COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

D.B. – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 33526/08)

KARAR

STRAZBURG

13 Temmuz 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 33526/08 no’lu davanın nedeni, Đran vatandaꢀı

D.B.’nin (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 17 Temmuz 2008 tarihinde,

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Ankara Barosu

avukatlarından Barıꢀ Yıldız tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

1984 doğumlu olan baꢀvuran, baꢀvurunun yapıldığı tarihte Edirne Yabancı Kabul ve

Barındırma Merkezi’nde tutulmaktaydı.

A. Baꢀvuranın Türkiye’ye gelmesi ve geçici sığınma talebine iliꢀkin prosedür

Baꢀvuran, Đran Đꢀçi-Komünist Partisi ile Đran’daki Eꢀitlik ve Özgürlük Arayan Öğrenci

Hareketi’nin aktif bir üyesiydi. Baꢀvuran, ayrıca, bilinen bir öğrenci gazetesinin editör

kurulunda yer almaktaydı.

Baꢀvuranın ifadesine göre, 2007 yılındaki Öğrenci Günü’nde (Đran’daki üniversite

öğrencileri tarafından her yıl düzenlenmektedir) elliden fazla öğrenci yakalanarak

Tahran’daki Evin Cezaevi’nde hücre hapsine alınmıꢀtır. Baꢀvuranın mensup olduğu öğrenci

gazetesi editör kurulunun diğer üyeleri de yakalananlar arasında bulunmaktadır. Söz konusu

olayın akabinde daha fazla öğrenci yakalanarak cezaevine konmuꢀtur.

2008 yılının baꢀlarında, baꢀvuran, yasadıꢀı yollardan Türkiye’ye giriꢀ yapmıꢀtır.

5 Nisan 2008 tarihinde, baꢀvuran, yasadıꢀı yollardan Türkiye’den ayrılmak isterken

Türk güvenlik güçleri tarafından yakalanmıꢀ ve Edirne Yabancı Kabul ve Barındırma

Merkezi’ne yerleꢀtirilmiꢀtir.

Baꢀvuran, 22 Nisan 2008 tarihinde, Đçiꢀleri Bakanlığı’na baꢀvurarak geçici sığınma

talebinde bulunmuꢀtur.

24 Temmuz 2008 tarihinde, baꢀvuranın talebi reddedilmiꢀtir. Đçiꢀleri Bakanlığı

Müsteꢀar Yardımcılığı tarafından Edirne Valiliği’ne gönderilen yazıya göre, baꢀvuran, ulusal

güvenlik için tehlike oluꢀturduğu gerekçesiyle 22 Ağustos 2007 tarihinde Đran’a sınır dıꢀı

edilen P.P. isimli ꢀahıs ile aynı eylemlerde yer aldığını ifade etmiꢀtir. Đçiꢀleri Bakanlığı

Müsteꢀar Yardımcısı, baꢀvuranın talebinin aynı gerekçeyle reddedildiğini ve genel olarak

böyle kiꢀilere geçici sığınma izninin verilmemesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Đçiꢀleri Bakanlığı

Müsteꢀar Yardımcısı, ayrıca, Birleꢀmiꢀ Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin

(“BMMYK”) söz konusu olaylardan haberdar edilmemesini talep etmiꢀ ve ulusal güvenliğin

zarar görmemesi nedeniyle BMMYK’nin söz konusu bilgiye eriꢀimin kısıtlanması gerektiğini

belirtmiꢀtir. Müsteꢀar Yardımcısı, Edirne Valiliği’nden, baꢀvuran hakkında verilen kararın

2

kendisine tebliğ edilmesini ve söz konusu kararla ilgili olarak iki gün içinde itirazda

bulunabileceğinin bildirilmesini talep etmiꢀtir.

Aynı gün, geçici sığınma talebinin reddedildiğine dair karar baꢀvurana tebliğ edilmiꢀ

ve iki gün içerisinde itirazda bulunmaması halinde kendi ülkesine sınır dıꢀı edileceği

belirtilmiꢀtir.

Baꢀvuran, 25 Temmuz 2008 tarihinde bir dilekçe ile Edirne Valiliği’ne baꢀvurarak

geçici sığınma talebinin reddedilmesine hükmeden karara itiraz etmiꢀtir.

