C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

DAĞDELEN VE DĐĞERLERĐ- TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 1767/03, 14246/04 ve 16584/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

25 Kasım 2008

Đşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaşları Önder Dağdelen, Sami Özbil, Ergül Çiçekler ve Murat Telli

(başvuranlar) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 15 Kasım 2002 tarihinde,

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme ’ni n ( Avr upa

Đnsan Hakları Sözleşm e s i - A ĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 1767/03, 14246/04

ve 16584/04 numaralı üç başvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Başvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu

avukatlarından M.A. Kırdök ve M. Kırdök tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar Önder Dağdelen, Sami Özbil, Ergül Çiçekler ve Murat Telli sırasıyla

1978, 1977, 1976 et 1978 doğumludur.

29 Nisan 1996 tarihinde, iki kişi bir bombalı saldırı teşebbüsü esnasında

tutuklanmıştır. Aynı gün polis, sanığın başvuranlardan Önder Dağdelen ve Sami

Özbil ile birlikte kullandığı dairede arama yapmıştır. Bu arama esnasında silahlar,

cephaneler, kullanıma hazır bombalar, patlayıcı malzemeler ve yasa dışı TKEP-L¹

örgütüne dair belgeler bulunmuş ve başvuranların ikisi de tutuklanmıştır.

Polis bu operasyon bünyesinde toplam on beş kişiyi tutuklamıştır. Tutuklananlar

arasında bulunan başvuranlardan Ergül Çiçekler 3 Mayıs 1996 tarihinde ve yine

başvuranlardan Murat Telli 4 Mayıs 1996 tarihinde tutuklanmışlardır.

Gözaltında oldukları sürede, ifade vermeyi reddeden başvuran Sami Özbil

haricindeki tüm başvuranlar itiraflarda bulunmuşlardır. Kendileri örgüt

bünyesindeki faaliyetlerini ve yürüttükleri silahlı eylemleri detaylı olarak

anlatmışlardır.

Polis, bu dönemde, birçok silah, cephane, patlayıcı, sahte kimlik belgeleri, resmi

mühürler ve örgüte dair belgeler ele geçirdiği aramalar gerçekleştirmiştir. Polis

ayrıca, fotoğraflardan kimlik belirleme, olayları canlandırma ve tanık teşhis

seansları düzenlemiştir.

Böylece, polis, 7 Mayıs 1996 tarihinde, bir tanığın başvuranlar arasından Sami

Özbil ve Önder Dağdelen’i silahlı soygunu gerçekleştirenler olarak tanıdığı bir

teşhis seansı gerçekleştirmiştir. Teşhis tutanağında başvuranların gözaltında

oldukları sürede ilgili yerde silahlı soygunu gerçekleştirdiklerini kabul ettikleri

belirtilmiştir.

Polis, 11 Mayıs 1996 tarihinde, başvuranlardan Ergül Çiçekler’in katılımıyla

fotoğraftan tanıma seansı düzenlemiştir. Teşhis tutanağına göre, başvuran polis

tarafından yapılan sorgulamada örgüt adına yürütülen eylemlere katıldığını kabul

etmiştir.

¹Türkiye komünist işçi partisi /Leninist, yasadışı silahlı örgüt.

2

Polis, 12 Mayıs 1996 tarihinde, başvuranlar Önder Dağdelen ve Sami Özbil’i

diğer bir şüpheli ile yüzleştirmiştir. Bu yüzleştirme sonucunda düzenlenen tutanağa

göre, başvuranlardan Önder Dağdelen, diğer iki şüpheli ile birçok silahlı eyleme

katıldığını kabul etmiştir.

4 Mayıs 1996 tarihinde, başvuranların tıbbı muayenesi saat 20.00 ile 21.30

arasında, Bezmiâlem Valide Sultan Vakıf Gureba hastanesinin acil bölümünde

gerçekleşmi ştir. Düzenlenen tıbbi raporlarda aşağıdaki hususlar yer almıştır:

– Önder Dağdelen: Hiçbir yara ve darbe izi yoktur, kolları hareket ettirirken hafif

hassasiyet bulunmaktadır.

– Sami Özbil: Sol gözde morluk, testisler ve bel seviyesinde hassasiyet (raporun

diğer kısımları okunaksız) bulunmaktadır. Doktor, nöroşirurji, üroloji ve göz

doktorumda muayene edilmesini talep etmiştir. (raporun diğer kısımları

okunaksızdır).

– Ergül Çiçekler: Epigastrik bölgede ve vücudun bir kısmında (okunaksız)

hassasiyet ve sol kol ve önkol seviyesinde hassasiyet bulunmaktadır.

– Murat Telli: Sol burun deliğinde pıhtılaşmı ş kan tespit edilmiştir. Doktor kbb

muayenesi talep etmiştir.

Başvuran, Sami Özbil aynı gün nöroşirurji bölümünde muayene edilmiş acil

nöroşirurjik müdahale edilmesini gerektiren bir patoloji tespit edilmemiştir.

Başvuranlardan Murat Telli ise kulak-burun-boğaz muayenesi olmuştur. Raporda

burunun ve kulağın dış kısımlarında hiçbir yara ve darbe bulunmadığı ve sol burun

deliğinde [okunaksız] olduğu belirtilmiştir. Raporun kalan kısmı okunaksızdır.

Başvuranlar, 10 Mayıs 1996 tarihinde, aynı hastanede yeniden muayene

edilmişlerdir. Aralarında başvuranların da yer aldığı, gözaltındaki on beş kişi için bir

sayfalık kısa bir rapor düzenlenmiş ve ilgililerin muayenesi sonucunda hiçbir yara

ve darbe izine rastlanmadığı belirtilmiştir.

Başvuranlar, 13 Mayıs 1996 tarihinde, saat 16.20’ye doğru, Đstanbul Adli Tıp

Kurumu’nda muayene edilmişlerdir. Bu muayenenin sonucunda düzenlenen raporda

aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:

– Önder Dağdelen: Vücut üzerinde hiçbir yara ve darbe izine rastlanmamıştır.

Başvuran kollarından asıldığı ve sol omzunda ağrılar olduğu şikâyetini dile

getirmiştir. Doktor sol boyun seviyesinde tutulma ve hafif bir hassasiyet, omuzlarda,

dirseklerde ve bileklerde eklemsel işlevlerin normal olduğunu tespit etmiştir. Bir

günlük iş görmezlik raporu düzenlemiştir.

– Sami Özbil: Vücut üzerinde hiçbir yara ve darbe izi yoktur. Başvuran, bel

bölgesinde ağrılarının olmasından ve idrarının kırmızı renginden şikâyetçi olmuştur.

Doktor; elle muayene esnasında belinin iki tarafında hafif bir hassasiyet tespit

etmiştir. Đlgilinin, gerekli şekilde donatılmış olan bir hastanenin üroloji bölümünde

muayene edilmesi gerektiğini ve kesin raporun ancak bu tür bir muayenenin

sonunda düzenlenebileceğini belirtmiştir.

– Ergül Çiçekler: Ağız mukozasında mikrop kapmış hafif yaralar, sol kolun dış

kısmında 5cm’ye 10 cm genişliğinde lezyon ve kafatasının sol üst kısmında 1 cm’ye

2 cm genişliğinde şiş tespit edilmiştir. Başvuran sol kolunda hassasiyet ve güç kaybı

ile uyuşukluktan, ayrıca sol bilekte hassasiyet kaybından şikâyetçi olmuştur. Doktor

kolu germe zorlukları, kolun alt kısmını aşağı yukarı hareket ettirme ve sol elini açıp

3

kapamada sıkıntılar olduğunu tespit etmiştir. Đlgilinin, muayene olmak üzere

nöroloji birimine nakil edilmesi gerektiğini ve kesin raporun ancak bu nörolojik

muayenelerin ardından düzenlenebileceğini belirtmiştir.

– Murat Telli: Hiçbir yara ve darbe izi yoktur. Başvuran kollarından asıldığından

ve de omuzları ve kolları seviyesinde ağrıları olduğundan şikâyetçi olmuştur.

Doktor elle yapılan muayene sonucunda, omuzlar ve kollar seviyesinde hafif bir

hassasiyet tespit etmiştir. Đlgilinin kollarını, dirseklerini ve bileklerini hareket

ettirebildiğini tespit etmiş ve bir günlük iş görmezlik raporu düzenlemiştir.

Gözaltına alınan diğer on şüphelinin de tıbbı muayeneleri, başvuranlarınki ile

aynı anda geçerleştirilmiştir. Raporda bu kişilerden bazılarında da başvuranlarınkine

benzer darbe ve yara izleri ile patolojilerin varlığından ve benzer şikayetlerin

me vc ud i ye t i n d e n b a hs ed il mi ştir.

Başvuranlar aynı gün, Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcısı tarafından

dinlenmiştir (« Başsavcı »). Ba şvuranlar başsavcı huzurunda aleyhlerine bildirilen

suçlamaları reddetmiş ve işkenceye tabi tutuldukları gerekçesi ile polise verdikleri

ifadelere ve de gözaltında tutuldukları sürede düzenlenen tutanaklara itiraz

etmişlerdir.

Başvuranlar 14 Mayıs 1996 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi

hakiminin karşısına çıkmışlar ve hakim tutuklanmalarına karar vermiştir.

Başvuranlar hakime verdikleri ifadede başsavcıya söylediklerini tekrarlamışlardır.

