CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DAVRAN -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 18342/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

3 Kasım 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (18342/03) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Ahmet Davran’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 24 Mayıs 2003

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından A. Alparslan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1960 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir. Midyat’da Đcra Müdürü olan

baꢀvuran, olayların meydana geldiği dönemde görevi kötüye kullanmaktan Midyat cezaevinde

hapis cezasını çekmekteydi. Baꢀvuran hakkında aynı suçtan dolayı eꢀzamanlı olarak cezai

kovuꢀturma baꢀlatılmıꢀtır.

30 Aralık 1994 tarihli bir iddianame ile Midyat Ağır Ceza Mahkemesi Savcısı, baꢀvuranı,

belgede sahtecilik yapmak ve rüꢀvetle suçlamıꢀ ve mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

18 Mayıs 1995 tarihli bir kararla, Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı hapis cezasına mahkum

etmiꢀtir.

15 Kasım 1995 tarihli bir kararla, Yargıtay, 18 Mayıs tarihli kararı bozmuꢀ ve olayların

hukuki değerlendirilmesinin yeniden incelenmesi amacıyla davayı ilk derece mahkemesine

göndermiꢀtir.

30 Mayıs 1996 tarihinde alınan bir kararla, baꢀvuranın gaybubetinde, Ağır Ceza Mahkemesi,

görevin kötüye kullanılmasını cezalandıran Türk Ceza Kanunu’nun 240. maddesi uyarınca

baꢀvuranı yeniden hapis cezasına mahkum etmiꢀtir

Baꢀvuran tarafından yapılan temyiz baꢀvurusunun ardından, 13 Kasım 1997 tarihinde,

Yargıtay, Türk Ceza Kanunu’nun 240. maddesinin uygulanmasını haklı kılmak için yeterli

gerekçelerin bulunmaması nedeniyle, 30 Mayıs tarihli kararı bozmuꢀ ve davayı ilk derece

mahkemesine göndermiꢀtir.

Savunmasını almak amacıyla baꢀvuranı bulmak için yapılan çok sayıda arama sonuçsuz

kalmıꢀtır.

7 Ağustos 2000 tarihinde, baꢀvuran, yazılı olarak ek savunmasını sunmuꢀ ancak kendisi

bulunamamıꢀtır.

Polatlı Valiliği’nin baꢀvuranı arama çerçevesinde Polatlı Savcılığı’na gönderdiği, 1 Mayıs

2001 tarihli mektuba göre, baꢀvuran, Baro’ya kayıtlı olduğu Bursa’da avukatlık yapmaktaydı.

Farklı duruꢀmalarda, baꢀvuran hakkında, çok sayıda tevkif müzekkeresi çıkarılmıꢀtır.

2

31 Mayıs 2001 tarihli bir kararla (baꢀvuru no: 1997/96), Ağır Ceza Mahkemesi, avukatın

hazır bulunmadığında ve gıyaben sahtekarlık ve görevi kötüye kullanmaktan baꢀvuranı, dört

yıl hapis cezasına mahkum etmiꢀtir. Belirtilen son adreste baꢀvuranın bulunmaması nedeniyle,

Ağır Ceza Mahkemesi, Emniyet yetkililerinin baꢀvuranın bulunması için gerekli çalıꢀmaları

yapmasına hükmetmiꢀtir.

Sözkonusu süre zarfında, sahte avukatlık belgesi düzenlediği suçlaması ile baꢀvuran hakkında

baꢀka bir ceza davası açılmıꢀtır.

17 Eylül 2001 tarihinde Đstanbul’da polis tarafından yakalanan baꢀvuran, Fatih Asliye Ceza

Mahkemesi’nin kararı ile 18 Eylül 2001 Đstanbul cezaevine konmuꢀtur. Midyat Ağır Ceza

Mahkemesi, sözkonusu yakalamadan haberdar edilmemiꢀtir.

Baꢀvuranın yerinin tespit edilememesi nedeniyle, Ağır Ceza Mahkemesi, 7201 sayılı Tebligat

Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca, 31 Mayıs 2001 tarihli kararın, ilanen tebliğ edilmesine

karar vermiꢀtir.

Mahkumiyet kararının özeti, 26 Aralık 2001 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıꢀtır. Ayrıca

karar, 12 Kasım’dan 13 Aralık 2001 tarihine kadar Mahkeme’de afiꢀe edilmiꢀtir.

Temyiz baꢀvurusunda bulunulmadığından, 11 Ocak 2002 tarihinde karar nihai hale gelmiꢀtir.