Aynı gün, baꢀvuran, bir çevirmen eꢀliğinde iki polis memuruna ifade vermiꢀtir.

Baꢀvuran, Đran Đꢀçi-Komünist Partisi ile Đran’daki Eꢀitlik ve Özgürlük Arayan Öğrenci

Hareketi’nin aktif bir üyesi olduğunu ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, söz konusu örgütlerce

düzenlenen çok sayıda gösteriye katıldığını ve elinde bu gösterilere ait dijital fotoğrafların

bulunduğunu kaydetmiꢀtir. Baꢀvuran, söz konusu örgütler adına düzenlenen etkinliklerde yer

alan arkadaꢀlarının yakalanarak cezaevine konmasının ardından Đran’dan ayrıldığını ifade

etmiꢀtir. Baꢀvuran, Türk makamlarından, Đran’daki eylemlerine iliꢀkin belge ve ayrıntılı bilgi

edinilmesi amacıyla BMMYK, avukatı ve bir sivil toplum kuruluꢀu olan Helsinki

Vatandaꢀları Meclisi ile iletiꢀime geçmelerini talep etmiꢀtir.

9 Eylül 2008 tarihinde, baꢀvuranın talebi Đçiꢀleri Bakanlığı tarafından reddedilmiꢀtir.

Resmi belgelere göre, Đçiꢀleri Bakanlığı, militan geçmiꢀini göz önünde bulundurarak,

baꢀvuranın ABD’ye götürülüp orada askeri eğitim alacağı ve Đran’ı hedef alan askeri

operasyonların bir parçası olacağına dair bir tehlikenin bulunduğu kanaatine varmıꢀtır.

4 Kasım 2008 tarihinde, BMMYK Ankara Ofisi görevlileri, Türk makamları

tarafından tutulduğu sırada baꢀvuran ile görüꢀme yapmıꢀtır. 20 Mart 2009 tarihinde, BMMYK

tarafından baꢀvurana mülteci statüsü tanınmıꢀtır.

B.

Baꢀvuranın Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’ne

Yerleꢀtirilmesi ve ilgili iꢀlemler

1. Baꢀvuranın ifadesi

Baꢀvuran, 9 - 21 Temmuz 2008 tarihleri arasında Edirne Yabancı Kabul ve

Barındırma Merkezi’ne yerleꢀtirilmesinin ardından, tutukluluğunu ve geçici sığınma talebinin

makamlarca reddedilmesini protesto etmek amacıyla açlık grevine baꢀlamıꢀtır. Baꢀvuran,

ayrıca, Edirne Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’nde hücre hapsinde tutulduğunu ve

intihara teꢀebbüs ettiğini iddia etmiꢀtir.

25 Temmuz 2008 tarihinde, baꢀvuran Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma

Merkezi’ne gönderilmiꢀtir. Baꢀvuran söz konusu merkezde de hücre hapsinin devam ettiğini

iddia etmiꢀtir.

21 Ekim 2008 tarihinde, Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’ni

ziyaretinin ve baꢀvuranla buluꢀmasının ardından, Barıꢀ Yıldız, baꢀvuranın tek baꢀına bir

hücrede tutulduğunu iddia ettiğini kaydetmiꢀtir. Avukat, daha sonra baꢀvuranın tutulduğu

hücrenin koꢀullarıyla ilgili olarak polis memurlarından birinden bilgi istemiꢀtir. Polis

memuru, hücre içerisinde bir tuvalet ve duꢀ bulunduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, avukata,

3

kendisine kötü muamelede bulunulmadığını ve psikolog veya psikiyatriste görünmesine gerek

olmadığını söylemiꢀtir.

3 Eylül 2008 tarihinde, Mazlum-Der, yaꢀam koꢀullarını gözlemlemek üzere Kırklareli

Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’ne ziyarette bulunmuꢀtur. Mazlum-Der’in raporuna

göre, yönetim tarafından dernek üyelerinin yabancı uyruklu kiꢀilerin tutulduğu yere

girmelerine ve baꢀvuranla görüꢀme yapmalarına izin verilmemiꢀtir. Görevliler, dernek

üyelerine, baꢀvurana eriꢀimin kısıtlanması yönünde Bakanlığın yazılı talimatının bulunduğunu

söylemiꢀlerdir. Ancak, görevliler, söz konusu belgeyi dernek üyelerine göstermek

istememiꢀlerdir. Mazlum-Der, merkezde kalan diğer kiꢀilerin baꢀvuranın uzun bir süreden

beri merkezde tutulduğunu bilmediklerini kaydetmiꢀtir. Daha sonra, söz konusu ꢀahıslar,

baꢀvuranın kendilerinden ayrı bir yerde tutulduğunu öğrenmiꢀlerdir. Rapora göre, yönetim,

ruhsal sorunlar yaꢀayan baꢀvuranın diğer hiçbir tutukluyla konuꢀmasına izin vermemiꢀtir.