A. Devlet Güvenlik Mahkemesinde başvuranlara karşı yürütülen ceza

davası

Başsavcı, 12 Ağustos 1996 tarihinde, aralarında başvuranların da bulunduğu on

dört kişi aleyhinde, silahlı eylemler gerçekleştirerek Anayasal düzeni bozma

teşebbüsünden ve yasadışı örgüt üyesi olmak, bu örgüte yardım ve yataklık etmek

ve de patlayıcılar üretmek ve kullanmak suçlarından dava açmıştır. Sanıkların 37

eyleme karıştıklarından şüphelenilmekteydi.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 17 Ekim ve 22 Kasım 1996 tarihlerinde düzenlenen

ilk iki duruşma e s n a s ın da , a r a lar ı nd a ba şvuranların da bulunduğu 13 sanığın

ifadesini almıştır. Devlet Güvenlik Mahkemesinin başvuranlar arasından Önder

Dağdelen’in dinleneceği duruşma ya g e ç me d e n ö n ce , a vu kat ı müv e k ki l i n in

gözaltında tutulduğu sürede işkenceye tabi tutulduğunu beyan etmiş ve yasadışı

kanıtlar olmalarından dolayı, hâkimlerden polis tarafından alınan ifadeleri

okutmamalarını ve dava çerçevesinde bu ifadeleri değerlendirmeye almamalarını

talep etmiştir. Mahkeme, baskı altında alınan ifadelere dayanılarak hüküm

verilemeyeceğine dair mutlak yasağa rağme n, do s ya d a b ul u na n d iğer kanıt

unsurlarından dolayı bu ifadelerin değerlendirilmesinin yasal bir zorunluluk

olduğunu belirterek talebi reddetmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesinde başvuranlardan Önder Dağdelen ve Ergül

Çiçekler üzerlerine atılı eylemlere katıldıklarını reddetmişlerdir. Başvuranlardan

Önder Dağdelen sadece yasadışı örgüte üye olduğunu kabul etmiştir. Başvuranlar bu

unsurların işkence altında elde edilmesi nedeni ile polis huzurunda verdikleri

ifadelere ve de gözaltında kaldıkları sürede yapılan soruşturmalara itiraz etmişlerdir.

4

Devlet Güvenlik Mahkemesi 22 Kasım 1996 tarihinde gerçekleşen duruşma nı n

sonunda, beş tanığın ve başvuranların gözaltında tutuldukları sürede, tutanakları

imzalayan polis memurlarının duruşma ya ç a ğrılmasına karar vermiştir. Ayrıca

Devlet Güvenlik Mahkemesi, dosyanın tamamlanması için birçok usuli işlemin

gerçekleşme s i ni e mr e t mi ş, A.A. olarak adlandırılan kişi aleyhine yürütülen davayı

önündeki dava ile birleştirmiş ve aralarında başvu r a n M u r a t T el li ’ n i n d e b u l u nd u ğu

üç sanığın tahliyesine karar vermiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 4 Şubat 1997 ve 8 Temmuz 1997 tarihleri arasında,

üç tanığı ve ilgililerin gözaltında oldukları sürede soruşturmaların tutanaklarını

imzalamış olan altı memuru dinlediği dört duruşm a d ü z e n l e m i ştir. Polislerden

dördüne karşı başvuranlara kötü muamele uygulamaktan dolayı, Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nde dava açılmıştır. Polis memurları kötü muamele iddialarını

reddetmiş ve tutanakların içeriğini teyit etmişlerdir. Duruşma da ha z ır b ul un an

sanıklar, polis memurlarını kendilerine işke n ce ya p a n l ar o l a r a k t e şhis etmişlerdir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi bu duruşm a l a r b o y u n c a , d o s y a y ı t a m a m l a m a k ü z e r e

başka usuli işlemler gerçekleştirmiş, firarda olan bir sanık ile ilgili davayı ayırmış ve

üç sanığın tahliyesine karar vermiştir. Başsavcı 8 Temmuz 1997 tarihinde

gerçekleşen duruşma e s n a s ı nda , d a va nı n e s a s ı h a kk ı nd a ki id d ia l ar ı n ı s unmu ştur.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 11 Eylül 1997 tarihinde, savunmanın avukatlarının

iki tanığın dinlenmesi hakkındaki talebini kabul etmiştir. Đlgili tanıklar 23 Ekim

1997 tarihli duruşma da d i nl e nmi ştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi 9 Aralık 1997

tarihli duruşm a d a , s a v u n m a n ı n b a z ı b e l g e l e r i s u n m a t a l e b i n i k a b u l e t m i ş ve tanınan

süreleri yenilemiştir. 12 Şubat 1998 tarihinde grafolojik bir ekspertizle fotoğraf

ekspertizini ve davaya ilişkin diğer işlemleri dosyaya koymuş ve bir sanığın

savunmasını dinlemiştir. Bu duruşma l a r ı n s o nunda , s a vun ma l a rı nı h az ı r lama l a r ı i ç in

başvuranlara ve avukatlarına süreler tanınmıştır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 28 Nisan 1998 tarihli duruşma d a , ara l ar ı nda

başvuranlardan Önder Dağdelen’in, Sami Özgül’ün ve Ergül Çiçekler’in de yer

aldığı altı sanığın savunmalarını ve avukatların müdafaalarını dinlemiştir. Bu

duruşma n ı n s o nunda s eki z da v ac ı n ı n di nle n me s i ne ve i t ha mna me d e ye r a l a n,

başvuranların gerçekleştirmek ile suçlandığı eylemlere dair birçok evrakın

sunulmasını talep edilmesine karar vermiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 30 Haziran 1998 ve 28 Ocak 1999 tarihleri arasında

düzenlenen dört duruşma d a d a va cı l a r ı d i nle mi ş, talep edilen belgeleri teslim almış,

başka belgeler talep etmiş ve polis memurlarına karşı açılan davanın safahatı

hakkında bilgi almıştır. Mahkeme, 28 Ocak 1999 tarihinde yapılan duruşma da bir

davacıyı dinlemiştir. Başsavcı iddialarını 8 Nisan 1999 tarihli duruşma d a sun mu ştur.

10 Haziran 1999 ve 12 Kasım 1999 tarihleri arasında düzenlenen beş duruşm a

sanıkların savunmalarını sunmalarına vakfedilmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi bünyesinde görülen dava boyunca başvuranlardan

Önder Dağdelen ve Ergül Çiçekler beş duruşma ya v e d i ğer başvuranlar iki

duruşma ya ka t ı l ma yı r ed de t mi ştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 12 Kasım 1999 tarihinde, başvuranlardan Önder

Dağdelen’i, Sami Özbil’i ve Ergül Çiçekler’i, Ceza Kanununun 146/1 maddesi

5

uyarınca Anayasal düzeni bozma teşebbüsünden dolayı, ölüm cezasına çarptırmış,

ceza ömür boyu hapis cezasına çevrilmiştir. Başvu r a nl a r d a n M ur a t T e l l i , e s k i C e za

Kanunu’nun 169. maddesinin uygulanması ile yasadışı örgüte yardım ve yataklık

etmekten iki sene altı ay hapis cezasına mahkum edilmiştir.

DGM kararını verirken, diğerleri arasında, başvuranların polise verdikleri ve

kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul ve birbirlerine karşı tanıklık ettikleri

ifadelerini de dikkate almıştır. Devlet Güvenlik Mahkemesi Ağır Ceza

Mahkemesinde polis memurlarına karşı açılan kamu davası hakkında bilgi

edindikten sonra, zorla alındığı iddia edilen ifadelerin başka ma d d i k a n ı t l ar l a

desteklendiğini ve soruşturmalara katılan polis memurlarının DGM’de ifade

verdiklerini ve kötü muamele iddialarını reddettiklerini tespit etmiştir. Bunlara,

ma ğdurların uyuşan tanıklıkları ve başvuranları suçlayan yüzleştirmeler eklenmiştir.

Başvuranlar 15 Kasım 1999 tarihinde temyize gitmiştir. Başvuranlar

ma hk û mi ye t l e r i ni n i şke n c e a l t ı nd a a l ı na n i f a d e l er e ve so r u şturmalara dayandığını

belirtmişler ve kararın Ağır Ceza Mahkemesi bünyesinde yürütülen ceza davasının

sonuçlanmasından önce verilmesinden dolayı usulsüz olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Başsavcı da a ynı nedenlerle temyiz e gitmi ştir.

Yargıtay 26 Mart 2001 tarihinde, gerekçelerin yetersiz oluşu ve sanıklardan

birine pişma nl ı k ya s a s ı nı n uygu l a na b il i r l i ğinin incelenmemiş olması nedenleriyle

kararı bozmuştur.

Davayı yeniden gören Devlet Güvenlik Mahkemesi, 24 Temmuz 2001’deki ilk

duruşma s ı nd a ve 13 E yl ül 200 1 ’de d üz e nl e ne n b i r so nra ki d ur u şma d a ar al ar ında

başvuranların da bulunduğu sekiz sanığın ifadesini almıştır. 20 Kasım 2001 tarihli

duruşma d a sa nı kl ard a n i ki s i ni n Y a r gı ta y’ ı n k a rar ı i le i l gi l i b e ya nl ar ı nı n ha le n

alınamadığı tespit edilmiş ve davaları ayrılmıştır. Bu duruşma nı n s o nu nda ,

sanıklardan birisi için, Yargıtay’ın kararına uygun olarak, pişma n l ı k ya s a s ı nı n

uygulanabilirliği konusunda Emniyet Genel Müdürlüğü’nün görüşünün alınmasına

karar verilmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 19 Şub a t 2 0 0 2 t a r i h i n d e , b a şvuranların gözaltından

sorumlu olan polis memurlarına karşı açılan ceza davasının sonucu hakkında bilgi

edinme kararı almıştır. Atılı suçlara ilişkin belgelerin sunulmasını talep etmiş,

savunma avukatının iki davanın birleştirilmesi talebini reddetmiş ve sanıklardan

ikisinin tahliyesine karar vermiştir.

