terörün önlenmesiyle ilişkili sorunları göz önünde bulundurmuştur (bkz. yukarıda anılan

İbrahim Aksoy; Incal - Türkiye).

AİHM, sözkonusu röportajda açıklanan Kürt sorunu, Abdullah Öcalan’m yargılanması ve

mahkumiyeti ile ilgili görüşlerin, Türkiye’nin izlediği siyasetin eleştirel bir değerlendirmesi

3

olduğunu gözlemler. Ancak ulusal mahkeme, dava konusu röportajın bir terör örgütünün

ayrılıkçı propagandasını içerdiği kanısına varmıştır. AİHM sözkonusu kararı incelemiştir.

Kararda, başvuranların ifade özgürlüğü haklarına müdahaleyi haklı göstermek için yeterli

neden verilmediği görülmüştür (bkz., mut at is mutandis, Sürek - Türkiye (no. 4) [BD],

24762/94). AİHM’ye göre, sözkonusu makale, bütün olarak bakıldığında, şiddete, silahlı

direnişe veyahut isyana teşvik etmemekte, dolayısıyla nefret uyandıran söylem teşkil

etmemektedir. İçtihadda belirlendiği üzere, bu durum tedbirin gerekliliğini değerlendirmede

temel unsurdur (karşıtı Sürek - Türkiye (no. 1), [BD], 26682/95 ve Gerger - Türkiye [BD],

24919/94).

Yukarıda belirtilen unsurlar göz önüne alındığında, AİHM, başvuranların mahkumiyetinin

güdülen amaçlarla orantısız olduğu, dolayısıyla “demokratik bir toplumda gerekli” olmadığı

sonucuna varır. Buna göre AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

III. İDDİA EDİLEN DİĞER AİHS İHLALLERİ

Başvuranlar ayrıca AİHS’nin 1., 6/1. (İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili olarak), 7., 13., 14., 17., 18. ve AİHS’ye Ek 1 No’lu

Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmuştur.

AİHM, dava dosyasında bu maddelerin ihlal edildiğine ilişkin hiçbir unsur bulamamıştır.

Başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu, AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

fıkralarıyla uyumlu olarak reddedilmesi gerektiği sonucuna varır.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuranlar, mahkumiyetlerinin profesyonel iş hayatlarındaki itibarlarını olumsuz yönde

etkilediğini iddia etmişlerdir. Bu nedenle Hıdır Ateş ve Hünkar Demirel, sırasıyla, maddi

tazminat olarak 3.000 Euro (EUR) ve 5.000 EUR, manevi tazminat olarak ise 2.000 EUR ve

3.000 EUR talep etmişlerdir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

Destekleyici herhangi bir kanıt bulunmaksızın, AİHM, başvuranların maddi tazminat

taleplerinin temelsiz olduğu kanısındadır. Buna göre bu talebi reddeder. Öte yandan, AİHM,

başvuranların davanın koşulları içerisinde belli ölçüde sıkıntı ve endişe yaşadıklarına kanaat

getirmiştir. Tarafsızlık esasıyla hareket ederek, AİHS’nin 41. maddesinin gerektirdiği üzere,

her birine 1.000’er EUR manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar ayrıca avukatlık masrafı için 3.250 EUR, AİHM önünde meydana gelen

yargılama giderleri için ise 400 EUR talep etmişlerdir. Taleplerine ilişkin olarak İstanbul

4

Barosu’nun tavsiye edilen en az ücret tarifesine dayanmışlar, avukatın davaları üzerinde

harcadığı zamanı - 25 saat - gösteren bir belge sunmuşlardır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

AİHM ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde

yargılama giderlerini başvurana geri ödeyebilir (bkz. Sawicka - Polonya, 37645/97). Bu

davada sahip olduğu bilgiler ve içtihadı ışığında, talep edilen yargılama giderleri için

başvuranlara ortaklaşa 1.000 EUR tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİYLE

1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının yazılı görüşünün bildirilmemesi ve başvuranların ifade

özgürlüğü hakkı ile ilgili şikayetlerin kabuledilebilir, başvurunun geri kalanının

kabudedilemez olduğuna’,

2. AİHS'nin 6/1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 10. Maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) AİHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından

başvuranlara aşağıdaki meblağların ödenmesine:

(i)

1.000 EUR (bin Euro) manevi tazminat;

(ii)

yargılama giderleri için ortaklaşa 1.000 Euro (bin Euro);

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren Ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Başvuranların adil tatmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMİŞTİR,

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 29 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Santiago QUESADA

Bostjan M. ZUPANCIC

Zabıt Katibi

Başkan

5