Ayrıca, baꢀvuranın BMMYK temsilcileri ile görüꢀmesine de izin verilmemiꢀtir.

2.

Hükümet’in ifadesi

Hükümet, baꢀvuranın Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’nde

tutulduğunu ve söz konusu merkezin bir cezaevi olmadığını ileri sürmüꢀtür. Bu nedenle,

Hükümet, baꢀvuranın hücre cezasını çekebileceği herhangi bir hücre veya bölmenin

bulunmadığını, ayrıca bu yönde herhangi bir talimat verilmediği belirtmiꢀtir.

3.

Đdari yargılama

23 Nisan 2009 tarihinde, baꢀvuranın avukatı, Kırklareli Emniyet Müdürlüğü ile

Emniyet Genel Müdürlüğü Yabancılar ve Hudut Đltica Daire Baꢀkanlığı’na dilekçe yazmıꢀtır.

Baꢀvuranın avukatı, dilekçesinde, Đsveç Hükümeti’nin baꢀvuranı Đsveç mülteci kotası

kapsamında kabul ettiğini ve 27 Mayıs 2009 tarihi için Đsveç’e uçak biletinin ayırtıldığını

kaydetmiꢀtir. Avukat, idari makamlardan, Türkiye’den ayrılmasının kolaylaꢀtırılması

amacıyla baꢀvuranın serbest bırakılmasının sağlanmasını talep etmiꢀtir.

Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuranın avukatı, baꢀvuranın serbest bırakılması talebiyle

Ankara Đdare Mahkemesi’ne dava açmıꢀtır.

6 Mayıs 2009 tarihinde, Ankara Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın avukatının daha önce

idari makamlara baꢀvurduğunu ancak taleplerinin reddedildiğini gösteren belgeleri

dilekçesiyle birlikte göndermediği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiꢀtir. Mahkeme,

baꢀvuranın avukatından, söz konusu kararın içeriğine uygun olarak 30 gün içerisinde talebini

yenilemesini istemiꢀtir.

24 Haziran 2009 tarihinde, Ankara Bölge Đdare Mahkemesi, 6 Mayıs 2009 tarihli

kararı onamıꢀtır.

26 Haziran 2009 tarihinde, baꢀvuranın avukatı, Ankara Đdare Mahkemesi’ne yeniden

baꢀvurmuꢀtur.

21 Ağustos 2009 tarihinde, Ankara Đdare Mahkemesi, BMMYK’den baꢀvuranla ilgili

bilgi talep edilmesine karar vermiꢀtir. BMMYK ofisinden, özellikle, Đsveç Hükümeti’nin

baꢀvurana mülteci statüsü verilmesine dair kararını gösteren belgeler, AĐHM’nin ihtiyati

tedbir kararına iliꢀkin belgeler ve dava dosyasının bir kopyası talep edilmiꢀtir.

4

19 Kasım 2009 tarihinde, Ankara Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın Kırklareli Yabancı

Kabul ve Barındırma Merkezi’nden serbest bırakılmasına hükmetmiꢀtir. Mahkeme, kararında,

BMMYK tarafından baꢀvurana mülteci statüsü tanınmasını ve Đsveç Hükümeti’nin baꢀvuranı

mülteci kotası kapsamında kabul etmesini göz önünde bulundurmuꢀtur. Dolayısıyla,

mahkeme, Đsveç’e gönderilmesi amacıyla baꢀvuranın serbest bırakılmasına hükmetmiꢀtir.