DGM 7 Mayıs 2002 tarihli duruşm a d a A ğır Ceza Mahkemesi’ndeki davanın

halen derdest olduğunu tespit etmiştir. Savunma avukatlarından bir tanesinin bu

davanın diğer iki dava ile birleştirilmesi talebinin ardından, bu davalara dair

dosyaların kendisine sunulmasını talep etmiştir. Atılı suçlara ilişkin belgelerle ilgili

talebini yinelemiştir. Son olarak Yargıtay kararı ile ilgili olarak, sanıklardan ikisinin

ifadesinin Ceza Muhakemesi Kanunu’na aykırı olarak tek hakim tarafından

alındığını tespit etmiş ve Trabzon Ağır Ceza Mahkemesi’nden sanıkların ifadelerini

almasını istemiştir.

16 Temmuz 2002 tarihinde, iki davanın dosyalarını teslim almıştır. Bu

dosyaların incelenmesinin ardından, davayla ilgili belgelerin bir suretini dosyaya

6

eklemiş ve bu iki davanın önündeki davayla birleştirilmesine gerek olmadığına karar

vermiştir.

26 Eylül 2002 tarihinde, sanıkların bulunamamasından dolayı, istinabenin icra

edilemediğini tespit etmiştir. Öte yandan, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün pişma n l ı k

ya s a s ı n ı n i l g i l i s a nı ğa uygulanamayacağını belirten görüşünü de teslim almıştır.

Ayrıca, Ağır Ceza Mahkemesi’nde polis memurları aleyhinde görülmekte olan ceza

davasının zamanaşımından dolayı sona erdiğini not etmiştir.

17 Aralık 2002 tarihinde, talep etmiş olduğu belgeler mahkemeye ulaşmıştır.

Başsavcı b u duruşm a d a i d d i a n a m e s i n i s u n m u ştur. Savunmanın avukatlarından biri,

4.ve 5. Devlet Güvenlik Mahkemelerinde görülmekte olan iki davanın

birleştirilmesine yönelik talebini yinelemiştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi, iki

davanın olayları arasındaki bağlantıyı tespit ettikten sonra bu davaların

birleştirilmesine gerek olmadığı kararını almıştır. Bu çerçevede, AĐHM’nin içtihatı

doğrultusunda, hukuka saygının bir davanın makul bir sürede görülmesini

gerektirdiğini belirtmiştir.

13 Mart 2003 tarihinde gerçekleşen duruşma da s a nı k la rı n sa v unma l a rı n ı ve

avukatların müdafaalarını dinlemiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 6 Mayıs 2003 tarihinde, Murat Telli haricinde

başvuranları başta mahkûm ettiği cezalara çarptırmıştır. 4616 no’lu Yasa gereğince,

Murat Telli hakkındaki kovuşturmanın ertelenmesine karar vermiştir. Ayrıca,

davanın diğer iki sanığıyla ilgili bölümünün bu ikisinin hala aranıyor olması

nedeniyle ayırmıştır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, duruşm a l a r b o y u n c a b a şvuranlar tarafından öne

sürülen savunma araçlarını özetledikten sonra, başvuranlardan Ergül Çiçekler’in ve

Önder Dağdelen’in emniyet müdürlüğünün bürolarında gerçekleşen soruşturmaları

esnasında suçlarını itiraf ettiklerini, ancak başsavcı ve yed ek ha kim huzurunda

sözlerini geri aldıklarını tespit etmiştir.

A r d ı n d a n d o s y a d a k i k a n ı t l a r a a t ı f t a b u l u n m u ş, ayrıca yasadışı örgüte ilişkin

evrakı, sanıkları üzerinde ve gösterdikleri yerlerde bulunan silah ve diğer eşy a y ı ,

bilirkişi raporlarını başka davalar çerçevesinde yargılanan kişilerin ifadelerini

dikkate almıştır. Ayrıca, gözaltı süresince yapılan soruşturmaları, fotoğraflı kimlik

teşhis tutanaklarını, olayları canlandırma tutanaklarını, kimlik belirleme işlemlerinin

tutanaklarını ve de yüzleştirme tutanağını da belirtmiştir. Başvuranların gözaltında

alınan ifadeleri bu dosyada yer almamıştır.

Yargıtay 1 Aralık 2003 tarihinde, ikinci kararı onamıştır.

B. Polis memurları aleyhine açılan ceza ve disiplin davaları

Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcısı 12 Ağustos 1996 tarihinde,

başvuranların kötü muamele iddialarını Đstanbul Başsa vcısına aktarmı ş, ilgililerin

ifadelerini ve dava gereği alınan tıbbi raporları iletmiştir.

Đstanbul Başsavcısı 28 Ağustos 1996 tarihinde Fatih Savcılığı lehine görevsizlik

kararı vermiştir.

7

Fatih savcısı suçlanan dört polis memurunun ifadesini almış, polisler aleyhlerine

dile getirilen suçlamaları reddetmiştir.

Fatih Savcısı, 6 Mart 1997 tarihinde dava konusu dosyayı, adli soruşturma

sonuçları ile birlikte Đstanbul Savcısına iletmiştir.

Đstanbul Cumhuriyet Savcısı 20 Mart 1997 tarihinde, devlet görevlilerinin işkence

ile itiraf elde etmelerini yasaklayan Ceza Kanunu’nun 243. maddesine dayanarak

başvuranların sorgusuna katılan dört polis memuru hakkında, Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nde (“Ağır Ceza Mahkemesi”) dava açmıştır. Başvuranlar davaya

müdahil olmuştur.

A ğır Ceza Mahkemesi 29 Nisan 1997 tarihinde yapılan birinci duruşma da

başvuranlardan Önder Dağdelen’i, Sami Özbil’i ve Murat Telli’yi ve davacı olan

diğer kişiyi polis memurlarının yokluğunda dinlemiştir.

Başvuranlardan Sami Özbil falakaya yatırıldığını, Filistin askısına asıldığını,

soğuk suya batırıldığını ve testislerine vurulduğun u s ö yl e mi ştir. Onatlı gün süren

gözaltı süresince, iki kez hastaneye götürüldüğünü, polis memurların hastanede

gerçekleştirilen muayenelerin ve radyografilerin sonuçlarına el koyduklarını

söylemiş ve halen kendisine yöneltilen kötü muamelelerden dolayı sağ ayağını ve

kolunu hareket ettirmekte zorlandığını eklemiştir.

Başvuranlardan Önder Dağdelen fiziki ve psikolojik işkenceye tabi tutulduğunu

ve özellikle silahla tehdit edildiğini beyan etmiştir. Dayak yediğini, Filistin askısına

asıldığını ve falakaya yatırıldığını belirtmiştir.

Başvuranlardan Murat Telli dayak yediğini, Filistin askısına asıldığını ve suya

batırıldığını beyan etmiştir. Polis memurlarının ameliyat olduğu yere vurduklarını

eklemiştir.

Başvuranlar kötü muamelelerden sorumlu olan polis memurlarını teşhis

ettiklerini beyan etmişlerdir. Ayrıca, adli tıpta gerçekleşen muayeneleri esnasında,

suçlanan polis memurlarından ikisinin, vücutta tespit edilen izleri rapora

ya n s ı t ma ma s ı n ı d o k to r d an t a lep e t t i k l e r i n i s ö yl e mi ştir.

A ğır Ceza Mahkemesi, 3 Haziran1997 tarihinde, dört polis memurunun

savunmasını dinlemiştir. Polis memurları kendilerine yöneltilen suçlamaları

reddetmişlerdir.

Aynı duruşma d a ma hk e me ye i f a d e ve r e n ba şvuran Ergül Çiçekler yakalandığında

ve polis karakoluna götüren polis aracında kendisine hakaret edildiğini ve dayak

ye d i ğini beyan etmiştir. Polis karakolunda kendisine hakaret edildiğini, tehdit

edildiğini, dayak yediğini, tahtadan cetvel ile kollarından asıldığını ve üzerine su

sıkıldığını beyan etmiştir. Polis memurları, asılı olduğu sürede kaslarını ezmiş,

neredeyse bayıltmışlardır. Ayrıca, Gureba hastanesinde yapılan tıbbi muayenenin

güvenirliliğine de itiraz etmiştir. Duruşma d a h az ı r b ul una n d ö rt po l is me mur un u b u

kötü muameleleri yapan şahıslar olarak tespit etmiştir.

8

4 Temmuz 1997 ile 29 Mayıs 1998 tarihleri arasında Ağır Ceza Mahkemesi,

halen dinlenmemiş olan iki davacıyı dinlemek üzere, birçok usuli işlemi

gerçekleştirdiği altı duruşma d ü ze nl e mi ştir. Bu kişilerin bir tanesini 14 Nisan 1998

tarihindeki duruşma d a d in l e nmi ştir. Belirtilen adreste bulunamayan diğer davacının

ifadesini almaktan vazgeçmiştir.