Belirtilmeyen bir tarihte, Ağır Ceza Mahkemesi, Fatih Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararı ile

baꢀvuranın 18 Eylül 2001 tarihinde tutuklandığını ve halen Đstanbul Cezaevi’nde tutuklu

bulunduğunu tespit etmiꢀtir. Dolayısıyla Ağır Ceza Mahkemesi, ifası için nihai hale gelen

kararı Đstanbul Savcılığı’na iletmiꢀtir. 13 ꢁubat 2002 tarihinde, Đstanbul Savcılığı, hapis

cezasını yerine getirmiꢀtir. Baꢀvuran, mahkumiyetinden 16 Nisan 2002 tarihinde müddetname

aracılığı ile haberdar olmuꢀtur.

18 Nisan 2002 tarihinde, baꢀvuran, ilan yoluyla tebliğinin geçerliliğine itiraz etmiꢀ ve temyiz

baꢀvurusunda bulunmayı talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, öncelikle, Resmi Gazete’nin tebliğ

değerindeki karar ilanının amaçları çerçevesinde yasa ile öngörülen gazeteler arasında yer

almadığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, bu bağlamda AĐHM içtihadına atıfta bulunmaktadır.

Baꢀvuran, ilanın yayımlandığı tarihte tutuklu bulunduğunu sözlerine eklemiꢀtir. Baꢀvuran, 31

Mayıs 2001 tarihli kararın, ilan verilmesi yerine hapishaneye tebliğ edilebileceğini sözlerine

eklemiꢀtir.

2 Mayıs 2002 tarihli bir kararla, sözkonusu talep, ilan yoluyla yapılan sözkonusu tebliğinin

yasaya uygun olduğu gerekçesi ile reddedilmiꢀtir ve temyiz talebi ilan tarihinden itibaren

iꢀlemeye baꢀlayacak on beꢀ günlük yasal süreyi aꢀmıꢀtır.

Sözkonusu karar, 26 Eylül 2002 tarihinde, Yargıtay tarafından onanmıꢀtır. Yargıtay kararı

baꢀvurana, 18 Aralık 2002 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

Sözkonusu süre zarfında, Fatih Asliye Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın serbest bırakılmasına

karar vermiꢀtir.

3

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran usul müddetine uymadığı gerekçesiyle temyiz baꢀvurusunun reddedilmesinin bir

mahkemeye eriꢀim ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlaline yol açtığını ileri

sürmektedir.

Baꢀvuran ayrıca Midyat Ağır Ceza Mahkemesi önündeki cezai yargılama sürecinin

uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta, bu bağlamda AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

1. Yargı sürecinin uzunluğu

AĐHM sözkonusu yargı sürecinin 31 Mart 2001 tarihinde tamamlandığını, kararın 11 Ocak

2002 tarihinde kesinleꢀtiğini ve 16 Nisan 2002 tarihinde baꢀvurana tebliğ edildiğini not

etmektedir. AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen süre mevcut baꢀvuruda sözü edilen bu son

tarihin dies a quo ilk gününden itibaren baꢀlamaktadır. Bu doğrultuda baꢀvuru gecikmeli

olarak 24 Mayıs 2003 tarihinde yapılmıꢀtır. Bu nedenle usul müddetine iliꢀkin bu ꢀikayet

AĐHS’nin 35/1 ve 4. maddesine uygun olarak reddedilmelidir.

2. Mahkemeye eriꢀim

Hükümet baꢀvuranın ꢀikayetlerini iç hukuktaki merciler nezdinde hiçbir surette dile

getirmemesi dolayısıyla iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.

AĐHM baꢀvuranın davayı temyiz etmek amacıyla yapabileceği yegane baꢀvuruyu

gerçekleꢀtirmesi ölçüsünde bu itirazı reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa dair

Baꢀvuran ulusal yetkililer tarafından davayı temyiz etme baꢀvurusunun reddedilmesi

nedeniyle 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 19. maddesi gereğince mahkûmlara yargı

kararlarının tebliğ edilmesini düzenleyen hükümlerin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

Baꢀvuran ulusal yetkililerin bu Kanun’un 19. maddesini uygulamak yerine, 28. maddenin

uygulanmasına istinaden yargı kararlarını ilanen tebliğ etmesinin Yargıtay’a eriꢀim hakkına

engel olduğunu ileri sürmektedir.