Hükümet, 23 Aralık 2009 tarihli yazı ile baꢀvuranın 24 Kasım 2009 tarihinde kaçtığını

AĐHM’ye bildirmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın banka havalesi alması için götürüldüğü

Kırklareli Emniyet Müdürlüğü’nden kaçtığını ifade etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın kaçmasının

ardından Kırklareli polisi tarafından çıkarılan yakalama emrine rağmen, baꢀvuranın

yakalanmadığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranın avukatı, Ankara Đdare Mahkemesi’nin 19 Kasım 2009 tarihli kararı

uyarınca, kendisinin ve BMMYK’nin talebi üzerine, baꢀvuranın Kırklareli Yabancı Kabul ve

Barındırma Merkezi’nden serbest bırakılmak için polise teslim olduğunu 12 Ocak 2010 tarihli

yazıyla AĐHM’ye bildirmiꢀtir.

3 ꢁubat 2009 tarihinde, Hükümet ile baꢀvuranın avukatı, baꢀvuranın 26 Ocak 2010

tarihinde Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’nden serbest bırakıldığını

AĐHM’ye bildirmiꢀtir. Hükümet, ayrıca, baꢀvurana, Đsveç’e gidene kadar beꢀ ay süreyle

oturma izni verildiğini kaydetmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı, baꢀvuran için 4 Mart 2010 tarihine

Đsveç’e uçak bileti ayırtıldığını kaydetmiꢀtir.

9 ve 15 Mart 2010 tarihlerinde, baꢀvuranın avukatı ile Hükümet, baꢀvuranın 4 Mart

2010 tarihinde Türkiye’den ayrılarak kendisine mülteci statüsü tanıyan Đsveç’e gittiğini

AĐHM’ye bildirmiꢀtir.

HUKUK

I.

BAꢁVURANIN SINIRDIꢁIYLA TEHDĐT EDĐLMESĐNE ĐLĐꢁKĐN

OLARAK AĐHS’NĐN 2., 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, Đran'a sınır dıꢀı edilmesi halinde kötü muamele veya ölüm tehlikesiyle karꢀı

karꢀıya kalacağı gerekçesiyle AĐHS’nin 2. ve 3. maddelerinin ihlal edildiği konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca, Đran'a sınır dıꢀı edilmesi ile ilgili karara itiraz

edebileceği etkili bir iç hukuk yolunun bulunmadığı ve sığınma talebinde bulunamadığı

gerekçesiyle AĐHS'nin 13. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, baꢀvuranın iddialarına itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının, baꢀvuranın Türkiye’den Đran’a sınır dıꢀı edilmesi

ihtimaliyle iliꢀkili olduğunu gözlemlemektedir. AĐHM, ayrıca, Türk Hükümeti’nin,

baꢀvuranın Đran’a gönderilmesiyle ilgili olarak AĐHM tarafından verilen ihtiyati tedbir

kararına uyduğunu ve sınır dıꢀı iꢀlemlerini durdurduğunu gözlemlemektedir. Ayrıca, baꢀvuran

serbest bırakılmıꢀ ve kendisine Đsveç’e gidene kadar beꢀ ay süreyle oturma izni verilmiꢀtir.

Son olarak, 4 Mart 2010 tarihinde, baꢀvuran Türkiye’den ayrılarak Đsveç’e gitmiꢀtir. Bu

koꢀullar altında, AĐHM, AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca, baꢀvuranın AĐHS’nin 2., 3. ve 13.

maddelerinin ihlallerinden mağdur olduğunu iddia edemeyeceği kanaatindedir (mutatis

5

mutandis, Mohammedi / Türkiye, no. 3373/06; Ayashi / Türkiye, no. 3083/07; Ranjbar ve

Diğerleri / Türkiye, no. 37040/07).

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca tamamen asılsız olduğu

gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmı kabuledilemez niteliktedir.

II.

AĐHS’NĐN 3. VE 5. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, Edirne ve Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezlerinde

tutulmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal edildiğini ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuran, aynı madde uyarınca, özgürlüğünden mahrum bırakılmasının yasallığını

sorgulayabileceği herhangi bir hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Baꢀvuran, son olarak, hem Edirne hem de Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma

Merkezlerinde hücre hapsinde tutulduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, söz konusu

ꢀikayetini AĐHS’nin 3. maddesine dayandırmıꢀtır.

A. AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal edildiği iddiası

1. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esas

(a) AĐHS’nin 5/1 maddesinin ihlal edildiği iddiası

Hükümet, baꢀvuranın Edirne ve Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma

Merkezlerinde tutuklu bulundurulmadığını, 5683 No.lu Kanun’un 17. maddesi ile 1994 Đltica

Yönetmeliği’nin 5(d) maddesi uyarınca söz konusu merkezlerde barındırıldığını ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuranın adı geçen merkezlere yerleꢀtirilme nedeni, geçici sığınma taleplerinin

değerlendirilmesi yapılana kadar yabancıların makamlar tarafından gözetim altında tutulmak

istenmesidir.

Baꢀvuran, gerçekten alıkonduğunu ve tutukluluğunun iç hukukta herhangi bir yasal

dayanağının bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, aynı ꢀikayeti Abdolkhani ve Karimnia davasında incelediğini hatırlatır. AĐHM,

Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’ne yerleꢀtirilmeleri sonucu baꢀvuranların

özgürlüklerinden mahrum bırakıldıkları kanaatine varmıꢀtır. AĐHM, sınır dıꢀı amacıyla

tutukluluk kararı verme ve tutukluluk süresini uzatma ve böyle bir tutukluluk için süre

koymaya iliꢀkin usulü belirleyen açık yasal hükümlerin yokluğunda, baꢀvuranların maruz

kaldığı özgürlükten yoksun bırakmanın, AĐHS’nin 5. maddesi uyarınca “yasaya uygun”

olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, söz konusu dava koꢀullarının adı geçen Abdolkhani ve Karimnia davasındaki

koꢀullarla neredeyse aynı olduğunu gözlemlemektedir. Ayrıca, AĐHM’ye göre, Hükümet,

baꢀvuranın Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezi’nden kaçtığını bildirdiğinde,

dolaylı olarak baꢀvuranın özgürlüğünden mahrum bırakıldığını kabul etmiꢀtir. Bu nedenle,

6

AĐHM, söz konusu davada, Abdolkhani ve Karimnia kararında yapmıꢀ olduğu tespitlerden

ayrılmasını gerektirecek herhangi bir koꢀul bulunmadığı sonucuna varır. Dolayısıyla,

AĐHS’nin 5/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

(b)

AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği iddiası

Hükümet, kiꢀilerin yabancı kabul ve barındırma merkezlerine yerleꢀtirilmesine dair

verilen kararlara karꢀı idare mahkemelerine baꢀvurmanın, AĐHS’nin 5/4 maddesi uyarınca

etkili bir hukuk yolu olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran, ilk olarak, geçerli kimlik belgeleri olmadan avukat tutamadığı için idare

mahkemelerine baꢀvuramadığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, sonraki ifadelerinde, noter onaylı

bir vekaletname ile avukatına yetki verdiğini ifade etmiꢀtir. Böylece, baꢀvuranın avukatı

Ankara Đdare Mahkemesi’ne baꢀvurarak baꢀvuranın serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran, Eylül 2009’da verdiği ifadesinde, söz konusu yargılamanın yeterince hızlı

yürütülmediğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranın avukatının 26 Haziran 2009 tarihinde Ankara Đdare Mahkemesi’ne

baꢀvurarak, Đçiꢀleri Bakanlığı’nın müvekkilinin serbest bırakılmamasına hükmeden kararının

iptalini ve yargılama sonlandırılıncaya kadar söz konusu kararla ilgili olarak yürütmenin

durdurulmasını talep ettiğini gözlemlemektedir. Đlk derece mahkemesi, 21 Ağustos 2009

tarihinde, baꢀvuranın talebinin değerlendirilebilmesi amacıyla BMMYK’den bilgi talebinde

bulunmuꢀtur. Đlk derece mahkemesi, 19 Kasım 2009 tarihinde, baꢀvuru tarihinden yaklaꢀık

beꢀ ay sonra, baꢀvuranın serbest bırakılmasına hükmetmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 5/1 maddesi uyarınca, Türkiye’de sınır dıꢀı edilene kadar tutuklu

bulundurma prosedürünü düzenleyen yasal hükümler bulunmadığına dair tespitlerine atıfta

bulunmaktadır. Söz konusu yargılamada herhangi bir karmaꢀık sorun ortaya konmamıꢀtır.