29 Mayıs 1998 tarihindeki duruşma d a ,

savunmanın üç tanığını dinlemiş ve başvuranların avukatı tarafından yapılan,

sanıkların ve davacıların yüzleştirilmesine yönelik ek soruşturma talebini kabul

etmiştir. Bu doğrultuda tüm davacıların adreslerinin bulunmasını emretmiştir.

A ğır Ceza Mahkemesi 10 Temmuz 1998 tarihinde, duruşma ya ka t ı l ma ve

yüzleşm e l e r i ç i n m a h k e m e e m i r l e r i ç ı k a r m ı ştır.

20 Ekim 1997 tarihli duruşm a d a , p o l i s m e m u r l a r ı n ı n i k i s i n i n b a şka şehirlere

atandığını ve üçüncüsünün askerde olduğunu tespit edilmiştir. Mahkeme, bu

durumun yüzleştirmeyi imkânsız kıldığını gözlemlemiş ve Đstanbul Emniyet

Müdürlüğü’nden suçlanan polis memurlarının fotoğraflarını göndermesini istemiştir.

22 Aralık 1998 tarihli duruşma d a , a ra l a rı nd a Ö nd er D a ğdelen’in ve Ergül

Çiçekler’in de bulunduğu dört davacı, fotoğraftan kimlik teşhisi yapmışlar ve 3 polis

me mur un u t e şhis etmişlerdir. Ağır Ceza Mahkemesi, fotoğrafların eskiliği

konusunda davacılar tarafından dile getirilen itirazların ardından, Emniyet

Müdürlüğüne fotoğrafların ne kadar eski olduğunu sorma ve en fazla iki senelik

fotoğrafların sunulmasını isteme kararı almıştır.

26 Şub a t 1 9 9 8 ve 1 1 Ha z ir a n 1 9 9 9 t ar i h le r i a r as ı n d a , d o s ya d a k a yd a d e ğer bir

ilerleme olmaksızın, üç duruşma g e rç e kle ştirilmiştir.

24 Eylül 1999 tarihli duruşm a d a , b a şvuranlardan Murat Telli, polis memurlarının

bir tanesini fotoğraflardan teşhi s et mi ştir. Ağır Ceza Mahkemesi, Gebze Ceza

Mahkemesi’nden, Gebze şehrinde tutuklu olan, başvuranlardan Sami Özbil’in

kimlik teşhisi duruşma s ı d ü ze nl e me s i n i i s t e mi ş, sözkonusu duruşma 22 E ki m 1 999

tarihinde gerçekleştirilmiştir. Bu duruşma e s na s ınd a , i l gi l i ki şi suçlanan iki polis

me mur un u t e şhis etmiş ve doğrudan yüzleşme yapılmasını ve bu doğrultuda

duruşma ya ç a ğrılmasını talep etmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 23 Kasım 1999 tarihinde, dosyada yer alan tıbbi

raporların, görüş bildirilmesi için adli tıpa yollanmasına karar vermiştir. Bir sonraki

duruşma b u gö r ü ş gelmediği için ertelenmiştir.

26 Ocak 2000 tarihinde, adli tıp Ağır Ceza Mahkemesi’nden, başvuranlardan

Sami Özbil’in üroloji muayenesine ve başvuranlardan Ergül Çiçekler’in nörolojik

muayenesine dair belgelerin sunulmasını talep etmiştir. Başvuranlardan Önder

Dağdelen ile ilgili olarak, adli tıbbın nöroloji dalında uzman olan birimin görüşünün

alınmasını gerekli görmüştür. Başvuranlardan Murat Telli konusunda ise, 4 Mayıs

1996 tarihinde yapılan muayene sonucunda tespit edilen pıhtılaşmı ş kanın

me nşeinin tıbben tespit edilmesinin mümkün olmadığını ve ilgilinin omuzlarındaki

ve kollarındaki ağrılar konusunda nöroloji dalında uzman birimin görüşünün

alınması gerektiğini belirtmiştir.

9

A d l i t ı p , 1 M a r t 2 0 0 0 t a r i h i n d e a y r ı c a , e l e k t r o n ö r o m i o g r a f i n i n ( « E M G » )

gerçekleştirilmesinin ardından, başvuranlardan Önder Dağdelen’in ve Murat

Telli’nin adli tıbba gelmesini talep etmiştir.

13 Nisan 2000 tarihli duruşma d a Ağır Ceza Mahkemesi adli tıp tarafından iletilen

ya z ı l a r ı a l mı ş ve savcılıktan gereğinin yapılmasını istemiştir.

Mahkeme 29 Haziran 2000 ve 18 Ocak 2001 tarihleri arasında, başvuranlardan

Önder Dağdelen ve Murat Telli ile ilgili cevabın Savcılıktan gelmesini beklerken,

dört duruşm a y ı e r t e l e m i ştir. Başvuranlardan Ergül Çiçekler ve Sami Özbil ile ilgili

cevabı teslim almıştır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 29 Haziran 2001 tarihinde, başvuranlardan Murat

Telli’nin 27 Şubat 2001 tarihinde Kartal ve Haydarpaşa hastanelerine götürüldüğünü

ve donanım eksikliğinden dolayı EMG’in yapılamadığını tespit etmiş, başvuranın

diğer bir hastaneye götürülmesini emretmiş ve duruşm a y ı e r t e l e m i ştir. Diğer iki

duruşma d a a ynı n e d e nden d o la yı e r t e le nmi ştir.

17 Ekim 2001 tarihinde, başvuranlardan Murat Telli yeniden Kartal hastanesine

götürülmüştür. EMG yine donanım eksikliğinden dolayı gerçekleştirilememiştir.

A ğır Ceza Mahkemesi 8 Şub a t 2 0 0 2 t a r i hl i d u r u şm a d a , b a şvuranlardan Murat

Telli’nin EMG’sinin donatım eksikliğinden yapılamadığını tespit etmiş ve

Savcılıktan ilgiliyi donanımla bir başka hastaneye götürülmesini istemiştir. 10

Mayıs 2002 tarihli duruşma , EM G ’ ni n ya p ıl ma s ı nı b e kle me k i ç i n er te l e mi ştir.

Đlgilinin EMG’si 3 Haziran 2002 tarihinde gerçekleştirilmiştir.

A ğır Ceza Mahkemesi 9 Temmuz 2002 tarihindeki duruşma da , b a şvuranlardan

Murat Telli’nin beyanlarını dinlemiştir. Đlgili yetkililerin davranışlarının davanın

süresinin uzamasına katkıda bulunduğunu söylemiş ve AĐHS’nin hükümlerine aykırı

olarak işke n ce yl e e t k i li mü c a d e l e ya p ı l ma d ı ğını ileri sürmüştür. Ağır Ceza

Mahkemesi bu duruşma nı n so n und a , za ma n a şımından dolayı cezai işlemin ortadan

kalkmasını emretmiştir. Bu durumu altta belirtildiği şekilde ifade etmiştir:

« ( . . . ) M a h k e m e d a v a s ü r e s i n c e , d u r u şmaları makul aralıklar ile gerçekleştirdi ve bu

şekilde, gerekli olan tüm özeni gösterdi ve gerçeği bulmak için gerekli olan gayretleri

sarf etti. Buna rağmen, yargıla ma yetkisinin dışında kalan nedenlerden dolayı, (...)

zamanaşımı süresi [be ş yıl] aşıldı (...) Bundan dolayı, iş bu kamu davasının sona

erdiğini ilan etmekte yiz (... ) »

Yargıtay 21 Ekim 2004 tarihinde, Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını

onamıştır.

Bu arada, 15 Mayıs 1997 tarihinde polis bölge disiplin kurulu, suçlanan polis

me mur l a r ı na d i s ip l i n c ez a s ı ve r il me s i ne ge r e k o l ma d ı ğı kararını almıştır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuranlar gözaltında tabi oldukları işkencelerden şikâyetçi olmuştur. Ayrıca,

cezai zamanaşımından yararlanan işkencecileri hakkındaki ceza davasının

10

sonuçlarından duydukları memnuniyetsizliği belirtmişler, AĐHS’nin 3.maddesinin

ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, başvuranların tazminat almak için idari ve hukuk davaları

açmamalarından dolayı iç hukuk yollarını tüketmediklerini belirtmektedir. Hükümet

ayrıca, başvuranların iç hukukta polisler hakkında yürütülen ceza davası

sonuçlanmadan önce AĐHM’ne başvurduklarına işaret etmiştir.

A ĐHM, başvuranların cumhuriyet savcısına gözaltında gördükleri kötü

muameleden şikayetçi olduklarını, Đsta nbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen

davaya müdahil olduklarını ve Ağır Ceza Mahkemesinin kararına karşı temyiz

başvurusunda bulunduklarını gözlemlemiştir. AĐHM’ye göre Türk ceza yargılama

sisteminin kendilerine tanıdığı olanakları tüketmeye çalışan başvuranların, tazminat

davası açarak veya idare mahkemelerinde tam yargı davası açarak bir kez daha

ihlalin telafisi için uğraşm a l a r ı n a g e r e k b u l u n m a m a k t a y d ı . ( D i ğerleri arasından,

Fazıl Ahmet Tamer ve diğerleri Türkiye, n^o19028/02, § 75, 24 Temmuz 2007

Bakınız).

A ĐHM, itirazın ikinci kısmı ile ilgili olarak, bir başvuranın prensipte, AĐHM’ye

başvurmadan önce, iç hukukta başvurabileceği yollara başvurmayı deneme

yükümlülüğü olduğunu ve AĐHM’nin, başvurunun yapılmasından az bir süre sonra,

ancak kabuledilirlik konusunda karar vermesinden önce, bu yolların son kademesine

ulaşılmasına müsamaha edebileceğini hatırlatmıştır (Ringeisen Avusturya, 16

Temmuz 1971 tarihli karar, seri A n^o13, s. 38, § 91).