Baꢀvuran ayrıca 28. maddesinin uygulanmasının yerinde olduğu farz edilse bile anılan

maddenin hükümlerinin bu aꢀamada uygulanamayacağını, zira Yargıtay’ın bu yöndeki

içtihadı gereğince ilanen tebligat yapılmasının olabildiği ölçüde tebligatı yapan ilk derece

mahkemesinin bulunduğu bölgede yayımlanan bir gazeteye yapılması gerektiğini

belirtmektedir. Baꢀvuran bu içtihat uyarınca yalnızca kamu kurum ve kuruluꢀlarına

dağıtımının yapılması ve abone sayısının sınırlı olması dolayısıyla Resmi Gazetenin yasada

geçen gazeteler arasında yer almadığını iddia etmektedir. Baꢀvuran bu ilanın yapıldığı sırada

mahkum olduğundan, ilgili hükmün yayımlanmasından hiçbir surette haberdar olamamıꢀtır.

4

Hükümet 31 Mayıs 2001 tarihli mahkumiyet kararının baꢀvurana tebliğ edilmesi için

yetkililerin kendilerine tanınan tüm yetkileri kullandıklarını savunmaktadır. Hükümet Midyat

Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen sözkonusu karardan dört ay sonra baꢀka bir

mahkeme tarafından tevkif müzekkeresinin çıkarıldığını ve 18 Eylül 2001 tarihinde baꢀvurana

iletildiğini dile getirmektedir. Bütün bu süre zarfında baꢀvuran adaletten kaçtığı için belirtmiꢀ

olduğu hiçbir adreste bulunamamıꢀtır. Hükümet, sözkonusu bu nedenle ağır ceza

mahkemesinin adı geçenin yerini tespit edemediğini ve sonuç olarak yargı kararlarının

tebliğini öngören 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 28. maddesine uygun olarak kararın basın

yoluyla iletilmesini uygun görüldüğünü ifade etmektedir. Hükümet baꢀvuran tarafından öne

sürülen 7201 sayılı Kanun’un 19. maddesinin bu çerçevede yerinde bir uygulama olmadığını,

baꢀvuranın bu teꢀebbüsünde samimi olmadığını kaydetmektedir.

Hükümet ayrıca Midyat Ağır Ceza Mahkemesinin baꢀvuran hakkında Đstanbul’da baꢀka bir

mahkeme tarafından yürütülen yargı süreci doğrultusunda 18 Eylül 2001 tarihinde aldığı

tevkif müzekkeresinden haberdar olacak herhangi bir olanağının bulunmadığının altını

çizmektedir.

Hükümet baꢀvuran tarafından tebligatın ilanına iliꢀkin öne sürülen diğer iddialara

değinmemiꢀtir.

AĐHM öncelikle bir mahkemeye eriꢀim hakkının mutlak bir yapısının olmadığını, bilhassa bir

baꢀvurunun kabuledilebilirlik koꢀullarına iliꢀkin zımni birtakım kısıtlamaları içerdiğini

anımsatır. Bununla birlikte bu tür kısıtlamalar baꢀvurunun kullanımının özüne halel

getirmeyecek ꢀekilde meꢀru bir amacı gütmeli, baꢀvurulan araçlarla ve öngörülen amaçlarla

orantılı makul bir yapıda olmalıdır (Bkz. Omar-Fransa kararı, 29 Temmuz 1998).

AĐHM, bu bağlamda, ceza yargı sürecinin sonuçlandırılmasında sanık açısından temel önemi

haiz temyiz makamının üstlendiği rolün ne denli hayati olduğunun altını bir kez daha

çizmekte, AĐHS’nin 6. maddesinin dahi Sözleꢀmeci Devletlere ilk derece ve/veya temyiz

mercilerinin oluꢀturulmasında herhangi bir zorunluluk getirmediğini vurgulamaktadır. Bunun

yanı sıra, bir Devletin mahkemelerinden kendilerine baꢀvuran kiꢀilerin 6. madde ile öngörülen

temel güvencelerden yararlanmalarını gözetecek ꢀekilde gerekli donanıma sahip olmaları

beklenir (Bkz. Delcourt-Belçika, 17 Ocak 1970, sözü edilen Omar kararı).

AĐHM son olarak yargı kararlarının icrasını sağlayacak meꢀru bir kaygı ile temyiz

mahkemesine eriꢀim hakkı ve savunma haklarını kullanmak arasında hassas bir dengenin

kurulması gerektiğini hatırlatır.

Mevcut baꢀvuruda, AĐHM Yargıtay’ın baꢀvuranın temyiz baꢀvurusunu usul müddetine riayet

etmediği gerekçesiyle kabul edilemez ilan ettiğini gözlemlemektedir. AĐHM bu sürenin iç

hukuktaki esaslara göre ilk derece mahkemesinin kararının tebliğ edilmesinden itibaren

baꢀladığını ve baꢀvuranın bilhassa tebligatın yapılıꢀ yöntemlerine itiraz ettiğini anımsatır.