AĐHM, baꢀvuranın tutukluluğu için yeterli yasal dayanak bulunmadığını gözlemlemek

açısından Ankara Đdare Mahkemesi’nin AĐHM’ye göre daha iyi bir konumda olduğu

kanaatindedir. Ancak, Ankara Đdare Mahkemesi, söz konusu sorunu incelememiꢀtir. 26

Haziran 2009 ile 19 Kasım 2009 tarihleri arasında geçen süreyi göz önünde bulunduran

AĐHM, söz konusu davadaki yargısal denetimin, baꢀvuranın dilekçesi için “ivedi” bir cevap

olarak görülemeyeceği sonucuna varmıꢀtır (Khudyakova / Rusya, no. 13476/04; Kadem /

Malta, no. 55263/00).

Dolayısıyla, AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesi uyarınca, Türk hukuk sisteminin,

baꢀvuranın tutukluluğunun yasaya uygunluğu konusunda ivedi olarak yargısal denetime

baꢀvurabilmesini sağlayacak bir hukuk yolu sunmadığı sonucuna varmıꢀtır (S.D. / Yunanistan,

no. 53541/07; Abdolkhani ve Karimnia).

Buna göre, AĐHS’nin 5/4 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği iddiası

Hükümet, Edirne veya Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezlerinde

baꢀvuranın tek baꢀına tutulabileceği herhangi bir hücre veya bölme bulunmadığını ileri

sürerek, baꢀvuranın hücre hapsinde tutulduğu iddiasına itiraz etmiꢀtir. Hükümet, ayrıca,

baꢀvuranın bu iddia ile ulusal makamlara baꢀvurabileceğini ve de baꢀvurması gerektiğini ileri

7

sürmüꢀtür. Bu nedenle, Hükümet, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca, baꢀvuranın iç hukuk

yollarını tüketmediğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, ilk olarak, baꢀvuranın tek baꢀına ayrı bir yerde tutulduğu iddiasının taraflar

arasında ihtilaflı olduğunu kaydeder. AĐHM, bu bağlamda, baꢀvuranın Mazlum-Der

aracılığıyla bir rapor sunduğunu ve bu rapora göre Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma

Merkezi’nde tutulan diğer kiꢀilerin baꢀvuranın ayrı bir yerde kaldığına tanık olduklarını

gözlemlemektedir. Ancak, baꢀvuran, ayrı bir odada tutulduğu iddiasının inanılırlığının AĐHM

tarafından değerlendirilebilmesi için fiziksel koꢀullarla ilgili olarak ayrıntılı bilgi vermemiꢀtir.

Baꢀvuran, ayrıca, 21 Ekim 2008 tarihli görüꢀmelerinde avukatı Barıꢀ Yıldız’a psikolog veya

psikiyatriste görünmesine gerek olmadığını söylemiꢀ, dolayısıyla hücre hapsinin ruhsal

durumu üzerindeki olumsuz etkisiyle ilgili olarak iddialarını desteklememiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki iddialarıyla ilgili olarak, Hükümet’in de anlamlı

ifadelerde bulunmadığını tespit etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın iç hukuk yollarını

tüketmediğini iddia etmiꢀ, ancak mevcut iç hukuk yollarından ve baꢀvuranın ꢀikayetine iliꢀkin

ne gibi bir çözüm sunulacağından bahsetmemiꢀtir. Hükümet, ꢀikayetin esasıyla ilgili olarak,

yalnızca, yabancı kabul ve barındırma merkezlerinin cezaevi olmadıklarını ve hücre

odalarının bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, baꢀvuranın alıkonma ꢀekliyle ilgili

olarak herhangi bir ayrıntı vermemiꢀtir.

Bununla birlikte, AĐHS’nin 5/1 maddesi uyarınca baꢀvuranın söz konusu merkezlerde

alıkonmasının kanuna aykırı olduğu yönündeki tespitini göz önünde bulunduran AĐHM,

AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca hücre hapsi konusunu etkili bir biçimde incelemesini

sağlayacak detaylara yer verilmemesine rağmen, söz konusu tutuklulukla ilgili temel hukuki

sorunun belirlendiği kanaatindedir. Dolayısıyla, AĐHM, Hükümet’in ön itirazının

incelenmesine veya baꢀvuranın söz konusu merkezlerde gerçekten hücre hapsinde tutulup

tutulmadığının belirlenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.

AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının kabuledilebilir olduğu kanaatindedir. Bununla

birlikte, yukarıda anlatılanları göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki

iddialarıyla ilgili olarak ayrıca karar vermesine gerek olmadığı sonucuna varır.

IV. AĐHS’NĐN 34. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Türkiye’nin AĐHS’nin 34. maddesinde öngörülen yükümlülüğünü yerine getirip

getirmediği sorusunu ortaya koyan AĐHM, baꢀvurunun Savunmacı Hükümet’e bildirildiği 8

Ekim 2008 tarihinde bu sorunun taraflara sunulduğunu belirtir.

A. Tarafların ifadeleri

Baꢀvuran, AĐHM Đçtüzüğü’nün 39. maddesi uyarınca Daire Baꢀkanı tarafından verilen

ihtiyati tedbir kararına rağmen, Edirne ve Kırklareli Yabancı Kabul ve Barındırma

Merkezlerinde tutulduğu sırada avukatla görüꢀmesine izin verilmediğini ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran, kiꢀisel baꢀvuru hakkının kısıtlandığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet, 16 Ekim 2008 tarihinde, Đçiꢀleri Bakanlığı’nın Kırklareli Valiliği’nden

baꢀvuranın avukatı ile görüꢀmesine izin verilmesini talep ettiğini ileri sürmüꢀtür. Hükümet,

ayrıca, 4 Kasım 2008 tarihinde, BMMYK ofisinin baꢀvuran ile görüꢀmesine izin verildiğini

kaydetmiꢀtir. Hükümet, yabancı kabul ve barındırma merkezlerinde tutulan kiꢀilerin kendi

8

avukatlarıyla veya baro tarafından görevlendirilen avukatlarla görüꢀmelerini engelleyen

herhangi bir kısıtlama bulunmadığını belirtmiꢀtir.

B.

AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, ilk olarak, AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca baꢀvuranın AĐHM’ye eriꢀim

hakkının hiçbir ꢀekilde engellenmemesi ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 39. maddesinde değinilen

ihtiyati tedbir kararına uyulmamasının sonuçları ile ilgili olarak daha önce yapmıꢀ olduğu

tespitleri hatırlatır (Mamatkulov ve Askarov / Türkiye, no. 46827/99; Shamayev ve Diğerleri /

Gürcistan ve Rusya, no. 36378/02; Paladi / Moldova, no. 39806/05; Grori / Arnavutluk, no.

25336/04; Cebotari / Moldova, no. 35615/06). AĐHM, yukarıda bahsi geçen içtihadı uyarınca,

Savunmacı Hükümet’in 34. madde bağlamındaki yükümlülüklerini yerine getirip

getirmediğini inceleyecektir.

AĐHM, baꢀvuranın avukatının, Edirne ve Kırklareli Barolarından iki avukata, AĐHM

tarafından talep edilen vekaletnameyi almaları için baꢀvuranla görüꢀmeleri talimatını

verdiğini ve bu avukatların 21 Temmuz ve 5 Eylül 2008 tarihlerinde Edirne ve Kırklareli

Yabancı Kabul ve Barındırma Merkezlerinde baꢀvuranı görmek istediklerini, ancak yönetim

tarafından kendilerine izin verilmediğini gözlemlemektedir. AĐHM, ayrıca, AĐHM

Đçtüzüğü’nün 39. maddesi uyarınca ihtiyati tedbir kararının verilmesinin ardından, ikinci bir

giriꢀimde bulunulduğunu gözlemlemektedir. Hükümet, AĐHM’nin belirlediği sürenin

bitiminden on üç gün sonra, baꢀvuranın avukatıyla görüꢀmesine izin vermeleri için yetkili

makamlara talimat verildiğini AĐHM’ye bildirmiꢀtir. 21 Ekim 2008 tarihinde, süre bitiminden

on sekiz gün sonra, baꢀvuran avukatıyla görüꢀebilmiꢀ ve avukatına AĐHM önündeki

yargılama sırasında kendisini temsil etme yetkisi veren belgeyi imzalayabilmiꢀtir. AĐHM,

Hükümet’in, AĐHM Đçtüzüğü’nün 39. maddesinde öngörülen ihtiyati tedbir kararına uymadığı

sonucuna varır.