Bu bakımdan Ağır Ceza Mahkemesi’nin 9 Temmuz 2002’de davayı ortadan

kaldırdığını ve başvuranların başvurularını 15 Kasım 2002 tarihinde, yani

Yargıtay’ın bu kararı onayan 21 Ekim 2004 tarihli nihai kararından önce yaptıklarını

dikkate almıştır. Dolayısıyla, halihazırda ceza davası sona ermiş olduğu cihetle,

Hükümetin ön itirazı reddedilmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas hakkında

1. Tarafların iddiaları

Başvuranlar, gözaltında kendilerinden itiraflar elde etmek isteyen polis

me mur l a r ı t ara fı nd a n kö tü mua me l e l ere t a bi t ut uld u kla r ı nı id d ia e t mi ştir. Özellikle

kendilerine soğuk su sıkıldığını veya suya batırıldıklarını, falakaya yatırıldıklarını ve

asıldıklarını söylemişlerdir. Başvuranlara göre, üst organlarda gözlemlenen hasarlar,

asılmalarından kaynaklanmıştır. Bu bakımdan, gözaltında oldukları sürede ve

gözaltının sonunda düzenlenmiş olan tıbbi raporlara atıfta bulunmaktadırlar. Ayrıca,

ileri sürdükleri kötü muameleleri teyit ettiğini belirttikleri Avrupa Đşkence’nin

Önlenmesi Komitesi’nin 6 Aralık 1996 tarihli raporuna da atıfta bulunmuşlardır.

11

Başvuranlar, ayrıca, Savcılık tarafından başlatılan cezai soruşturmanın ve

devamında davanın etkili olmadığını iddia etmişlerdir. Bu konuda, savcılığın detaylı

tıbbi muayenelerin yapılmasını emretmediğini ve polis memurlarının aleyhine açılan

ceza davasının zamanaşımından dolayı sona erdiğini belirtmektedirler.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır. Hükümete göre, başvuranların iddiaları

13 Mayıs 1996 tarihli tıbbi rapor başvuranların iddia ettikleri kötü muamelelere tabi

tutulduklarını makul şüphenin ötesinde ortaya koyamadığı cihetle, başvuranların

iddialarını teyit eder nitelikte değildir. Ayrıca, yetkililerin, başvuranların cumhuriyet

savcısı tarafından dinlenmeleri esnasında dile getirdikleri ihbarlara anında tepki

gösterdiklerini eklemiştir. Bir soruşturma ve ceza davası açılmış ve başvuranların

iddialarına ışık tutma olasılığı olan kanıt unsurları toplanmıştır. Hükümete göre

ye t k i l i l e r , s o r u şturmanın yürütülmesinde ve polis memurları aleyhindeki ceza davası

sürecinde atalet içinde olmakla suçlanamazlar.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

A ĐHM öncelikle, kötü muamele iddialarının, uygun kanıt unsurları ile

desteklenmesi gerektiğini hatırlatmıştır (mutatis mutandis, Klas Almanya, 22 Ekim

1993 tarihli karar, seri A n^o269, s. 17, § 30 Bakınız). Olayların tespitinde, makul

şüphenin ötesinde kanıt ölçütünü kullanmaktadır. Böyle bir delil, yeterli derecede

kuvvetli, belirli ve tutarlı bir göstergeler demetinden yahut çürütülemeyen karineler

demetinden de doğabilmektedir (Đrlanda Đngiltere, 18 Ocak 1978 tarihli karar, seri A

n^o25, s. 65, § 161).

Ayrıca şahsın, gözaltında tamamen yetkililerin kontrolü altındayken yaralanması

halinde, meydana gelen yaralanmalarla ilgili güçlü maddi karineler ortaya

çıkacaktır. (Salman Türkiye [GC], n^o21986/93,

§

100, CEDH 2000-VII).

Dolayısıyla, yaralanmaların kaynağına ilişkin tatminkâr ve ikna edici bir açıklama

getirme ve bunu delillerle destekleyerek, başvuranın iddiaları hakkında, hele ki

bunlar tıbbi raporlarla destekleniyorsa, tereddüt yaratmak yükümlülüğünün

ye t k i l i l e r e a it o ld u ğu söylenebilir (Diğerleri arasında, Selmouni Fransa [GC],

n^o25803/94, § 87, CEDH 1999-V, Berktay Türkiye, n^o22493/93, § 167, 1 Mart

2001 ve Altay Türkiye, n^o22279/93, § 50, 22 Mayıs 2001 Bakınız).

A ĐHM, bu başvuruda, öncelikle başvu ran lar d an Ö n d e r Da ğdelen’in, Sami Özbil’in

ve Ergül Çiçekler’in, özgürlüklerinden yoksun bırakıldıkları sürenin başlangıcında

tıbbı muayeneden geçmediklerini ve hatta gözaltı boyunca avukat yardımından ve

kendi seçtikleri bir doktora muayene olma hakkından yararlanamadıklarını tespit

etmiştir. Tıbbı muayeneleri 4 Mayıs 1996 akşamı gerçekleşmi ştir ve bu muayene

sonucunda, başvuranlardan Önder Dağdelen’in kollarında hareket hassasiyeti,

başvuranlardan Sami Özbil’in sol gözünde morluk, testislerde ve bel bölgesinde

hassasiyet ve başvuranlardan Ergül Çiçekler’de epigastrik bölgede, kollarda ve sol

kolun alt kısmında hassasiyet tespit edilmiştir.

Başvuranlardan Murat Telli ise, tutuklandığı gün tıbbı muayeneden geçirilmiştir.

Kendisi ile ilgili düzenlenen tıbbı raporda, sol burun deliğinde pıhtılaşmı ş kan

olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte yakalandığı saatin bilinmemesinden dolayı,

dosyada yer alan unsurlardan yakalanması ile muayene edilmesi arasında ne kadar

süre geçtiğini belirlemek mümkün olmamıştır.

Başvuranlar 10 Mayıs 1996 tarihinde yeni bir muayeneden geçmişler, hiçbir yara

ve darbe izi tespit edilmemiştir. AĐHM, sözkonusu raporun 15 kişi hakkındaki gayet

12

kısa bir rapor olduğunu ve muayene edilen kişilerle ilgili hiçbir özel bilginin yer

almadığını not etmektedir.

Başvuranlar, 13 Mayıs 1996 tarihinde, gözaltı süresinin sonunda, adli tıp

tarafından muayene edilmiştir. Adli tabip başvuranlardan Ergül Çiçekler’in

vücudunda yaralar ve tüm başvuranların vücudunda hasarlar tespit etmiştir. Adli

tabip, başvuranlardan Önder Dağdelen ve Murat Telli için bir günlük iş görmezlik

raporu düzenlemiş ve diğer başvuranlar için ek tıbbı muayeneler istemiştir. Kesin

raporun ancak bu muayenelerin yapılmasının ardından düzenlenebileceğini

belirtmiştir. Dosyanın içeriğinden, bu muayenelerin yapılıp yapılmadığı

anlaşılmamıştır.

Ayrıca, dosyada yer alan unsurların hiçbirinin, tıbbi muayeneler sırasında

başvuranlar üzerinde tespit edilen yaraların ve darp izlerinin yakalama sırasında

me yd a na ge l d i ğini veya daha önceden üçüncü şahıslar tarafından yapılan

eylemlerden kaynaklandığını göstermediğini tespit etmiştir. Ayrıca, Hükümetin

sözkonusu yaraların yakalamadan önceki döneme ait olduğu yönünde bir iddiası da

bulunmamaktadır.

A ĐHM, benzer durumlarla daha önce de karşılaştığını ve kollarından asılan bir

kişinin maruz kaldığı kötü muamele ile vücudun üst kısmında tespit edilebilen

semptomlar arasındaki ilişkiyi bildiğini ifade etmektedir. Bu semptomlar hassasiyet

azalmasından, karıncalanmaya, ağrılara ve kol pleksuslerinin lezyonlarına kadar

gidebilmektedir (Örneğin;, Hassan Kılıç Türkiye, n^o35044/97, § 38, 28 Haziran

2005, Türkmen Türkiye, n^o43124/98, § 48, 19 Aralık 2006, ve Aksoy Türkiye, 18

Aralık 1996 tarihli karar, Kararların ve yargıların derlemesi 1996-VI, s. 2278, § 60

Bakınız).

A ĐHM’ye göre başvuranların gözaltı süresinin sonunda düzenlenen raporun, bu

konuda kesin bir tespit oluşturmamakla birlikte, başvuranların kollarından asıldıkları

iddialarını teyit eder bir niteliktedir. Nitekim, bazı başvuranların vücudunda tespit

edilen hasarlar (hassasiyet kaybı ve vücudun üst bölümü ve boyun bölgesinde

ağrılar) ilgililer tarafından tanımlanan kötü muameleler nedeniyle meydana

gelebilecek hasarlarla uyuşma kt ad ır .