AĐHM, baꢀvuranın hakkında verilen yargı kararını müteakip temyize gideceği dört ay

boyunca firari olması nedeniyle tebligat kanunu’nun uygulanmasını karmaꢀık hale getirdiğini

kabul etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın 18 Eylül 2001 tarihinden itibaren hükümlü olması ölçüsünde iç hukuktaki

mercilerin adı geçenle temasa geçmeleri gerektiğini not etmekte, ikinci bir husus olarak ilk

derece mahkemesi tarafından alınan kararın henüz nihai hale gelmediğini gözlemlemektedir.

5

AĐHM mevcut baꢀvuruda, Hükümetin 7201 sayılı Kanun’un 28. maddesine dayalı olarak

ilanen tebligat yolunu seçtiğini belirterek, aynı Kanun’un 19. maddesinin yetkililere ilk etapta

hükümlü bulunan bir kimseye yargı kararının tebligatının cezaevi yönetimi aracılığıyla

yapılması zorunluluğunu getirdiğini ifade etmektedir (Bkz. mutatis mutadis, Büyükdağ-

Türkiye no: 28340/95, 21 Aralık 2000).

AĐHM davanın somut koꢀullarında, yargı kararlarının tebligatını öngören Kanun’un 19.

maddesinin temyiz kararına eriꢀim ve savunma haklarını kullanmak bakımından lex specialis

özel bir hükmü oluꢀturduğuna itibar etmektedir.

Bu maddede öngörülen esaslara göre tebligatın 18 Eylül 2001 tarihinden itibaren

gerçekleꢀtirilmesi yetkisi iç hukuktaki yetkililere tanınmaktadır.

AĐHM, Hükümetin Midyat Ağır Ceza Mahkemesi’nin Đstanbul’da gerçekleꢀtirilen tutuklama

iꢀleminden haberdar olacak gerekli olanaklara sahip olmadığı itirazının dayanaktan yoksun

olduğunu zira, Devlete düꢀen yükümlülüğün kendi hukuk sistemini AĐHS’nin 6. maddesinde

öngörülen haklara etkili bir eriꢀimi tanıyacak ve ülkedeki bütün adli merciler arasında

iletiꢀimi sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapmak olduğunu belirtmektedir.

AĐHM ayrıca baꢀvuran tarafından yargı kararlarının yayımlanması için baꢀvurulan

yöntemlerde kimi eksikliklerin olduğu ꢀikayetine Hükümetin de itiraz etmediğini not eder.

AĐHM yukarıda bahse konu bu unsurların baꢀvuranın bir mahkemeye eriꢀim hakkı ve

hakkaniyete uygun yargılanma hakkı karꢀısında aꢀırı bir engeli teꢀkil ettiğinin sonucuna

varmaktadır.

Sonuç itibarıyla AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği kanısına varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran mahkumiyet cezasını çektiği dönem boyunca avukatlık yapamaması nedeniyle

uğradığı maddi zararın karꢀılığında 20.000 Euro talep etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca bir davayı temyize götürme hakkının verilmemesi dolayısıyla yirmi ay

boyunca hükümlü kaldığını belirterek manevi tazminat olarak 50.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet baꢀvuran tarafından öne sürülen taleplerin aꢀırı ve dayanaktan yoksun olduğunu

savunmaktadır.

AĐHM maddi tazminat ile ilgili olarak, tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi zarar arasında

hiçbir illiyet bağı kuramamaktadır. AĐHM, AĐHS ihlal edilmemiꢀ olsaydı yargı sürecinin

akıbetinin ne olacağı hususunda ise yorum yapma yetkisini kendinde görmemektedir.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun

görmektedir.

6

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ulaꢀım, tercüme ve posta giderleri için 445 Euro talep etmektedir. Bu doğrultuda,

çeꢀitli tercüme ve posta giderlerine iliꢀkin faturaları sunmaktadır. Baꢀvuran son olarak temsil

giderleri için 6.400 Euro talep etmekte, buna dair 6 Temmuz 2009 tarihli faturayı AĐHM

tarafından kendisine tanınan sürenin bitiminde iletmektedir.

Hükümet bu taleplerin dayanaktan yoksun olduğunu savunmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve bu yöndeki yerleꢀik

içtihadı ıꢀığında, baꢀvuranın adli yardımdan yararlanması ölçüsünde bu yönde ödeme

yapılmasını gerekli görmemektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6/1 maddesi hakkındaki ꢀikayetin (mahkemeye eriꢀim) kabuledilebilir, bunun

dıꢀındaki ꢀikayetin (yargı sürecinin uzunluğu) kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 1.000 (bin) Euro

manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 3 Kasım 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7