Ayrıca, Hükümet’in öngörülen süre içerisinde ihtiyati tedbir kararına uymasını

engelleyici nedenlerin bulunup bulunmadığı hususunun AĐHM tarafından belirlenmesi

gerekir. Bu bağlamda, AĐHM, uygulamada baꢀvuranın avukatıyla görüꢀmesini engelleyen

herhangi bir kısıtlama olmadığı ve 5 Eylül 2008 tarihinde Barıꢀ Yıldız’la görüꢀme için yapılan

ikinci giriꢀimin, Barıꢀ Yıldız’ın baꢀvuranın avukatı olduğunu kanıtlayan noter onaylı

vekaletnameyi ibraz etmemesi nedeniyle gerçekleꢀemediği yönünde Hükümet’in yapmıꢀ

olduğu ifadeleri kaydeder. AĐHM, avukatın baꢀvuranla görüꢀmesi için gerekli vekaletnameye

sahip olmaması nedeniyle baꢀvuranın AĐHM tarafından talep edilen vekaletname için

avukatıyla görüꢀemediğini, dolayısıyla Hükümet tarafından ortaya konan iddiayı kabul

edemeyeceğini belirtir. AĐHM, baꢀvuranın vekaletnameyi imzalayamamasına ve Đran’da karꢀı

karꢀıya kalacağı tehlikelerle ilgili olarak ayrıntılı bilgi verememesine sebep olan baꢀlangıçtaki

idari engel nedeniyle baꢀvurunun riske atıldığı kanaatindedir. Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvuranın

AĐHM önünde etkili bir ꢀekilde temsil edilmesinin ciddi biçimde engellendiği sonucuna varır.

AĐHM’ye göre, baꢀvuranın sonradan avukatıyla görüꢀmesi, vekaletnameyi imzalaması ve

Đran’daki durumuyla ilgili bilgi vermesi, makamların belirtilen süre içerisinde harekete

geçmemeleri nedeniyle Savunmacı Hükümet’in AĐHS’nin 34. maddesi bağlamındaki

yükümlülüklerini yerine getirmediği gerçeğini değiꢀtirmez.

Buna göre, AĐHS’nin 34. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

9

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, 3,200 Euro maddi tazminat, 20,000 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmuꢀtur.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı

bulunmadığını kaydeden AĐHM, söz konusu talebi reddeder. Bununla birlikte, AĐHM,

baꢀvuranın tek baꢀına tespit edilen ihlalle telafi edilemeyecek düzeyde manevi zarar görmüꢀ

olabileceği kanaatindedir. Tespit edilen ihlallerin ağırlığını göz önünde bulunduran AĐHM,

adil temellere dayanarak, baꢀvurana 11,000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderleri karꢀılığında 3,500

Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, Đstanbul Barolar Birliği’nin ücret cetveline atıfta bulunarak

avukatlık ücreti karꢀılığında 3,000 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, çeviri, ulaꢀım,

telefon ve faks ücretleri karꢀılığında 600 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, avukatının söz

konusu dava için kırk saat çalıꢀtığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, taleplerini desteklemek üzere,

avukatının Erdem Ersaçmıꢀ’a 300 TL (158 Euro) ödediğini gösteren bir posta havalesi

sunmuꢀtur.

Hükümet, yalnızca gerçekliği kanıtlanan yargı giderlerinin elde edilebileceğini

kaydederek bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuranın gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Söz konusu davada ilgili belgelerin

sunulmadığını ve yukarıdaki ölçütleri göz bulunduran AĐHM, baꢀvurana bu baꢀlık altında 158

Euro ödenmesine karar verir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun AĐHS’nin 3. (tutukluluk koꢀulları), 5/1, 5/4 ve 34. maddeleriyle ilgili

kısımlarının kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. AĐHS’nin 5/1 ve 5/4 maddelerinin ihlal edildiğine;

10

4. AĐHS’nin 34. maddesinin ihlal edildiğine;

5. Baꢀvuranın tutukluluğuyla ilgili olarak AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca yaptığı

ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

6. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından, baꢀvurana, manevi tazminat olarak 11,000 Euro (on bir bin Euro),

yargılama masraf ve giderleri için 158 Euro (yüz elli sekiz Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 13 Temmuz 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

11