A ĐHM, ayrıca başvuranların gözaltı sürelerinin sonundan itibaren, kendilerine

ya p ı l a n mu a me l e d e n şikayetçi olduklarını tespit etmiştir. Başvuranlar şikayetlerini

ilk olarak 13 Mayıs 1996 tarihindeki tıbbı muayenede ve ardından cumhuriyet

savcısı ve nöbetçi hakim karşısında dile getirmişlerdir. Polis memurları aleyhine

açılmış olan dava esnasında ve kendilerinin aleyhine açılmış olan kamu davası

sırasında gördükleri kötü muamelelerden şikâyetçi olmuştur. Başvuranların

beyanları, böylece zaman içinde süreklilik ve tutarlılık göstermektedir

A ĐHM, Hükümetin, yedi ile on dört gün asında gözaltında tutulan ve avukat ile

görüşme i mk â nı n d a n ma hr um b ı ra k ı la n ba şvuranlarda tespit edilen yaraların ve

hasarların nedeni konusunda hiçbir açıklamada bulunmadığını gözlemlemiştir. Bu

çerçevede, ne savcılık tarafından açılan ceza soruşturması sırasında ne de Ağır Ceza

Mahkemesi’nde görülen ceza davasında başvuranların vücudunda tespit edilen

ya r a l a r ı n v e ha sa r l ar ı n k a yn a ğına ilişkin kabul edilebilir açıklamalar getirilmiştir.

Polis memurları aleyhine açılmış olan ceza davası, esas hakkında hiçbir karara

varmaksızın, zamanaşımından dolayı sona ermiştir.

13

A ĐHM, devletin tutulu olan tüm kimselerden sorumlu olduğunun, çünkü bu

kişilerin polis memurları karşısında zayıf bir konumda olduklarının ve devletin

onları koruma yükümlülüğü bulunduğunun altını bir kere daha çizer. Özgürlükten

ma hr u m b ı ra kma n ı n b a şladığı andan itibaren, kişinin yetkili makamların seçtiğinin

dışında kendi seçtiği bir doktor tarafından muayene edilme ve avukatla ve aile

üyelerinden biriyle görüşme g i b i , ad a l et i n hı z l ı müda ha le s i i l e i yi c e s a ğlamlaştırılan

temel güvencelerin katı bir şekilde uygulanması tutulu kişilere, özellikle de itiraf

etmelerini sağlamak için yapılan kötü muamelelerin etkili bir şekilde tespit

edilmesini ve önlenmesini sağlayacaktır.

A ĐHM değerlendirmesine sunulan tüm unsurlara göre ve Hükümet tarafından

ya p ı l mı ş ikna edici bir açıklamanın yokluğunda, 4 ve 13 Mayıs 1996 tarihli tıbbi

raporlarda tanımlanan yaraların ve hasarların, iş bu davada, Hükümetin

sorumluluğunu taşıdığı muamelelerden kaynaklandığı sonucunu çıkarmıştır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 3.maddesi esastan ihlal edilmiştir.

3. Yürütülen soruşturmanın etkisiz olduğu iddiası

A ĐHM, öncelikle bir kişinin 3. maddeye aykırı olarak güvenlik güçleri tarafından

ciddi bir kötü muameleye tâbi tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia ortaya attığı

durumlarda, etkili bir resmi soruşturma yapılması gerekliliğini içerdiğini hatırlatır

(Assenov ve diğerleri Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar, Derleme 1998-VIII,

§ 102). Soruşturma, sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılmasını sağlar nitelikte

olmalıdır. Aksi durumda, temel önemine rağm e n , i şkence ve insanlık dışı ve onur

kırıcı muamele ve cezaya ilişkin genel kanuni yasak, uygulamada etkisiz olur ve

bazı durumlarda Devlet görevlilerinin fiili masuniyet yoluyla kontrolü altındaki

kişilerin haklarını istismar etmeleri mümkün olurdu (Caloc Fransa, n^o33951/96,

§ 89, CEDH 2000-IX, ve Batı ve diğerleri Türkiye, n^os33097/96 ve 57834/00,

§ 134, CEDH 2004-IV (Suretler).

Bu davada başvuranların Cumhuriyet savcısına suç duyurusunda

bulunmalarından sonra resen soruşturma başlatılmıştır. Ardından, Đstanbul Ağır

Ceza Mahkemesi’nde dört polis memuru aleyhine ceza davası açılmış ve dava

zamanaşımından dolayı sona ermiştir.

A ĐHM savcının başvuranların iddialarını ciddiye aldığını not etmektedir. Hemen

harekete geçmiş ve soruşturmayı başlatmıştır. Bununla birlikte, Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nde gerçekleşen dava bir bütün olarak uzun sürmüştür.

Nitekim, dosyanın çeşitli savcılıklar arasında gidip gelmesi nedeniyle polis

me mur l a r ı ha kkı nda k i d ava o l a yl a rda n a şağı yukarı bir yıl sonra açılmıştır. Ayrıca,

ağır ceza mahkemesindeki dava, esas hakkında bir karara varılmaksızın, beş yıldan

fazla sürmüştür. Duruşmalar 29 Nisan 1997 tarihinde başlamış ve 9 Temmuz 2002

tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin zamanaşımından dolayı caza

davasının sona erdirmesi ile sona ermiştir. Ağır ceza mahkemesi, davanın beş yıl

sürmesine rağme n do s ya yı t a ma ml a ya ma mı ştır. 23 Kasım 1999 tarihli duruşma d a ,

adli tabipliğin görüşünü sorma kararını almasına rağme n , b u i şlem ceza davasını

sona erdirdiği tarihte halen gerçekleşme mi şti. Bu konuda örneğin, başvuranlardan

Murat Telli’nin EMG’sinin yapılması için iki buçuk yıla yakın zamanın gerekli

olmuş olduğunu dikkate almak gerekir.

14

A ĐHM’ye göre ulusal mahkemenin kötü muamele ile suçlanan devlet

görevlilerinin zamanaşımından yararlanamamaları için hızlı bir şekilde

ya r g ı l a n ma s ı n a g er e ke n ö z e n i gö s te r me mi ş olması müessiftir (Üstte belirtilmiş olan

Batı ve diğerleri, § 146, ve daha yakın zamanda, Mustafa Karabulut Türkiye, n^o

40803/02, § 33, 20 Kasım 2007). Ağır ceza mahkemesindeki davanın işleyişindeki

kaydadeğer gecikmeyi dikkate alan AĐHM, Türk makamların makul ivedilik ve

ye t e r l i ö z e n le ha r e k e t e t me d i k l e r i n e , b u n u n so n uc u nd a d a şiddet eylemlerinin

sorumlusu olduğu iddia edilen kişilerin neredeyse mutlak bir dokunulmazlıktan

ya r a r l a nd ı k l a r ı na , b u n u n d a iç h u k u k t a c e za i yo l l ar a b a şvurmayı etkisiz kıldığına

itibar etmektedir.

Bundan dolayı, AĐHS’nin 3.maddesi usulden ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Başvuranlar AĐHS’nin 6/1 maddesini ileri sürerek, Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’ndeki ceza davasının uzunluğundan ve gördükleri kötü muameleleri dile

getirebilecekleri etkili bir iç hukuk yolu bulunmamasından şikayetçi olmuşlardır.

Başvuranlar kamu davasının ancak olaylardan birkaç ay sonra açıldığını ve davanın

beş yılda fazla sürdüğünü belirtmişlerdir. Onlara göre yetkililerin ve hâkimlerin

tutumu nedeniyle dava zamanaşımına uğramış ve maruz kaldıkları muamelenin

telafi edilmesi imkanı ortadan kalkmıştır

A ĐHM bu şikayetlerin yukarıda incelenen şikayetle bağlantılı ve dolayısıyla

kabul edilebilir olduğunu tespit etmektedir.

Öte yandan AĐHM, 3. maddenin usulü açıda ihlalini tespit ettiği cihetle, bu

hükmün ihlal edilip edilmediğinin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı

kanaatindedir.

III. AĐHS’NĐN 6/1, 2 VE 3 c) MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Başvuranlardan Önder Dağdelen ve Ergül Çiçekler, avukata erişim imkanlarının

olmadığı gözaltı sırasında işke n c e a l t ı n d a e l d e e d i le n it i r a f la r ı n c e z a m a h k e me s i

tarafından dikkate alınması nedeniyle adil yargılanmadıklarını iddia etmişlerdir.

Ayrıca, davanın diğer sanıklarının, aynı yöntemlerle elde edilen ifadelerine

dayanılarak mahkum edilmelerine de itiraz etmişlerdir. Ulusal mahkemelerin yasal

olmayan yollardan elde edilen delillere itibar etmek suretiyle masumiyet karinesine

aykırı davrandıklarını ileri sürmektedirler. Son olarak davanın makul bir sürede

görülmemiş olduğundan şikâyet etmişlerdir. Başvuranlar, Sözleşme n i n 6 .

ma d d e s i ni n 1 . , 2 . ve 3 c) ma d d el e r i ni i l e r i s ür mü şlerdir.

AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesinin 2. ve 3. paragraflarının getirdiği

yükümlülüklerin 1. paragraf ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkının özel

unsurlarına ilişkin olması muvacehesinde bu şikayetleri 1. ve 3c) paragraflarının

birbiriyle bağlantısı çerçevesinde değerlendirecektir. (Diğerleri arasından, Van

Mechelen ve diğerleri Hollanda, 23 Nisan 1997 tarihli karar, Derleme 1997-III,

s. 711, § 49 Bakınız).

15

A. Kabuledilebilirlik hakkında

1. Davanın süresi

Hükümet öncelikle davanın karmaşıklığına ve başvuranlara atılı suçların

niteliğine dikkat çekmiştir. Hükümet başvuranların birçok duruşma ya ka t ı l ma yı

reddederek davanın uzamasına önemli ölçüde neden olduklarını, davanın

uzamasında ulusal makamlara yüklenebilecek bir sorumluluk bulunmadığını

belirtmiştir. Son olarak, davanın iki aşamalı yargıda dört kez görüldüğünü

belirtmiştir. Davanın koşulları göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM içtihadına

göre dava süresinin gereğinden uzun olduğunun söylenemeyeceğini bildirmiştir.

Başvuranlar Hükümetin tespitlerine itiraz etmiştir.

A ĐHM öncelikle, bu davada değerlendirmeye alınması gereken dönemin

başvuranların tutuklandıkları 29 Nisan 1996 ve 3 Mayıs 1996 tarihlerinde

başladığını ve Yargıtay tarafından 1 Aralık 2003 alınan karar ile sona erdiğini tespit

etmiştir. Dolayısıyla, iki aşamalı yargıda toplam yedi yıl ve yedi ay sürmüştür.

A ĐHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koşulları

ışığında ve davanın karmaşıklığı, başvuran ile ilgili makamların tutumu ve

sözkonusu anlaşma z l ı kt a b a şvuran için neyin tehlikede olduğu gibi ölçütler dikkate

alınarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Diğerleri arasından, Pélissier ve

Sassi Frandsa [GC], n^o25444/94, § 67, CEDH 1999-II Bakınız). Bununla birlikte,

sadece devletin sorumlu olduğu atalet dönemleri «makul süre»’nin aşıldığının

belirlenmesinde dikkate alınır (Papachelas Yunanistan, 25 Mart 1999 tarihli karar,

[GC], n^o31423/96, § 40, CEDH 1999-II).

A ĐHM bu durumda, ihtilaf konusu davanın 14 kişinin taraf olduğu çok karmaşık

bir yapısı bulunduğunu ve başvuranlar aleyhine birçok suç isnadı bulunduğunu

dikkate almıştır. Başvuranlar otuzu aşkın eyleme katıltmak ile suçlanmıştır. Bu

koşullar ve suçların niteliği, sanıkların her biri aleyhine olan her bir itham için,

olayların canlandırılması, kanıtların toplanması ve belirlenmesi için uzun bir çalışm a

gerektirmiştir.

A d l i m a k a m l a r ı n t u t u m u n a g e l i n c e , A ĐHM, kendilerine hiçbir önemli gecikmenin

atfedilemeyeceğini değerlendirmektedir. Dava boyunca gerekli özeni göstermişler

ve davranışları adaletin düzgün tecellisine uygun olmuştur. AĐHM başvu r a n l ar ı n ,

tutuklanmalarından sonra dört ay geçmeden 12 Ağustos 1996 tarihinde davalarının

görülmeye başladığını, gözlemlemiştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi davayı ilk

olarak, ithamnamenin sunulmasından üç yıl ve üç ay sonra karara bağlamıştır.

Düzenli aralıklarla duruşma l a r g erç e kle ştirmiş, sanıkları, tanıkları ve davacıları

dinlemiş ve birçok usuli işlem gerçekleştirmiştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi

davayı ikinci kez gördüğünde, aşağı yukarı iki yıl ve bir ay içerisinde karara

bağlamıştır. Bu sırada, bazılarınınki istinabe ile olmak üzere, sanıkların ifadelerini

derlemiş ve savunmanın yinelediği birleştirme talepleri konusunda karar vermesi

gerekmiştir. Başvuranların davasının makul bir sürede görülmesi için, birleştirme

talebini reddetmiş ve davanın, bulunamayan iki sanık ile ilgili olan kısmını

ayırmıştır.

Yargıtay’a gelince ilk seferde temyizi bir yıl ve on üç gün içerisinde, ikinci

seferde ise altı ay ve yirmi dokuz günde karara bağlamıştır.

16

A ĐHM, yukarıda belirtilenleri göz önünde bulundurarak, bu davanın koşullarında,

davanın süresinin, Sözleşm e n i n 6 / 1 m a d d e s i n d e ö n g ö r ü l e n « m a k u l s ü r e »

gerekliliğini yerine getirdiği kanaatindedir. Sonuç olarak AĐHM başvurunun bu

kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1 ve 4.

paragrafları gereğince reddedilmesi gerektiği kararını vermiştir.

2. Adil yargılanma

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde adil yargılanmaya ilişkin

şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, başka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle

başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas hakkında

Başvuranlar anılan dönemde DGM’lerin görev alanına giren suçlara ilişkin özel

hükümler nedeniyle günlerce karakolda in communicado tutulduklarından ve avukat

ya r d ı mı n d a n ya r a r l a n ama d ı k l ar ı n d a n şikayetçi olmuşlardır. Başvuranlar Devlet

Güvenlik Mahkemesi tarafından değerlendirmeye alınan soruşturma unsurlarının

gözaltında oldukları sürede gerçekleştiğini söylemişlerdir. Başvuranlar bunların zor

kullanılarak elde edilmesi nedeniyle Başsavcı, nöbetçi hakim ve Devle t Güvenlik

Mahkemesi huzurunda itiraz ettiklerini açıklamıştır. Hâkimlerin, sadece soruşturma

işlemlerini gerçekleştirmiş ve tutanakları düzenlemiş olan polis memurlarının

ifadelerini kaale almış ve bunları büyük ölçüde aleyhlerine delil olarak kabul etmiş

oldukları için yanlış davrandıklarını düşünmektedirler. Başvuranlar göre tutanakları

imzalamış olan, üstelik de işkencecileri olan polislerin tutanaklardaki hususları teyit

etmeleri tek başına aleyhlerine delil oluşturmaz.

Başvuranlar ayrıca, polise yaptıkları itirafların ve sanıkların birbirlerini suçlayıcı

beyanlarının, Devlet Güvenlik Mahkemesinin nihai kararının gerekçesini

oluşturduğunu iddia etmektedirler. Onlara göre, gözaltında alınan ifadelerin kararda

belirtilmiş olan kanıtlar listesinde yer almaması, bu bakımdan belirleyici bir unsur

oluşturmamaktadır.

Başvuranlar son olarak ulusal yargı makamlarının yasal olmayan yollardan elde

edilen delillerin kullanılmasını yasaklayan ceza usul kanunu hükümlerine aykırı

davranmakla suçlamaktadır.

Hükümet bu tezlere karşı gelmiştir. Đlk olarak başvuranların ifadelerinin zorla

alındığı iddialarının dayanaksız olduğunu savunmuştur. Ulusal yargı makamları,

kararlarını verirken sadece başvuranların ifadelerine değil, olay canlandırma

tutanakları, yüzleştirme tutanakları ve diğer sanıkların ifadeleri gibi dosyadaki diğer

delil unsurlarını değerlendirmiştir. Böylece ifadeleri maddi delillerle teyit edilmiştir

A ĐHM, delillerin değerlendirilmesinin esasen iç hukuk tarafından düzenlendiğini

ve bu çerçevede derlenen delillerin ilke olarak ulusal mahkemeler tarafından

değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır. AĐHM’nin AĐHS bağlamında üstlendiği

sorumluluk, delil unsurlarının değerlendirme yöntemi de dahil olmak üzere davanın

bir bütün olarak hakkaniyete uygun olarak görülüp görülmediğini tespit etmektir.

(Diğerleri arasından Edwards Đngiltere, 16 Aralık 1992 tarihli karar, seri A n^o247-

B, ss. 34-35, § 34 Bakınız). Ayrıca, AĐHS’nin 6.maddesinde açıkça belirtilmemiş

17

olmakla birlikte susma hakkı ve onun bir değişkeni olan kendi suçlamasına katkıda

bulunmama hakkı, bu madde ile güvence altına alınmış olan ve uluslararası normlar

tarafından da kabul edilen adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biridir.

Sanığı, yetkililerin aşırı baskısından koruyan bu bağışıklıklar adli hataların

ya p ı l ma s ı n d a n ka ç ı n ma k v e 6 . ma d d e n i n a ma c ı n ı ye r i n e ge t ir me k i ç i n v a r d ı r lar .

(John Murray Đngiltere, 8 Şubat 1996 tarihli karar, Derleme 1996-I, § 45, ve Funke

Fransa, 25 Şub a t 1 9 9 3 tar i h l i ka r ar , se r i A n ^o256-A, § 44).

Aynı şekilde, kendi suçlamasına katkıda bulunmama hakkı, bir ceza davasında

iddia makamının başvuranın hilafına zorla veya baskıyla elde edilen kanıt

unsurlarını kullanmadan iddialarını ileri sürmesini gerektirmektedir (Shannon

Đngiltere, n^o6563/03, § 32, 4 Ekim 2005).

A ĐHM başvuranlardan Önder Dağdelen’in ve Ergül Çiçekler’in on ile on dört gün

arasında sürmüş olan gözaltı sürelerinde sorgulandıklarını tespit etmiştir. Bu dönem

süresince avukat yardımından yararlanamayan ilgililer kendi kendilerini suçlayan

ifadelerde bulunmuşlar ve birçok soruşturma işlemine katılmışlardır.

A ĐHM polise verilen ifadelerin, Devlet Güvenlik Mahkemesinin ilk kararının

gerekçesinde, diğer kanıt unsurlarıyla birlikte dikkate alındığını gözlemlemiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi Yargıtay’ın vermiş olduğu kararın ardından, davayı

ikinci kez görmüştür. Davanın ikinci kez görülmesi sırasında ifadelerin kabul

edilirliği konusu tartışılmamıştır. Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranların gözaltı

süresinde yaptıkları itirafları açıkça davanın dışında tutmuştur, ancak, başvuranların

suçluluğuna karar verirken gözaltında alınan bu ifadelerin etkili olup olmadığı

hususunda bir belirsizlik bulunmaktadır. Bununla birlikte AĐHM bu konu üzerinde

durmayı gerekli görmemektedir.

A ĐHM, başvuranların gözaltı süresince yapılan soruşturma işlemlerinin Devlet

Güvenlik Mahkemesinin kararının gerekçelerinde kanıt unsurları olarak

kullanıldığını tespit etmiştir. Oysa ki soruşturma işlemlerine ilişkin tutanaklarda

alenen gözaltında alınan ifadelere atıfta bulunulmuştur. Nitekim, başvuranların

itirafta bulundukları ve gözaltında verdikleri ifadelerde kendilerine atılı suçları

kabul ettikleri belirtilmiştir.

A ĐHM, başvuranların gözaltı koşullarının AĐHS’nin 3. maddesini ihlal ettiği

sonucuna varmış olduğun u h a t ı r la t ır ( ü s t te ye r a l a n 9 1 . p ar a g r a f ) . A ĐHM’nin Jalloh

Almanya ([GC], n^o54810/00, § 104, 11 Temmuz 2006) kararında belirttiği gibi

« S ö z le şm e n i n 3 . m a d d e s i n i n h i l a f ı n a e l d e e d i l e n k a n ı t u n s u r l a r ı n ı n c e z a d a v a s ı

çerçevesinde kullanılması, davanın hakkaniyeti konusunda ciddi tereddütler

ya r a t ma k t ad ı r ». B u çe r çev ed e , T ür k me v z u at ı n ı n s o r g u la ma l a r sı r a s ı n d a e ld e ed i le n ,

ancak bilahare hakim karşısında itiraz edilen itiraflara, savunma tarafının imkanları

açısından belirleyici bir sonuç tanımadığını belirtmek gerekmektedir. (Üstte

belirtilmiş olan Hulki Güneş, § 91). Ceza hukukundaki kanıtların kabul edilirliği

sorununu in abstracto incelemenin kendisine düşme me s i ne r a ğme n, AĐHM, Devlet

Güvenlik Mahkemesinin bu davada, davanın esasına geçmeden önce bu konuda bir

karara varmamasını üzüntüyle karşılamaktadır. Bu bakımdan, esas hâkimlerinin

gözaltı süresince gerçekleşen soruşturma işlemlerinin tutanaklarını imzalamış olan

polis memurlarını dinlemekle yetindiklerini gözlemlemiştir. Bu noktada polis

me mur l a r ı nda n d örd ü ha kkı nd a b a şvuranlara kötü muamele uygulamaktan dolayı

Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava açılmış olduğunu not etmektedir.

18

Dolayısıyla Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın esasını incelemeden önce,

kanıt araçlarının kabul edilebilirliği konusunda gerektiği şekilde karara varmadığı

görülmüştür. Bu tür bir ön inceleme, ulusal yargı makamlarının, suçlayıcı kanıtların

elde edilmesi için yasadışı yöntemlerin kullanılmasına karşı yaptırım

uygulamalarına imkan tanıyabilirdi. (Söylemez Türkiye, n^o46661/99, § 123, 21

Ekim 2006). AĐHM, bu bakımdan başvuranların tüm dava süresince gözaltı

sürelerinde yapılan soruşturma işlemlerine itiraz etmeye çalıştıklarını ve sonuç

alamadıklarını tespit etmiştir (üstte yer alan 20.paragraf; mutatis mutandis, Örs ve

diğerleri Türkiye, n^o46213/99, § 59, 20 Haziran 2006 ve Göçmen Türkiye, n^o

72000/01, § 73, 17 Ekim 2006 Bakınız).

A ĐHM ayrıca başvuranların mahkûmiyetinin belirleyici şekilde ilgili soruşturma

işlemlerine dayandırılıp dayandırılmadığını araştırmaya gerek olmadığını

düşünmektedir.. Ceza mahkemeleri tarafından yapılan dava koşul l ar ı te s p i t i n i n b ir

kısmının kötü muameleye başvurarak ve avukat yokluğunda elde edilen belgelere

dayandığını tespit etmek yeterli olacaktır (mutatis mutandis, üstte belirtilmiş olan

Örs ve diğerleri, § 60, ve Göçmen Türkiye, n^o72000/01, § 74, 17 Ekim 2006

Bakınız).

A ĐHM, bu davada sunulan usuli teminatlarının, zorlayıcı şekilde ve avukatın

yo k l u ğunda ve kendi kendini suçlamama hakkını göz ardı ederek elde edilen

itirafların kullanılmasını engellememiş olduğunu kanaatine varmıştır. AĐHM,

Yargıtay’ın bu eksikleri düzeltmemiş olmasından dolayı, 6. madde tarafından

istenilen sonucun anlaşma z l ı k ko n us u d a va da e ld e ed i l me d i ği kanısına varmıştır.

Bundan dolayı; başvuranlardan Önder Dağdelen ve Ergül Çiçekler ile ilgili

olarak, Sözleşm e n i n 6 . m a d d e s i n i n 1 . v e 3 . p a r a g r a f l a r ı i h l a l e d i l m i ştir.

A ĐHM, AĐHS’nin 6.maddesi çerçevesinde davanın hakkaniyetine ilişkin dile

getirilen diğer şikayetler konusunda başvuranlar aleyhinde iç hukukta görülen

davaya ilişkin başlıca şikâyetleri cevaplandırdığı kanaatindedir. Dolayısıyla,

davanın hakkaniyetine dair 6. madde çerçevesinde yapılan diğer şikâyetlerin

incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Manevi tazminat

AĐHS’nin 3. maddesine aykırı muameleler görmeleri nedeniyle başvuranların her

biri 25.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir (başvuru no: 1767/03).

Ceza yargılamasının uzunluğu ve hakkaniyete uygun gerçekleşme me s i ne de ni yl e

ma ne vi z a ra ra u ğradıklarını öne süren başvuranlar Önder Dağdelen ve Ergül

Çiçekler’in her biri 10.000 Euro ek tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karşı çıkmaktadır.

A ĐHM hakkaniyete uygun olarak başvuranlar Sami Özbil ve Murat Telli’nin her

birine 8.000 Euro ve başvuranlar önder Dağdelen ve Ergül Çiçekler’in her birine

11.000 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır.

19

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar 1767/03 numaralı başvuru için iç hukukta ve AĐHM önünde yapmış

oldukları yargılama giderleri için 9.280 YTL talep etmektedir. Bu meblağın dağılımı

şu şekildedir: 9.000 YTL avukatlık ücreti, 150 YTL tercüme gideri, 50 YTL kağıt ve

fotokopi gideri, 80 YTL ise posta masrafı. Başvuranlar kanıtlayıcı belge niteliğinde

başvuranlar Ergül Çiçekler ve Murat Telli ile imzalanan avukatlık ücretini belirten

sözleşm e y e i l i şkin dekontu sunmuşlardır.

Başvuranlar Önder Dağdelen ve Ergül Çiçekler 14246/04 ve 16584/04 numaralı

başvurular için iç hukukta ve AĐHM önünde yapmış oldukları yargılama giderleri

için ayrıca 17.280 YTL talep etmektedir. Bu miktarın dağılımı şu şekildedir: 17.000

YTL avukatlık ücreti, 150 YTL tercüme masrafı, 50 YTL kağıt ve fotokopi gideri ve

80 YTL posta masrafı. Başvuranlar kanıtlayıcı belge niteliğinde başvuran Ergül

Çiçekler ile imzalanan avukatlık ücretini belirten sözleşme ye i l i şkin dekontu

sunmaktadır.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

A ĐHM’nin yerleşik içtihadına göre bir başvu r a n g er ç e k l i ğini, gerekliğini

kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan

belgeler ve sözü edilen kıstaslar ışığında yargılama masraf ve giderleri için

başvuranlar Sami Özbil ve Murat Telli’ye ortaklaşa 2.000 Euro ve başvuranlar önder

Dağdelen ve Ergül Çiçekler’e 3.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

A ĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargılamanın uzunluğu hakkındaki

şikayetin kabuledilemez, bunun dışında kalanların kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Ağır ceza mahkemesi önündeki yargılamanın uzunluğuna ve kötü muamelelere

karşı etkili başvuru yolu bulunmadığına ilişkin AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddeleri

hakkındaki şikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

5. Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde hakkaniyete uygun bir yargılamanın

gerçekleşme me s i ned e ni yl e AĐHS’nin 6. maddesinin 1. ve 3. paragraflarının

başvuranlar Önder Dağdelen ve Ergül Çiçekler bakımından ihlal edildiğine;

6. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme

20

tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet

tarafından:

i.

ma ne vi t a z mi na t o l a r a k ba şvuranlar Sami Özbil ve Murat Telli’nin her

birine 8.000 (sekiz bin) Euro ve başvuranlar Önder Dağdelen ve Ergül

Çiçekler’in her birine 11.000 (on bir bin) Euro ödenmesine;

ii.

ya r g ı l a ma ma s r a f v e g id e r l er i o l a r a k b a şvuranlar Sami Özbil ve Murat

Telli’ye ortaklaşa 2.000 (iki bin) Euro ve başvuranlar Önder Dağdelen ve

Ergül Çiçekler’e ortaklaşa 3.000 (üç bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz

oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin

2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 25 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak

bildirilmiştir.

21